ပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ

ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍော

ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ

‘‘တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဝေသာလိယာ အဝိဒူရေ ကလန္ဒဂါမော နာမ ဟောတီ’’တိ ဝိနယနိဒါနေ အာရဘိတဗ္ဗေ ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဿ အာရမ္ဘော ကိမတ္ထောတိ စေ? ဝုစ္စတေ – မူလတော ပဘုတိ ဝိနယနိဒါနံ ဒဿေတုံ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ပဌမံ အာဝုသော ဥပါလိ ပါရာဇိကံ ကတ္ထ ပညတ္တန္တိ၊ ဝေသာလိယ’’န္တိ ဝစနေန ဝိရုဇ္ဈတီတိ စေ? န ဝိရုဇ္ဈတိ. ကသ္မာ? ကတ္ထ ပညတ္တန္တိ ဟိ နိဒါနပုစ္ဆာ. ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘ပဌမဿ ပါရာဇိကဿ ကိံနိဒါန’’န္တိ ပုစ္ဆိတေ သာဓာရဏမဟာနိဒါနဝိဿဇ္ဇနံ အယုတ္တံ ဝိယာတိ? နာယုတ္တံ၊ သဗ္ဗေသံ သိက္ခာပဒါနံ ပါဋေက္ကံ နိဒါနဿ ပုဋ္ဌတ္တာ တဿ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗတ္တာ စ သဗ္ဗသာဓာရဏမဟာနိဒါနံ ပဌမမာဟ. ဧကန္တေန ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနက္ကမေန ပါရာဇိကာဒီနိ သင်္ဂဟံ အာရောပိတာနိ. ကထံ အာရောပိတာနီတိ စေ? အာယသ္မတာ မဟာကဿပေန အနုက္ကမေန သဗ္ဗောပိ ဝိနယော ပုစ္ဆိတော၊ ပုဋ္ဌေန စ အာယသ္မတာ ဥပါလိတ္ထေရေန ယထာသမ္ဘဝံ နိရန္တရံ ဝိဿဇ္ဇိတမေဝ. အပုစ္ဆိတာနိပိ ဝိနီတဝတ္ထုအာဒီနိ ယုဇ္ဇမာနာနိ ဝတ္ထူနိ အန္တောကတွာ ဝိဿဇ္ဇနက္ကမေနေဝ ဂဏသဇ္ဈာယမကံသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အညထာ ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍံ ပဌမပါရာဇိကဿေဝ နိဒါနန္တိ ဝါ အနဓိကာရိကံ ဝါ နိပ္ပယောဇနံ ဝါ ပါဋေက္ကံ သိက္ခာပဒနိဒါနပုစ္ဆာနန္တရံ တဒေဝ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗန္တိ ဝါ အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ အာဒိတော ပဘုတိ ဝိနယနိဒါနံ ဒဿေတုံ ‘‘တေန သမယေနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ.

ဣဒါနိ နိဒါနဘဏနေ ပယောဇနံ ဝက္ခာမ – ဝိနယဿအာဏာဒေသနတ္တာ ဘဂဝတော တာဝ အာဏာရဟဘာဝဒီပနံ၊ အာဏာဘူတဿ စ ဝိနယဿ အနညဝိသယဘာဝဒီပနံ၊ အာဏာယ ဌိတာနံ သာဝကာနံ မဟာနုဘာဝဒီပနဉ္စာတိ တိဝိဓမဿ ပယောဇနံ. ကထံ? အာဏာသာသနာရဟော ဟိ ဘဂဝါ ပဟီနကိလေသတ္တာ၊ အဓိဂတဂုဏဝိသေသတ္တာ၊ လောကဇေဋ္ဌသေဋ္ဌတ္တာ၊ တာဒိဘာဝပ္ပတ္တတ္တာ စ၊ အရသရူပတာဒီဟိ အဋ္ဌဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ အကမ္ပနတော ဘဂဝတော တာဒိဘာဝပ္ပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ အဋ္ဌန္နမ္ပိ တေသံ အက္ကောသဝတ္ထူနံ အတ္တနိ သမ္ဘဝပရိယာယဒီပနပါဠိယာ ပဟီနကိလေသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. စတုန္နံ ဈာနာနံ တိဿန္နဉ္စ ဝိဇ္ဇာနံ အဓိဂမပရိဒီပနေန အဓိဂတဂုဏဝိသေသတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘နာဟံ တံ ဗြာဟ္မဏ ပဿာမိ သဒေဝကေ။ပေ။ မုဒ္ဓါပိ တဿ ဝိပတေယျာ’’တိ စ ‘‘ဇေဋ္ဌော သေဋ္ဌော လောကဿာ’’တိ စ ဝစနေန ဇေဋ္ဌသေဋ္ဌတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ဣဒဉ္စ ဘဂဝတော အာဏာရဟဘာဝဒီပနပ္ပယောဇနံ. ‘‘အာဂမေဟိ တွံ သာရိပုတ္တ၊ အာဂမေဟိ တွံ သာရိပုတ္တ၊ တထာဂတောဝ တတ္ထ ကာလံ ဇာနိဿတီ’’တိ ဝစနံ အနညဝိသယဘာဝဒီပနံ. ‘‘သာဓာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပထဝိံ ပရိဝတ္တေယျ’’န္တိ စ ‘‘ဧကာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပါဏိံ အဘိနိမ္မိနိဿာမီ’’တိ စ ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ၊ သဗ္ဗော ဘိက္ခုသံဃော ဥတ္တရကုရုံ ပိဏ္ဍာယ ဂစ္ဆေယျာ’’တိ စ ဣမေဟိ ထေရဿ တီဟိ သီဟနာဒေဟိ အာဏာယ ဌိတာနံ သာဝကာနံ မဟာနုဘာဝတာဒီပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သာဝတ္ထိယာဒီသု အဝိဟရိတွာ ကိမတ္ထံ ဘဂဝါ ဝေရဉ္ဇာယမေဝ တဒါ ဝိဟာသီတိ စေ? နဠေရုယက္ခဿ ပီတိသဉ္ဇနနတ္ထံ၊ ဘိက္ခုသံဃဿ ဘိက္ခာဝသေန အကိလမနတ္ထံ၊ ဝေရဉ္ဇဗြာဟ္မဏဿ ပသာဒသဉ္ဇနနတ္ထံ၊ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနတ္ထေရဿ အာနုဘာဝဒီပနဋ္ဌာနဘူတတ္တာ၊ သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဝိနယပညတ္တိယာစနဟေတုဘူတပရိဝိတက္ကနဋ္ဌာနဘူတတ္တာ စ. တေသု ပစ္ဆိမံ ဗလဝကာရဏံ၊ တေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တေန သမယေနာတိ ယေန ကာလေန အာယသ္မတော။ပေ။ တေန ကာလေနာ’’တိ. ပုရိမေသု စတူသု အသင်္ဂဟကာရဏေသု ပဌမေန ဘဂဝါ မေတ္တာဘာဝနာဒိနာ အမနုဿာနံ စိတ္တသံရက္ခဏေန ဘိက္ခူနံ အာဒရံ ဇနေတိ. ဒုတိယေန ပရိသာဝစရေန ဘိက္ခုနာ ဧဝံ ပရိသာ သင်္ဂဟေတဗ္ဗာ၊ ဧဝံ အပ္ပိစ္ဆေန သန္တုဋ္ဌေန စ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဝါ ဒဿေတိ. တတိယေန ပစ္စယေ နိရပေက္ခေန ကုလာနုဂ္ဂဟော ကာတဗ္ဗောတိ. စတုတ္ထေန ဧဝံ မဟာနုဘာဝေနာပိ ပစ္စယတ္ထံ န လောလုပ္ပံ ကာတဗ္ဗံ၊ ကေဝလံ ပရဒတ္တုပဇီဝိနာ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. ‘‘တေနာတိအာဒိပါဌဿ။ပေ။ ဝိနယဿတ္ထဝဏ္ဏန’’န္တိ ဝစနတော အညော တေနာတိအာဒိပါဌော၊ အညော ဝိနယော အာပဇ္ဇတိ.

‘‘တေနာတိအာဒိပါဌမှာ၊ ကော အညော ဝိနယော ဣဓ၊

တဿတ္ထံ ဒဿယန္တောဝ၊ ကရေ ဝိနယဝဏ္ဏန’’န္တိ. –

စေ? နနု ဝုတ္တံ ပုဗ္ဗေဝ ‘‘ဣဒဉှိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အတ္တပစ္စက္ခဝစနံ န ဟောတီ’’တိအာဒိ၊ တသ္မာ ဥပါလိတ္ထေရေန ဝုတ္တဿ တေနာတိအာဒိပါဌဿ အတ္ထံ နာနပ္ပကာရတော ဒဿယန္တော ကရိဿာမိ ဝိနယဿ ဘဂဝတော အတ္တပစ္စက္ခဝစနဘူတဿ အတ္ထဝဏ္ဏနန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယဒိ ဧဝံ ‘‘တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ဝေရဉ္ဇာယံ ဝိဟရတီတိ ဧဝမာဒိဝစနပဋိမဏ္ဍိတနိဒါနံ ဝိနယပိဋကံ ကေန ဓာရိတ’’န္တိအာဒိဝစနံ ဝိရုဇ္ဈတိ ‘‘တေန သမယေနာ’’တိအာဒိဝစနဿ ဝိနယပိဋကပရိယာပန္နဘာဝဒီပနတောတိ စေ? န၊ အညတ္ထေပိ တဗ္ဗောဟာရသိဒ္ဓိတော ‘‘နာနာဝိဓဘိတ္တိကမ္မပဋိမဏ္ဍိတဝသနော ပုရိသော’’တိအာဒီသု ဝိယ. ဝိနယဿာဒိဘာဝေန သင်္ဂီတိကာရကေဟိ အနုညာတတ္တာ ဝိနယပရိယာပန္နတာပိ ယုဇ္ဇတိ တဿ ဝစနဿ. ဧတ္ထာဟ – ယထာ သုတ္တန္တေ ‘‘ဧကံ သမယ’’န္တိ စ၊ အဘိဓမ္မေ စ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ’’တိ အနိယမတော ဝုတ္တံ၊ တထာ အဝတွာ ဣဓ ‘‘တေန သမယေနာ’’တိ ပဌမံ တံနိဒ္ဒေသောဝ ကသ္မာ ဝုတ္တောတိ? ဝုစ္စတေ – တဿ တဿ သိက္ခာပဒပညတ္တိသမယဿ၊ ယဿ ဝါ သိက္ခာပဒပညတ္တိဟေတုဘူတဿ သမယဿ ဟေတု ဘဂဝါ တတ္ထ တတ္ထ ဝိဟာသိ၊ တဿ စ သမယဿ အတီတဿ တေသံ သင်္ဂီတိကာရကာနံ ဝသီနံ သုဝိဒိတတ္တာ. ကထံ? ‘‘ယေ တေ ဘိက္ခူ အပ္ပိစ္ဆာ တေ ဥဇ္ဈာယန္တီ’’တိအာဒိဝစနတော၊ ‘‘အထ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေသု’’န္တိ စ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ ဧတသ္မိံ နိဒါနေ သန္နိပါတာပေတွာ’’တိ စ ‘‘ဘိက္ခူနံ တဒနုစ္ဆဝိကံ တဒနု။ပေ။ ဒသ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ သံဃသုဋ္ဌုတာယာ’’တိ စ ‘‘ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ သိက္ခာပဒံ ဥဒ္ဒိသေယျာထာ’’တိ စ ခန္ဓကေသု စ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇ’’န္တိအာဒိဝိနယက္ကမဿ ဝစနတော ယော သော သိက္ခာပဒပညတ္တိသမယော၊ တဿ တဿ ဝိနယက္ကမဿ သော ပညတ္တိသမယော စ သုဝိဒိတော တေသံ ပဉ္စသတာနံ ဓမ္မဓရာနံ ဘိက္ခူနံ၊ နာယံ နယော သုတ္တန္တာဘိဓမ္မေသု သမ္ဘဝတိ. တသ္မာ သုဝိဒိတတ္တာ တေန သမယေန ဟေတုဘူတေန ဝိဟရတီတိ ဝိဟရတိပဒေန ဧကသမ္ဗန္ဓတ္တာ စ ပဌမံ ယံနိဒ္ဒေသာဒိနော အသမ္ဘဝတော စ ဝိနယပိဋကေ တံနိဒ္ဒေသောဝ ပဌမံ ဝုတ္တော. ကထံ? ဧတ္ထ ‘‘ယေန ခေါ ပန သမယေန ဝေသာလိယာ အဝိဒူရေ ကလန္ဒဂါမော နာမ ဟောတီ’’တိ ဝါ ‘‘ယေန ခေါ ပန သမယေန ဝေသာလီ။ပေ။ ဟောတီ’’တိ ဝါ အသမ္ဘဝတော ယံနိဒ္ဒေသေန အဝတွာ တံနိဒ္ဒေသဿေဝ သမ္ဘဝတော ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန။ပေ။ ကလန္ဒဂါမော နာမ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ၊ ကေဝလံ သုဝိဒိတတ္တာ ဝါ. အနိယမနိဒ္ဒေသဝစနန္တိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ယထာဝုတ္တနယေန နိယမနိဒ္ဒေသဝစနမေဝေတံ တံနိဒ္ဒေသတ္တာ၊ တထာပိ သမ္ပတိကာလဝသေန တဒိတရေသံ ဘိက္ခူနံ အဝိဒိတတ္တာ ‘‘အနိယမနိဒ္ဒေသဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘အယဉှိ သဗ္ဗသ္မိမ္ပိ ဝိနယေ ယုတ္တီ’’တိ၊ တံ တဗ္ဗဟုလေန ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ယဒိ သဗ္ဗံ တေနာတိ ပဒံ အနိယမနိဒ္ဒေသဝစနံ ဘဝေယျ၊ တေန ဟိ ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာပဒန္တိ ဧတ္ထ ဣဒမ္ပိ ပုဗ္ဗေ သိဒ္ဓတ္ထံ တေနာတိ ပဒံ အနိယမနိဒ္ဒေသဝစနံ ဘဝေယျ. ‘‘တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ဥရုဝေလာယံ ဝိဟရတီ’’တိအာဒီသု ဝုတ္တံ တေနာတိ ပဒဉ္စ အနိယမနိဒ္ဒေသဝစနံ ဘဝေယျ၊ န စ ဟောတိ၊ တသ္မာ ယေသံ တေန တံနိဒ္ဒေသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္ထော အဝိဒိတော၊ တေသံ ဝသေနာဟ ‘‘အနိယမနိဒ္ဒေသဝစနမေတ’’န္တိ. အထ ဝါ တတော ပဌမံ တဒတ္ထာဒဿနတော ပစ္ဆာပိ တံသမ္ဗန္ဓေန ယံနိဒ္ဒေသဒဿနတော စ ‘‘အနိယမနိဒ္ဒေသဝစနမေတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ပုဗ္ဗဏှာဒီသု အယံ နာမာတိ အနိယမေတွာ ကာလပရိဒီပနဿ သမယသဒ္ဒဿ ဥပပဒဘာဝေနပိ ဧဝံ ဝတ္တုမရဟတိ ‘‘ယဒိဒံ အနိယမနိဒ္ဒေသဝစန’’န္တိ. အထ ဝါ ‘‘တေနာ’’တိ ဝုတ္တေ တေန ဃဋေန ပဋေနာတိ သဗ္ဗတ္ထပ္ပသင်္ဂနိဝါရဏတ္ထံ နိယမံ ကရောတိ ‘‘သမယေနာ’’တိ. ကေန ပန သမယေန? ပရဘာဂေ အတ္ထတော သိဒ္ဓေန သာရိပုတ္တဿ ပရိဝိတက္ကသမယေန. ဧတ္ထာဟ – ဝိတက္ကသမယော စေ ဣဓာဓိပ္ပေတော၊ ‘‘ပရတော ဣဓ ပန ဟေတုအတ္ထော ကရဏတ္ထော စ သမ္ဘဝတိ. ယော ဟိ သော သိက္ခာပဒပညတ္တိသမယော သာရိပုတ္တာဒီဟိပိ ဒုဗ္ဗိညေယျော၊ တေန သမယေန ဟေတုဘူတေန ကရဏဘူတေန စာ’’တိအာဒိဝစနံ ဝိရုဇ္ဈတီတိ? န၊ ဗာဟုလ္လေန ဝုတ္တတ္တာ. သုတ္တန္တာဘိဓမ္မေသု ဝိယ အဝတွာ ဣဓ ဝိနယပိဋကေ ကရဏဝစနေန ကသ္မာ နိဒ္ဒေသောတိ ဟိ စောဒနာ. တသ္မာ တဿာ ဝိဿဇ္ဇနေ ဗာဟုလ္လေန ကရဏဝစနပ္ပယောဇနံ ဝတ္တုကာမော အာစရိယော အာဟ ‘‘ယော သော သိက္ခာပဒပညတ္တိသမယော’’တိအာဒိ. န သမ္ပတိ ဝုစ္စမာနဿေဝ ကရဏဝစနဿ ပယောဇနံ ဝတ္တုကာမော၊ ဣမဿ ပန ဟေတုအတ္ထောဝ သမ္ဘဝတိ၊ န ကရဏတ္ထော၊ တသ္မာ အာဟ ‘‘အပရဘာဂေ အတ္ထတော သိဒ္ဓေနာ’’တိအာဒိ. သမယဉ္စာတိ အာဂမနပစ္စယသမဝါယံ တဒနုရူပကာလဉ္စ ဥပါဒါယာတိ အတ္ထော. ပစ္စယသာမဂ္ဂိဉ္စ အာဂမနကာလဉ္စ လဘိတွာ ဇာနိဿာမာတိ အဓိပ္ပါယော.

ဧတ္ထာဟ – ယထာ ‘‘ဧကောဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ခဏော သမယော စာ’’တိ ဧတ္ထ ခဏသမယာနံ ဧကော အတ္ထော၊ တထာ ကာလဉ္စ သမယဉ္စ ဥပါဒါယာတိ ကာလသမယာနံ ဧကော အတ္ထော သိယာ၊ အပိစ အာဂမနပစ္စယသမဝါယော စေတ္ထ သမယော ကာလဿာပိ အာဂမနပစ္စယတ္တာ သမယဂ္ဂဟဏေနေဝ သော ဂဟိတောတိ ဝိသုံ ကာလော ကိမတ္ထံ ဂဟိတောတိ စ? ဝုစ္စတေ – အပ္ပေဝ နာမ သွေပီတိ ကာလဿ ပဌမံ နိယမိတတ္တာ န သမယော ကာလတ္ထော. တသ္မိံ သွေတိ နိယမိတကာလေ ဣတရေသံ အာဂမနပစ္စယာနံ သမဝါယံ ပဋိစ္စ ဥပသင်္ကမေယျာမ ယထာနိယမိတကာလေပိ ပုဗ္ဗဏှာဒိပ္ပဘေဒံ ယထာဝုတ္တသမဝါယာနုရူပံ ကာလဉ္စ ဥပါဒါယာတိ သွေတိ ပရိစ္ဆိန္နဒိဝသေ ပုဗ္ဗဏှာဒိကာလနိယတဘာဝံ ဒဿေတိ၊ တသ္မာ ကာလသမယာနံ န ဧကတ္ထတ္တာ ကာလဿ ဝိသုံ ဂဟဏမ္ပိ သာတ္ထကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယသ္မာ ခဏေ ခဏေ တွံ ဘိက္ခု ဇာယသိ စ ဇီယသိ စ မီယသိ စေတိ ဘိက္ခုနိယာ သန္တိကေ အဘိက္ခဏံ ဂစ္ဆတီတိ (ပါစိ. ၁၉၈) စ ခဏေ ခဏေ ဘာသတိ သတ္ထုသာသနန္တိ စ ခဏသဒ္ဒေါ အနေကတ္ထော၊ တထာ သမယသဒ္ဒေါ စ၊ တသ္မာ ဧကမေကေန နိယမေန္တော ‘‘ဧကောဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ခဏော စ သမယော စာ’’တိ အာဟ. ခဏသမယာနံ အတ္ထော ဧကတ္ထော ယုဇ္ဇတိ ခဏော ဩကာသလာဘော၊ အဋ္ဌက္ခဏဝဇ္ဇိတော နဝမော ခဏောတိ အတ္ထော. အတ္တနော အတ္တနော ဥစ္ဆေဒါဒယော ဒိဋ္ဌိဂတသင်္ခါတေ သမယေ ဧတ္ထ ပဝဒန္တီတိ သမယပ္ပဝါဒကော. သွေဝ တိန္ဒုကာစီရသင်္ခါတာယ တိမ္ဗရုရုက္ခပန္တိယာ ပရိက္ခိတ္တတ္တာ တိန္ဒုကာစီရံ. ဧကသာလကေတိ ဧကော သာလရုက္ခော. ‘‘ကုဋိကာ’’တိပိ ဝဒန္တိ. အတ္ထာဘိသမယာတိ အတ္တနော ဟိတပဋိလာဘာ. ဓီရောတိ စ ပဏ္ဍိတော ဝုစ္စတိ၊ နာညော. သမ္မာ မာနာဘိသမယာတိ သုဋ္ဌု မာနဿ ပဟာနေန၊ သမုစ္ဆေဒဝသေန သုဋ္ဌု မာနပ္ပဟာနေနာတိ အတ္ထော. ဒုက္ခဿ ပီဠနဋ္ဌောတိအာဒီသု ‘‘စတုန္နံ သစ္စာနံ စတူဟိ အာကာရေဟိ ပဋိဝေဓော’’တိအာဒီသု ခန္ဓပဉ္စကသင်္ခါတဿ ဒုက္ခဿ ဒုက္ခာကာရတာယဋ္ဌော. သင်္ခတဋ္ဌော ကာရဏုပ္ပတ္တိအတ္ထော၊ ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ သန္တာပဋ္ဌော. သုခါယ ဝေဒနာယ ဝိပရိဏာမဋ္ဌော. ပီဠနဋ္ဌာဒိကောဝ အဘိသမယဋ္ဌောတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဂဗ္ဘောက္ကန္တိသမယောတိအာဒီသုပိ ပထဝီကမ္ပနအာလောကပါတုဘာဝါဒီဟိ ဒေဝမနုဿေသု ပါကဋော. ဒုက္ကရကာရိကသမယောပိ ကာဠော သမဏော ဂေါတမော န ကာဠောတိအာဒိနာ ပါကဋော. သတ္တသတ္တာဟာနိ စ အညာနိ စ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရသမယော.

