ပါစိတ္တိယဝဏ္ဏနာ

၅. ပါစိတ္တိယကဏ္ဍော

၁. မုသာဝါဒဝဂ္ဂေါ

၁. မုသာဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁. ဝါဒက္ခိတ္တောတိ ဧတ္ထ အဝိသေသေန ဝါဒဇပ္ပဝိတဏ္ဍသင်္ခါတော တိဝိဓောပိ ကထာမဂ္ဂေါ ‘‘ဝါဒေါ’’ ဣစ္စေဝ ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေသု ‘‘တိတ္ထိယေဟိ သဒ္ဓိ’’န္တိ ဝစနတော ဌပေတွာ ဝါဒံ ‘‘သေသာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဆလဇာတိနိဂ္ဂဟဋ္ဌာနကုသလတာယ ကဒါစိ ကတ္ထစိ အဝဇာနိတွာ ပဋိဇာနာတိ၊ တထာ ပုဗ္ဗေ ကိဉ္စိ ဝစနံ ပဋိဇာနိတွာ ပစ္ဆာ အဝဇာနာတိ. ဧဝံ ဝါ အညထာ ဝါ အညေနညံ ပဋိစရတိ. ဧဝံ ပဝတ္တော သမ္ပဇာနမုသာ ဘာသံ ပဋိဿုဏိတွာ အသစ္စာယန္တော သင်္ကေတံ ကတွာ ဝိသံဝါဒေန္တော ဧဝံ သော ဝါဒက္ခိတ္တော သမာနော ပါစိတ္တိယဝတ္ထုဉ္စ ပရိပူရေန္တော ဝိစရတီတိ ဧဝမဓိပ္ပါယော ဝေဒိတဗ္ဗော. အတ္တနော ဝါဒေတိ ဧတ္ထ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ (ဓ. ပ. ၂၇၉၊ စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၇၊ နေတ္တိ. ၅၊ မဟာနိ. ၂၇) ပဌမမာရဒ္ဓေ အတ္တနော ဝါဒေ. ‘‘ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၁၅) နော သမယော. ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တေ နိဗ္ဗာနမ္ပိ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. ‘‘နိဗ္ဗာနံ ပရမံ သုခ’’န္တိ (ဓ. ပ. ၂၀၃-၂၀၄၊ မ. နိ. ၂.၂၁၅) ဝုတ္တတ္တာ ပန တံ န ဒုက္ခံ. နော ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. အယံ ပရဝါဒီ ‘‘ယံ ဒုက္ခံ တဒနတ္တာ’’တိ သုတ္တံ ဒဿေတွာ သိဒ္ဓန္တံ သမ္ဘမေတွာ ‘‘ဝိရောဓိ ဝိရုဒ္ဓေါ’’တိ ဝုတ္တံ ဒေါသံ အာရောပေဿတီတိ တသ္မိံ ပဌမဝါဒေ ကဉ္စိ ဒေါသံ သလ္လက္ခေန္တော အာရောပိတေ ဝါ ဒေါသေ အနာရောပိတေ ဝါ ‘‘နာယံ မမ ဝါဒေါ’’တိ တံ အဝဇာနိတွာ ‘‘နိဗ္ဗာနန္တွေဝ သဿတ’’န္တိ၊ ‘‘အနတ္တာ ဣတိ နိစ္ဆယာ’’တိ စ သုတ္တံ ဒိသွာ တဿ ပဌမဝါဒဿ နိဒ္ဒေါသတံ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘မမေဝ အယံ ဝါဒေါ’’တိ တမေဝ ပစ္ဆာ ပဋိဇာနာတိ. ဧဝံ တတ္ထ ယထာဝုတ္တမာနိသံသံ သလ္လက္ခေန္တော တံ ပဋိဇာနိတွာ ယဒိ အနတ္တာ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ၊ ဓမ္မာ ဧဝ န တေ ဘဝန္တိ. သဘာဝံ ဓာရေန္တီတိ ဟိ ‘‘ဓမ္မာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ.

အယဉ္စ အတ္တ-သဒ္ဒေါ သဘာဝဝါစီတိ ဧဝံ အာရောပိတေ ဝါ ဒေါသေ အနာရောပိတေ ဝါ ဒေါသောတိ သလ္လက္ခေတွာ ‘‘နာယံ မမ ဝါဒေါ’’တိ တမေဝ ပဌမဝါဒံ ပစ္ဆာ အဝဇာနာတိ. အထ သော ပရဝါဒီ သပက္ခံ ပဋိသေဓေ ပဋိဇာနနတ္တာပနယနံ. ပဋိဇာနာတိ ပတျာဿ ဣတိ ဝစနတော ‘‘ပဋိညာ အညာ သော နာမ တေ နိဂ္ဂဟော’’တိ ဝုတ္တော. သဘာဝါတိရိတ္တံ အတ္ထံ ပဋိသေဓာဓိပ္ပါယတော သဘာဝတော အတိရိတ္တံ ဗာလပရိကပ္ပိတမတ္တာနံ သန္ဓာယ ‘‘အနတ္တာ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ’’တိ မေ ပဋိညာတကထာ၊ သာ စ တဒဝတ္ထာယေဝါတိ န မေ တံ ပဋိညာတတ္တာပနယနံ အတ္ထိ၊ ‘‘နာယံ မမ ဝါဒေါ’’တိ အဝဇာနနံ ပန သဘာဝသင်္ခါတံ အတ္တာနံ သန္ဓာယ ‘‘အနတ္တာ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ’’တိ န ဝဒါမီတိ အဓိပ္ပါယေန ကတန္တိ ဣမိနာ အညေန ကာရဏေန တံ ပုဗ္ဗေ ပဋိညာတတ္တာပနယနံ ကာရဏံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ. ‘‘အနတ္တာ သဗ္ဗေဝ ဓမ္မာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘အတ္တ-သဒ္ဒဿ သဘာဝဝါစိတ္တာ’’တိ ဣဒံ ကာရဏံ ပဋိစ္စ တေန ပုဗ္ဗေ ပဋိညာတတ္တာပနယနံ ကတံ. တမညကာရဏံ ပစ္ဆာ ဒဿိတေန အညေန ကာရဏေန ပဋိစ္ဆာဒေတီတိ အဓိပ္ပါယော.