အစ္စန္တမေဝ တံ သမယန္တိ အာရမ္ဘတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပတ္တသန္နိဋ္ဌာနာ၊ တာဝ အစ္စန္တသမ္ပယောဂေန တသ္မိံ သမယေ. ကရုဏာဝိဟာရေန ဝိဟာသီတိ ကရုဏာကိစ္စဝိဟာရေန တသ္မိံ သမယေ ဝိဟာသီတိ အတ္ထော. တံ သမယဉှိ ကရုဏာကိစ္စသမယံ. ဉာဏကိစ္စံ ကရုဏာကိစ္စန္တိ ဒွေ ဘဂဝတော ကိစ္စာနိ၊ အဘိသမ္ဗောဓိ ဉာဏကိစ္စံ၊ မဟာကရုဏာသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇိတွာ ဝေနေယျသတ္တာဝလောကနံ ကတွာ တဒနုရူပကရဏံ ကရုဏာကိစ္စံ. ‘‘သန္နိပတိတာနံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွယံ ကရဏီယ’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၂၇၃၊ ဥဒါ. ၁၂၊ ၂၈) ဟိ ဝုတ္တံ၊ တံ ဘဂဝါပိ ကရောတိယေဝ. အထ ဝါ အာဂန္တုကေဟိ ဘိက္ခူဟိ အာဒိသမာယောဂဉ္စ. တတ္ထ ကရုဏာကိစ္စံ ဝိဟာရံ ဒဿေန္တော ‘‘ကရုဏာဝိဟာရေန ဝိဟာသီ’’တိ အာဟ. အဓိကရဏဉှိ ကာလတ္ထောတိ ဧတ္ထ ဟိ-ကာရော ကာရဏတ္ထော. တတ္ထ ဟိ အဘိဓမ္မေ ကာလသမူဟခဏသမဝါယဟေတုသင်္ခါတဝသေန ပဉ္စဝိဓော သမယဋ္ဌော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကာလသမူဟဋ္ဌော သမယော ကထံ အဓိကရဏံ ဟောတိ? အဓိကရဏမုပ္ပတ္တိဋ္ဌာနံ ပုဗ္ဗဏှေ ဇာတောတိ ယထာ၊ ဧဝံ ကာလဋ္ဌော သမယသဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကထံ ရာသဋ္ဌော? ယဝရာသိမှိ ဇာတောတိ ယထာ. တသ္မာ ယသ္မိံ ကာလေ ပုဉ္ဇေ ဝါ စိတ္တံ သမုပ္ပန္နံ၊ တသ္မိံ ကာလေ ပုဉ္ဇေ ဝါ ဖဿာဒယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဓိကရဏဉှီတိ ဧတ္ထ အဘိဓမ္မေ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ အဓိကရဏံ ကာလဋ္ဌော သမူဟဋ္ဌော စ ဟောတိ၊ ‘‘ယသ္မိံ သမယေ’’တိ ဝုတ္တံ အဓိကရဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣဒါနိ ဘာဝေနဘာဝလက္ခဏဉ္စ ဒဿေန္တော ‘‘တတ္ထ ဝုတ္တာန’’မိစ္စာဒိမာဟ. တတ္ထ အဘိဓမ္မေ ဝုတ္တာနံ ဘာဝေါ နာမ ကိန္တိ? ဥပ္ပတ္တိ ဝိဇ္ဇမာနတာ၊ သာ တေသံ တတ္ထ ဝုတ္တာနံ ဖဿာဒိဓမ္မာနံ၊ သာ ပန သမယဿ ဘာဝေန ဘာဝေါ လက္ခီယတိ ဉာယတိ၊ တသ္မာ တတ္ထ ဘုမ္မဝစနနိဒ္ဒေသော ကတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

တတ္ထ ခဏော နာမ အဋ္ဌက္ခဏဝိနိမုတ္တော နဝမော ခဏော၊ တသ္မိံ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. သမဝါယော နာမ စက္ခုန္ဒြိယာဒိကာရဏသာမဂ္ဂီ၊ တသ္မိံ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဟေတု နာမ ရူပါဒိအာရမ္မဏံ. တသ္မာ တသ္မိံ ခဏကာရဏသမဝါယဟေတုမှိ သတိ တေသံ ဖဿာဒီနံ ဘာဝေါ ဝိဇ္ဇမာနတာ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဓ ပန ဟေတုအတ္ထော ကရဏတ္ထော စ သမ္ဘဝတီတိ ဧတ္ထ အတ္ထဒွယမေကဿ သမ္ဘဝတီတိ ဣဓ ဝိနယေ ဝုတ္တဿ သမယသဒ္ဒဿ ကတ္တုကရဏတ္ထေ တတိယာ ဟေတုမှိ စ ဣတျုတ္တတ္တာ. သော ဒုဗ္ဗိညေယျောတိ ‘‘တထာဂတောဝ တတ္ထ ကာလံ ဇာနိဿတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေန သမယေနာတိ တဿ သမယဿ ကာရဏာ ‘‘အန္နေန ဝသတိ ဝိဇ္ဇာယ ဝသတီ’’တိ ယထာ၊ အန္နံ ဝါ ဝိဇ္ဇံ ဝါ လဘာမီတိ တဒတ္ထံ ဝသတီတျတ္ထော. ဧဝံ ‘‘တေန သမယေန ဝိဟရတီ’’တိ ဝုတ္တေ ဟေတွတ္ထေ တတိယာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ တသ္မာ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ သမယဉ္စ ဝီတိက္ကမဉ္စ ဩလောကယမာနော တတ္ထ တတ္ထ ဝိဟာသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတိယပါရာဇိကာဒီသု ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဒ္ဓမာသံ၊ ပဋိသလ္လီယိတု’’န္တိ (ပါရာ. ၁၆၂) ဧဝမာဒီသု ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ တသ္မာ ဒုတိယာ ကာလဒ္ဓါနေ အစ္စန္တသံယောဂေတိ ဒုတိယာတြ သမ္ဘဝတိ ‘‘မာသမဓီတေ ဒိဝသမဓီတေ’’တိ ယထာ. ဣဓ ပန ဟေတုအတ္ထော ကရဏတ္ထော စ သမ္ဘဝတီတိ ဧတ္ထ ယဿ ကရဏဝစနဿ ဟေတုအတ္ထော သမ္ဘဝတိ၊ တေန သမယေန ဟေတုဘူတေန တံ တံ ဝတ္ထုဝီတိက္ကမသင်္ခါတံ ဝီတိက္ကမသမယသင်္ခါတံ ဝါ သိက္ခာပဒပညတ္တိဟေတုဉ္စ အပေက္ခမာနော ဘဂဝါ တတ္ထ တတ္ထ ဝိဟာသိ. ယဿ ကရဏတ္ထော သမ္ဘဝတိ၊ တေန ကရဏဘူတေန သမယေန သမ္ပတ္တေန သိက္ခာပဒါနိ ပညာပယန္တော ဘဂဝါ တတ္ထ တတ္ထ ဝိဟာသီတိ အဓိပ္ပါယော.

ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘သုဒိန္နာဒီနံ ဝီတိက္ကမောဝ ကာရဏံ နာမ၊ တဿ နိယမဘူတော ကာလော ပန ကရဏမေဝ တံ ကာလံ အနတိက္ကမိတွာဝ သိက္ခာပဒဿ ပညပေတဗ္ဗတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ နိဒ္ဒေါသံ. ယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘ဣဒံ ကရဏံ ပုဗ္ဗဘာဂတ္တာ ပဌမံ ဝတ္တဗ္ဗမ္ပိ ပစ္ဆာ ဝုတ္တ’’န္တိ၊ တံ ဒုဝုတ္တံ. ဟေတုအတ္ထတော ဟိ ယထာ ပစ္ဆာ ကရဏတ္ထော ယောဇိယမာနော အနုက္ကမေနေဝ ယောဂံ ဂစ္ဆတိ၊ တထာ စ ယောဇိတော. ယံ ပန အဋ္ဌကထာစရိယော ပစ္ဆာ ဝုတ္တံ ဣဒံ ကရဏတ္ထံ ပဌမံ ယောဇေတွာ ပဌမံ ဝုတ္တံ ဟေတုအတ္ထံ ပစ္ဆာ ယောဇေသိ၊ တံ ယောဇနာသုခတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အာစရိယေန လိခိတံ. ဣတော ပဋ္ဌာယ ယတ္ထ ယတ္ထ ‘‘အာစရိယေန လိခိတ’’န္တိ ဝါ ‘‘အာစရိယဿ တက္ကော’’တိ ဝါ ဝုစ္စတိ၊ တတ္ထ တတ္ထ အာစရိယော နာမ အာနန္ဒာစရိယော ကလသပုရဝါသီတိ ဂဟေတဗ္ဗော. ဧတ္ထာဟ – ယထာ သုတ္တန္တေ ‘‘ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တထာ ‘‘တေန သမယေန ဘဂဝါ ဝေရဉ္ဇာယ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ အထ သဝေဝစနံ ဝတ္တုကာမော ထေရော၊ တထာဂတော သုဂတောတိအာဒီနိပိ ဝတ္တဗ္ဗာနိ၊ အထ ဣမဿေဝ ပဒဒွယဿ ဂဟဏေ ကိဉ္စိ ပယောဇနံ အတ္ထိ၊ တံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? ဝုစ္စတေ – ကေသဉ္စိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပရမဂမ္ဘီရံ အဇ္ဈာသယက္ကမံ အဇာနတံ ‘‘အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေ အနာဒီနဝဒဿော။ပေ။ အဘိဝိညာပေသီ’’တိအာဒိကံ (ပါရာ. ၃၆) ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သုဒိန္နံ ပဋိပုစ္ဆီ’’တိအာဒိကဉ္စ (ပါရာ. ၃၉) ‘‘သာဒိယိ တွံ ဘိက္ခူတိ. နာဟံ ဘဂဝါ သာဒိယိ’’န္တိအာဒိကဉ္စ (ပါရာ. ၇၂) တထာ ပုရာဏဝေါဟာရိကံ ဘိက္ခုံ ပုစ္ဆိတွာ တေန ဝုတ္တပရိစ္ဆေဒေန ဒုတိယပါရာဇိကပညာပနဉ္စ ဒေဝဒတ္တဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာနုဇာနနဉ္စာတိ ဧဝမာဒိကံ ဝိနယပရိယတ္တိံ ဒိသွာ ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတံ ပဋိစ္စ သင်္ကာ သမ္ဘဝေယျ၊ ‘‘တထာ ကိံ ပန တုယှံ ဆဝဿ ခေဠာသကဿာ’’တိ (စူဠဝ. ၃၃၆) ဧဝမာဒိကံ ဖရုသဝစနပဋိသံယုတ္တံ ဝိနယပရိယတ္တိံ နိဿာယ ခီဏာသဝတ္တံ ပဋိစ္စ သင်္ကာ သမ္ဘဝေယျ၊ တဒုဘယသင်္ကာဝိနောဒနတ္ထံ အာယသ္မတာ ဥပါလိတ္ထေရေန ဣဒမေဝ ပဒဒွယဂ္ဂဟဏံ သဗ္ဗတ္ထ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေတံ ဒီပေတိ – ကာမံ သဗ္ဗဉေယျဗုဒ္ဓတ္တာ ဗုဒ္ဓေါယေဝ၊ ဘဂ္ဂသဗ္ဗဒေါသတ္တာ ဘဂဝါဝ၊ သော သတ္ထာတိ. ပရတောပိ ဝုတ္တံ ‘‘ဇာနန္တာပိ တထာဂတာ ပုစ္ဆန္တိ။ပေ။ အနတ္ထသံဟိတေ သေတုဃာတော တထာဂတာန’’န္တိ (ပါရာ. ၁၆). သုတ္တန္တေ စ ဝုတ္တံ ‘‘သဏှေနပိ ကေသိ ဝိနေမိ ဖရုသေနပီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၄.၁၁၁).

အသာဓာရဏဟေတုမှီတိ ဧတ္ထ ကုသလမူလာနိ န အကုသလာနံ ကဒါစိ မူလာနိ ဟောန္တိ၊ တထာ အကုသလမူလာနိ ကုသလာနံ၊ အဗျာကတမူလာနိ န ကဒါစိ ကုသလာနန္တိ အယမေဝ နယော လဗ္ဘတိ၊ ယသ္မာ ကုသလာ ဟေတူ တံသမုဋ္ဌာနာနံ ရူပါနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၀၁ အာဒယော)၊ တသ္မာ ကုသလာနိ ကုသလာနံယေဝါတိအာဒိနယော န လဗ္ဘတိ. ပုစိ ဝုစ္စတေ ကုဋ္ဌာ၊ တေ မန္ဒယတိ နာသယတီတိ ပုစိမန္ဒော. သတ္တာနံ ဟိတသုခနိပ္ဖါဒနာဓိမုတ္တတန္တိ ဧတ္ထ သာမညတော ဝုတ္တသတ္တေ ဒွိဓာ ဘိန္ဒိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘မနုဿာနံ ဥပကာရဗဟုလတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဗဟုဇနဟိတာယာတိ ဗဟုနော ဇနဿ ဟိတတ္ထာယ. ပညာသမ္ပတ္တိယာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကဟိတူပဒေသကော ဟိ ဘဂဝါ. သုခါယာတိ သုခတ္ထာယ. စာဂသမ္ပတ္တိယာ ဥပကာရကသုခသမ္ပဒါယကော ဟိ ဧသ. မေတ္တာကရုဏာသမ္ပတ္တိယာ လောကာနုကမ္ပာယ မာတာပိတရော ဝိယ. လောကဿ ရက္ခိတဂေါပိတာ ဟိ ဧသ. ဒေဝမနုဿာနန္တိ ဧတ္ထ ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလေ ဝေနေယျသတ္တေယေဝ ဂဟေတွာ တေသံ နိဗ္ဗာနမဂ္ဂဖလာဓိဂမာယ အတ္တနော ဥပ္ပတ္တိံ ဒဿေတိ. ‘‘အတ္ထာယာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တေ ပရမတ္ထတ္ထာယ နိဗ္ဗာနာယ၊ ‘‘ဟိတာယာ’’တိ ဝုတ္တေ တံသမ္ပာပကမဂ္ဂတ္ထာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ မဂ္ဂတော ဥတ္တရိ ဟိတံ နာမ နတ္ထီတိ. သုခါယာတိ ဖလသမာပတ္တိသုခတ္ထာယ တတော ဥတ္တရိ သုခါဘာဝတော. ဒိဋ္ဌိသီလသင်္ဃာတေနာတိ ဧတ္ထ သမာဓိံ ပညဉ္စ အဂ္ဂဟေတွာ ဒိဋ္ဌိသီလမတ္တဂ္ဂဟဏံ သဗ္ဗသေက္ခာသေက္ခသာမညတ္တာ. ကောသမ္ဗကသုတ္တေပိ (မ. နိ. ၁.၄၉၂) ‘‘သီလသာမညဂတော ဝိဟရတိ၊ ဒိဋ္ဌိသာမညဂတော ဝိဟရတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒိဋ္ဌိဂ္ဂဟဏေန ပညာပိ ဂဟိတာတိ စေ? န၊ သောတာပန္နာဒီနမ္ပိ ပညာယ ပရိပူရကာရိဘာဝပ္ပသင်္ဂတော၊ တသ္မာ ဧကလက္ခဏာနမ္ပိ တာသံ ပညာဒိဋ္ဌီနံ အဝတ္ထန္တရဘေဒေါ အတ္ထိ ဓိတိသမာဓိန္ဒြိယသမ္မာသမာဓီနံ ဝိယ. အညာသီတိ ဧတ္ထ သောတဒွါရာနုသာရေန ဉာတာ၊ အတ္ထာ သုတာတိ ဟိ ဝုစ္စန္တိ ‘‘သုတမေတံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ပါပကာ သမာစာရာ ဒိဿန္တိ စေဝ သုယျန္တိ စာ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ‘‘ဘိက္ခု ခေါ၊ ဥပါလိ၊ သံဃံ ဘိန္ဒတီ’’တိအာဒီသု (စူဠဝ. ၃၅၄) ဝိယ အဝဓာရဏတ္ထေ ဝါ. ဝေရဉ္ဇာယံ ဘဝေါ ဝိဇ္ဇမာနော. ဣတ္ထမ္ဘူတဿ ဧဝံ ဘူတဿ. ကထံ ဘူတဿ? သကျပုတ္တဿ သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတဿ၊ ဧဝံ ဟုတွာ ဌိတဿ ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတောတိ အဘိသဒ္ဒေန ယောဂေ ဥပယောဂဝစနာနိ ဟောန္တီတိ အတ္ထော.

ကာမုပါဒါနပစ္စယာ ဧဝ မေတ္တံ ဘာဝေတိ၊ ဗြဟ္မလောကေ နိဗ္ဗတ္တတီတိ ဣမိနာ ကာမုပါဒါနဟေတု ကမ္မံ ကတွာ ကာမဘဝေ ဧဝ နိဗ္ဗတ္တတီတိဝါဒီနံ ဝါဒေါ ပဋိက္ခိတ္တောတိ ဝဒန္တိ၊ ‘‘ဗြဟ္မလောကေ ပဏီတာ ကာမာ’’တိ သုတွာ၊ ကပ္ပေတွာ ဝါ ပစ္ဆာ ‘‘တတ္ထ သမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိဿာမီ’’တိ ကာမုပါဒါနပစ္စယာ တဒုပဂံ ကရောတီတိ ဗြဟ္မလောကေပိ ကာမနီယဋ္ဌေန ကာမာ၊ ‘‘တဒါရမ္မဏတ္တာ တဏှာ ကာမုပါဒါနန္တိ ဝုတ္တာ’’တိ စ ဝဒန္တိ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. ကမ္မဉ္စ စက္ခုဿ ဇနကကာရဏံ၊ ကမ္မဿ မူလကာရဏံ တဏှာ၊ တသ္မာ န မူလကာရဏံ ဟောတိ ဇနကံ. ရူပတဏှာဒယော ဒုက္ခသစ္စံ ခန္ဓပရိယာပန္နတ္တာ၊ ‘‘ယမ္ပိစ္ဆံ န လဘတိ၊ တမ္ပိ ဒုက္ခ’’န္တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၈၇၊ မ. နိ. ၁.၁၃၁၊ ဝိဘ. ၁၉၀) ဝစနတော စ. တဿ မူလကာရဏဘာဝေန သမုဋ္ဌာပိကာတိ တဿ ကာရဏဘူတဿ ဣမဿ ခန္ဓပဉ္စကဿ သမုဋ္ဌာပိကာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘အာသဝသမုဒယာ အဝိဇ္ဇာသမုဒယော’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၀၃) ဝစနတော တဿ ဧဝ ကာရဏန္တိပိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. အပိစ ‘‘ရူပါဒိ ဝိယ တဏှာပိ တဏှာယ ဥပ္ပတ္တိပ္ပဟာနဋ္ဌာန’’န္တိ ဝစနတော ရူပါဒိ ဝိယ တဏှာပိ ဒုက္ခသစ္စံ ကတံ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ရူပတဏှာ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ၊ ဧတ္ထေသာ တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၄၀၀၊ ဝိဘ. ၂၀၃) စ ‘‘ဧတ္ထေသာ တဏှာ ပဟီယမာနာ ပဟီယတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၄၀၁၊ မ. နိ. ၁.၁၃၄) စ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ‘‘သဗ္ဗာကာရေန ပန ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကံ ဒုက္ခဉ္စေဝ အရိယသစ္စဉ္စ အညတြ တဏှာယာ’’တိ ဝစနတော ဣဓ ရူပတဏှာဒယော ဒုက္ခသစ္စန္တိ ဝစနံ ဝိရုဇ္ဈတီတိ စေ? န၊ အညမညာသင်္ကရဘာဝေန ဒဿေတုံ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တတ္တာ. ယဒိ တဏှာ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပရိယာပန္နာ န ဘဝေယျ၊ သစ္စဝိဘင်္ဂေ ‘‘တတ္ထ ကတမေ သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခာ. သေယျထိဒံ၊ ရူပုပါဒါနက္ခန္ဓော ..ပေ။ ဝိညာဏုပါဒါနက္ခန္ဓော’’တိ (ဝိဘ. ၂၀၂) ဧတ္ထ ‘‘ဌပေတွာ တဏှံ သင်္ခါရုပါဒါနက္ခန္ဓော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဘဝေယျ၊ န စ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဒုက္ခသစ္စပရိယာပန္နာ တဏှာတိ စေ? န၊ ဟေတုဖလသင်္ကရဒေါသပ္ပသင်္ဂတော. န သင်္ကရဒေါသောတိ စေ? သစ္စဝိဘင်္ဂပါဠိယဉှိ ပဉ္စဟိ ကောဋ္ဌာသေဟိ သမုဒယသစ္စံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ.

ကထံ? တဏှာတိ ဧကော ဝါရော၊ တဏှာ စ အဝသေသာ စ ကိလေသာတိ ဒုတိယော၊ တဏှာ စ အဝသေသာ စ ကိလေသာ အဝသေသာ စ အကုသလာ ဓမ္မာတိ တတိယော၊ တဏှာ စ အဝသေသာ စ ကိလေသာ အဝသေသာ စ အကုသလာ ဓမ္မာ တီဏိ စ ကုသလမူလာနိ သာသဝါနီတိ စတုတ္ထော၊ တဏှာ စ အဝသေသာ စ ကိလေသာ အဝသေသာ စ အကုသလာ ဓမ္မာ တီဏိ စ ကုသလမူလာနိ သာသဝါနိ အဝသေသာ စ သာသဝါ ကုသလာ ဓမ္မာတိ ပဉ္စမော ဝါရောတိ. အာမ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ တထာပိ အဘိဓမ္မဘာဇနိယေယေဝ၊ န အညသ္မိံ၊ သော စ နယော အရိယသစ္စနိဒ္ဒေသေ န လဗ္ဘတိ. တထာ ဟိ တတ္ထ ‘‘စတ္တာရိ သစ္စာနိ’’စ္စေဝါဟ၊ သုတ္တန္တဘာဇနိယပဉှပုစ္ဆကေသု ဝိယ ‘‘စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနီ’’တိ န ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ သုတ္တန္တဘာဇနိယောဝ ပမာဏံ တတ္ထ စ တဏှာယ ဝုတ္တတ္တာ. ယထာဟ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ၊ ယာယံ တဏှာ ပေါနောဘဝိကာ။ပေ။ သေယျထိဒံ၊ ကာမတဏှာ’’တိအာဒိ (ဝိဘ. ၂၀၃). ‘‘ယဒနိစ္စံ တံ ဒုက္ခ’’န္တိ (သံ. နိ. ၃.၁၅) ဣမိနာ ပရိယာယေန ဝုတ္တတ္တာ တတ္ထ ဝုတ္တမ္ပိ ပမာဏမေဝ. ‘‘ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ ပထဝီကသိဏ’’န္တိ (ဓ. သ. ၁၈၆ အာဒယော) ဝစနတော ‘‘ကသိဏာနီ’’တိ ဈာနာနိ ဝုတ္တာနိ. ကေစိ ‘‘ဥဂ္ဂဟနိမိတ္တပဋိဘာဂနိမိတ္တေ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န သုန္ဒရံ. ‘‘ဒွတ္တိံသာကာရာပိ ပဏ္ဏတ္တိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပဋိကူလာတိ သတိ ပဋ္ဌပေတဗ္ဗာ’’တိ ဝစနတော သတိဂေါစရာ ရူပါဒယော စ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

သဒ္ဓါဟိရောတ္တပ္ပဗာဟုသစ္စဝီရိယာရမ္ဘောပဋ္ဌိတသတိသမ္ပဇညတာတိ ဣမေ သတ္တ သဒ္ဓမ္မာ နာမ. သဘာဝတောတိ ဒုက္ခတော. န စဝတီတိ ဒေဝေ သန္ဓာယ. ဉာတေယျန္တိ ဉာတဗ္ဗံ. ဒဋ္ဌေယျန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ ပန ‘‘နာဟံ ဂမနေန လောကဿ အန္တံ ဉာတေယျ’’န္တိ ဝဒါမီတိ အတ္ထော. လောကန္တိ ခန္ဓလောကံ. ဂမနေန န ပတ္တဗ္ဗောတိ သရီရဂမနေန၊ အဂတိဂမနေန ဝါ န ပတ္တဗ္ဗော၊ အရိယဂမနေန လောကန္တံ ပတွာဝ ဒုက္ခာ အတ္ထိ ပမောစနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သမိတာဝီတိ သမိတကိလေသော. အာဟာရဋ္ဌိတိကာတိ ပစ္စယဋ္ဌိတိကာ. ယေ ကေစိ ပစ္စယဋ္ဌိတိကာ၊ သဗ္ဗေ တေ လုဇ္ဇနပလုဇ္ဇနဋ္ဌေန ဧကော လောကောတိ အဓိပ္ပါယော. သင်္ခါရာ ဟိ သကသကပစ္စယာယတ္တတာယ သတ္တာ ဝိသတ္တာ သတ္တာ နာမ. ပရိဟရန္တိ ပရိစရန္တိ. ဒိသာတိ ဥပယောဂဗဟုဝစနံ. ဘန္တိ ပဋိဘန္တိ. ကေ တေ? တေယေဝ ဝိရောစမာနာ ပဘဿရာ စန္ဒိမသူရိယာ. အဋ္ဌ လောကဓမ္မာ သင်္ခါရာဝ. ‘‘သိနေရုဿ သမန္တတော’’တိ ဝစနတော ယုဂန္ဓရာဒယော သိနေရုံ ပရိက္ခိပိတွာ ပရိမဏ္ဍလာကာရေန ဌိတာတိ ဝဒန္တိ. ပရိက္ခိပိတွာ အစ္စုဂ္ဂတော လောကဓာတု အယံ. ‘‘မ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော’’တိ ဝဒန္တိ. အညထာပိ လက္ခဏာဒိဘေဒတော သင်္ခါရလောကံ၊ အာသယာနုသယဘေဒတော သတ္တလောကံ၊ စက္ကဝါဠာဒိပရိမာဏတော ဩကာသလောကဉ္စ သဗ္ဗထာပိ ဝိဒိတတ္တာ လောကဝိဒူ.

ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနံ ကာမာဝစရံ ပရိတ္တံ လောကိယံ၊ တေန သဗ္ဗံ လောကံ ကထံ အဘိဝတိ? အသဒိသာနုဘာဝတ္တာ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဝိယ. တဉှိ အတ္တနော ဝိသယေ ဘဂဝတော သဗ္ဗညုတညာဏဂတိကံ၊ လဟုတရပ္ပဝတ္တိ စ ဘဝင်္ဂစိတ္တဒွယာနန္တရံ ဥပ္ပတ္တိတော. န ကဿစိ ဧဝံလဟုတရံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အပိ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ၊ တဿ ကိရေသ စိတ္တဝါရော ပဉ္စဒသဘဝင်္ဂါနန္တရန္တိ. အဂ္ဂိသိခဓူမသိခါ စ နာဂါ ကိရ သီဟဠဒီပေ. အတ္ထဿ ဒီပကံ ပဒံ အတ္ထပဒံ. ဧကတ္ထဒီပကံ ပဒံ၊ သဗ္ဗမေတံ ဝါကျန္တိ အတ္ထော. အဋ္ဌ ဒိသာ နာမ အဋ္ဌ ဝိမောက္ခာ၊ သမာပတ္တိယော ဝါ. သတ္ထဝါဟော သတ္ထာတိ နိပါတိတော ယထာ ပိသိတာသော ပိသာစော. ဥဒကေ မဏ္ဍူကော အဟံ အာသိံ၊ န ထလေ မဏ္ဍူကော၊ ဝါရိမတ္တမေဝ ဂေါစရော၊ တဿ မေ တဝ ဓမ္မံ သုဏန္တဿ သီသံ ဒဏ္ဍေန သန္နိရုမ္ဘိတွာတိ ပါဌသေသော. အနာဒရတ္ထေ ဝါ သာမိဝစနံ. ‘‘ဧတ္တကေနပိ ဧဝရူပါ ဣဒ္ဓိ ဘဝိဿတီ’’တိ သိတံ ကတွာ. ဝိမောက္ခောတိ စေတ္ထ မဂ္ဂေါ၊ တဒနန္တရိကံ ဉာဏံ နာမ ဖလဉာဏံ၊ တသ္မိံ ခဏေ ဗုဒ္ဓေါ နာမ. သဗ္ဗဿ ဗုဒ္ဓတ္တာတိ ကတ္တရိ. ဗောဓေတာတိ ဟေတုကတ္တရိ. သေဋ္ဌတ္ထဒီပကံ ဝစနံ သေဋ္ဌံ နာမ၊ တထာ ဥတ္တမံ. သစ္ဆိကာပညတ္တီတိ သဗ္ဗဓမ္မာနံ သစ္ဆိကရဏဝသေန သယမ္ဘုတာ ပညတ္တိ၊ အတ္တနာ ဧဝ ဝါ ဉာတာ သစ္ဆိကတာတိပိ သစ္ဆိကာပညတ္တိ. ဘဂီ ဘဂဝါ စီဝရပိဏ္ဍပါတာဒီနံ. ဘဇီ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ. ဘာဂီ အတ္ထဓမ္မဝိမုတ္တိရသဿ. ရာဂါဒိကိလေသဂဏဘဂ္ဂမကာသိ. ဘာဝိတတ္တနော ဘာဝိတကာယော. ဘဝဿ အန္တံ နိဗ္ဗာနံ မဂ္ဂါဓိဂမေန တံ ဂတောတိ ဘဝန္တဂေါ.

‘‘လောဘံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကံ ဓမ္မံ ပဇဟထာ’’တိအာဒိနာ (ဣတိဝု. ၁) နယေန ဧကကာဒိဝသေနာဂတေ ဂဟေတွာ ဝဒတိ. သံကိလေသတဏှာဒိဋ္ဌိဒုစ္စရိတသံကိလေသဝသေန အနိစ္စဒုက္ခမနတ္တာသုဘေသု နိစ္စန္တိအာဒိဝိပရိယေသာ. စီဝရဟေတု ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော တဏှာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ပိဏ္ဍပါတ သေနာသနဣတိဘဝါဘဝဟေတု ဝါ (အ. နိ. ၄.၉). စေတောခိလာ သတ္ထရိ ကင်္ခတိ၊ ဓမ္မေ၊ သံဃေ၊ သိက္ခာယ၊ သဗြဟ္မစာရီသု ကုပိတောတိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၁၉၊ ဝိဘ. ၉၄၁) အာဂတာ ပဉ္စ. ကာမေ အဝီတရာဂေါ ဟောတိ။ပေ။ ကာယေ၊ ရူပေ၊ ယာဝဒတ္ထံ ဥဒရာဝဒေဟကံ ဘုဉ္ဇိတွာ၊ အညတရံ ဒေဝနိကာယံ ပဏိဓာယ ဗြဟ္မစရိယံ စရတီတိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၂၀၊ ဝိဘ. ၉၄၁) အာဂတာ ပဉ္စ ဝိနိဗန္ဓာ. ဝိဝါဒမူလာနိ ကောဓော ဥပနာဟော မက္ခော ပဠာသော ဣဿာ မစ္ဆရိယံ မာယာ သာဌေယျံ ထမ္ဘော သာရမ္ဘော သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသိတာ အာဓာနဂ္ဂါဟီ ဒုပ္ပဋိနိဿဂ္ဂိတာ (အ. နိ. ၆.၃၆၊ ဒီ. နိ. ၃.၃၂၅). ဝိဘင်္ဂေ ပန ‘‘ကောဓော မက္ခော ဣဿာ သာဌေယျံ ပါပိစ္ဆတာ သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသိတာ’’တိ (ဝိဘ. ၉၄၄) အာဂတံ. တဏှံ ပဋိစ္စ ပရိယေသနာ၊ ပရိယေသနံ ပဋိစ္စ လာဘော၊ လာဘံ ပဋိစ္စ ဝိနိစ္ဆယော၊ ဧဝံ ဆန္ဒရာဂေါ၊ အဇ္ဈောသာနံ၊ ပရိဂ္ဂဟော၊ မစ္ဆရိယံ၊ အာရက္ခော၊ အာရက္ခာဓိကရဏံ၊ ဒဏ္ဍာဒါနသတ္ထာဒါန။ပေ။ အကုသလာ ဓမ္မာ သမ္ဘဝန္တီတိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၀၄၊ ၃.၃၅၉၊ အ. နိ. ၉.၂၃၊ ဝိဘ. ၉၆၃) ဝုတ္တာနံ. ရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗဓမ္မတဏှာတိ ဆ၊ တာ ကာမဘဝဝိဘဝတဏှာဝသေနေဝ အဋ္ဌာရသ၊ တာ ဧဝ အဇ္ဈတ္တိကဿုပါဒါယ အဋ္ဌာရသ၊ ဗာဟိရဿုပါဒါယ အဋ္ဌာရသာတိ ဆတ္တိံသ၊ တာ အတီတေ ဆတ္တိံသ၊ အနာဂတေ ဆတ္တိံသ၊ ပစ္စုပ္ပန္နေ ဆတ္တိံသာတိ ဧဝံ အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတာနီတိ. မာရေတီတိ မာရော၊ ပမာဒေါ ‘‘ပမာဒေါ မစ္စုနော ပဒ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၂၁) ဝစနတော. သမ္မာအာဇီဝဝိနာသနတော ဝါ ကိလေသာ ဝုစ္စန္တိ ‘‘မာရော’’တိ၊ ဝဓကူပမတ္တာ ခန္ဓာဝ မာရာ. အဘိသင်္ခါရာ ဇာတိဒုက္ခာဘိနိဗ္ဗတ္တာပနတော၊ ဇာတဿ ဇရာဒိသမ္ဘဝတော စ မာရာ. ဧကဘဝပရိယာပန္နဇီဝိတမာရဏတော မစ္စု မာရော. အဏိမတာ နာမ ပရမာဏု ဝိယ အဒဿနူပဂမနံ. လဃိမတာ သရီရေန၊ စိတ္တေန ဝါ သီဃဂမနံ. မဟိမတာ စန္ဒိမသူရိယာဒီနမ္ပိပါဏိနာ ပရာမသနာဒိ. ပတ္တိ နာမ ယထိစ္ဆိတဒေသပ္ပတ္တိ. ပကာသနတာ၊ လာဘကဿတ္ထသာဓနံ ဝါ ပါကမ္မံ. ဤသတ္တံ နာမ သယံဝသိတာ. ဝသိတ္တံ နာမ အပရဝသိတာ. ယတ္ထကာမာဝသာယိတံ နာမ ယတ္ထိစ္ဆတိ ယဒိစ္ဆတိ ယာဝဒိစ္ဆတိ၊ တတ္ထ တာဝ တဒတ္ထသာဓနံ. ပီဠနသင်္ခတသန္တာပဝိပရိဏာမဋ္ဌေန ဝါ ဒုက္ခမရိယသစ္စန္တိအာဒိမှိ ဣဒံ စောဒနာပုဗ္ဗင်္ဂမံ အတ္ထဝိဿဇ္ဇနံ – ဒုက္ခာဒီနံ အညေပိ ရူပတဏှာဒယော အတ္ထာ အတ္ထိ၊ အထ ကသ္မာ စတ္တာရော ဧဝ ဝုတ္တာတိ စေ? အညသစ္စဒဿနဝသေန အာဝိဘာဝတော.

‘‘တတ္ထ ကတမံ ဒုက္ခေဉာဏံ၊ ဒုက္ခံ အာရဗ္ဘ ယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ပညာ’’တိအာဒိနာပိ (ဝိဘ. ၇၉၄) နယေန ဧကေကသစ္စာရမ္မဏဝသေနာပိ သစ္စဉာဏံ ဝုတ္တံ. ‘‘ယော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခံ ပဿတိ၊ ဒုက္ခသမုဒယမ္ပိ သော ပဿတီ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၅.၁၁၀၀) နယေန ဧကံ သစ္စံ အာရမ္မဏံ ကတွာ သေသေသု ကိစ္စနိပ္ဖတ္တိဝသေနာပိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယဒါ ဧကေကံ သစ္စံ အာရမ္မဏံ ကရောတိ၊ တဒါ သမုဒယဒဿနေန တာဝ သဘာဝတော ပီဠနလက္ခဏဿာပိ ဒုက္ခဿ ယသ္မာ တံ အာယူဟနလက္ခဏေန သမုဒယေန အာယူဟိတံ သင်္ခတံ၊ တသ္မာဿ သော သင်္ခတဋ္ဌော အာဝိ ဘဝတိ. ယသ္မာ ပန မဂ္ဂေါ ကိလေသသန္တာပဟရော သုသီတလော၊ တသ္မာဿ မဂ္ဂဒဿနေန သန္တာပဋ္ဌော အာဝိ ဘဝတိ နန္ဒဿ အစ္ဆရာဒဿနေန သုန္ဒရိယာ အနဘိရူပဘာဝေါ ဝိယ. အဝိပရိဏာမဓမ္မဿ ပန နိရောဓဿ ဒဿနေန တဿ ဝိပရိဏာမဋ္ဌော အာဝိ ဘဝတီတိ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. သဘာဝတော အာယူဟနလက္ခဏဿပိ သမုဒယဿ ဒုက္ခဒဿနေန နိဒါနဋ္ဌော အာဝိ ဘဝတိ အသပ္ပါယဘောဇနတော ဥပ္ပန္နဗျာဓိဒဿနေန ဘောဇနဿ ဗျာဓိနိဒါနဘာဝေါ ဝိယ. ဝိသံယောဂဘူတဿ နိရောဓဿ ဒဿနေန သံယောဂဋ္ဌော. နိယျာနဘူတဿ စ မဂ္ဂဿ ဒဿနေန ပလိဗောဓဋ္ဌောတိ. တထာ နိဿရဏဿာပိ နိရောဓဿ အဝိဝေကဘူတဿ သမုဒယဿ ဒဿနေန ဝိဝေကဋ္ဌော အာဝိ ဘဝတိ. မဂ္ဂဒဿနေန အသင်္ခတဋ္ဌော. ဣမိနာ ဟိ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ မဂ္ဂေါ န ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗော၊ သောပိ စ သပ္ပစ္စယတ္တာ သင်္ခတော ဧဝါတိ အပ္ပစ္စယဓမ္မဿ အသင်္ခတဘာဝေါ အတိဝိယ ပါကဋော ဟောတိ. ဒုက္ခဒဿနေန ပနဿ အမတဋ္ဌော အာဝိ ဘဝတိ. ဒုက္ခဉှိ ဝိသံ၊ အမတံ နိဗ္ဗာနန္တိ. တထာ နိယျာနလက္ခဏဿာပိ မဂ္ဂဿ သမုဒယဒဿနေန ‘‘နာယံ ဟေတု နိဗ္ဗာနဿ ပတ္တိယာ၊ အယံ ဟေတူ’’တိ ဟေတွတ္ထော အာဝိ ဘဝတိ. နိရောဓဒဿနေန ဒဿနဋ္ဌော ပရမသုခုမရူပါနိ ပဿတော ‘‘ဝိပ္ပသန္နံ ဝတ မေ စက္ခူ’’တိ စက္ခုဿ ဝိပ္ပသန္နဘာဝေါ ဝိယ. ဒုက္ခဒဿနေန အဓိပတေယျဋ္ဌော အနေကရောဂါတုရကပဏဇနဒဿနေန ဣဿရဇနဿ ဥဠာရဘာဝေါ ဝိယာတိ ဧဝမေတ္ထ လက္ခဏဝသေန၊ ဧကဿ အညသစ္စဒဿနဝသေန စ ဣတရေသံ တိဏ္ဏံ အာဝိဘာဝတော ဧကေကဿ စတ္တာရော အတ္ထာ ဝုတ္တာ. ဥပဓိဝိဝေကော နိက္ကိလေသတာ.

ပဋိပက္ခံ အတ္ထယန္တီတိ ပစ္စတ္ထိကာ. ပတိ ဝိရုဒ္ဓါ အမိတ္တာ ပစ္စာမိတ္တာ. သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေတီတိ ဧတ္တာဝတာ ဘဂဝတော သဗ္ဗညုတံ ဒီပေတိ. တေန ဉာဏသမ္ပတ္တိံ ဒီပေတွာ ဣဒါနိ ကရုဏာသမ္ပတ္တိံ ဒီပေတုံ ‘‘သော ဓမ္မံ ဒေသေသီ’’တိအာဒိမာဟ. အထ ဝါ ကိံ သော ပဝေဒေသီတိ? ဉာဏံ၊ တံ သဗ္ဗံ တိလောကဟိတဘူတမေဝ. သော ဓမ္မံ ဒေသေသီတိ ကီဒိသံ? ‘‘အာဒိကလျာဏ’’န္တိအာဒိ. အနေန ဝစနေန ဝတ္တုံ အရဟဘာဝံ ဒီပေတိ. သာသနဓမ္မောတိ ဩဝါဒပရိယတ္တိ. ကိစ္စသုဒ္ဓိယာတိ ကိလေသပ္ပဟာနနိဗ္ဗာနာရမ္မဏကိစ္စသုဒ္ဓိယာ. သာသနဗြဟ္မစရိယံ နာမ သိက္ခတ္တယံ၊ နဝကောဋိသဟဿာနီတိအာဒိကံ ဝါ. မဂ္ဂမေဝ ဗြဟ္မစရိယံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ. တဿ ပကာသကံ ပိဋကတ္တယံ ဣဓ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ နာမ. ဆသု အတ္ထပဒေသု သင်္ခေပတော ကာသနံ သင်္ကာသနံ. အာဒိတော ကာသနံ ပကာသနံ. ဥဘယမ္ပိ ဝိတ္ထာရေတွာ ဒေသနံ ဝိဝရဏံ. ပုန ဝိဘာဂကရဏံ ဝိဘဇနံ. ဩပမ္မာဒိနာ ပါကဋကရဏံ ဥတ္တာနီကရဏံ. သောတူနံ စိတ္တပရိတောသဇနနေန၊ စိတ္တနိသာနေန စ ပညာပနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဗျဉ္ဇနပဒေသု အက္ခရဏတော အက္ခရံ၊ ‘‘ဧကက္ခရပဒမက္ခရ’’န္တိ ဧကေ. ဝိဘတ္တိအန္တံ ပဒံ. ဗျဉ္ဇယတီတိ ဗျဉ္ဇနံ၊ ဝါကျံ. ပဒသမုဒါယော ဝါ ဝါကျံ. ဝိဘာဂပကာသော အာကာရော နာမ. ဖုသတီတိ ဖဿောတိအာဒိ နိဗ္ဗစနံ နိရုတ္တိ၊ နိရုတ္တိယာ နိဒ္ဒိဋ္ဌဿ အပဒေသော နိဒ္ဒေသော နာမ. ဖုသတီတိ ဖဿော၊ သော တိဝိဓော – သုခဝေဒနီယော ဒုက္ခဝေဒနီယော အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယောတိ. ဧတေသု အယံ ယောဇနာ – အက္ခရေဟိ သင်္ကာသယတိ၊ ပဒေဟိ ပကာသယတိ၊ ဗျဉ္ဇနေဟိ ဝိဝရတိ၊ အာကာရေဟိ ဝိဘဇတိ၊ နိရုတ္တီဟိ ဥတ္တာနိံ ကရောတိ၊ နိဒ္ဒေသေဟိ ပညာပေတိ. အက္ခရေဟိ ဝါ သင်္ကာသယိတွာ ပဒေဟိ ပကာသေတိ၊ ဗျဉ္ဇနေဟိ ဝိဝရိတွာ အာကာရေဟိ ဝိဘဇတိ၊ နိရုတ္တီဟိ ဥတ္တာနိံ ကတွာ နိဒ္ဒေသေဟိ ပညာပေတိ. အက္ခရေဟိ ဝါ ဥဂ္ဃါဋေတွာ ပဒေဟိ ဝိနေတိ ဥဂ္ဃဋိတညုံ၊ ဗျဉ္ဇနေဟိ ဝိဝရိတွာ အာကာရေဟိ ဝိနေတိ ဝိပဉ္စိတညုံ၊ နိရုတ္တီဟိ နေတွာ နိဒ္ဒေသေဟိ ဝိနေတိ နေယျန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အတ္ထောတိ ဘာသိတတ္ထော. တဿေဝတ္ထဿ ပဋိဝိဇ္ဈိတဗ္ဗော သကော သကော ဘာဝေါ ပဋိဝေဓော နာမ. တံ ဥဘယမ္ပိ အတ္ထော နာမ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အတ္ထဂမ္ဘီရတာပဋိဝေဓဂမ္ဘီရတာဟိ သာတ္ထ’’န္တိ. ဓမ္မောတိ ဝါ ဒေသနာတိ ဝါ ဗျဉ္ဇနမေဝ. နိဒ္ဒေါသဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓံ သာသနဗြဟ္မစရိယံ၊ သိက္ခတ္တယပရိဂ္ဂဟိတော မဂ္ဂေါ စ၊ ဥဘယမ္ပိ ဗြဟ္မစရိယပဒေန သင်္ဂဟိတံ. ပဋိပတ္တိယာတိ ပဋိပတ္တိဟေတု. အာဂမဗျတ္တိတောတိ ပုနပ္ပုနံ အဓီယမာနာ ခန္ဓာဒယော ပါကဋာ ဟောန္တိ. ဒုရုတ္တသတ္ထာနိ အဓီယမာနာနိ သမ္မောဟမေဝါဝါဟန္တိ.

၂-၃. ကစ္စိ ခမနီယံ သီတုဏှာဒိ. ကစ္စိ ယာပနီယံ ယထာလဒ္ဓေဟိ ဇီဝိတသာဓနေဟိ ဇီဝိတံ. အပ္ပါဗာဓန္တိ အပ္ပေါပသဂ္ဂံ၊ အပ္ပါတင်္ကန္တိ အပ္ပရောဂံ. ကစ္စိ လဟုဋ္ဌာနံ သရီရကိစ္စေ. ကစ္စိ ဗလံ သမဏကိစ္စေ. ကစ္စိ ဖာသုဝိဟာရော ယထာဝုတ္တနယေန အပ္ပါဗာဓတာယ၊ အနုက္ကဏ္ဌနာဒိဝသေန ဝါ. သတ္တသဋ္ဌိတော ပဋ္ဌာယ ပစ္ဆိမဝယော၊ ဥတ္တရာမုခေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. လောကဝိဝရဏေ ဇာတေ ဣဓ ကိံ ဩလောကေသိ၊ နတ္ထေတ္ထ တယာ သဒိသောပီတိ အာဟ ‘‘တွံ သဒေဝကဿ လောကဿ အဂ္ဂေါ’’တိအာဒိ. အာသဘိံ ဥတ္တမံ. ဥပပတ္တိဝသေန ဒေဝါ. ရူပါနံ ပရိဘောဂဝသေန၊ ပတ္ထနာဝသေန ဝါ ဥပ္ပန္နာ ရာဂသမ္ပယုတ္တာ သောမနဿဝေဒနာနုရူပတော ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ဟဒယတပ္ပနတော အမ္ဗရသာဒယော ဝိယ ‘‘ရူပရသာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. တထာဂတဿ ပဟီနာတိ အဓိကာရဝသေနာဟ. တထာဂတဿပိ ဟိ ကဿစိ တေ ပဟီနာတိ မတ္ထကစ္ဆိန္နတာလော ဝိယ ကတာ. ကထံ? ရူပရသာဒိဝစနေန ဝိပါကဓမ္မဓမ္မာ ဂဟိတာ၊ တေ ဝိဇ္ဇမာနာပိ မတ္ထကသဒိသာနံ တဏှာဝိဇ္ဇာနံ မဂ္ဂသတ္ထေန ဆိန္နတ္တာ အာယတိံ တာလပန္တိသဒိသေ ဝိပါကက္ခန္ဓေ နိဗ္ဗတ္တေတုံ အသမတ္ထာ ဇာတာ. တသ္မာ တာလာဝတ္ထု ဝိယ ကတာ. ‘‘ကုသလသောမနဿာပိ ဧတ္ထ သင်္ဂဟိတာ’’တိ ဝဒန္တိ. ပဌမမဂ္ဂေန ပဟီနာ ကမ္မပထဋ္ဌာနိယာ၊ ဒုတိယေန ဥစ္ဆိန္နမူလာ ဩဠာရိကာ၊ တတိယေန တာလာဝတ္ထုကတာ ကာမရာဂဋ္ဌာနိယာ. စတုတ္ထေန အနဘာဝံကတာ ရူပရာဂါရူပရာဂဋ္ဌာနိယာ. အပရိဟာနဓမ္မတံ ပန ဒီပေန္တော ‘‘အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာ’’တိ အာဟ. တဒင်္ဂပ္ပဟာနေန ဝါ ပဟီနာ ဝိပဿနာက္ခဏေ၊ ဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂက္ခဏေ ဝါ၊ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနေန ဥစ္ဆိန္နမူလာ ဈာနက္ခဏေ. ‘‘ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟီ’’တိ (ပါရာ. ၁၁) ဟိ ဝုတ္တံ. သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေန တာလာဝတ္ထုကတာ တတိယဝိဇ္ဇာဓိဂမက္ခဏေ. ဣတ္ထမ္ဘူတာ ပန တေ ရူပရသာဒယော အနဘာဝံကတာ အာယတိမနုပ္ပါဒဓမ္မာတိ ဧကမေဝိဒံ အတ္ထပဒံ. ပဌမာယ ဝါ အဘိနိဗ္ဘိဒါယ ပဟီနာ၊ ဒုတိယာယ ဥစ္ဆိန္နမူလာ၊ တတိယာယ တာလာဝတ္ထုကတာ. ဣတ္ထမ္ဘူတာ ယသ္မာ အနဘာဝံကတာ နာမ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ အာယတိံအနဥပ္ပါဒဓမ္မာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အထ ဝါ ဒုက္ခဉာဏေန ပဟီနာ၊ သမုဒယဉာဏေန ဥစ္ဆိန္နမူလာ၊ နိရောဓဉာဏေန တာလာဝတ္ထုကတာ၊ မဂ္ဂဉာဏေန အနဘာဝံကတာ၊ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန အာယတိံ အနုပ္ပါဒဓမ္မာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. လောကိယမဂ္ဂေန ဝါ ပဟီနာ၊ ဒဿနမဂ္ဂေန ဥစ္ဆိန္နမူလာ၊ တိဝိဓေန ဘာဝနာမဂ္ဂေန တာလာဝတ္ထုကတာတိအာဒိ. ဗြာဟ္မဏဿ အဝိသယတ္တာ ဓမ္မရသာ န ဥဒ္ဓဋာ.