ယသ္မာ န ကေဝလံ ယထာဒဿိတနယေန သော အတ္ထမေဝ အဝဇာနာတိ၊ ပဋိဇာနာတိ စ၊ ကိန္တု ဝစနမ္ပိ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၁) ‘‘ဇာနိတဗ္ဗတော’’တိ ပဌမံ ကာရဏံ ဝတွာ ပရဝါဒိနာ ‘‘ယဒိ ဇာနိတဗ္ဗတော အနိစ္စံ၊ နိဗ္ဗာနံ တေ အနိစ္စံ သိယာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘န မယာ ‘ဇာနိတဗ္ဗတော’တိ ကာရဏံ ဝုတ္တံ၊ ‘ဇာတိဓမ္မတော’တိ မယာ ဝုတ္တံ၊ တံ တယာ ဗဓိရတာယ အညေန သလ္လက္ခိတန္တိအာဒီနိ ဝဒတီတိ အဓိပ္ပါယော. ‘ဇာနိတဗ္ဗတော’တိ ဝတွာ ပုန ‘ဇာတိဓမ္မတော’တိအာဒီနိ ဝဒတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အဝဇာနိတွာ ပုန ပဋိဇာနန္တော တံ အဝဇာနနံ ဣမိနာ ပဋိစ္ဆာဒေတိ နာမာ’’တိ လိခိတံ.

၂. ဇာနိတွာ ဇာနန္တဿ စာတိ ဇာနိတွာ ဝါ ဇာနန္တဿ ဝါတိ အတ္ထဒွယံ ဒီပေတီတိ.

၃. အပိစ မိစ္ဆာဝါစာပရိယာပန္နာတိ စတုဗ္ဗိဓမိစ္ဆာဝါစာပရိယာပန္နာ. သီဟဠာဒိနာမဘေဒဂတာတိ ကေစိ၊ တသ္မာ ဧဝံ ဝဒတော ဝစနံ၊ တံသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာတိ ဥဘယံ ဝုတ္တန္တိ မာတိကာယံ ဥဘိန္နံ သင်္ဂဟိတတ္တာ. ဝိဘင်္ဂေ တံ ဝစနံ ယသ္မာ ဝိနာ ဝိညတ္တိယာ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ‘‘ဝါစသိကာ ဝိညတ္တီ’’တိ ဝိညတ္တိ စ ဒဿိတာ. ‘‘ဧဝံ ဝဒတော ဝစန’’န္တိ လောကဝေါဟာရေန ဝတွာ ပရမတ္ထတော ဒဿေန္တော ‘‘တံသမုဋ္ဌာပိကာ ဝါ စေတနာတိ ဝုတ္တ’’န္တိ စ ဝဒတိ. ဩဠာရိကေနေဝါတိ စေတနာသမုဋ္ဌာနဝါစာနံ သုခုမတ္တာ ဝိသယဝသေနေဝ ကတာတိ.

၉. ဒိဋ္ဌဿ ဟောတီတိ ဒိဋ္ဌော အဿ၊ အနေန ဝါ ဥပစာရဇ္ဈာနဝသေန န မယာ အဗျာဝဋော မတော၊ ‘‘န မယာ ပဝန္တော ပဋော ဒိဋ္ဌော’’တိအာဒိံ ဘဏန္တဿ စ ပရမတ္ထသုညတံ ဥပါဒါယ ဧဝ ‘‘ဣတ္ထိံ န ပဿာမိ၊ န စ ပုရိသ’’န္တိ ဘဏန္တဿ စ န မုသာဝါဒေါ.

၁၁. အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိယေဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒုဗ္ဘာသိတာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. ကသ္မာ? ‘‘ကေဠိံ ကုရုမာနော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ‘‘ဝါစာ ဂိရာ။ပေ။ ဝါစသိကာ ဝိညတ္တီ’’တိ ဥဇုကံ သန္ဓာယ၊ ကာယော န ဥဇုကော.

မုသာဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၃. ‘‘ပုန အရေ ပတ္တေတိ ပုန တံ ဌာနံ ပရိဝဋ္ဋေတွာ အာဂတေ အညသ္မိံ အရေ’’တိ လိခိတံ. ပတိဋ္ဌိတာရပ္ပဒေသန္တိ ဘူမိံ. ပုန အရေတိ ပုန တသ္မိံယေဝ အရေ ဘူမိံ ပတ္တေတိ အတ္ထောတိ ကေစိ၊ တံ န သုန္ဒရံ ဝိယ. ဇာပိတောတိ ပရာဇိတော၊ ‘‘ပရာဇိတော’’တိ ဝါ ပါဌော. ပါပေသီတိ အဘိဘဝသိ. မနာပံ ဘာသမာနဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဂရုံ ဘာရံ. ဥဒဗ္ဗဟီတိ အာကဍ္ဎီတိ အတ္ထော၊ အနာဒရတ္ထေ ဝါ သာမိဝစနံ. ဓနဉ္စ နံ အလာဘေသီတိ ယထာ သော ဓနံ အလဘိ၊ တထာ အကာသီတိ အဓိပ္ပါယော.