၁၁. ဓမ္မဓာတုန္တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗညုတညာဏံ ဓမ္မဓာတု နာမ. အနုကမ္ပဝစနာနုရူပံ ‘‘ပုဏ္ဏစန္ဒော ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ သူရိယဝစနံ ‘‘သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ’’တိဝစနာနုရူပံ၊ ပထဝီသမစိတ္တတာယ ကာရဏံ ‘‘ကရုဏာဝိပ္ဖါရ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ပဋိစ္ဆာဒေတဗ္ဗေ ဟိ အတ္တနော ဂုဏေ ‘‘အာရဒ္ဓံ ခေါ ပန မေ ဝီရိယ’’န္တိအာဒိနာ ပကာသေန္တော အတ္တနော ကရုဏာဝိပ္ဖါရံ ပကာသေတီတိ ဂဟေတဗ္ဗော. ဝရဘူရိမေဓသော ဝရပုထုလဉာဏော၊ ဘူရီတိ ဝါ ဘူမိ၊ ဘူမိ ဝိယ ပတ္ထဋဝရပညောတိ အတ္ထော. အဗုဇ္ဈိ ဧတ္ထာတိပိ အဓိကရဏေန ရုက္ခော ဗောဓိ. သယံ ဗုဇ္ဈတိ၊ ဗုဇ္ဈန္တိ ဝါ တေန တံသမင်္ဂိနောတိ မဂ္ဂေါ ဗောဓိ၊ ဧဝံ သဗ္ဗညုတညာဏမ္ပိ. ဗုဇ္ဈီယတီတိ နိဗ္ဗာနံ ဗောဓိ. တိဿန္နံ ဝိဇ္ဇာနံ ဥပနိဿယဝတော ယထာသမ္ဘဝံ တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧကဂ္ဂတာဝသေန တိက္ခဘာဝေါ. တိက္ခောပိ ဧကစ္စော သရော လက္ခံ ပတွာ ကုဏ္ဌော ဟောတိ၊ န တထာ ဣဒံ. သတိန္ဒြိယဝသေနဿ ခရဘာဝေါ၊ သဒ္ဓိန္ဒြိယဝသေန ဝိပ္ပသန္နဘာဝေါ၊ အန္တရာ အနောသက္ကိတွာ ကိလေသပစ္စတ္ထိကာနံ သုဋ္ဌု အဘိဘဝနတော ဝီရိယိန္ဒြိယဝသေနဿ သူရဘာဝေါ စ ဝေဒိတဗ္ဗော. မဂ္ဂဝိဇာယနတ္ထံ ဂဗ္ဘဂ္ဂဟဏကာလော သင်္ခါရုပေက္ခာနန္တရမနုလောမတ္တာ.

ဆန္ဒောတိ စ သင်္ကပ္ပေါတိ စ အဝတ္ထန္တရဘေဒဘိန္နော ရာဂေါဝ –

‘‘သေနဟာတ္ထျင်္ဂမုပေတိ၊

ရတ္တဟဒယော ရာဂေန၊

သမ္မဂတေ ရတ္တကာမမုပေတိ၊

ကာမပတိတံ လောကဿ မာတြာလမတီ’’တိ –

အာဒီသု ဝိယ –

ဝိဘင်္ဂေယေဝ ကိဉ္စာပိ အတ္ထော ဝုတ္တောတိ ဧတ္ထ အယမဓိပ္ပါယော – ဝိဘင်္ဂပါဠိံ အာနေတွာ ဣဓ ဝုတ္တောပိ သဗ္ဗေသံ ဥပကာရာယ န ဟောတိ၊ တသ္မာ တံ အဋ္ဌကထာနယေနေဝ ပကာသယိဿာမီတိ. ဣတောတိ ကာမေဟိ. ကာယဝိဝေကာဒီသု ဥပဓိဝိဝေကော တတိယော၊ တသ္မာ တတိယံ ဆဍ္ဍေတွာ ဒွေ ဂဟေတွာ တဒင်္ဂါဒီသု ဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကံ ဂဟေတွာ ‘‘တယော ဧဝါ’’တိ ဝုတ္တာ. ဧဝံ သတိ စိတ္တဝိက္ခမ္ဘနာ ဧကတ္ထာ ဧဝါတိ ဝိသေသော န သိယာတိ စေ? အပ္ပနာဝါရတ္တာ န ပနေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကာယဝိဝေကဂ္ဂဟဏေန ပုဗ္ဗဘာဂဂ္ဂဟဏံ ဉာယတိ၊ တသ္မာ စိတ္တဝိဝေကောတိ တဒင်္ဂဝိဝေကော ဝုတ္တော၊ ဝိက္ခမ္ဘနေန အပ္ပနာကာလေတိ ဂဟေတဗ္ဗံ အသင်္ကရတော. အထ ဝါ စိတ္တဝိဝေကေန တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနာ ဂဟိတာ၊ ဣတရေန ဝိက္ခမ္ဘနဝိဝေကော ဧဝါတိပိ ယုတ္တံ၊ ကိလေသကာမတ္တာ ဝါ ဒွီသု ကမ္မေသု ပရိယာပန္နော ပုရိသော ဝိယ. ယထာ အဝိဇ္ဇမာနေန အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဝသေန လောကေ ‘‘သဖလော ရုက္ခော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တထေဝ ဝိဇ္ဇမာနေန ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိဝသေန သာသနေ ‘‘သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဈာန’’န္တိ ဝုစ္စတီတိ အဓိပ္ပါယော.

ဝူပသမာတိ ဧတ္ထ ကေသံ ဝူပသမာတိ၊ ကိံ ပဌမဇ္ဈာနိကာနံ၊ ဥဒါဟု ဒုတိယဇ္ဈာနိကာနန္တိ? ဧတ္ထ ယဒိ ပဌမဇ္ဈာနိကာနံ၊ နတ္ထိ တေသံ ဝူပသမော. န ဟိ ပဌမဇ္ဈာနံ ဝိတက္ကဝိစာရရဟိတံ အတ္ထိ. ယဒိ ဒုတိယဇ္ဈာနိကာနံ၊ နတ္ထေဝ ဝူပသမော တတ္ထ တဒဘာဝါတိ စေ? တေနေတံ ဝုစ္စတိ ‘‘သမတိက္ကမာ’’တိ၊ သမတိက္ကမောပိ န တေသံယေဝ. ကိန္တု သကလဿပိ ပဌမဇ္ဈာနဓမ္မရာသိဿာတိ စေ? တေနေတံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဩဠာရိကဿ ပန သမတိက္ကမာ’’တိအာဒိ. သဗ္ဗေပိ ပဌမဇ္ဈာနဓမ္မာ ဩဠာရိကာဝ ဒုတိယဇ္ဈာနတော၊ န ကေဝလံ ဝိတက္ကဝိစာရဒွယမေဝါတိ စေ? န ဝိတက္ကဝိစာရာယေဝ တေဟိ သမ္ပယုတ္တာနံ ဩဠာရိကဘာဝတောတိ တေသွေဝ အာဒီနဝဒဿနေန ဒုတိယဇ္ဈာနက္ခဏေ တေသံ အဘာဝေါ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒုတိယဇ္ဈာနက္ခဏေ အပါတုဘာဝါ’’တိ၊ ယဿ ဓမ္မဿာနုဘာဝေန၊ ယောဂေန ဝါ ဣဒံ ဈာနံ ‘‘သမ္ပသာဒန’’န္တိ ဝုစ္စတိ ‘‘ဧကောဒိဘာဝ’’န္တိ စ၊ တဿ ဒဿနတ္ထံ သဒ္ဓါသမာဓယော ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တာ. ပဏီတဘောဇနသိက္ခာပဒေ (ပါစိ. ၂၅၇ အာဒယော) သပ္ပိအာဒယော ဝိယာတိ ဝုတ္တေ အယံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ န ဝိရုဇ္ဈတိ. သမံ ပဿတီတိ လီနုဒ္ဓစ္စံ ပဟာယ ခီဏာသဝဿ ဆသု ဒွါရေသု ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဆဠာရမ္မဏာပါထေ ပရိသုဒ္ဓပကတိဘာဝါဝိဇဟနာကာရဘူတာ ဥပေက္ခာ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ. နီဝရဏာဒိပဋိသင်္ခါသန္တိဋ္ဌနာဂဟဏေ မဇ္ဈတ္တဘူတာ ဥပေက္ခာ၊ အယံ သင်္ခါရုပေက္ခာ နာမ. ဝိစိနနေ မဇ္ဈတ္တဘူတာ ဥပေက္ခာ ဝိပဿနုပေက္ခာ နာမ. တတ္ထ ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ ဗြဟ္မဝိဟာရုပေက္ခာ ဗောဇ္ဈင်္ဂုပေက္ခာ တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာ ဈာနုပေက္ခာ ပါရိသုဒ္ဓုပေက္ခာ စ အတ္ထတော ဧကာ တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာဝ၊ အဝတ္ထာဘေဒေန ဘေဒေါ နေသံ. သင်္ခါရုပေက္ခာဝိပဿနုပေက္ခာနမ္ပိ ဧကတာ ပညာဝသေန၊ ကိစ္စဝသေန ပန ဒုဝိဓတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ ကာမာဝစရာ၊ ဗြဟ္မဝိဟာရုပေက္ခာ ရူပါဝစရာတိအာဒိနာ ဘူမိဝသေန. ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ ခီဏာသဝဿေဝ၊ ဗြဟ္မဝိဟာရုပေက္ခာ တိဏ္ဏမ္ပိ ပုထုဇ္ဇနသေက္ခာသေက္ခာနန္တိ ဧဝံ ပုဂ္ဂလဝသေန. ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ သောမနဿုပေက္ခာသဟဂတစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ၊ ဗြဟ္မဝိဟာရုပေက္ခာ ဥပေက္ခာသဟဂတစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ ဧဝါတိ ဧဝံ စိတ္တဝသေန. ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ ဆဠာရမ္မဏာ၊ ဗြဟ္မဝိဟာရုပေက္ခာ ဓမ္မာရမ္မဏာဝါတိ အာရမ္မဏဝသေန. ဝေဒနုပေက္ခာ ဝေဒနာက္ခန္ဓေန သင်္ဂဟိတာ၊ ဣတရာ နဝ သင်္ခါရက္ခန္ဓေနာတိ ခန္ဓသင်္ဂဟဝသေန. ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ ဗြဟ္မဝိဟာရဗောဇ္ဈင်္ဂဈာနုပေက္ခာ ပါရိသုဒ္ဓိတတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာ စ အတ္ထတော ဧကာ၊ တသ္မာ ဧကက္ခဏေ ဧကာဝ သိယာ၊ န ဣတရာ၊ တထာ သင်္ခါရုပေက္ခာဝိပဿနုပေက္ခာပိ. ဝေဒနာဝီရိယုပေက္ခာနံ ဧကက္ခဏေ သိယာ ဥပ္ပတ္တီတိ. ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ အဗျာကတာ၊ ဗြဟ္မဝိဟာရုပေက္ခာ ကုသလာဗျာကတာ၊ တထာ သေသာ. ဝေဒနုပေက္ခာ ပန သိယာ အကုသလာပိ. ဧဝံ ကုသလတ္တိကဝသေန. ဒသပေတာ သင်္ခေပေန စတ္တာရောဝ ဓမ္မာ ဝီရိယဝေဒနာတတြမဇ္ဈတ္တဉာဏဝသေန. ‘‘ဒုက္ခဒေါမနဿသုခသောမနဿာန’’န္တိ ဧဝံ ပဟာနက္ကမေန အဝတွာ ဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တနယေန ကသ္မာ ဝုတ္တာနီတိ စေ? သုတ္တာနုရက္ခဏတ္ထံ. ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဝိပရီတန္တိ ဧတ္ထ ‘‘အာရမ္မဏဝသေန အဂ္ဂဟေတွာ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌဝိပရီတာကာရေန အနုဘဝတီတိ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ကသ္မာ? ဧကံယေဝ ကသိဏံ အာရဗ္ဘ သဗ္ဗေသံ ပဝတ္တိတော. တတိယဇ္ဈာနတော ပဋ္ဌာယ ဥပကာရာ ဟုတွာ အာဂတာတိ သတိသီသေန ဒေသနာ ကတာ၊ ဝိဂတဝလာဟကာဒိနာ သောမ္မတာယ ရတ္တိယာ ဝလာဟကာဒိနာ ကာလုဿိယေ သတိပိ ဒိဝါ ဝိယ အနုပကာရိကာ န ဟောတိ ရတ္တိံ၊ တသ္မာ ‘‘အတ္တနော ဥပကာရကတ္တေန ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သူရိယပ္ပဘာဘိဘဝါ၊ ရတ္တိယာ အလာဘာတိ ဣမေ ဒွေ ဟေတူ အပရိသုဒ္ဓတာယ ကာရဏံ. သောမ္မဘာဝေန၊ အတ္တနော ဥပကာရကတ္တေန စာတိ ဣမေ ဒွေ သဘာဂတာယ ကာရဏ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တဿာ အပရိသုဒ္ဓါယ ဇာတိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ကာရဏဝစနန္တိ ဧကေ.

ဈာနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပုဗ္ဗေနိဝါသကထာဝဏ္ဏနာ

၁၂. စိတ္တေကဂ္ဂတာသဘာဂတ္တာ ဈာနာနံ ‘‘ကေသဉ္စိ စိတ္တေကဂ္ဂတတ္ထာနီ’’တိ အာဟ. ကုသလာနံ ဘဝေါက္ကမနသဘာဂတ္တာ ‘‘ကေသဉ္စိ ဘဝေါက္ကမနတ္ထာနီ’’တိ. အသဘာဂတ္တာ သေသဋ္ဌာနေသု ‘‘ပါဒကတ္ထာနီ’’တိ အဝတွာ ‘‘ပါဒကာနီ’’တိ အာဟ. တေန ပါဒကဘူတာနမ္ပိ ယထာသမ္ဘဝံ စိတ္တေကဂ္ဂတာ ဘဝေါက္ကမနတာဝဟတံ၊ ဣတရေသံ ယထာသမ္ဘဝံ ပါဒကတာဝဟတဉ္စ ဒီပေတိ. အသဘာဂတ္တာ ဇဝနဝိပဿနာပါဒကာနိ သမာနာနိ အဘိညာပါဒကာနိ စ ဟောန္တိ၊ အဘိညာပါဒကာနိ စ ဝိပဿနာပါဒကာနိ ဟောန္တီတိပိ ဒီပေတိ၊ တထာ ပါဒကာဘာဝံ ဒီပေတိ. အဘိညာယ ဟိ စတုတ္ထမေဝ ပါဒကံ၊ န ဣတရာနိ. တေသု စတုတ္ထဿ တတိယံ ပါဒကံ၊ တတိယဿ ဒုတိယံ၊ ဒုတိယဿ ပဌမန္တိ. အထ ဝါ ‘‘စတ္တာရိ ဈာနာနီ’’တိ ယထာလာဘတော ဝုတ္တံ.

ဝိနယနိဒါနနိမိတ္တံ၊ ဝေရဉ္ဇနိဝါသကပ္ပနံ၊

သတ္ထု ယသ္မာ တသ္မာ ဘဂဝါ၊ ဝိဇ္ဇတ္တယမာဟ ဝေရဉ္ဇေ.

ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဝိနယေ သုပ္ပဋိပန္နော ဘိက္ခု သီလသမ္ပတ္တိံ နိဿာယာ’’တိအာဒိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကထာ). သီလဝတော ဟိ သီလပစ္စဝေက္ခဏတ္ထံ ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဌာနေသု နိသိန္နဿ နိသဇ္ဇနတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနော အတီတကိရိယာနုဿရဏဗဟုလတာယ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဝိဇ္ဇာ အပ္ပကသိရေန သမိဇ္ဈတိ. တထာ အတ္တာနံ ပဋိစ္စ သတ္တာနံ စုတိပရိဂ္ဂဟဏသီလတာယ စုတူပပါတဉာဏံ အပ္ပကသိရေန သမိဇ္ဈတိ၊ ဥဒကာဒီသု သုခုမတ္တ ဒဿနသီလတာယ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ သမိဇ္ဈတိ. ယသ္မာ သတ္တဝိဓမေထုနသံယောဂပရိဝဇ္ဇနေန၊ ကာမာသဝါဒိပရိဝဇ္ဇနေန ဝါ ဗြဟ္မစရိယံ အခဏ္ဍာဒိဘာဝံ ပါပုဏာတိ၊ တသ္မာဿ အာသဝက္ခယဉာဏံ အပ္ပကသိရေန သမိဇ္ဈတီတိ ဧတ္ထ ဝိနယနိဒါနေ ဝိဇ္ဇတ္တယမေဝ ဒဿိတံ၊ တသ္မာ အာဟ ‘‘ယေသဉ္စ ဂုဏာနံ ဒါယကံ အဟောသိ၊ တေသံ ဧကဒေသံ ဒဿေန္တော’’တိ၊ အညထာ ဝိဇ္ဇတ္တယပဋိလာဘမတ္တပ္ပသင်္ဂေါ သိယာတိ.

သော ဧဝန္တိ ဣမိနာ ကိဉ္စာပိ စတုန္နံ ဈာနာနံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါပိ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ၊ န ကေဝလံ ပုရိမဇ္ဈာနတ္တိကမေဝ၊ တထာပိ ကေဝလံ ပုရိမဇ္ဈာနတ္တိကမေဝ ဂဏှန္တော ‘‘ဧဝန္တိ စတုတ္ထဇ္ဈာနက္ကမနိဒဿနမေတံ၊ ဣမိနာ ပဌမဇ္ဈာနာဓိဂမာဒိနာ ကမေန စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ပဋိလဘိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ အာဟ၊ တံ ကသ္မာတိ စေ? သမ္ဘာရဘူမိတ္တာ. ဝုတ္တဉှေတံ အဋ္ဌကထာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၃၈၁) ‘‘ဧတ္ထ စ ပုရိမာနိ တီဏိ ဈာနာနိ ယသ္မာ ပီတိဖရဏေန စ သုခဖရဏေန စ သုခသညဉ္စ လဟုသညဉ္စ ဩက္ကမိတွာ လဟုမုဒုကမ္မညကာယော ဟုတွာ ဣဒ္ဓိံ ပါပုဏာတိ၊ တသ္မာ ဣမိနာ ပရိယာယေန ဣဒ္ဓိလာဘာယ သံဝတ္တနတော သမ္ဘာရဘူမိယောတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. စတုတ္ထဇ္ဈာနံ ပန ဣဒ္ဓိလာဘာယ ပကတိဘူမိ ဧဝါ’’တိ. ဣဒမေဝ ဝါ အတ္ထံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ပုဗ္ဗေ ဣမာနိ စတ္တာရိ ဈာနာနိ ကေသဉ္စိ အဘိညာပါဒကာနီ’’တိ. ယဒိ ဧဝံ စတုတ္ထဇ္ဈာနမ္ပိ အန္တောကတွာ ဧဝန္တိ ကိမတ္ထံ န ဝုတ္တံ. တဉှိ ပကတိဘူမီတိ စေ? န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ စတုတ္ထဇ္ဈာနတော ပရဿ သမာဟိတာဒိဘာဝပ္ပတ္တဿ စိတ္တဿ အတ္ထိဘာဝပ္ပသင်္ဂတော. ယသ္မာ ယသ္မိံ သတိ ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏာယ စိတ္တံ အဘိနိန္နာမေသိ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ တသ္မိံ စတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တေ ပကတိဘူမိဘာဝပ္ပတ္တေ အဘိညာပါဒကေ ဇာတေ ပရိကမ္မစိတ္တံ ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏာယ အဘိနိန္နာမေသိ’’န္တိ အာဟ. အဘိနီဟာရက္ခမံ ဟောတီတိ ဧတ္ထ တံ ဣဒ္ဓိဝိဓာဓိဂမတ္ထာယ ပရိကမ္မစိတ္တံ အဘိနီဟရတိ. ကသိဏာရမ္မဏတော အပနေတွာ ဣဒ္ဓိဝိဓာဘိမုခံ ပေသေသိ. ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနတော ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏာဒီနံ နီဟရဏတ္ထ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ အဘိနီဟာရက္ခမန္တိ အတ္ထော ပကပ္ပိတော.