၁၅. ပုဗ္ဗေတိ နိဒါနေ. အဝကဏ္ဏကန္တိ ဆိန္နကဏ္ဏကနာမံ. ဇဝကဏ္ဏကန္တိ ဝင်္ကကဏ္ဏကနာမံ. ဓနိဋ္ဌကံ ဓနဝဍ္ဎကနာမံ၊ သိရိဝဍ္ဎကနာမံ ကုလဝဍ္ဎကဿေဝ နာမံ. တစ္ဆကကမ္မန္တိ ခဏနကမ္မကာရာ ကောဋ္ဌကာ၊ ပါသာဏကမ္မကာရာတိ ကေစိ. ‘‘မုဒ္ဒါတိ ပဗ္ဗဂဏနာ. ဂဏနာတိ မဟာဂဏနာ’’တိ ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ‘‘မဓုမေဟံ ဩမေဟ’’န္တိ လိခိတံ. ထူလကာယဿ မံသူပစယောတိ ဧကေ. ယဘ မေထုနေ. ဝီတရာဂတာဒီဟိ အက္ကောသန္တောပိ ကိလေသေဟေဝ ကိရ အက္ကောသတိ နာမ၊ တထာ ‘‘သောတာပန္နော’’တိ အက္ကောသန္တော အာပတ္တိယာ အက္ကောသတိ နာမာတိ ဧကေ. လိင်္ဂါယတ္တတ္တာ အစ္စောဒါတာဒိပိ လိင်္ဂမေဝ ဇာတံ.

၁၆. သဗ္ဗတ္ထ ဝဒေတီတိ ဥဒ္ဒေသော. ဘဏတီတိ ဝိတ္ထာရော. ဝဒေတီတိ ဝါ ဣမိနာ ပရဝိညာပနံ ဒီပေတိ.

၂၆. အညာပဒေသဝါရေသု ပန ‘‘ဧဝံ ဝဒေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? ပုဗ္ဗေ ဒဿိတဥဒ္ဒေသက္ကမနိဒဿနတ္ထံ. ပုဗ္ဗေပိ ‘‘ဟီနေန ဟီနံ၊ ဟီနေန ဥက္ကဋ္ဌံ၊ ဥက္ကဋ္ဌေန ဟီနံ၊ ဥက္ကဋ္ဌေန ဥက္ကဋ္ဌ’’န္တိ ဇာတျာဒီသု ဧကေကသ္မိံ စတုဓာ စတုဓာ ဒဿိတဥဒ္ဒေသက္ကမဿ နိဒဿနံ ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဣမိနာ ကရောတိ. ‘‘ဟီနေန ဟီနံ ဝဒေတီ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေယေဝ ဟိ ‘‘ဧဝံ ဝဒေတီ’’တိ ဝုတ္တေ သော အာကာရော နိဒဿိတော ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော. အညထာ အညာပဒေသေန သော အာကာရော န သမ္ဘဝတီတိ အာပဇ္ဇတိ. န သမ္ဘဝတိ ဧဝါတိ စေ? န၊ ဝိသေသကာရဏာဘာဝါ၊ တတ္ထ အနာပတ္တိပ္ပသင်္ဂတော၊ အနိယမနိဒ္ဒေသေန အနိယမတ္ထသမ္ဘဝတော စ. ‘‘သန္တိ ဣဓေကစ္စေ စဏ္ဍာလာ’’တိအာဒိနာ ဟိ အနိယမနိဒ္ဒေသေန စဏ္ဍာလံ ဝါ အစဏ္ဍာလံ ဝါ သန္ဓာယ ဘဏန္တဿ အာပတ္တီတိ အနိယမတ္ထော သမ္ဘဝတီတိ အဓိပ္ပါယော. ယဒိ ဧဝံ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ တာဝတာ ပုဗ္ဗေ ဒဿိတဥဒ္ဒေသက္ကမနိဒဿနသိဒ္ဓိတောတိ? န၊ ‘‘ဝဒေတီ’’တိ ဣမိနာ အယောဇိတေ ‘‘ဧဝ’’န္တိ ပဒေ ဣမံ နာမ အာကာရံ ဒဿေတီတိ အနဝဗောဓတော. အညာပဒေသနယေပိ ပရဝိညာပနေယေဝ ဒုက္ကဋပါစိတ္တိယံ ဝိယာတိ နိယမနပယောဇနံ ဝါ ‘‘ဝဒေတီ’’တိ ပဒန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အထ ဝါ အတ္တနော သမီပေ ဌတွာ အညံ ဘိက္ခုံ အာဏာပေန္တော ဟီနေန ဟီနံ ဝဒေတိ ဘဏတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ. သစေ သယံ ဟီနော ဟီနေန ဟီနံ စဏ္ဍာလံ။ပေ။ ပုက္ကုသံ ‘‘ပုက္ကုသော’’တိ ဘဏတိ အာပတ္တိ ဝါစာယ ဝါစာယ ပါစိတ္တိယဿ၊ ဧသ နယော အညာပဒေသဝါရေသုပီတိ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အယမတ္ထော ဒုဋ္ဌဒေါသေသု ပရိယေသိတဗ္ဗော. အညထာ ‘‘ဝဒေတိ ဘဏတီ’’တိ ဧတေသံ အညတရံ ဥဘယတ္ထ အနညာပဒေသဝါရအညာပဒေသဝါရေသု၊ ဝိသေသေန ဝါ အညာပဒေသဝါရေသု နိရတ္ထကံ အာပဇ္ဇတိ ဝိနာယေဝ တေန ဝစနသိလိဋ္ဌတာသမ္ဘဝတော. အတ္တတော ပါဠိယံ အဝုတ္တတ္တာ ပနေတ္ထ ‘‘သာဏတ္တိက’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတြာယံ ပဒသန္ဓိ ဝဒေတီတိ ဝဒ ဣတီတိ. အသမ္မုခါ ဝဒန္တဿ ဒုက္ကဋံ ‘‘သမ္မုခါ ပန သတ္တဟိပိ အာပတ္တိက္ခန္ဓေဟိ ဝဒန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ. ဒဝကမျတာ နာမ ကေဠိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဟသာဓိပ္ပါယတာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အသမ္မုခါပိ ဒဝကမျတာယ ဝဒန္တဿ ဒုဗ္ဘာသိတမေဝါ’’တိ အာစရိယာ ဝဒန္တိ. ပါပဂရဟိတာယ ကုဇ္ဈိတွာပိ ဝဒန္တဿ ဒုက္ကဋံ၊ အသမ္မုခါ အနာပတ္တီတိ.

ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ပေသုညသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၆-၇. ‘‘ဣမဿ သုတွာ အမုဿာ’’တိ ပါဌော. ‘‘ဣမေသံ သုတွာ’’တိ န သုန္ဒရံ. ဘေဒါယပီတိ ဘေဒါယ. တိဏ္ဏမ္ပိ ဘိက္ခုဘာဝတောယေဝ နိပဇ္ဇနတော ‘‘ဘိက္ခူနံ ပေသုညေ’’တိ ဗဟုဝစနံ ကတံ.

၃၈-၉. ‘‘ဣတ္ထန္နာမော အာယသ္မာ စဏ္ဍာလော။ပေ။ ပုက္ကုသောတိ ဘဏတီ’’တိ ဝတွာ ပေသုညံ ဥပသံဟရတီတိ ယောဇနာ. အညထာ ‘‘ပုက္ကုသောတိ ဘဏတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတာ အာပဇ္ဇတိ. ဧတ္ထ အနုပသမ္ပန္နဝါရော လဗ္ဘမာနောပိ န ဥဒ္ဓဋော ဩမသဝါဒေ ဒဿိတနယတ္တာ၊ သင်္ခေပတော အန္တေ ဒဿေတုကာမတာယ ဝါ. တထာ ဟိ အန္တေ တီဏိ ဒုက္ကဋာနိ ဒဿိတာနိ. တာနိ ပန ဒဿေန္တော ဘဂဝါ ယသ္မာ ‘‘ဥပသမ္ပန္နဿ သုတွာ ဥပသမ္ပန္နဿ ပေသုညံ ဥပသံဟရတီ’’တိ ဝုတ္တာနံ ဒွိန္နံ ပဒါနံ အညတရဝိပလ္လာသဝသေန ဝါ ဥဘယဝိပလ္လာသဝသေန ဝါ ပါစိတ္တိယန္တိ ကတွာ ဒွေပိ တာနိ ဧကတော ဝုတ္တာနီတိ ဒဿေတုကာမော၊ တသ္မာ သဗ္ဗပဌမံယေဝ ‘‘ဥပသမ္ပန္နော ဥပသမ္ပန္နဿ သုတွာ ဥပသမ္ပန္နဿ ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ အာဟ. ‘‘ဒွီသု ပနေတေသု ယသ္မာ ပါရာဇိကံ အဇ္ဈာပန္နောပိ ဥပသမ္ပန္နော တာဒိသံယေဝ ဥပသမ္ပန္နံ ခုံသေတုကာမော ဩမသတိ၊ တာဒိသဿ သုတွာ တာဒိသဿ ပေသုညံ ဥပသံဟရတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ၊ တသ္မာ ‘ဥပသမ္ပန္နော’တိ ဣဒံ အာဒိပဒံ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တ’’န္တိ ကေစိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုတ္တံ၊ အနဝသေသအာပတ္တိံ အာပန္နဿ ပုန အာပတ္တိယာ အသမ္ဘဝတော၊ တသ္မာ ကေဝလံ မာတိကာယံ ဘိက္ခုပဒါဘာဝတောယေဝ ‘‘ဘဏတိ ဥပသံဟရတီ’’တိ ပဒါနံ ကာရကနိဒ္ဒေသာဘာဝေ အသမ္ဘဝတော ဧဝ တံ အာဒိပဒံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဒံ ပါဠိလေသာဘာဝတော အနာဏတ္တိကမေဝ. ‘‘န ပိယကမျဿ၊ န ဘေဒါဓိပ္ပါယဿာ’’တိ ဥပသံဟရဏာပေက္ခံ သာမိဝစနံ တုဏှီဘူတဿ ဝစနပ္ပယောဇနာဘာဝတော၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပါပဂရဟိတာယ ဘဏန္တဿ အနာပတ္တီ’’တိ.

ပေသုညသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၅-၆. သဗ္ဗမေတံ ပဒသော ဓမ္မော နာမာတိ ဧတ္ထ ဓမ္မော နာမ ဗုဒ္ဓဘာသိတောတိ ဧဝံ သမ္ဗန္ဓော. အက္ခရသမူဟောတိ အသမတ္တပဒေ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓဘာသိတံ ဗုဒ္ဓဘာသိတေ ဧဝ. အနုပါသကဂဟဋ္ဌေဟိ ဘာသိတော ဣသိဘာသိတာဒိသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေ ‘‘ဒေဝတာဘာသိတော’’တိ ပဒံ နတ္ထိ၊ ယတ္ထ အတ္ထိ၊ သာ ပါဠိ. ဂါထာဗန္ဓေပိ စ ဧသ နယောတိ ဧကမေဝ အက္ခရံ ဝတွာ ဌာနံ လဗ္ဘတိ ဧဝ. ‘‘ဧဝံ မေ သုတ’’န္တိအာဒိသုတ္တံ ဘဏာပိယမာနော ဧကာရံ ဝတွာ တိဋ္ဌတိ စေ၊ အနွက္ခရေန ပါစိတ္တိယံ၊ အပရိပုဏ္ဏပဒံ ဝတွာ ဌိတေ အနုဗျဉ္ဇနေန. ပဒေသု ဧကံ ပဌမပဒံ ဝိရုဇ္ဈတိ စေ၊ အနုပဒေန ပါစိတ္တိယံ. အဋ္ဌကထာနိဿိတောတိ အဋ္ဌကထာနိဿိတဝသေန ဌိတော. ပုဗ္ဗေ ပကတိဘာသာယ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထံ သန္ဓာယ. ပါဠိနိဿိတောတိ ပါဠိယံ ဧဝါဂတော. မဂ္ဂကထာဒီနိပိ ပကရဏာနိ.

၄၈. ဥပစာရန္တိ ဒွါဒသဟတ္ထံ. ‘‘ဩပါတေတီတိ ဧကတော ဘဏတိ သမာဂစ္ဆတီ’’တိ လိခိတံ. ကိဉ္စာပိ အပလာလဒမနမ္ပိ သီလုပဒေသောပိ ဘဂဝတော ကာလေ ဥပ္ပန္နော၊ အထ ခေါ တေသု ယံ ယံ ဗုဒ္ဓဝစနတော အာဟရိတွာ ဝုတ္တံ၊ တံ တဒေဝ အာပတ္တိဝတ္ထု ဟောတီတိ ဝိညာပနတ္ထံ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝဒန္တီ’’တိ ဝစနေဟိ သိထိလံ ကတံ. ဗုဒ္ဓဝစနတော အာဟရိတွာ ဝုတ္တဿ ဗဟုလတာယ တဗ္ဗဟုလနယေန တေသု အာပတ္တိ ဝုတ္တာ၊ တသ္မာ မဟာပစ္စရိယံ တဿာဓိပ္ပါယော ပကာသိတောတိ အတ္ထော. ‘‘သဗ္ဗေသမေဝ ဝစနန္တိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ. သစေ အာစရိယော ဌိတော နိသိန္နာနံ ပါဌံ ဒေတိ၊ ‘‘န ဌိတော နိသိန္နဿ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီ’’တိ ဝုတ္တာပတ္တိံ နာပဇ္ဇတီတိ ဧကေ. တေသမ္ပိ ပါဌဒါနံ ဓမ္မဒေသနတော န အညန္တိ တံ န ယုတ္တံ၊ ဆတ္တပါဏိကာဒီနံ ပါဌဒါနေန အနာပတ္တိပ္ပသင်္ဂတော၊ အာပတ္တိဘာဝေါ စ သိဒ္ဓေါ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ဥဘော အတ္ထံ န ဇာနန္တိ၊ ဥဘော ဓမ္မံ န ပဿရေ၊

ယော စာယံ မန္တံ ဝါစေတိ၊ ယော စာဓမ္မေနဓီယတီ’’တိ. (ပါစိ. ၆၄၇)၊

ဧတ္ထ အဓီယတီတိ အတ္ထော၊ တသ္မာ ပါဌဒါနမ္ပိ ဓမ္မဒေသနာဝ. သေခိယဋ္ဌကထာယံ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၆၃၄) ‘‘ဓမ္မပရိစ္ဆေဒေါ ပနေတ္ထ ပဒသောဓမ္မေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ အယမေဝ ဓမ္မော သဗ္ဗတ္ထ ဓမ္မပဋိသံယုတ္တသိက္ခာပဒေသု ဝေဒိတဗ္ဗော. ယဒိ ဧဝံ သင်္ခါရဘာသာဒိဝသေန စိတ္တဓမ္မံ ဒေသေန္တဿ သေခိယဝသေန အနာပတ္တိ သိယာ၊ တတော ဆပကဇာတကဝိရောဓော. တတ္ထ မန္တာနံ ဗာဟိရဂန္ထတ္တာတိ စေ? န၊ တဒဓိပ္ပါယာဇာနနတော. အယဉှိ တတ္ထ အဓိပ္ပါယော ‘‘ဗာဟိရကဂန္ထသင်္ခါတမ္ပိ မန္တံ ဥစ္စေ အာသနေ နိသိန္နဿ ဝါစေတုံ မေ ဘိက္ခဝေ အမနာပံ၊ ပဂေဝ ဓမ္မံ ဒေသေတု’’န္တိ. ‘‘တဒါပိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အမနာပံ နီစေ အာသနေ နိသီဒိတွာ ဥစ္စေ အာသနေ နိသိန္နဿ မန္တံ ဝါစေတုံ၊ ကိမင်္ဂံ ပန ဧတရဟိ။ပေ။ ဓမ္မံ ဒေသေတု’’န္တိ (ပါစိ. ၆၄၇) ဟိ အယံ ပါဠိ ယထာဝုတ္တမေဝ အဓိပ္ပါယံ ဒီပေတိ၊ န အညံ. တေနေဝ ‘‘မန္တံ ဝါစေတုံ ဓမ္မံ ဒေသေတု’’န္တိ ဝစနဘေဒေါ ကတော. အညထာ ဥဘယတ္ထ ‘‘ဓမ္မံ ဒေသေတု’’မိစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ.