သော ဧဝံ သမာဟိတေ ဧဝံ အာနေဉ္ဇပ္ပတ္တေတိ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ ဒုတိယဝိကပ္ပေ၊ နီဝရဏဒူရီဘာဝေန ဝိတက္ကာဒိသမတိက္ကမေနာတိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ ကိစ္စသင်္ဂဏှနတော. အယံ ယောဇနာ ပဌမဝိကပ္ပေ န သမ္ဘဝတိ ‘‘ပရိသုဒ္ဓေတိအာဒီသု ပနာ’’တိ ဝစနေန ‘‘ဧဝ’’န္တိ ပဒဿ အနုပ္ပဗန္ဓနိဝါရဏတော. တေနေဝ ‘‘ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓေ’’တိအာဒိမာဟ. ဣစ္ဆာဝစရာနန္တိ ‘‘အဟော ဝတာဟံ အာပတ္တိဉ္စေဝ အာပန္နော အဿံ၊ န စ မံ ဘိက္ခူ ဇာနေယျု’’န္တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၆၀) နယေန ဥပ္ပန္နဣစ္ဆာဝသေန ပဝတ္တာနံ ကောပအပစ္စယာနံ အဘာဝေန အနင်္ဂဏေတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ပန ယထာဝုတ္တပ္ပကာရာ ဣစ္ဆာပိ ပဌမဇ္ဈာနာဒီနံ အဓိဂမာယ အန္တရာယိကာ ‘‘သမ္ပဇာနမုသာဝါဒေါ ခေါ ပနာယသ္မန္တော အန္တရာယိကော ဓမ္မော’’တိ (မဟာဝ. ၁၃၄) ဝုတ္တတ္တာ၊ ပဂေဝ ဣစ္ဆာဝစရာ ကောပအပစ္စယာ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဈာနပဋိလာဘပစ္စနီကာနံ ပါပကာနံ ဣစ္ဆာဝစရာန’’န္တိအာဒိ. ကတ္ထစိ ပန ‘‘ဈာနပဋိလာဘပစ္စယာနံ ဣစ္ဆာဝစရာန’’န္တိ ပေါတ္ထကေသု ပါဌော ဒိဿတိ၊ သော ပမာဒလေခေါ၊ ဂဏ္ဌိပဒေ စ ‘‘အဟော ဝတ သတ္ထာ မမညေဝ ပဋိပုစ္ဆိတွာ ဓမ္မံ ဒေသေယျာ’’တိ ယော တဒတ္ထော လိခိတော၊ သော ဒုလ္လိခိတော. န ဟိ ဈာနပဋိလာဘပစ္စယာ ကောပါဒယော အနင်္ဂဏသုတ္တေ (မ. နိ. ၁.၅၇ အာဒယော) ဝုတ္တာ၊ ‘‘န စ ယုတ္တိတော သမ္ဘဝန္တိ ဈာနလာဘိနော တဒဘာဝါ’’တိ အာစရိယော ဝဒတိ၊ တံ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ ဝိဇ္ဇတ္တယဿ ဥတ္တရုတ္တရဝိသေသဒဿနတ္ထံ ‘‘သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေ’’တိအာဒိနာ ပုနပ္ပုနံ အဋ္ဌင်္ဂနိဒဿနံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဥတ္တရုတ္တရဝိသေသာ စေဘာသံ အတ္တဒုက္ခပရဒုက္ခဒဿနတဒုပသမတ္တဒီပနတော ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဘဂဝါ ဟိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန အတ္တနော အနန္တသံသာရဒုက္ခံ ပဿိတွာ၊ စုတူပပါတဉာဏေန ပရဿ စ လောကဿ အာသဝက္ခယဉာဏေန တဒုဘယဝူပသမတ္တဉ္စ ပဿိတွာ တံ ဒေသေတိ၊ ပဌမေန ဝါ အတ္တဒုက္ခဒဿနတော အတ္တသိနေဟပရိစ္စာဂံ ဒီပေတိ. ဒုတိယေန ပရဒုက္ခဒဿနတော ပရေသု ကောပပရိစ္စာဂံ၊ တတိယေန အရိယမဂ္ဂဒဿနတော မောဟပရိစ္စာဂဉ္စ ဒီပေတိ. ဧဝံ နာနာဂုဏဝိသေသဒီပနတော ဣမဿေဝ လောကိယာဘိညာဒွယဿ ဣဓ ဂဟဏံ ကတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ယသ္မာ အတီတဇာတိ ဧဝ နိဝါသော၊ တသ္မာ ‘‘အတီတဇာတီသူ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ စေ? န၊ ဇာတိယာ ဧကဒေသေပိ နိဝါသဝေါဟာရသိဒ္ဓိဒဿနတော. ပါဠိယံ ကိဉ္စာပိ ‘‘ဧကမ္ပိ ဇာတိံ ဒွေပိ ဇာတိယော’’တိအာဒိဝစနေန သကလဇာတိယာ အနုဿရဏမေဝ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ ဝိယ ဒိဿတိ၊ န ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တဒေကဒေသာနုဿရဏမ္ပိ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိ ဧဝါတိ ဒဿနတ္ထံ၊ ဘုမ္မဝစနံ ကတံ ဩကာသာဒိသင်္ဂဟတ္ထဉ္စ. ‘‘ဆိန္နဝဋုမကာနုဿရဏာဒီသူ’’တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အနိဝုတ္ထလောကဓာတုဒီပရဋ္ဌနဂရဂါမာဒိဂ္ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘တေသံ ဆိန္နဝဋုမကာနံ လောကုတ္တရသီလာဒီနိ န ဘဂဝတာ ဗောဓိသတ္တကာလေ ဝိညာတာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္ထာပတ္တိတော လောကိယာနိ ဝိညာတာနီတိ အာပဇ္ဇတိ၊ တံ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာဓိကာရေ ‘‘အရိယာနံ ဥပဝါဒကာ’’တိ ဝစနေန သမေန္တံ ဝိယ ဒိဿတိ. န ဟိ အရိယေ အပဿန္တဿ ဧဝံ ဟောတိ. ကိမတ္ထံ ပနေတ္ထ အနုဿတိ ဝုတ္တာ၊ နနု ဧသ ဝိဇ္ဇာဓိကာရောတိ စေ? အာဒိကမ္မိကဿ သတိဝသေန နိဗ္ဗတ္တိတော၊ အတီတဓမ္မာနံ သတိယာ ဝိသေသာဓိကာရတ္တာ စ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘အနုဿရာမီ’’တိ.

‘‘ဝတ္တမာနေသု ဝိဇ္ဇာန-မတီတေသွဿ သရတိ၊

အနာဂတေသု ဓမ္မေသု၊ သရတိ ဝိဇ္ဇာန ပဏိဓီ’’တိ.

အာစရိယကုမာရိတေန သိလောကောပိ ဝုတ္တော.

တတ္ထ ရာဂေ ဥဿန္နတရေ တေဇောသံဝဋ္ဋော. ဒေါသေ အာပေါသံဝဋ္ဋော. မောဟေ ဝါယောသံဝဋ္ဋော. ကေစိ ‘‘ဒေါသေ တေဇောသံဝဋ္ဋော၊ ရာဂေ အာပေါသံဝဋ္ဋော၊ မောဟေ ဝါယောသံဝဋ္ဋော’’တိ ဝဒန္တိ. ယသ္မာ အမုတြာတိ စိတ္တံ၊ ဝစနံ ဝါ ဘဝါဒိနိယမေန ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဘဝေ ဝါ’’တိအာဒိ. ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တောတိ ပဒဒွယေန အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါမူလကံ ပညတ္တိသင်္ခါတံ ဂေါစရနိဝါသံ ဒီပေတိ. ပဝတ္တဖလဘောဇနော သယံပတိတဖလာဟာရော. စတုရာသီတိကပ္ပသဟဿပရမာယုပရိယန္တော ဝါတိ ပဏိဓာနတော ပုဗ္ဗေ. ပဋိနိဝတ္တန္တဿ ပစ္စဝေက္ခဏံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏံ န ဟောတိ. ‘‘ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏလာဘီနံ ပနေတံ အာနုဘာဝပရိဒီပန’’န္တိ ဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. အမုတြာတိ ဧတ္ထ ပဌမယောဇနာယံ သီဟောက္ကန္တဝသေန အနုဿရဏံ ဝုတ္တံ၊ တဉ္စ ခေါ အနုလောမဝသေန. ‘‘ပဋိလောမဝသေနာ’’တိပိ လိခန္တိ၊ တံ ဒုဝိညေယျံ. သီဟောက္ကန္တံ ဒဿေတုံ ‘‘အနေကာသု ကပ္ပကောဋီသူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယထာ တန္တိ နိဒဿနေန ပဋိပတ္တိသာဓာရဏေန ဖလသာဓာရဏတံ ဒဿေန္တော ဗြာဟ္မဏဿ အာဒရံ ဇနေတိ၊ အတ္တာနမေဝေကံ ဥက္ကံသေတီတိ ဝစနံ နိဝါရေတိ. ‘‘သာဓု ခေါ ပန တထာရူပါနံ အရဟတံ ဒဿနံ ဟောတီ’’တိ တဿ ပုဗ္ဗေ ဥပ္ပန္နစိတ္တေ ဧဝ နိယောဇေတိ. ပဌမာ အဘိနိဗ္ဘိဒါတိ ဝစနေန အဝိဇ္ဇဏ္ဍကောသဿ ဗဟုပဋလဘာဝံ ဒဿေတိ၊ တေန အဋ္ဌဂုဏိဿရိယာဒိနာ အနဘိနိဗ္ဘိဒံ ဒီပေတိ.

ပုဗ္ဗေနိဝါသကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၁၃. ‘‘စုတူပပါတဉာဏာယာ’’တိ ဖလူပစာရေန ဝုတ္တံ. ဣဒဉှိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏံ ရူပါရမ္မဏတ္တာ ပရိတ္တပစ္စုပ္ပန္နအဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏံ ဟောတိ. န စုတိံ ဝါ ပဋိသန္ဓိံ ဝါ အာရမ္မဏံ ကရောတိ. တသ္မာ ‘‘ယထာကမ္မူပဂေ သတ္တေ ပဇာနာမီ’’တိ (ပါရာ. ၁၃) ဝစနံ ဝိယ ဖလူပစာရေနေဝ ဝုတ္တမိဒန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဒိဗ္ဗဝိဟာရသန္နိဿိတတ္တာ ကာရဏောပစာရေန ဒိဗ္ဗံ. ဣမိနာ ပန ကေစိ အာစရိယာ ‘‘ကုသလာကုသလာ စက္ခူ ဒိဗ္ဗစက္ခု ကာမာဝစရ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တေ ပဋိသေဓိတာ ဟောန္တိ. စတုတ္ထဇ္ဈာနပညာ ဟိ ဧတ္ထ အဓိပ္ပေတာ. မဟာဇုတိကတ္တာ မဟာဂတိကတ္တာတိ ဧတေသု ‘‘သဒ္ဒသတ္ထာနုသာရေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧကာဒသန္နံ ဥပက္ကိလေသာနံ ဧဝံ ဥပ္ပတ္တိက္ကမော ဥပက္ကိလေသဘာဝေါ စ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ မဟာသတ္တဿ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ နာနာဝိဓာနိ ရူပါနိ ဒိသွာ ‘‘ဣဒံ နု ခေါ ကိ’’န္တိ ဝိစိကိစ္ဆာ ဥဒပါဒိ၊ သော ဥပက္ကိလေသော ဥပက္ကိလေသသုတ္တေ (မ. နိ. ၃.၂၃၆ အာဒယော) ‘‘ဝိစိကိစ္ဆာဓိကရဏဉ္စ ပန မေ သမာဓိမှိ စဝိ၊ သမာဓိမှိ စုတေ ဩဘာသော အန္တရဓာယတိ ဒဿနဉ္စ ရူပါန’’န္တိ ဝစနတော. တတော ‘‘ရူပါနိ မေ ပဿတော ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဣဒါနိ န ကိဉ္စိ မနသိ ကရိဿာမီ’’တိ စိန္တယတော အမနသိကာရော၊ တတော ကိဉ္စိ အမနသိကရောန္တဿ ထိနမိဒ္ဓံ ဥဒပါဒိ၊ တတော တဿ ပဟာနတ္ထံ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ရူပါနိ ပဿတော ဟိမဝန္တာဒီသု ဒါနဝရက္ခသာဒယော ပဿန္တဿ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဥဒပါဒိ၊ တတော တဿ ပဟာနတ္ထံ ‘‘မယာ ဒိဋ္ဌဘယံ ပကတိယာ ဩလောကိယမာနံ နတ္ထိ၊ အဒိဋ္ဌေ ကိံ နာမ ဘယ’’န္တိ စိန္တယတော ဥပ္ပိလာဝိတတ္တံ ဥဒပါဒိ. ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ဥပ္ပိလံ ဒိဗ္ဗရူပဒဿေနေနာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘တံ ဒုဝုတ္တံ ပရတော အဘိဇပ္ပါဝစနေန တဒတ္ထသိဒ္ဓိတော’’တိ အာစရိယော ဝဒတိ. တတော ဆမ္ဘိတတ္တပ္ပဟာနတ္ထံ ‘‘မယာ ဝီရိယံ ဒဠှံ ပဂ္ဂဟိတံ၊ တေန မေ ဣဒံ ဥပ္ပိလံ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဝီရိယံ သိထိလံ ကရောန္တဿ ကာယဒုဋ္ဌုလ္လံ ကာယဒရထော ကာယာလသိယံ ဥဒပါဒိ၊ တတော တံ စဇန္တဿ အစ္စာရဒ္ဓဝီရိယံ ဥဒပါဒိ၊ တတ္ထ ဒေါသံ ပဿတော အတိလီနဝီရိယံ ဥပဒါဒိ၊ တတော တံ ပဟာယ သမပ္ပဝတ္တေန ဝီရိယေန ဆမ္ဘိတတ္တဘယာ ဟိမဝန္တာဒိဋ္ဌာနံ ပဟာယ ဒေဝလောကာဘိမုခံ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ ဒေဝသံဃံ ပဿတော တဏှာသင်္ခါတာ အဘိဇပ္ပါ ဥဒပါဒိ၊ တတော ‘‘မယှံ ဧကဇာတိကရူပံ မနသိ ကရောန္တဿ အဘိဇပ္ပါ ဥပ္ပန္နာ၊ တသ္မာ ဒါနိ နာနာဝိဓံ ရူပံ မနသိ ကရိဿာမီ’’တိ ကာလေန ဒေဝလောကာဘိမုခံ၊ ကာလေန မနုဿလောကာဘိမုခံ အာလောကံ ဝဍ္ဎေတွာ နာနာဝိဓာနိ ရူပါနိ မနသိ ကရောတော နာနတ္တသညာ ဥဒပါဒိ၊ တတော ‘‘နာနာဝိဓရူပါနိ မေ မနသိ ကရောန္တဿ နာနတ္တသညာ ဥဒပါဒိ၊ တသ္မာ ဒါနိ အဘိဇပ္ပါဒိဘယာ ဣဋ္ဌာဒိနိမိတ္တဂ္ဂါဟံ ပဟာယ ဧကဇာတိကမေဝ ရူပံ မနသိ ကရိဿာမီ’’တိ တထာ ကရောတော အဘိနိဇ္ဈာယိတတ္တံ ရူပါနံ ဥဒပါဒိ ဧဝံ ပဟီနဥပက္ကိလေသဿာပိ အနဓိဋ္ဌိတတ္တာ. ဩဘာသဉှိ ခေါ ဇာနာမိ၊ န စ ရူပါနိ ပဿာမီတိအာဒိ ဇာတံ.

တဿတ္ထော – ယဒါ ပရိကမ္မောဘာသမေဝ မနသိ ကရောမိ၊ တဒါ ဩဘာသံ သဉ္ဇာနာမိ၊ ဒိဗ္ဗေန စက္ခုနာ ရူပါနိ န စ ပဿာမိ၊ ရူပဒဿနကာလေ စ ဩဘာသံ န ဇာနာမီတိ. ကိမတ္ထမိဒံ ဝုတ္တံ၊ န ဟိ ဧတံ ဥပက္ကိသေသဂတန္တိ? န ကေဝလံ ဥပက္ကိလေသပ္ပဇဟနမေဝေတ္ထ ကတ္တဗ္ဗံ၊ ယေန ဣဒံ ဝိသုဒ္ဓံ ဟောတိ၊ အညမ္ပိ တဒုတ္တရိ ကတ္တဗ္ဗံ အတ္ထီတိ ဒဿနတ္ထံ. ဝိစိကိစ္ဆာ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသောတိအာဒီသု ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ဥပက္ကိလေသာတိ အာဒီနဝဒဿနေန ပဇဟိံ၊ န မယှံ တဒါ ဥပ္ပန္နတ္တာ’’တိ ကေစိ ဝဒန္တိ. မာနုသကံ ဝါတိ ဣမိနာ သဘာဝါတိက္ကမံ ဒဿေတိ. မံသစက္ခုနာ ဝိယာတိ ဣမိနာ ပရိယတ္တိဂ္ဂဟဏံ၊ ဝဏ္ဏမတ္တာရမ္မဏတဉ္စ ဥပမေတိ. ဝဏ္ဏမတ္တေ ဟေတ္ထ သတ္တ-သဒ္ဒေါ၊ န ‘‘သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ’’တိ (အ. နိ. ၁၀.၂၇) ဧတ္ထ ဝိယ သဗ္ဗသင်္ခတေသု၊ ဟီနဇာတိအာဒယော မောဟဿ နိဿန္ဒော ဝိပါကော. ကာယဒုစ္စရိတေန သမန္နာဂတာ ပုဗ္ဗေ အတီတဘဝေ အဟေသုံ၊ သမ္ပတိ နိရယံ ဥပပန္နာတိ ဧဝံ ပါဌသေသေန သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ယထာကမ္မူပဂဉာဏဉှိ ဧကန္တမတီတာရမ္မဏံ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု ပစ္စုပ္ပန္နာရမ္မဏ’’န္တိ ဥဘိန္နံ ကိစ္စဝသေန ဝုတ္တံ. မဟလ္လကောတိ သမဏာနံ သာရုပ္ပမသာရုပ္ပံ၊ လောကာစာရံ ဝါ န ဇာနာတီတိ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တတ္တာ ဂုဏပရိဓံသနေန ဂရဟတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယနော’’တိ (သံ. နိ. ၂.၄၁၊ ၅.၉၉၈၊ ၁၀၀၄) ဝုတ္တော အရိယပုဂ္ဂလော မဂ္ဂါဝရဏံ ကာတုံ သမတ္ထံ ဖရုသဝစနံ ယဒိ ကထေယျ၊ အပါယဂမနီယမ္ပိ ကရေယျ၊ တေန သော အပါယုပဂေါပိ ဘဝေယျ၊ တသ္မာ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ဧကေ. ‘‘ဝါယာမံ မာ အကာသီတိ ထေရေန ဝုတ္တတ္တာ မဂ္ဂါဝရဏံ ကရောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ပုဗ္ဗေဝ သောတာပန္နေန အပါယဒွါရော ပိဟိတော၊ တသ္မာဿ သဂ္ဂါဝရဏံ နတ္ထိ. ‘‘ပါကတိကန္တိ ပဝတ္တိဝိပါကံ အဟောသီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဝုဒ္ဓိ ဟေသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယဿ ဝိနယေ၊ ယော အစ္စယံ အစ္စယတော ဒိသွာ ယထာဓမ္မံ ပဋိကရောတီ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၇၀၊ ဒီ. နိ. ၁.၂၅၁) ဝစနတော ပါကတိကံ အဟောသီတိ ဧကေ. သစေ သော န ခမတီတိ သောတာပန္နာဒီနံ ခန္တိဂုဏဿ မန္ဒတာယ ဝါ အာယတိံ တဿ သုဋ္ဌု သံဝရတ္ထာယ ဝါ အက္ခမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သုခါနံ ဝါ အာယဿ အာရမ္မဏာဒိနော အဘာဝါ ကာလကဉ္စိကာ အသုရာ ဟောန္တိ. ‘‘ဣတော ဘော သုဂတိံ ဂစ္ဆာ’’တိ (ဣတိဝု. ၈၃) ဝစနတော မနုဿဂတိပိ. ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏဝိဇ္ဇာတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုမေဝ ဒဿနဋ္ဌေန ဉာဏံ၊ တဿ တဿ အတ္ထဿ ဝိန္ဒနဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာတိ အတ္ထော.

ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အာသဝက္ခယဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၁၄. သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေတိ ကိံ ပုရိမသ္မိံယေဝ၊ ဥဒါဟု အညသ္မိံယေဝ စတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တေ. အဋ္ဌကထာယမ္ပိ ယတော ဝုဋ္ဌာယ ပုရိမဝိဇ္ဇာဒွယံ အဓိဂတံ၊ တဒေဝ ပုန သမာပဇ္ဇနဝသေန အဘိနဝံ အဘိဏှံ ကတန္တိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘သော ဧဝံ သမာဟိတေ စိတ္တေတိ ဣဓ ဝိပဿနာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထာဟ – ယဒိ တဒေဝ ပုန သမာပဇ္ဇနဝသေန အဘိနဝံ ကတံ၊ အထ ကသ္မာ ပုဗ္ဗေ ဝိယ ‘‘ဝိပဿနာပါဒကံ အဘိညာပါဒကံ နိရောဓပါဒကံ သဗ္ဗကိစ္စသာဓကံ သဗ္ဗလောကိယလောကုတ္တရဂုဏဒါယကံ ဣဓ စတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ဣဓ ဝိပဿနာပါဒကံ စတုတ္ထဇ္ဈာနစိတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ၊ နနု ဣဓ တထာဝစနဋ္ဌာနမေဝ တံ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဒ္ဓိံ သဗ္ဗဂုဏနိပ္ဖါဒနတော၊ န ပဌမဝိဇ္ဇာဒွယမတ္တနိပ္ဖါဒနတောတိ? ဝုစ္စတေ – အရိယမဂ္ဂဿ ဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂဈာနင်္ဂပဋိပဒါဝိမောက္ခဝိသေသနိယမော ပုဗ္ဗဘာဂဝုဋ္ဌာနဂါမိနီဝိပဿနာယ သင်္ခါရုပေက္ခာသင်္ခါတာယ နိယမေန အဟောသီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝိပဿနာပါဒကမိဓ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ပရိယာပန္နတ္တာ၊ န တဒါရမ္မဏမတ္တေန. ပရိယာယတောတိ အညေနပိ ပကာရေန. ‘‘ဣမေ အာသဝါ’’တိ အယံ ဝါရော ကိမတ္ထံ အာရဒ္ဓေါ? ‘‘အာသဝါနံ ခယဉာဏာယာ’’တိ အဓိကာရာနုလောမနတ္ထံ. မဂ္ဂက္ခဏေ ဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ၊ ဖလက္ခဏေ ဝိမုတ္တံ ဟောတီတိ ဣဒံ ဧကတ္တနယေန ဝုတ္တံ. ယဉှိ ဝိမုစ္စမာနံ၊ တဒေဝ အပရဘာဂေ ဝိမုတ္တံ နာမ ဟောတိ. ယဉ္စ ဝိမုတ္တံ၊ တဒေဝ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဝိမုစ္စမာနံ နာမ ဟောတိ. ဘုဉ္ဇမာနော ဧဝ ဟိ ဘောဇနပရိယောသာနေ ဘုတ္တာဝီ နာမ. ‘‘ဣမိနာ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ ဒဿေတီ’’တိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿ စ ပဋ္ဌာနေ ‘‘မဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟိတွာ မဂ္ဂံ ပစ္စဝေက္ခတိ၊ ဖလံ၊ နိဗ္ဗာနံ၊ ပဟီနေ ကိလေသေ ပစ္စဝေက္ခတီ’’တိ အယမုပ္ပတ္တိက္ကမော ဝုတ္တော. ပဝတ္တိက္ကမော ပနေတ္ထ သရူပတော အတ္ထတောတိ ဒွိဓာ ဝုတ္တော. တတ္ထ ‘‘ဝိမုတ္တမိတိ ဉာဏံ အဟောသီ’’တိ သရူပတော စတုဗ္ဗိဓဿပိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿ ပဝတ္တိက္ကမနိဒဿနံ. ‘‘ခီဏာ ဇာတီ’’တိအာဒိ အတ္ထတော. တေနေဝ အန္တေ ‘‘အဗ္ဘညာသိ’’န္တိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနံ ဒေသနံ အကာသိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿ တထာ အပ္ပဝတ္တိတော. အပ္ပဋိသန္ဓိကံ ဟောတီတိ ဇာနန္တော ‘‘ခီဏာ ဇာတီ’’တိ ဇာနာတိ နာမ. ‘‘ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတံသဉာဏ’’န္တိ အနာဂတံသဉာဏဿ စ ဒိဗ္ဗစက္ခုသန္နိဿိတတ္တာ ဝုတ္တံ.