မယာ သဒ္ဓိံ မာ ဝဒါတိအာဒိမှိ ပန အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဧဝံ ဝုတ္တော ‘‘သစေ ဘိက္ခု သာမဏေရေန သဒ္ဓိံ ဝတ္တုကာမော၊ တထာ သာမဏေရောပိ ဘိက္ခုနာ သဒ္ဓိံ ဝတ္တုကာမော သဟသာ ဩပါတေတိ၊ ‘ယေဘုယျေန ပဂုဏံ ဂန္ထံ ဘဏန္တံ ဩပါတေတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ အနာပတ္တိ၊ န ဟိ ဧတ္တာဝတာ ဘိက္ခု သာမဏေရဿ ဥဒ္ဒိသတိ နာမ ဟောတိ. ယသ္မာ မဟာအဋ္ဌကထာယံ နတ္ထိ၊ တသ္မာပိ ယုတ္တမေဝေတံ. သစေ တတ္ထ ဝိစာရေတွာ ပဋိက္ခိတ္တံ သိယာ အာပတ္တိ၊ ကိရိယာကိရိယဉ္စ နာပဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ စိတ္တေန ဧကတော ဝတ္တုကာမော၊ အထ ခေါ နံ ‘ဧကတော မာ ဝဒါ’တိ ပဋိက္ခိပိတွာပိ ဧကတော ဝဒန္တော အာပဇ္ဇတိ. အဝတ္တုကာမဿ သဟသာ ဝိရဇ္ဈိတွာ ဧကတော ဝဒန္တဿ အနာပတ္တိ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘မယာ သဒ္ဓိံ မာ ဝဒါတိ ဝုတ္တော ယဒိ ဝဒတိ၊ အနာပတ္တီ’တိ. တထာပိ အာစရိယာနံ မတိမနုဝတ္တန္တေန ဧဝရူပေသု ဌာနေသု ယထာဝုတ္တနယေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ယသ္မာ မဟာအဋ္ဌကထာယံ နတ္ထိ၊ နတ္ထိဘာဝတောယေဝ အာပတ္တိ. သစေ တတ္ထ အနာပတ္တိအဝစနံ န သမ္ဘဝတိ အယမဋ္ဌာနတ္တာ’’တိ.

တတြာယံ ဝိစာရဏာ – ‘‘မယာ သဒ္ဓိံ မာ ဝဒါ’’တိ ဝုတ္တော ယဒိ ဝဒတိ၊ ဘိက္ခုနော အနာပတ္တီတိ ယုတ္တမေတံ ဘိက္ခုနော ဝတ္တုကာမတာယာဘာဝတော၊ ဘာဝေပိ သဇ္ဈာယကရဏာဒီသု တီသု အနာပတ္တိတော စ. အထ သာမဏေရေန ဗျတ္တတာယ ‘‘မယာ သဒ္ဓိံ မာ ဝဒါ’’တိ ဝုတ္တော ဘိက္ခု အဗျတ္တတာယ ဝဒတိ၊ အာပတ္တိ ဧဝ ဝတ္တုကာမတာသဗ္ဘာဝတော. သဟသာ စေ ဝဒတိ၊ အနာပတ္တိ တဒဘာဝတော. သစေ ဘိက္ခု ဧဝံ ‘‘မယာ သဒ္ဓိံ မာ ဝဒါ’’တိ ဝတွာ တေန သဒ္ဓိံ သယံ ဝဒတိ၊ အာပတ္တိ ဧဝ. န ဟိ ဧတံ သိက္ခာပဒံ ကိရိယာကိရိယံ. ယဒိ ဧတံ သိက္ခာပဒံ ကိရိယာကိရိယံ ဘဝေယျ၊ ယုတ္တံ. တတ္ထ အနာပတ္တီတိ အဓိပ္ပါယော. မဟာပစ္စရိယံ ဣမိနာဝ အဓိပ္ပါယေန ‘‘မယာ သဒ္ဓိံ မာ ဝဒါ’’တိ ဝုတ္တံ သိယာ. န ဟိ သာမဏေရဿ ကိရိယာ ဣဓ ပမာဏန္တိ၊ ဣမသ္မိံ ပန အဓိပ္ပါယေ ဝုတ္တေ အတိယုတ္တံဝါတိ အတ္ထော. အက္ခရတ္ထော ဗျဉ္ဇနတ္ထော. ကိဉ္စာပိ ‘‘ယဉ္စ ပဒံ ယဉ္စ အနုပဒံ ယဉ္စ အနွက္ခရံ ယဉ္စ အနုဗျဉ္ဇနံ၊ သဗ္ဗမေတံ ပဒသောဓမ္မော နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တထာပိ ‘‘ပဒေန ဝါစေတိ၊ ပဒေ ပဒေ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿ၊ အက္ခရာယ ဝါစေတိ၊ အက္ခရက္ခရာယ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဣဒမေဝ ဒွယံ ယောဇိတံ၊ တံ ကသ္မာတိ စေ? ပဒေန အနုပဒအနုဗျဉ္ဇနာနံ သင်္ဂဟိတတ္တာ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အနုပဒန္တိ ဒုတိယပါဒေါ. အနုဗျဉ္ဇနန္တိ ပုရိမဗျဉ္ဇနေန သဒိသံ ပစ္ဆာဗျဉ္ဇန’’န္တိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၄၅)၊ တသ္မာ အနုပဒေကဒေသမတ္တမေဝ အနုဗျဉ္ဇနန္တိ သိဒ္ဓံ. ‘‘အက္ခရာနုဗျဉ္ဇနသမူဟော ပဒ’’န္တိ စ ဝုတ္တတ္တာ ပဒမတ္တမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ တေန အနုပဒါဒိတ္တယဂ္ဂဟဏတောတိ စေ? န ဝတ္တဗ္ဗံ ဝစနဝိသေသတော. ပဒေန ဝါစေန္တော ဟိ ပဒေ ဝါ အနုပဒေ ဝါ အနုဗျဉ္ဇနေ ဝါ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. န အက္ခရေန. အက္ခရေန ဝါစေန္တော ပန ပဒါဒီသု အညတရသ္မိံ အာပဇ္ဇတိ. န ဟိ ‘‘ဝရော ဝရညူ ဝရဒေါ ဝရာဟရော’’တိအာဒိမှိ ပဌမံ ဝ-ကာရံ ဝါစေန္တော ဒုတိယာဒိဝ-ကာရေ ဩပါတေတိ၊ ပဌမံ ရော-ကာရံ ဝါစေန္တော ဒုတိယရော-ကာရေ ဩပါတေတိ၊ ပဌမံ ရ-ကာရံ ဝါစေန္တော ဒုတိယရ-ကာရေ ဩပါတေတိ၊ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာတိ သမ္ဘဝတိ. အနုဗျဉ္ဇနာနုလောမတော သမ္ဘဝတိ ဧဝါတိ စေ? န၊ ‘‘ပဒေ ပဒေ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဣမိနာ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ. ဣဒဉှိ ဝစနံ ဧကသ္မိံ ပဒေ ဧကာ အာပတ္တီတိ ဒီပေတိ. ‘‘ရူပံ အနိစ္စန္တိ ဝုစ္စမာနော ရူတိ ဩပါတေတီ’’တိ ဝစနတော သကလံ ပါဒံ ဝါစေန္တဿ ပဌမအက္ခရမတ္တေ ဧကတော ဝုတ္တေ အာပတ္တီတိ သိဒ္ဓန္တိ စေ? န၊ ‘‘အက္ခရက္ခရာယ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယဿာ’’တိ ဣမိနာ ဝိရုဒ္ဓတ္တာ၊ တသ္မာ ရူတိ ဩပါတေတီတိ ဝတ္တုံ အသမ္ဘဝတော ရူ-ကာရဿ ယထာဝုတ္တဓမ္မပရိယာပန္နဘာဝသိဒ္ဓိတော တံ အဝတွာ ကေဝလံ အက္ခရာယ ဝါစေန္တဿ ယထာဝုတ္တဓမ္မပရိယာပန္နအက္ခရဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘‘ရူပံ အနိစ္စန္တိ ဝုစ္စမာနော’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဝစနသိလိဋ္ဌတာဝသေန ဝါ အနုဗျဉ္ဇနေ ဝေဒနာဝစနံ ဝိယာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ပဌမသဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၀. ‘‘န သဟသေယျံ ကပ္ပေတဗ္ဗ’’န္တိ ဘာဝဝသေန ဝုတ္တံ၊ ကေသုစိ ‘‘န သဟသေယျာ ကပ္ပေတဗ္ဗာ’’တိ ပါဌော၊ န ကပ္ပေတဗ္ဗာ ဘိက္ခုနာတိ ပညတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘အပဿေနံ ဝါတိ ဝါယိမမဉ္စကမေဝ ဟောတီ’’တိ လိခိတံ. ယံ ဧတေသံ န ကပ္ပတိ၊ တံ တေသမ္ပီတိ ဥပဇ္ဈာယာဒီနံ သန္တိကံ အဂန္တွာ သဟသေယျံ ကပ္ပေယျာတိ ပါဌသေသော.