အာသဝက္ခယဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥပါသကတ္တပဋိဝေဒနာကထာဝဏ္ဏနာ

၁၅. ကဏ္ဏသုခတော ဟဒယင်္ဂမတောတိ ဝစနမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အနတ္တုက္ကံသနတောတိအာဒိ ပုဂ္ဂလဝသေန၊ ကဏ္ဏသုခတောတိ သောတိန္ဒြိယံ သန္ဓာယ. အာပါထာရမဏီယတောတိ ဉာဏာပါထာရမဏီယတော. သယမေဝ ဟေဋ္ဌာမုခဇာတံ ဝါ၊ မဂ္ဂေါ ပန အသောကော ဟောတိ. တဒါ ဟိ သောကော ပဟီယမာနော. စရိယာဒိအနုကူလတော အပ္ပဋိကူလံ. ‘‘မဓုရမိမ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဓမ္မမိမ’’န္တိ ဝစနံ အဓိကံ ဝိယ ဒိဿတိ. တသ္မာ ‘‘ရာဂဝိရာဂမိမ’’န္တိ ဧဝံ ဝိသုံ ဝိသုံ ယောဇေတွာ ပုန ပိဏ္ဍေတွာ ဓမ္မမိမံ ဥပေဟီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ၊ ‘‘ဓမ္မမေဝ သရဏတ္ထမုပေဟီ’’တိ ပဌန္တိ ကိရာတိ ဒီပေတိ. သရဏဂတာနံ တေနေဝ သရဏဂမနေန ဘယံ သန္တာသံ ဒုဂ္ဂတိံ ပရိက္ကိလေသံ ဒုက္ခံ ဟိံသတီတိ ရတနတ္တယံ သရဏံ နာမ. တပ္ပသာဒတဂ္ဂရုတာဒီဟိ ဝိဟတကိလေသော တပ္ပရာယနတာကာရပ္ပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပါဒေါ သရဏဂမနံ. တံသမင်္ဂီသတ္တော သရဏံ ဂစ္ဆတိ. ပဘေဒေန ပန ဒုဝိဓံ သရဏဂမနံ လောကုတ္တရံ လောကိယန္တိ. တတ္ထ လောကုတ္တရံ ဒိဋ္ဌသစ္စာနံ မဂ္ဂက္ခဏေ သရဏဂမနုပက္ကိလေသသမုစ္ဆေဒေန နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဟုတွာ ကိစ္စတော သကလေပိ ရတနတ္တယေ ဣဇ္ဈတိ. လောကိယံ ပုထုဇ္ဇနာနံ သရဏဂမနုပက္ကိလေသံ တဒင်္ဂဝိက္ခမ္ဘနေန အာရမ္မဏတော ဗုဒ္ဓါဒိဂုဏာရမ္မဏံ ဟုတွာ ဣဇ္ဈတိ. တံ အတ္ထတော ရတနတ္တယေ သဒ္ဓါပဋိလာဘော သဒ္ဓါမူလိကာ စ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. လောကုတ္တရဿ စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ ဝိပါကဖလံ၊ သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယော အာနိသံသဖလံ. ‘‘ယော စ ဗုဒ္ဓဉ္စ ဓမ္မဉ္စ။ပေ။ သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စတီ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၉၀-၁၉၂) ဟိ ဝုတ္တံ. လောကိယဿ ဘဝဘောဂသမ္ပဒါ. ‘‘ယေ ကေစိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာသေ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၃၂၊ သံ. နိ. ၁.၃၇) ဟိ ဝုတ္တံ. လောကိယသရဏဂမနံ တီသု ဝတ္ထူသု အညာဏသံသယမိစ္ဆာဉာဏာဒီဟိ သံကိလိဿတိ၊ န မဟာဇုတိကံ ဟောတိ၊ န မဟာဝိပ္ဖါရံ. လောကုတ္တရဿ နတ္ထိ သံကိလေသော. လောကိယဿ သာဝဇ္ဇော အနဝဇ္ဇောတိ ဒုဝိဓော ဘေဒေါ. တတ္ထ အညသတ္ထာရာဒီသု အတ္တသန္နိယျာတနာဒီဟိ သာဝဇ္ဇော ဟောတိ၊ သော အနိဋ္ဌဖလော. အနဝဇ္ဇော ကာလကိရိယာယ၊ သော အဝိပါကတ္တာ အဖလော. လောကုတ္တရဿ နေဝတ္ထိ ဘေဒေါ. ဘဝန္တရေပိ ဟိ အရိယသာဝကော အညံ သတ္ထာရံ န ဥဒ္ဒိသတိ. ယော ကောစိ သရဏဂတော ဂဟဋ္ဌော ဥပါသကော. ရတနတ္တယဥပါသနတော ဥပါသကော. ပဉ္စ ဝေရမဏိယော သီလံ. သတ္ထသတ္တမံသမဇ္ဇဝိသဝါဏိဇ္ဇာရဟိတံ ဓမ္မေန ဇီဝိကံ အာဇီဝေါ. ဝုတ္တသီလာဇီဝဝိပတ္တိ ဝိပတ္တိ နာမ. ဝိပရီတာ သမ္ပတ္တိ.

၁၆. လစ္ဆာမ နု ခေါတိ ဒုဂ္ဂတေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သက္ခိဿာမ နုခေါ နောတိ သမိဒ္ဓေ သန္ဓာယ. တတ္ထ ဝေရဉ္ဇာယံ. ပဂ္ဂယှတီတိ ပတ္တံ ပဂ္ဂဟော၊ တေန ပဂ္ဂဟေန ပတ္တေနာတိ အတ္ထော. သမာဒါယေဝါတိ နိဒဿနံ. န စ ဝဋ္ဋတီတိ ပုန ပါကံ ကိဉ္စာပိ ဝဋ္ဋတိ၊ တထာပိ န သုဋ္ဌု ပက္ကတ္တာ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ဥတ္တဏ္ဍုလဘတ္တံ လဘိတွာပိ ပိဓေတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနဉ္စေတ္ထ သာဓကံ. ‘‘သာဝကာနံ ဝါ သိက္ခာပဒံ ပညပေဿာမီ’’တိ ဣမိနာ ဝစနေန အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလံ သန္ဓာယ ‘‘ပစ္ဆာ သီလ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဥပါလိတ္ထေရောပိ တံ တံ ဝတ္ထုံ ပဋိစ္စ ဘဂဝတာ ဗဟူနိ သိက္ခာပဒါနိ ပညတ္တာနိ အတ္ထီတိ ဒီပေတိ. ယဒိ ဧဝံ ဝေရဉ္ဇာယံ ‘‘ဧတဿ ဘဂဝါ ကာလော’’တိ ဝစနံ န သမေတီတိ စေ? န၊ တတော ပုဗ္ဗေ သိက္ခာပဒါဘာဝပ္ပသင်္ဂတော. ထေရော ပန ပညတ္တာနိ ဌပေတွာ ဣဒါနိ ပညပေတဗ္ဗာနိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသပ္ပဟောနကာနိ သန္ဓာယာဟ. ဘဂဝါပိ ‘‘န တာဝ သာရိပုတ္တ သတ္ထာ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညပေတီ’’တိ ဘဒ္ဒါလိသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၁၃၄၊ အာဒယော) ဝိယ ဧကစ္စေသု ပညတ္တေသုပိ တတော ပရံ ပညပေတဗ္ဗာနိ သန္ဓာယာဟ. ဣဓေဝ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သာမမ္ပိ ပစနံ သမဏသာရုပ္ပံ န ဟောတိ န စ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝစနဉ္စ၊ တထာ ‘‘ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဝါ ဝဿစ္ဆေဒေါ ဝါ’’တိအာဒိဝစနာနိ စ အတ္ထိ. အညထာ ‘‘ဒွီဟာကာရေဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော ဘိက္ခူ ပဋိပုစ္ဆန္တီ’’တိ ဣဓေဝေဒံ ပါဠိဌပနံ ဝိရုဇ္ဈတီတိ အာစရိယေန ဝိစာရိတံ၊ တံ သုန္ဒရံ ပုဗ္ဗေပိ ပညတ္တသိက္ခာပဒသမ္ဘဝတော. ကိန္တု ဣဓ ပါဠိဌပနဝိရောဓဝိစာရဏာ ပန နိပ္ပယောဇနာ ဝိယ မမ ဒိဿတိ. ကသ္မာ? ဥပါလိတ္ထေရေန သင်္ဂီတိကာလေ ဝုတ္တပါဌတ္တာ. ရတ္တိစ္ဆေဒေါတိ သတ္တာဟကိစ္စံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော. ‘‘သတ္တာဟကရဏီယေန ဂန္တွာ ရတ္တိစ္ဆေဒေါ ဝါ ဝဿစ္ဆေဒေါ ဝါ ဧကဘိက္ခုနာပိ န ကတော’’တိ ဝုတ္တံ ကိရ မဟာအဋ္ဌကထာယံ၊ တသ္မာ ဝဿစ္ဆေဒဿ ကာရဏေ သတိ သတ္တာဟကိစ္စံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ. ဝိနယဓရာ ပန နိစ္ဆန္တိ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာဓိပ္ပါယော ဝီမံသိတဗ္ဗော၊ ဣမာယ ဝေရဉ္ဇာယံ အပ္ပိစ္ဆတာဒိပဋိပဒါယ ပသန္နာ. သာလီနံ ဝိကတိ သာလိဝိကတိ.

၁၇-၈. ဥပပန္နဖလောတိ ဗဟုဖလော. ‘‘ခုဒ္ဒံ မဓု’’န္တိ ပါဌော. ထေရံ သီဟနာဒံ နဒါပေတုံ ပုစ္ဆီတိ ဣမိနာ အာစရိယော ယံ ပုဗ္ဗေ အာဏာယ ဌိတာနံ သာဝကာနံ မဟာနုဘာဝတာဒဿနံ ‘‘ဝေရဉ္ဇာယံ နိဝါသပ္ပယောဇန’’န္တိ အမှေဟိ ဝုတ္တံ၊ တံ သမ္ပာဒေတိ၊ ရာဇဂဟေ ဝေရဉ္ဇာယဉ္စာတိ ဥဘယတ္ထ ဝိတက္ကုပ္ပါဒေ ဧကတော ပိဏ္ဍေတွာ ဒဿေန္တော ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿာ’’တိအာဒိမာဟ. ကာလံ သန္ဓာယ စိရံ၊ ဌိတိံ သန္ဓာယ စိရာတိ ဝိဂ္ဂဟော.

ကာမံ ဟိနောတိ အတ္တနော ဖလနိဗ္ဗတ္တိယာ သဟာယံ ဂစ္ဆတီတိ ကတ္တရိ ဟေတု၊ တထာပိ ဣဓ တေန ကရဏဘူတေန တဿ ဖလံ ဟိနောတိ ပဝတ္တတီတိ ဟေတု. တထာ ဃဋန္တိ တေနာတိ ဃဋော. ကိလာသုနောတိ ပယောဇနာဘာဝေန အဝါဝဋာ. အဗ္ဗောကိဏ္ဏာနိ ဝိသဘာဂေဟိ. အာဂါမိနိယာ အနာဂတေတိ အတ္ထော. ဣမေသံယေဝ နောတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ဟီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယာဝသာသနပရိယန္တာတိ ယာဝ ဗုဒ္ဓါ ဓရန္တိ၊ တာဝါတိ အတ္ထော. ခတ္တိယဗြာဟ္မဏာဝ ဥစ္စာ၊ တတ္ထာပိ ဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘ဥစ္စနီစဥဠာရုဠာရဘောဂါ’’တိ. ‘‘မနသိ ကတွာ’’တိပိ ပါဌော. ဥပသမ္ပာဒျဥပသမ္ပာဒျဣစ္စေတံ ဒွယံ မာဂဓေ ‘‘ဥပသမ္ပဇ္ဇာ’’တိ ဝုစ္စတိ. အနုပါဒါယာတိ အာရမ္မဏကရဏဝသေန အဂ္ဂဟေတွာ. အာသဝေဟီတိ ကတ္တရိ တတိယာဝိဘတ္တိ. စိတ္တာနီတိ ပစ္စတ္တဗဟုဝစနံ. ဝိမုစ္စိံသူတိ ကမ္မကာရကေ. ဝိမောစိတာနီတိ အဓိပ္ပါယောတိ အာစရိယော. အာသဝေဟီတိ ပဒဉ္စ ပစ္စတ္တေ ကရဏဝစနံ ကတွာ ဂဏ္ဌိပဒေ အတ္ထော ပကာသိတော. ယဒိ အရိယမဂ္ဂေန နိရုဒ္ဓါနံ အာသဝါနံ ဝသေန အနာသဝတာ၊ လောကေ စိတ္တာနိပိ အနာသဝါ သိယုံ. န ဟိ နိရုဒ္ဓါနိ စိတ္တာနိ အာရမ္မဏာနိ ကရောန္တီတိ တာနိ အနိရုဒ္ဓါသဝဝသေန သာသဝါနီတိ စေ. သောတာပန္နဿ မဂ္ဂစိတ္တံ ဥပရိမဂ္ဂဝဇ္ဈာသဝဝသေန သာသဝံ၊ အဝသိဋ္ဌာသဝသမုစ္ဆိန္ဒနာနုဘာဝတ္တာ ဖလာနိ သာသဝါနိ သိယုန္တိ? န၊ အာသဝသမုစ္ဆိန္ဒနာနုဘာဝါဂတဖလတ္တာ. ဘိံသနဿ ကရဏံ ဘိံသနကတံ၊ တသ္မိံ ဘိံသနကတသ္မိံ၊ ဘိံသနကိရိယာယာတိ အတ္ထော. ဣတ္ထိလိင်္ဂံ ဝိပလ္လာသံ ကတွာ နပုံသကလိင်္ဂံ၊ ပုရိသလိင်္ဂံ ဝါ ကတွာ. နိမိတ္တတ္ထေတိ ဧတ္ထ –

‘‘စမ္မနိ ဒီပိနံ ဟန္တိ၊ ဒန္တေသု ဟန္တိ ကုဉ္ဇရံ၊

ဝါလေသု စာမရိံ ဟန္တိ၊ သိင်္ဂေသု သရဘော ဟတော’’တိ. –

အဓိကရဏံ.

၂၀-၂၁. နစိရဋ္ဌိတိကကာရဏေ ကထိတေ စိရဋ္ဌိတိကကာရဏံ အတ္ထတော ဝုတ္တပဋိပက္ခဝသေန ကိဉ္စာပိ သိဒ္ဓံ၊ တထာပိ တံ ထေရဿ ဝိနယပညတ္တိယာစနာယ ဩကာသကာရဏာဓိပ္ပါယတော ဝိနယပညတ္တိယာစနောကာသံ ပါပေတုံ ပုန ဘဂဝန္တံ ‘‘ကော ပန၊ ဘန္တေ၊ ဟေတူ’’တိ ပုစ္ဆိ. ဘဂဝါပိ ယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတုကာမော ဗျာကာသိ. ‘‘အာသဝဋ္ဌာနီယာ သံဃေ ပါတုဘဝန္တီ’’တိ ပုဂ္ဂလဿ သံဃပရိယာပန္နတ္တာ ဝုတ္တံ. အာဒရတ္ထဝသေနေဝေတ္ထ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တန္တိ ယသ္မာ ထေရော ပုဗ္ဗေ ရာဇဂဟေ၊ သမ္ပတိ ဝေရဉ္ဇာယန္တိ ဒွိက္ခတ္တုံ ကာစိ၊ တသ္မာ အာဒရေန ပုနပ္ပုနံ ယာစယမာနံ ပဿိတွာ သယမ္ပိ ဘဂဝါ အာဒရေနေဝ ‘‘အာဂမေဟိ တွံ သာရိပုတ္တာ’’တိ အာဟ. တေနေတံ ဒီပေတိ ‘‘မာ တွံ ပုနပ္ပုနံ ယာစာဟိ၊ သမ္ပဋိစ္ဆိတာဝ မယာ တေ ယာစနာ၊ ပုဗ္ဗေနနု တဝယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆတာဝ မယာ ဧတ္တကေ ကာလေ ဧတ္တကာနိ သိက္ခာပဒါနိ ပညတ္တာနိ၊ န တာဝ မေ သာဝကာနံ အာဏာပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာနုဇာနနကာလော သမ္ပတ္တော၊ တက္ကာနုမာနဝသေန တယာ ‘ဧတဿ ဘဂဝါ ကာလော’တိ ပုနပ္ပုနံ နိဒ္ဒိသိယမာနောပိ နေသ သော ကာလော၊ ကိန္တု တထာဂတောဝ တတ္ထ ကာလံ ဇာနိဿတီ’’တိ. ယသ္မာ ပန ‘‘သိက္ခာပဒပညတ္တိကာလတော ပဘုတိ အာဏာပါတိမောက္ခမေဝ ဥဒ္ဒိသိယတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသပ္ပဟောနကသိက္ခာပဒမေဝ သန္ဓာယာဟ. ‘‘တတ္ထာတိ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာစနာပေက္ခံ ဘုမ္မဝစန’’န္တိ ဧကမေဝ ပဒံ ဝုတ္တံ တဿာ သိဒ္ဓိယာ ဣတရဿ သိဒ္ဓိတော. ‘‘သာဝကာနံ ဝိသယဘာဝန္တိ ဣမိနာ မဟာပဒုမတ္ထေရဝါဒေါ ပဋိက္ခိတ္တော’’တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ၊ တံ သုန္ဒရံ ဝိယ. သမ္မုခေ ဂရဟာ. ပရမ္မုခေ ဥပဝါဒေါ. ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဦနဒသဝဿေန။ပေ။ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၇၅) ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ဘဂဝါ ဗုဒ္ဓတ္တေန ဒသဝဿိကော ဟုတွာ ပညပေသိ ဦနဒသဝဿိကဿ တဿ တထာ သိက္ခာပဒပညတ္တိယာ အဘာဝတော. န တဒါ အတိရေကဒသဝဿိကောဝ ဒသဝဿိကာနံ ရတ္တညုမဟတ္တပ္ပတ္တိတော၊ တသ္မာ တံ သိက္ခာပဒံ ဝေရဉ္ဇာယံ ဝဿာဝါသတော ပုဗ္ဗေ ရာဇဂဟေ ဧဝ ပညတ္တန္တိ သိဒ္ဓံ၊ တသ္မိံ သိဒ္ဓေ သိဒ္ဓမေဝ ‘‘ယာဝ န သံဃော ရတ္တညုမဟတ္တံ ပတ္တောတိ ဝစနံ ဣတော ပုဗ္ဗေ ပဌမယာစနာယပိ ဝုတ္တ’’န္တိ. အဋ္ဌကထာယမ္ပိ ရတ္တညုမဟတ္တပ္ပတ္တကာလေ ‘‘ဒွေ သိက္ခာပဒါနီ’’တိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒဝစနံ ပဌမယာစနာယ ဝုတ္တဝစနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အညထာ ရတ္တညုမဟတ္တပ္ပတ္တကာလေ ဒွေ ဧဝ၊ န အညန္တိ အာပဇ္ဇတိ.

‘‘အထ ခေါ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿာ’’တိအာဒိမှိ အယမာဒိတော ပဋ္ဌာယ အတ္ထဝိဘာဝနာ – အယံ ကိရာယသ္မာ အဿဇိတ္ထေရတော ပဋိလဒ္ဓံ ဧကဂါထာမတ္တကံ ဓမ္မပရိယာယံ နယသတသဟဿေဟိ ဝိဝေစေန္တော အရဟတ္တံ ပတွာ သာဝကပါရမီဉာဏေ ဌိတော ‘‘အဟော ဝတ မဟာနုဘာဝေါယံ သဒ္ဓမ္မော၊ ယော ဝိနာပိ ဓမ္မသာမိနာ ပရမ္မုခတော သုတမတ္တေပိ မယှံ မဟန္တံ ဂုဏဝိသေသံ ဇနေသိ၊ သာဓု ဝတာယံ သဒ္ဓမ္မော စိရံ တိဋ္ဌေယျာ’’တိ စိန္တေန္တော ‘‘ကတမေသာနံ နု ခေါ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ။ပေ။ န စိရဋ္ဌိတိက’’န္တိ တမတ္ထံ၊ ကာရဏဉ္စ အတ္တနော အဂ္ဂသာဝကဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ‘‘သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တန္တိအာဒိစိရဋ္ဌိတိကာရဏ’’န္တိ နိဋ္ဌံ ကတွာ ဝိနယပညတ္တိယာစနောကာသကရဏတ္ထံ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆိ. တတော ပဉှဿ ဝိဿဇ္ဇနေ ဝိနယပညတ္တိယာစနောကာသေ သမ္ပတ္တေ ‘‘ဧတဿ ဘဂဝါ ကာလော၊ ဧတဿ သုဂတ ကာလော’’တိ ဝိနယပညတ္တိံ ယာစိ. တတော ဘဂဝါ တဿာ ယာစနာယ သမ္ပဋိစ္ဆိတဘာဝံ၊ ‘‘ဧတဿ ဘဂဝါ ကာလော’’တိ ဝုတ္တကာလဿ အကာလတံ၊ ကာလဿ စ အနညဝိသယတံ ဒီပေန္တော ‘‘အာဂမေဟိ တွ’’န္တိအာဒိမာဟ၊ တတော ဘဂဝါ တဿ ယာစနံ၊ သတ္တေသု ကာရုညတဉ္စ ပဋိစ္စ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘိက္ခူ အနုပဇ္ဈာယကာ အနာစရိယကာ အနောဝဒိယမာနာ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၆၄) နယေန ဝေပုလ္လမဟတ္တတံ ပဋိစ္စ သတ္ထာ သာဝကာနံ ဥပဇ္ဈာယဝတ္တာဒီနိ ဝိနယကမ္မာနိ၊ တဒနုရူပသိက္ခာပဒါနိ စ ပညပေသိ. တတော အနုက္ကမေန ဒွါဒသမဝဿံ ဝေရဉ္ဇာယံ ဝသိ. တဒါ စ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော သတ္ထာရာ နိဒ္ဒိဋ္ဌေသု စိရဋ္ဌိတိဟေတူသု ဇာတေသု ‘‘နဝင်္ဂသတ္ထုသာသနမဟတ္တတာ စ သမ္ပတိ ဇာတာ၊ ဝိနယပညတ္တိ စ ဗဟုတရာ ဇာတာ၊ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော ဧဝေကော န တာဝ သာဝကာနံ အနုညာတော၊ သော စ ပရိသုဒ္ဓေန သံဃေန ကရီယတိ. သံဃောပိ ဧတရဟိ ပရိသုဒ္ဓေါ ပစ္ဆိမကဿ သောတာပန္နတ္တာ’’တိ စိန္တေတွာ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အနုဇာနာပေတုကာမော ယတ္တကေဟိ စ သိက္ခာပဒေဟိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော အနုဇာနီယတိ၊ တတ္တကာနံ ပညတ္တိယာစနပုဗ္ဗင်္ဂမံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ ယာစန္တော ပုဗ္ဗုပ္ပန္နဝိတက္ကသူစနပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနက္ကမဝသေန ယာစနောကာသေ သမ္ပတ္တေ ‘‘ဧတဿ ဘဂဝါ ကာလော’’တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ‘‘ယံ ဘဂဝါ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညပေယျာ’’တိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသပ္ပဟောနကသိက္ခာပဒံ သန္ဓာယာဟ၊ အယမတ္ထော ဘဒ္ဒါလိသုတ္တေန (မ. နိ. ၂.၁၃၄ အာဒယော) ဒီပေတဗ္ဗော. တတ္ထ ဟိ ဗဟူသု သိက္ခာပဒေသု ပညတ္တေသု၊ ပညပိယမာနေသု စ ‘‘န တာဝ ဘဒ္ဒါလိ သတ္ထာ သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညပေတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၂.၁၄၅) ဝုတ္တံ အပညတ္တံ ဥပါဒါယ၊ တထာ ဣဓာပိ အပညတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပရိသုဒ္ဓတ္တာ သံဃဿ သမ္ပတိ သာဝကာနံ အာဏာပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ နာနုဇာနာမီတိ ဒဿေန္တော ‘‘နိရဗ္ဗုဒေါ’’တိအာဒိမာဟ. န ဟိ ပရိသုဒ္ဓေ သံဃေ ဩဝါဒပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသဿ အနုဒ္ဒေသကာရဏံ အတ္ထိ၊ တသ္မိံ သတိ အာဏာပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသာနုဇာနနာဓိပ္ပါယတော. တထာ စ သော တတော အဋ္ဌန္နံဝဿာနံ အစ္စယေန အနုညာတော. ယထာဟ ပါတိမောက္ခဌပနက္ခန္ဓကေ (စူဠဝ. ၃၈၆) ‘‘န ဒါနာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣတော ပရံ ဥပေါသထံ ကရိဿာမိ။ပေ။ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသေယျာထာ’’တိ. ယံ ပန ဥပသမ္ပဒက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၁၂၉) ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘိက္ခူ အညတရံ ဘိက္ခုံ ဥပသမ္ပာဒေတွာ ဧကကံ ဩဟာယ ပက္ကမိံသု။ပေ။ သော တဿာ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝိတွာ စိရေန အဂမာသီ’’တိ ဝတ္ထု အာဂတံ၊ တံ သုဒိန္နဝတ္ထုတော ပရတော ဥပ္ပန္နမ္ပိ တတ္ထ ယထာဓိကာရံ သမောဓာနေတုံ ဝုတ္တံ. တထာ တတ္ထေဝ ‘‘ဥဘယာနိ ခေါ ပနဿ ပါတိမောက္ခာနိ ဝိတ္ထာရေန သွာဂတာနိ ဟောန္တီ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ. ၁၄၇၊ အ. နိ. ၈.၅၂၊ ၁၀.၃၃) အင်္ဂါနိပိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. န ဟိ အာဒိတော ဧဝ ဥဘတောပါတိမောက္ခာနိ သိဒ္ဓါနီတိ. အပိစ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ အယမနုက္ကမော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ သေယျထိဒံ – ရာဟုလကုမာရေ ဥပ္ပန္နေ ဗောဓိသတ္တော နိက္ခမိတွာ ဆဗ္ဗဿာနိ ဒုက္ကရံ ကတွာ သတ္တမေ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ တသ္မိံ ဧဝ သံဝစ္ဆရေ ကပိလဝတ္ထုံ ဂန္တွာ ရာဟုလကုမာရံ ပဗ္ဗာဇေသိ. အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ္တဋ္ဌကထာယံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၁၀၇ အာဒယော) ‘‘အယဉှိ အာယသ္မာ သတ္တဝဿိကကာလေ ဘဂဝန္တံ စီဝရကဏ္ဏေ ဂဟေတွာ ‘ဒါယဇ္ဇံ မေ သမဏ ဒေဟိ၊ ဒါယဇ္ဇံ မေ သမဏ ဒေဟီ’တိ ဒါယဇ္ဇံ ယာစမာနော ဘဂဝတာ ဓမ္မသေနာပတိသာရိပုတ္တတ္ထေရဿ နိယျာဒေတွာ ပဗ္ဗာဇိတော’’တိ စ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ရာဟုလကုမာရံ အာရဗ္ဘ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဟိ သရဏဂမနေဟိ သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇ’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၀၅) ဝုတ္တတ္တာ သရဏဂမနူပသမ္ပဒါ ပဌမဝဿဗ္ဘန္တရေ ဧဝ ပဋိက္ခိတ္တာ၊ ဉတ္တိစတုတ္ထကမ္မဝသေန ဥပသမ္ပဒါ အနုညာတာတိ ပညာယတိ. အပိစ ရာဟုလဝတ္ထုမှိ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနနုညာတော မာတာပိတူဟိ ပုတ္တော ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော၊ ယော ပဗ္ဗာဇေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၁၀၅) သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ၊ တသ္မာ ဣတော ပုဗ္ဗေပိ သိက္ခာပဒါနိ ပညတ္တာနီတိ သိဒ္ဓံ.

သုတွာ စ ယော ဟေတုနိရောဓမဂ္ဂံ၊

နိရောဓုပါယံ ပဋိဝိဇ္ဈိ ခိပ္ပံ၊

ဇာတောဝပေက္ခေန အသေသမေတံ၊

လောကံ ဝိပဿီ သုဂတဂ္ဂသိဿော.

သော ဓမ္မသေနာပတိ အဂ္ဂသိဿော၊

သဒ္ဓမ္မရာဇဿ တထာဂတဿ၊

သယံ မုနိန္ဒေန ယသဿ ပတ္တော၊

အနေကသော သောဠသဓာ ပသတ္ထော.

တသ္မာ ဟိ သိက္ခာပဒဗန္ဓကာလော၊

ဉာတုမ္ပိ လောကေ အတိဘာရိယောဝ၊

ပဂေဝ သိက္ခာပဒဘာဝဘေဒေါ၊

ပဂေဝ အညော ဥဘယတ္ထ တတ္ထ.

ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အပိ တံ ဒွယန္တု၊

ဉာတုံ န သက္ကာဝ ပဂေဝ နေတုံ၊

နိဿံသယံ တတ္ထ တထာဂတောဝ၊

ဇာနိဿတိစ္စာဟ တထာဂတောတိ.

ဣစ္စေတမတ္ထံ ဣဓ ဘိက္ခု ဉတွာ၊

သိက္ခာပဒါနံ ကမဘာဝဘေဒံ၊

ဉာတုံ သယံ နော န ပရေ စ နေတုံ၊

ပရိယေသိတဗ္ဗော ဣဓ ယုတ္တိမဂ္ဂေါ.

တတ္ထ ကမဘေဒေါ သိက္ခာပဒါနံ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဘာဝဘေဒေါ တာဝ ဥက္ခိတ္တကာနုဝတ္တနပစ္စယာ ဘိက္ခု အနာပတ္တိကော၊ ဘိက္ခုနီ ပန သမနုဘဋ္ဌာ ပါရာဇိကာ ဟောတိ. ပါရာဇိကာပတ္တိပဋိစ္ဆာဒနေ ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋံ၊ ဘိက္ခုနိယာ ပါရာဇိကံ. ဒုဋ္ဌုလ္လံ အာရောစေန္တဿ၊ ပဋိစ္ဆာဒေန္တဿ စ ပါစိတ္တိယံ. မဟာသာဝဇ္ဇံ ပါရာဇိကံ အာရောစေန္တဿ၊ ပဋိစ္ဆာဒေန္တဿ စ ဘိက္ခုဿ ဒုက္ကဋံ. ဣစ္စေဝမာဒီဟိ အဘာဝဘေဒသိက္ခာပဒါနံ ဣဓ ဘာဝဘေဒေန ယုတ္တိပရိယေသနံ သာဓယမာနောပိ သိယာ အနုမ္မာဒဝိဃာတဘာဂီတိ. ဧတ္တာဝတာ သကလဿပိ ဝိနယပိဋကဿ ဝိတက္ကယာစနကာလကာလညူကာရဏဖလပယောဇနေဟိ သတ္တဟိ အင်္ဂေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတံ နိဒါနမာယသ္မတာ ဥပါလိတ္ထေရေန နိဒဿိတံ ဟောတိ. တတ္ထ ထေရဿ ဝိနယပညတ္တိယာစနဟေတုဘူတော ဝိတက္ကော နာမ. တဿေဝ ‘‘ဧတဿ ဘဂဝါ ကာလော’’တိအာဒိနာ ပဝတ္တာ ယာစနာ နာမ. ရတ္တညူဝေပုလ္လလာဘဂ္ဂဗာဟုသစ္စမဟတ္တပ္ပတ္တိ ကာလော နာမ. သဗ္ဗညူ ဧဝ ကာလညူ နာမ. အာသဝဋ္ဌာနီယာနံ ဓမ္မာနံ ပါတုဘာဝေါ ကာရဏံ နာမ. ‘‘တေသံယေဝ အာသဝဋ္ဌာနီယာနံ ဓမ္မာနံ ပဋိဃာတာယာ’’တိ ဝစနတော အာသဝဋ္ဌာနီယဓမ္မပဋိဃာတော ဖလံ နာမ. ‘‘ယထယိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ အဒ္ဓနိယံ အဿာ’’တိ ဝစနတော သာသနဗြဟ္မစရိယဿ စိရဋ္ဌိတိ ပယောဇနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဟောတိ စေတ္ထ –

‘‘ဝိတက္ကော ယာစနာ ကာလော၊ ကာလညူ ကာရဏံ ဖလံ၊

ပယောဇနန္တိ သတ္တင်္ဂံ၊ နိဒါနံ ဝိနယဿိဓာ’’တိ.

၂၂. အန္တိမမဏ္ဍလန္တိ အဗ္ဘန္တရမဏ္ဍလံ. တဉှိ ဣတရေသံ အန္တော ဟောတိ၊ ခုဒ္ဒကမဏ္ဍလံ ဝါ. အနုမတိဒါနဝသေန တေသံ ဘိက္ခူနံ ဒတွာ. တေသံ ဗုဒ္ဓါနံ စာရိကာယ ဝိနေတဗ္ဗာ ဝေနေယျသတ္တာ. ဩစိနန္တာ ဝိယာတိ ဗဟုပုပ္ဖံ ဂစ္ဆံ မာလာကာရာ စိရံ ဩစိနန္တိ၊ ဧဝံ ဗဟုဝေနေယျေသု ဂါမာဒီသု စိရံ ဝသန္တာ ဝေနေယျပုညံ ပရိဟရန္တာ စရန္တိ. သန္တံ သုခံ၊ န ဝေဒနာသုခံ ဝိယ သပရိပ္ဖန္ဒံ. ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေတိ ဒေဝါနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. မနုဿာ ပန ဣမသ္မိံယေဝ စက္ကဝါဠေ ဗောဓနေယျာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. မဟာကရုဏာယ ဓုဝံ သတ္တသမဝလောကနံ. ဩတိဏ္ဏေတိ ပရိသမဇ္ဈံ အာဂတေ၊ အာရောစိတေ ဝါ. ယေန ကာရဏေန မယံ တုမှာကံ ဒေယျဓမ္မံ ဒဒေယျာမ၊ တံ ကုတော သက္ကာ လဒ္ဓုံ. ဗဟုကိစ္စာ ဟိ ဃရာဝါသာတိ. ဒုတိယဝိကပ္ပေ တန္တိ ဒေယျဓမ္မံ. ‘‘တုမှေဟိ တံ ကုတော လဒ္ဓါ’’တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘ပဌမံ ကိရိယံ ပေက္ခတိ၊ ဒုတိယံ ဒေယျဓမ္မ’’န္တိ ဝဒန္တိ. အာစရိယော ပန ‘‘ပဌမယောဇနာယ ယံ ဒါနပုညံ၊ တံ ကုတော လဗ္ဘာ. ပုညန္တရာယဗဟုလာ ဟိ ဃရာဝါသာတိ. ဒုတိယယောဇနာယ တေမာသဗ္ဘန္တရေ ယမဟံ ဒဒေယျံ၊ အတိက္ကန္တကာလတ္တာ တမဟံ သမ္ပတိ ကုတော ဒဒေယျန္တိ ဒဿေတီ’’တိ ဝဒတိ. သီလာဒိကုသလဓမ္မသန္ဒဿနာဒိဓမ္မရတနဝဿံ.

၂၃. ပတ္တုဏ္ဏဒေသေ ပတ္တုဏ္ဏံ ပဋဝရံ. မဟာယာဂန္တိ မဟာဒါနံ. ပရိပုဏ္ဏသင်္ကပ္ပန္တိ တေမာသံ သောတဗ္ဗံ အဇ္ဇ သုဏိန္တိ.

တတြိဒန္တိ ဣဒံ ကာရဏံ.

ဥပါလိ ဒါသကောတိ အာစရိယပရမ္ပရတော. ဗာဟိရဗ္ဘန္တရနိဒါနံ၊ သိက္ခာပဒါနံ ပညတ္တိဋ္ဌာနသင်္ခါတံ အာဝေဏိကနိဒါနဉ္စ သန္ဓာယာဟ ‘‘နိဒါနဿ ပဘေဒဒီပနတော’’တိ. ထေရဝါဒါဒိ ဝတ္ထုပ္ပဘေဒေါ. သကာယ ပဋိညာယ မေတ္တိယံ ဘိက္ခုနိံ နာသေထာတိအာဒိ ပရသမယဝိဝဇ္ဇနတောတိအာဒိ. ဝိဘင်္ဂနယဘေဒဒဿနတောတိ တိဿော ဣတ္ထိယော ဘူမဋ္ဌံ ထလဋ္ဌန္တိအာဒိ. ဧတ္ထာဟ – ကိံ ဘဂဝတော မာရာဝဋ္ဋနပဋိဃာတာယ သတ္တိ နတ္ထီတိ? အတ္ထိ၊ တထာပိဿ ပစ္ဆာ ဥပဂုတ္တကာလေ ပသာဒဟေတုတ္တာ အဓိဝါသေတိ. ဧတ္ထ ဥပဂုတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏန္တိ ဒိဇဒဿနေန ကိံပယောဇနန္တိ စေ? မာရာဝဋ္ဋနဟေတု ဗြာဟ္မဏဿ ပုညန္တရာယောတိ ပယောဇနံ.

ဒိဇောပိ သော မာရမနောရထဿ၊

ဘင်္ဂံ ကရောန္တော ဇိနပုင်္ဂဝဿ၊

သဿိဿသံဃဿ အဒါသိ ဒါနံ၊

အသေသကံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍဘေဒံ.

ကိံ ဘဂဝါ သသိဿော တာဝ မဟန္တံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ဥဗ္ဘဏ္ဍိကံ ကတွာ အဂမာသီတိ? န အဂမာသိ၊ တေမာသိဘာဂိယံ ပန ပုညရာသိကံ ဒေယျဓမ္မံ အပ္ပဋိက္ခိပန္တော ဗြာဟ္မဏဿ ဥပါယတော သတ္ထာ အဒါသိ.

တဒညထာ မာရမနောရထောဝ၊

ပူရော သိယာ နေဝ ဒိဇဿ ဘိယျော၊

ပါပံ မဟန္တံ အပိ ပါပုဏေယျ၊

မိစ္ဆာဘိမာနေန တထာဂတေ သော.

တသ္မာ ဘဂဝါ အဿာဒိယန္တော တံ ဒေယျဓမ္မံ အပ္ပဋိက္ခိပန္တော ဥပါယေန ဗြာဟ္မဏဿ ပုညဗုဒ္ဓိံ ကတွာ၊ မာရဿ စ မနောရထဝိဃာတံ ကတွာ အဂမာသီတိ၊ ‘‘အယံ နယော အဋ္ဌကထံ ဝိနာပိ ပါဠိနယာနုလောမတော သိဒ္ဓေါ’’တိ ဝဒန္တိ. ကထံ? –

‘‘သတ္ထာ သသိဿော ယဒိ အဂ္ဂဟေသိ၊

ဒိဇဿ တံ စီဝရမာဒိတောဝ၊

နာထဿ နော ဝီသတိဝဿကာလေ၊

ဝိရုဇ္ဈတေ ဇီဝကယာစနာပိ၊

တထာပိ သဗ္ဗံ သုဝိစာရယိတွာ၊

ယုတ္တံ နယံ စိန္တယိတုံဝ ယုတ္တ’’န္တိ.

ဣဒါနိ အာယသ္မာ ဥပါလိတ္ထေရော ဝိနယပညတ္တိယာ သာဓာရဏနိဒါနံ ဒဿေတွာ သိက္ခာပဒါနံ ပါဋေက္ကံ ပညတ္တိဋ္ဌာနသင်္ခါတံ နိဒါနမာဒိံ ကတွာ ပုဂ္ဂလပညတ္တိအနုပညတ္တိဝိဘာဂါပတ္တိဘေဒန္တရာပတ္တိအာဒိကံ နာနပ္ပကာရံ ဝိဓိံ နိဇ္ဇဋံ နိဂ္ဂုမ္ဗံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ ဝေရဉ္ဇာယံ ယထာဘိရန္တံ ဝိဟရိတွာ’’တိအာဒိမာဟာတိ. ဣဓ ဌတွာ –

သိက္ခာပဒါန သဗ္ဗေသံ၊ ကမဘေဒံ ပကာသယေ၊

တသ္မိံ သိဒ္ဓေ နိဒါနာနံ၊ ကမသိဒ္ဓိ ယတော ဘဝေ.

တတ္ထ သဗ္ဗသိက္ခာပဒါနံ ယထာသမ္ဘဝံ ဒေသနာက္ကမော ပဟာနက္ကမော ပဋိပတ္တိက္ကမော ဥပ္ပတ္တိက္ကမောတိ စတုဗ္ဗိဓော ကမော လဗ္ဘတိ. တတ္ထ ဘဂဝတာ ရာဇဂဟေ ဘိက္ခူနံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အနုဇာနန္တေန ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသဿ ယော ဒေသနာက္ကမော အနုညာတော၊ တံ ဒေသနာက္ကမမနုလောမေန္တော အာယသ္မာ မဟာကဿပေါ ပဌမံ ပါရာဇိကုဒ္ဒေသံ ပုစ္ဆိ၊ တဒနန္တရံ သံဃာဒိသေသုဒ္ဒေသံ၊ တတော အနိယတုဒ္ဒေသံ ဝိတ္ထာရုဒ္ဒေသဉ္စ ပုစ္ဆိတွာ တဒနန္တရံ ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂဉ္စ တေနေဝ အနုက္ကမေန ပုစ္ဆိ၊ နိဒါနုဒ္ဒေသန္တောဂဓာနဉ္စ သရူပေန အနုဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆနတ္ထံ ခန္ဓကေပိ ပုစ္ဆိ. ဧတေန စ ခန္ဓကေ ပညတ္တာ ထုလ္လစ္စယာ သင်္ဂဟိတာ ဟောန္တိ. ပုစ္ဆိတာနုက္ကမေနေဝ ဥပါလိတ္ထေရော တံ သဗ္ဗံ သာပတ္တိဘေဒါဒိကံ ဒေသေန္တော ထုလ္လစ္စယဒုဗ္ဘာသိတအာပတ္တိသမုဋ္ဌာနာဒိဒီပကံ အန္တောကတွာ ဒေသေသိ၊ အယမေတ္ထ ဒေသနာက္ကမော. ဥဘတောဝိဘင်္ဂခန္ဓကတော ပန ဥစ္စိနိတွာ တဒါ ပရိဝါရပါဠိ ဝိသုံ ကတာ. ဣမမေဝ နယံ သန္ဓာယ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဧတေနေဝ ဥပါယေန ခန္ဓကပရိဝါရေပိ အာရောပေသု’’န္တိအာဒိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကထာ). အပိစ ပါဠိယာ ‘‘ဧတေနေဝုပါယေန ဥဘတောဝိနယေ ပုစ္ဆိ. ပုဋ္ဌော ပုဋ္ဌော အာယသ္မာ ဥပါလိ ဝိဿဇ္ဇေသီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ မဟာကဿပေါ ဥဘတောဝိဘင်္ဂေ ဧဝ ပုစ္ဆိ. ဝိဿဇ္ဇေန္တော ပန အာယသ္မာ ဥပါလိ နိဝရသေသံ ဒေသေန္တော ခန္ဓကပရိဝါရေ အန္တောကတွာ ဒေသေသိ. တဒါ စ ခန္ဓကပရိဝါရပါဠိ ဝိသုံ ကတာတိ အယံ ဒေသနာက္ကမော. ယဒိ ဧဝံ နိဒါနုဒ္ဒေသော ပဌမံ ဒေသေတဗ္ဗောတိ စေ? န၊ တဒသမ္ဘဝတော. သော ဟိ ‘‘ယဿ သိယာ အာပတ္တီ’’တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၁၃၄) နယေန ပဝတ္တတ္တာ ပဌမံ သိက္ခာပဒသင်္ဂဟိတာသု အာပတ္တီသု အဒဿိတာသု န သမ္ဘဝတိ. ‘‘ယာနိ မယာ ဘိက္ခူနံ ပညတ္တာနိ သိက္ခာပဒါနိ၊ တာနိ နေသံ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသံ အနုဇာနေယျ’’န္တိ ဝစနတော သိက္ခာပဒါနေဝ ပဌမံ ဒေသေတဗ္ဗာနီတိ ပါရာဇိကုဒ္ဒေသက္ကမော သမ္ဘဝတိ.

ပါရာဇိကုဒ္ဒေသာဒိသင်္ဂဟိတာနံ အာပတ္တိအကုသလာနံ ယထောဠာရိကက္ကမေန ပဟာတဗ္ဗတ္တာ ပဟာနက္ကမောပေတ္ထ သမ္ဘဝတိ. ဥပသမ္ပန္နသမနန္တရံ ‘‘တာဝဒေဝ စတ္တာရိ အကရဏီယာနိ အာစိက္ခိတဗ္ဗာနီ’’တိ (မဟာဝ. ၁၂၉) ဝစနတော ‘‘သမာဒါယ သိက္ခတိ သိက္ခာပဒေသူ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၉၃) ဝစနတော စ ယထာ ဂရုကံ အာစိက္ခဏံ သိက္ခနေန ပဋိပတ္တိက္ကမောပေတ္ထ သမ္ဘဝတိ၊ ဧဝမိမေဟိ တီဟိ ကမေဟိ ဒေသေတဗ္ဗာနမ္ပေတေသံ သိက္ခာပဒါနံ ယထာသမ္ဘဝံ ဥပ္ပတ္တိက္ကမော သမ္ဘဝတိ. တထာ ဟိ ယံ ယံ သာဓာရဏံ၊ တံ တံ ဘိက္ခုံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပန္နေ ဧဝ ဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဆန္ဒသော မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝေယျာ’’တိ ဘိက္ခုနီနမ္ပိ ပညတ္တံ. အညထာ တံ ဘိက္ခုနီနံ အနုပ္ပန္နပညတ္တိ သိယာ. တတော ‘‘အနုပ္ပန္နပညတ္တိ တသ္မိံ နတ္ထီ’’တိ (ပရိ. ၂၄၇) ပရိဝါရေ ဧတံ ဝစနံ ဝိရုဇ္ဈတိ၊ ဧတ္တာဝတာ ပုရိမေန ကမတ္တယေန ပဌမံ ဒေသေတဗ္ဗတံ ပတ္တေ ပါရာဇိကုဒ္ဒေသေ ပဌမုပ္ပန္နတ္တာ မေထုနဓမ္မပါရာဇိကံ သဗ္ဗပဌမံ ဒေသေတုကာမော ဥပါလိတ္ထေရော ‘‘တတြ သုဒံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယ’’န္တိ ဝေသာလိမေဝ ပါပေတွာ ဌပေသိ. အညထာ ဗာရာဏသိယံ ပညတ္တာနံ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနုဿမံသံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၈၀) ဧဝမာဒီနံ ဒေသနာဓိပ္ပါယေ သတိ ဗာရာဏသိံ ပါပေတွာ ဌပေယျာတိ.

အဗ္ဘန္တရနိဒါနကထာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁. ပါရာဇိကကဏ္ဍော

၁. ပဌမပါရာဇိကံ

သုဒိန္နဘာဏဝါရဝဏ္ဏနာ

ပဌမဿေတ္ထ နိဒါနေ၊ ဌတွာ ပါရာဇိကဿ ဝိညေယျော၊

စောဒနာပရိဟာရနယော၊ ပုဂ္ဂလဝတ္ထုပ္ပကာသနေယေဝ.

တတ္ထ ဘဂဝါ ဝေရဉ္ဇာယံ ဝုတ္ထဝဿော အနုပုဗ္ဗေန စာရိကံ စရန္တော ကတ္တိကဇုဏှပက္ခေ ဧဝ ဝေသာလိံ ပါပုဏိတွာ ယာဝ ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပဒပညာပနံ၊ တာဝ အဋ္ဌ ဝဿာနိ ဝေသာလိယံယေဝ ဝိဟရန္တော ဝိယ ပါဠိက္ကမေန ဒိဿတိ၊ န စ ဘဂဝါ တာဝတ္တကံ ကာလံ တတ္ထေဝ ဝိဟာသိ. သော ဟိ သုဒိန္နဿ သာဝကာနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပသမ္ပဒဉ္စ အနုဇာနိတွာ ယထာဘိရန္တံ တတ္ထ ဝိဟရိတွာ စာရိကံ စရန္တော ဘေသကဠာဝနံ ပတွာ တတ္ထ တေရသမံ ဝဿံ ဝသိ၊ တေနေဝ အနုက္ကမေန သာဝတ္ထိံ ပတွာ စုဒ္ဒသမံ ဝဿံ ဝသိ၊ ပန္နရသမံ ကပိလဝတ္ထုမှိ၊ သောဠသမံ အာဠဝိယံ၊ တတော ဝုတ္ထဝဿော စာရိကံ စရန္တော ရာဇဂဟံ ပတွာ သတ္တရသမံ ဝသိ၊ ဣမိနာ အနုက္ကမေန အပရာနိပိ တီဏိ ဝဿာနိ တတ္ထေဝ ဝသိ. ဧတ္တာဝတာ ဘဂဝါ ပရိပုဏ္ဏဝီသတိဝဿော ရာဇဂဟတော အနုပုဗ္ဗေန ဝေသာလိံ ပါပုဏိ၊ တတော ဥပသမ္ပဒါယ အဋ္ဌဝဿိကော သုဒိန္နော ဝေသာလိယံယေဝ မေထုနံ ဓမ္မံ အဘိဝိညာပေသိ၊ တတော ဘဂဝါ တသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ပဌမံ ပါရာဇိကံ ပညပေသီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ယသ္မာ ဥပါလိတ္ထေရော ဣတော ပဌမတရံ တတ္ထ ဝေသာလိယဉ္စ ပညတ္တသိက္ခာပဒါနိ အဒဿေတုကာမော၊ ဝိနယနိဒါနာနန္တရံ ပဌမပါရာဇိကမေဝ ဒဿေတုကာမော၊ တသ္မာ ဝေသာလိယံ ပဌမံ နိဝါသံ၊ ပစ္ဆာ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ ပညတ္တိကာလေ နိဝါသဉ္စ ဧကတော ကတွာ ‘‘တတြ သုဒံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယ’’န္တိအာဒိမာဟ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပဌမဿေတ္ထ နိဒါနေ၊ ဌတွာ ။ပေ။ ပကာသနေယေဝါ’’တိ. တသ္မာ ဣမသ္မိံ ပဌမပါရာဇိကဿ ပညတ္တိဋ္ဌာနသင်္ခါတေ နိဒါနေ ဌတွာ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဝေသာလိယာ အဝိဒူရေ ကလန္ဒဂါမော နာမ ဟောတိ။ပေ။ အညတရံ ဝဇ္ဇိဂါမံ ဥပနိဿာယ ဝိဟရတီ’’တိ ဧတသ္မိံ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ ပုဂ္ဂလပ္ပကာသနေ၊ ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဝဇ္ဇီ ဒုဗ္ဘိက္ခာ ဟောတိ။ပေ။ တိက္ခတ္တုံ မေထုနံ ဓမ္မံ အဘိဝိညာပေသီ’’တိ (ပါရာ. ၃၀) ဣမသ္မိံ ဝတ္ထုပ္ပကာသနေ စ စောဒနာနယော၊ ပရိဟာရနယော စ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတြာယံ ပကာသနာ – ကိမတ္ထံ ထေရေန အညေသံ သိက္ခာပဒါနံ ပုဂ္ဂလဝတ္ထူနိ ဝိယ သင်္ခေပတော အဝတွာ ယတ္ထ စ သော ဥပ္ပန္နော၊ ယထာ စ ဓမ္မေ ပသန္နော၊ ယထာ စ ပဗ္ဗဇိတော၊ ယထာ စ ဣမံ ဝတ္ထုံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ တံ သဗ္ဗံ အနဝသေသေတွာ ပုဂ္ဂလဝတ္ထူနိ ဝိတ္ထာရတော ဝုတ္တာနီတိ စေ? ဝုစ္စတေ –

ဧဝံ သဒ္ဓါယ ကိစ္ဆေန၊ မဟန္တေ ဘောဂဉာတကေ၊

ဟိတွာ ပဗ္ဗဇိတာနမ္ပိ၊ ပေသလာနမ္ပိ သဗ္ဗသော.

သဗ္ဗလာမကဓမ္မာယံ၊ မေထုနော ယဒိ သမ္ဘဝေ၊

န ဓမ္မဒေသနာယေဝ၊ သိဒ္ဓါ ဝိရတိ သဗ္ဗသော.

တသ္မာ နဝင်္ဂသဒ္ဓမ္မေ၊ သတ္ထာရာ ဒေသိတေပိ စ၊

ဝိနယော ပညပေတဗ္ဗော၊ တတော ဓမ္မဝိသုဒ္ဓိဟိ.

ဝိနယာဘာဝတော ဧဝံ၊ အဇ္ဈာစာရော ဘဝိဿတိ၊

တသ္မာ ဝိနယပညတ္တိ၊ သာတ္ထိကာ ပေသလဿပိ.

အနာဒီနဝဒဿာဝီ၊ ယသ္မာ ယံ ပါပမာစရိ၊

ဝိနယောယေဝ သဒ္ဓါနံ၊ အာဒီနဝဝိဘာဝိနော.

တသ္မာ သဒ္ဓါနုသာရီနံ၊ ဝိနယော သာတ္ထကောဝ ယံ၊

ဓမ္မော ဓမ္မာနုသာရီနံ၊ တတော ဥဘယဒေသနာ.

အပိ စ ယဒိ ပဏ္ဏတ္တိဝီတိက္ကမံ အကရောန္တဿာပိ ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ အယသော ပတ္ထဋော၊ ပဂေဝညေသန္တိ ဒဿနတ္ထံ အဇ္ဈာစာရဿ ပါကဋဘာဝဒီပနံ. ကထံ? –

အဘဗ္ဗော အရဟတ္တဿ၊ သုဒိန္နော ပုတ္တမာတရော၊

ဘဗ္ဗာနုပ္ပန္နပညတ္တိ၊ တဒတ္ထံ န ကတာ အယံ.

နနု မာဂဏ္ဍိကံ အဇ္ဈုပေက္ခိတွာ မာတာပိတူနမဿာ ဟိတတ္ထံ ဓမ္မံ ဒေသေတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတုံ ဗီဇကဗီဇကမာတူနံ အရဟတ္တုပ္ပတ္တိ ထေရေန ဒီပိတာ. ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဝေသာလိယာ အဝိဒူရေ ကလန္ဒဂါမော နာမ ဟောတိ၊ ယေန သမယေန သုဒိန္နော ပုရာဏဒုတိယိကာယ မေထုနံ ဓမ္မံ ပဋိသေဝီ’’တိ ဝါ ‘‘ယေန သမယေန ဘဂဝါ ပဌမပါရာဇိကံ ပညပေသီ’’တိ ဝါ ဝစနံ ဣဓ န ယုဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? ‘‘ဣဓ ပန ဟေတုအတ္ထော ကရဏတ္ထော စ သမ္ဘဝတီ’’တိ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာဝစနဉှိ ဣဓ န လဗ္ဘတိ. စိရနိဝိဋ္ဌော ဟိ သော ဂါမော၊ န တသ္မိံယေဝ သမယေတိ. ယသ္မာ ပန သော စိရနိဝိဋ္ဌောပိ စ ဂါမော အတ္တနော နိဝိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ သဗ္ဗကာလမတ္ထီတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ၊ တေန ပရိယာယေန ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဝေသာလိယာ အဝိဒူရေ ကလန္ဒဂါမော နာမ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

၂၅-၆. အနုညာတောသိ ပန တွန္တိ သမဏဝတ္တဒဿနတ္ထံ ဘဂဝါ ပုစ္ဆတိ. မာတာပိတူဟိ အနနုညာတန္တိ ဧတ္ထ ဇနကေဟေဝ အနနုညာတဒဿနတ္ထံ ပုစ္ဆီတိ ဝုတ္တံ. န ခေါ သုဒိန္န တထာဂတာတိ ‘‘ပဗ္ဗာဇေတု မံ ဘဂဝါ’’တိ ယာစနာဝသေန ပနေဝမာဟ၊ န ဘဂဝါ သယံ သရဏာနိ ဒတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ. ဒုက္ခဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘ကလဘာဂမ္ပီ’’တိ ပါဌသေသော. ဝိကပ္ပဒွယေပီတိ ဒုတိယတတိယဝိကပ္ပေသု. ပုရိမပဒဿာတိ ကိဉ္စီတိ ပဒဿ. ဥတ္တရပဒေနာတိ ဒုက္ခဿာတိ ပဒေန. သမာနဝိဘတ္တီတိ သာမိဝစနံ. ယထာ ကိံ? ‘‘ကဿစိ ဒုက္ခဿာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ကိဉ္စိ ဒုက္ခဿာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အကာမကာ ဝိနာ ဘဝိဿာမာတိ တယာ သဒ္ဓိံ အမရိတွာ အကာမာ ဇီဝိဿာမ. သစေပိ န မရာမ၊ အကာမကာဝ တယာ ဝိယောဂံ ပါပုဏိဿာမ၊ တယိ ဇီဝမာနေ ဧဝ နော မရဏံ ဘဝေယျ၊ မရဏေနပိ နော တယာ ဝိယောဂံ မယံ အကာမကာဝ ပါပုဏိဿာမ.

၃၀. ကတိပါဟံ ဗလံ ဂါဟေတွာတိ ကသ္မာ ပနာယံ တထာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒော အနုညာတော သမာနော ကတိပါဟံ ဃရေယေဝ ဝိလမ္ဗိတွာ ကာယဗလဉ္စ အဂ္ဂဟေသီတိ? အနုမတိဒါနေန မာတာပိတူသု သဟာယကေသု စ တုဋ္ဌော တေသံ စိတ္တတုဋ္ဌတ္ထံ. ကေသုစိ အဋ္ဌကထာပေါတ္ထကေသု ကေစိ အာစရိယာ ‘‘အယံ သုဒိန္နော ဇီဝကဝတ္ထုတော ပစ္ဆာ ပံသုကူလိကဓုတင်္ဂဝသေန ပံသုကူလိကော ဇာတော’’တိ သညာယ ‘‘ဂဟပတိစီဝရံ ပဋိက္ခိပိတွာ ပံသုကူလိကဓုတင်္ဂဝသေန ပံသုကူလိကော ဟောတီ’’တိ လိခန္တိ၊ တံ ‘‘အစိရူပသမ္ပန္နော’’တိ ဝစနေန ဝိရုဇ္ဈတိ. ‘‘တထာ သုဒိန္နော ဟိ ဘဂဝတော ဒွါဒသမေ ဝဿေ ပဗ္ဗဇိတော၊ ဝီသတိမေ ဝဿေ ဉာတိကုလံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌော သယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အဋ္ဌဝဿိကော ဟုတွာ’’တိ၊ ‘‘ဘဂဝတော ဟိ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဣဒံ ဝတ္ထံ၊ ဧတ္ထန္တရေ ဝီသတိ ဝဿာနိ န ကောစိ ဂဟပတိစီဝရံ သာဒိယိ၊ သဗ္ဗေ ပံသုကူလိကာဝ အဟေသု’’န္တိ စ ဝုတ္တေန အဋ္ဌကထာဝစနေန ဝိရုဇ္ဈတိ၊ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အဋ္ဌဝဿိကော၊ န ဥပသမ္ပဒါယ. ဥပသမ္ပဒံ ပန ဇီဝကဝတ္ထုတော (မဟာဝ. ၃၂၆) ပစ္ဆာ အလတ္ထ၊ တသ္မာ အဝဿိကော ဉာတိကုလံ ပိဏ္ဍာယ ပဝိဋ္ဌော သိယာတိ စေ? န၊ ‘‘အလတ္ထ ခေါ သုဒိန္နော ကလန္ဒပုတ္တော ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ၊ အလတ္ထ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ ဧကတော အနန္တရံ ဝုတ္တတ္တာ. ပဗ္ဗဇ္ဇာနန္တရမေဝ ဟိ သော ဥပသမ္ပန္နော တေရသဓုတင်္ဂဂုဏေ သမာဒါယ ဝတ္တန္တော အဋ္ဌ ဝဿာနိ ဝဇ္ဇိဂါမေ ဝိဟရိတွာ နိဿယမုတ္တတ္တာ သယံဝသီ ဟုတွာ ‘‘ဧတရဟိ ခေါ ဝဇ္ဇီ ဒုဗ္ဘိက္ခာ’’တိအာဒိတက္ကဝသေန ယေန ဝေသာလီ တဒဝသရိ၊ တသ္မာ ‘‘ပံသုကူလိကဓုတင်္ဂဝသေန ပံသုကူလိကော ဟောတီ’’တိ ဧတ္တကောယေဝ ပါဌော ယေသု ပေါတ္ထကေသု ဒိဿတိ၊ သောဝ ပမာဏတော ဂဟေတဗ္ဗော. ‘‘အာရညိကော ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ ပဉ္စ သေနာသနပဋိသံယုတ္တာနိ သင်္ဂဟိတာနိ နေသဇ္ဇိကင်္ဂဉ္စ ဝိဟာရသဘာဂတ္တာ၊ ‘‘ပိဏ္ဍပါတိကော’’တိ ဣမိနာ ပဉ္စ ပိဏ္ဍပါတပဋိသံယုတ္တာနိ၊ ‘‘ပံသုကူလိကော’’တိ ဣမိနာ ဒွေ စီဝရပဋိသံယုတ္တာနိ သင်္ဂဟိတာနီတိ. ဉာတိဃရူပဂမနကာရဏဒီပနာဓိပ္ပါယတော သပဒါနစာရိကင်္ဂံ ဝိသုံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘မာ အတိဟရာပေသု’’န္တိ ကာလဗျတ္တယဝသေန ဝုတ္တံ. ဓမ္မဿန္တရာယကရတရတ္တာ ‘‘ဣမံ နယ’’န္တိ အနယောယေဝ.

ယေဘုယျေန ဟိ သတ္တာနံ၊ ဝိနာသေ ပစ္စုပဋ္ဌိတေ၊

အနယော နယရူပေန၊ ဗုဒ္ဓိမာဂမ္မ တိဋ္ဌတိ.

၃၆. အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေတိ ဧတ္ထ ဒုဝိဓံ သိက္ခာပဒပညာပနံ. ကထံ? ‘‘ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ သိက္ခာပဒံ ဥဒ္ဒိသေယျာထာ’’တိ ဧဝံ သဥဒ္ဒေသာနုဒ္ဒေသဘေဒတော ဒုဝိဓံ. တတ္ထ ပါတိမောက္ခေ သရူပတော အာဂတာ ပဉ္စ အာပတ္တိက္ခန္ဓာ သဥဒ္ဒေသပညတ္တိ နာမ. သာပိ ဒုဝိဓာ သပုဂ္ဂလာပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသဘေဒတော. တတ္ထ ယဿာ ပညတ္တိယာ အန္တော အာပတ္တိယာ သဟ၊ ဝိနာ ဝါ ပုဂ္ဂလော ဒဿိတော၊ သာ သပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသာ. ဣတရာ အပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသာပိ ဒုဝိဓာ ဒဿိတာဒဿိတာပတ္တိဘေဒတော. တတ္ထ အဒဿိတာပတ္တိကာ နာမ အဋ္ဌ ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ. ‘‘ပါရာဇိကော ဟောတိ အသံဝါသော’’တိ ဟိ ပုဂ္ဂလောဝ တတ္ထ ဒဿိတော၊ နာပတ္တိ. ဒဿိတာပတ္တိကာ နာမ ဘိက္ခုနီပါတိမောက္ခေ ‘‘သတ္တရသ သံဃာဒိသေသာ ဓမ္မာ နိဿာရဏီယံ သံဃာဒိသေသ’’န္တိ ဟိ တတ္ထ အာပတ္တိ ဒဿိတာ သဒ္ဓိံ ပုဂ္ဂလေန၊ တထာ အပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသာပိ ဒဿိတာဒဿိတာပတ္တိတောဝ ဒုဝိဓာ. တတ္ထ အဒဿိတာပတ္တိကာ နာမ သေခိယာ ဓမ္မာ. သေသာ ဒဿိတာပတ္တိကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သာပိ ဒုဝိဓာ အနိဒ္ဒိဋ္ဌကာရကနိဒ္ဒိဋ္ဌကာရကဘေဒတော. တတ္ထ အနိဒ္ဒိဋ္ဌကာရကာ နာမ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ မုသာဝါဒ ဩမသဝါဒ ပေသုည ဘူတဂါမ အညဝါဒက ဥဇ္ဈာပနက ဂဏဘောဇန ပရမ္ပရဘောဇန သုရာမေရယ အင်္ဂုလိပတောဒက ဟသဓမ္မ အနာဒရိယ တလဃာတကဇတုမဋ္ဌက သိက္ခာပဒါနံ ဝသေန ပဉ္စဒသဝိဓာ ဟောန္တိ. သေသာနံ ပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသာနံ ဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌကာရကာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အနုဒ္ဒေသပညတ္တိပိ ပဒဘာဇနန္တရာပတ္တိဝိနီတဝတ္ထုပဋိက္ခေပပညတ္တိအဝုတ္တသိဒ္ဓိဝသေန ဆဗ္ဗိဓာ ဟောန္တိ. တတ္ထ ‘‘ယေဘုယျေန ခါယိတံ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ (ပါရာ. ၆၁) ဧဝမာဒိကာ ပဒဘာဇနိယေ သန္ဒိဿမာနာပတ္တိ ပဒဘာဇနသိက္ခာပဒံ နာမ. ‘‘န တွေဝ နဂ္ဂေန အာဂန္တဗ္ဗံ၊ ယော အာဂစ္ဆေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိအာဒိကာ (ပါရာ. ၅၁၇) အန္တရာပတ္တိသိက္ခာပဒံ နာမ. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဝါ ပဋိသလ္လီယန္တေန ဒွါရံ သံဝရိတွာ ပဋိသလ္လီယိတု’’န္တိ (ပါရာ. ၇၅) ဧဝမာဒိကာ ဝိနီတဝတ္ထုသိက္ခာပဒံ နာမ. ‘‘လောဟိတုပ္ပါဒကော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုပသမ္ပန္နော န ဥပသမ္ပာဒေတဗ္ဗော၊ ဥပသမ္ပန္နော နာသေတဗ္ဗော’’တိ (မဟာဝ. ၁၁၄) ဧဝမာဒိကာ ပဋိက္ခေပသိက္ခာပဒံ နာမ. ခန္ဓကေသု ပညတ္တဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယာနိ ပညတ္တိသိက္ခာပဒံ နာမ. ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ နစ္စံ ဝါ ဂီတံ ဝါ ဝါဒိတံ ဝါ ဒဿနာယ ဂစ္ဆေယျ၊ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၈၃၄) ဣမိနာ ဝုတ္တေန ‘‘ယာ ပန ဘိက္ခုနီ နစ္စေယျ ဝါ ဂါယေယျ ဝါ ဝါဒေယျ ဝါ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဧဝမာဒိကံ ယံ ကိဉ္စိ အဋ္ဌကထာယ ဒိဿမာနံ အာပတ္တိဇာတံ၊ ဝိနယကမ္မံ ဝါ အဝုတ္တသိဒ္ဓိသိက္ခာပဒံ နာမ. ဆဗ္ဗိဓမ္ပေတံ ဆဟိ ကာရဏေဟိ ဥဒ္ဒေသာရဟံ န ဟောတီတိ အနုဒ္ဒေသသိက္ခာပဒံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သေယျထိဒံ – ပဉ္စဟိ ဥဒ္ဒေသေဟိ ယထာသမ္ဘဝံ ဝိသဘာဂတ္တာ ထုလ္လစ္စယဒုဗ္ဘာသိတာနံ၊ သဘာဂဝတ္ထုကမ္ပိ ဒုက္ကဋထုလ္လစ္စယဒွယံ အသဘာဂါပတ္တိကတ္တာ၊ အန္တရာပတ္တိပညတ္တိသိက္ခာပဒါနံ နာနာဝတ္ထုကာပတ္တိကတ္တာ၊ ပဋိက္ခေပသိက္ခာပဒါနံ ကေသဉ္စိ ဝိနီတဝတ္ထုပညတ္တိသိက္ခာပဒါနဉ္စ အဒဿိတာပတ္တိကတ္တာ၊ အဒဿိတဝတ္ထုကတ္တာ ဘေဒါနုဝတ္တကထုလ္လစ္စယဿ၊ အဒဿိတာပတ္တိဝတ္ထုကတ္တာ အဝုတ္တသိဒ္ဓိသိက္ခာပဒါနန္တိ. ဧတ္တာဝတာ ‘‘ဒုဝိဓံ သိက္ခာပဒပညာပနံ ဥဒ္ဒေသာနုဒ္ဒေသဘေဒတော’’တိ ယံ ဝုတ္တံ၊ တံ သမာသတော ပကာသိတံ ဟောတိ.

တတ္ထ အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေတိ သဥဒ္ဒေသသိက္ခာပဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧကစ္စေ အာစရိယာ ဧဝံ ကိရ ဝဏ္ဏယန္တိ ‘‘စတ္တာရော ပါရာဇိကာ ကတိဝဿာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေန ဘဂဝတာ ပညတ္တာတိအာဒိနာ ပုစ္ဆံ ကတွာ တေသု ပဌမပါရာဇိကော ဝေသာလိယံ ပညတ္တော ပဉ္စဝဿာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေန ဟေမန္တာနံ ပဌမေ မာသေ ဒုတိယေ ပက္ခေ ဒသမေ ဒိဝသေ အဍ္ဎတေယျပေါရိသာယ ဆာယာယ ပုရတ္ထာဘိမုခေန နိသိန္နေန အဍ္ဎတေရသာနံ ဘိက္ခုသတာနံ မဇ္ဈေ သုဒိန္နံ ကလန္ဒပုတ္တံ အာရဗ္ဘ ပညတ္တော’’တိ၊ တံ န ယုဇ္ဇတိ၊ ကသ္မာ? –

ယသ္မာ ဒွါဒသမံ ဝဿံ၊ ဝေရဉ္ဇာယံ ဝသိ ဇိနော၊

တသ္မိဉ္စ သုဒ္ဓေါ သံဃောတိ၊ နေဝ ပါရာဇိကံ တဒါ.

ထေရဿ သာရိပုတ္တဿ၊ သိက္ခာပညတ္တိယာစနာ၊

တသ္မိံ သိဒ္ဓါတိ သိဒ္ဓါဝ၊ ဂရုကာပတ္တိ နော တဒါ.

ဩဝါဒပါတိမောက္ခဉ္စ၊ ကိံ သတ္ထာ စတုဝဿိကော၊

ပဋိက္ခိပိ ကိမာဏဉ္စ၊ သမတ္တံ အနုဇာနိ သော.

အဇာတသတ္တုံ နိဿာယ၊ သံဃဘေဒမကာသိ ယံ၊