၅၂. ‘‘အနုပသမ္ပန္နော နာမ ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ အဝသေသော’တိ ဝုတ္တတ္တာ မာတုဂါမော အနုပသမ္ပန္နောတိ စတုတ္ထရတ္တိယံ မာတုဂါမော ဒွေပိ သဟသေယျာပတ္တိယော ဇနေတီတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ဘိက္ခုံ ဌပေတွာ။ပေ။ ပန္နောတိ ပါရာဇိကဝတ္ထုဘူတော တိရစ္ဆာနပုရိသော အဓိပ္ပေတော’’တိ စ၊ ဥဘယမ္ပိ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. ဒုတိယသိက္ခာပဒေ မာတုဂါမော နာမာတိ မနုဿိတ္ထိံယေဝ ဂဟေတွာ ယက္ခီ ပေတီ တိရစ္ဆာနဂတာ ပါရာဇိကဝတ္ထုဘူတာ န ဂဟိတာ တေသု ဒုက္ကဋတ္တာ. ‘‘သစေ ပန အတ္တနောပိ သိက္ခာပဒေ ဒုက္ကဋံ ဘဝေယျ၊ အထ ကသ္မာ ပဌမသိက္ခာပဒေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ. ‘‘အပရိက္ခိတ္တေ ပမုခေ အနာပတ္တီ’’တိ သီဟဠဋ္ဌကထာဝစနံ၊ တဿတ္ထံ ဒီပေတုံ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဘူမိယံ ဝိနာ ဇဂတိယာ ပမုခံ သန္ဓာယ ကထိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပုန ဝသတီတိ စတုတ္ထဒိဝသေ ဝသတိ. ဘိက္ခုနိပန္နေတိ ဘိက္ခုမှိ နိပန္နေ. သန္နိပတိတမဏ္ဍပံ နာမ မဟာဝိဟာရေ သန္နိပါတဋ္ဌာနံ. ‘‘တီဏိ စ ဒိဝသာနိ ဒုက္ကဋခေတ္တေ ဝသိတွာ စတုတ္ထေ ဒိဝသေ သဟသေယျာပတ္တိပဟောနကေ သယတိ၊ ပါစိတ္တိယေဝါ’’တိ ဧကစ္စေ ဝဒန္တိ ကိရ၊ တံ န ယုတ္တံ.

ပဌမသဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၅. ‘‘အထ ခေါ တေ မနုဿာ’’တိ စ ‘‘တေ အဒ္ဓိကာ’’တိ စ ပါဌော. ‘‘ဧကရတ္တ’’န္တိပိ အတ္ထိ၊ သော န သုန္ဒရော. ပဏ္ဍကေ ပါဠိယံ ဒုက္ကဋဿ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဥဘတောဗျဉ္ဇနေဟိ မူလာပတ္တီတိ ဒိဿတီ’’တိ၊ ‘‘အနိမိတ္တာဒယော ဣတ္ထိယောဝါ’’တိ စ ဝဒန္တိ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကေ ဝုတ္တံ ဝိယ. ကိဉ္စာပိ မတိတ္ထီ ပါရာဇိကဝတ္ထု ဟောတိ၊ အနုပါဒိန္နပက္ခေ ဌိတတ္တာ ပန ဣဓ အာပတ္တိံ န ကရောတိ. ပါရာဇိကာပတ္တိဋ္ဌာနဉ္စေတ္ထ န ဩလောကေတဗ္ဗံ.

ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၆. ‘‘ဝိညူ ပဋိဗလာ’’တိ ဝစနတော အဝိညူ ဣတ္ထိယာပိ ဒေသေန္တဿ အနာပတ္တိ. ဣဓ ယက္ခီအာဒယော မနုဿိတ္ထီ ဝိယ အနောဠာရိကတ္တာ ဒုက္ကဋဝတ္ထုကာ ဇာတာ. တိရစ္ဆာနဂတမနုဿဝိဂ္ဂဟိတ္ထိယာ ပဋိဗလတာယ ဝုတ္တတ္တာ ဣတရာပိ ဒုက္ကဋဝတ္ထုယေဝါတိ ဧကေ. ‘‘မာတုဂါမာယာ’’တိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ. ‘‘အဋ္ဌကထာဒိပါဌံ ဌပေတွာ ဒမိဠာဒိနာ ယထာရုစိ ကထေတုံ လဘတိ ကိရာ’’တိ လိခိတံ၊ ယထာ ယက္ခီအာဒယော ဒုက္ကဋဝတ္ထုကာ ဇာတာ၊ တထာ ပုရိသဝိဂ္ဂဟံ ဂဟေတွာ ဌိတေန ယက္ခာဒိနာ သဒ္ဓိံ ဌိတဿ မာတုဂါမဿ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဒုက္ကဋံ အနာပဇ္ဇိတွာ ကသ္မာ ပါစိတ္တိယမာပဇ္ဇတီတိ စေ? ဤသကမ္ပိ ဒုတိယပက္ခံ အဘဇနတော. မနုဿမာတုဂါမောပိ န ဒုတိယော၊ ပဂေဝ ယက္ခာဒယောတိ. န ဒုတိယာနိယတေ တဿ ဒုတိယတ္တာတိ စေ? န တတ္ထ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာပေက္ခာ ဒုတိယတာ၊ ကိန္တု နိသဇ္ဇာပေက္ခာ၊ ဣဓ စ န နိသဇ္ဇမတ္တံ၊ ကိန္တု ဒေသနာ ဣဓာဓိပ္ပေတာ. သာ စ နိပဇ္ဇနတော ဩဠာရိကာ၊ တသ္မာ အသမတ္ထနိဒဿနံ.

ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ဘူတာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၇. ‘‘စတုတ္ထပါရာဇိကဝတ္ထု စ ဣဒဉ္စ ဧကမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ န ယုတ္တံ. ကသ္မာ? တတ္ထ ‘‘မောဃပုရိသာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. တေ အရိယမိဿကာ န ဟောန္တီတိ ဒွေပိ ဧကသဒိသာနီတိ မမ တက္ကော. ‘‘အရိယာပိ ပဋိဇာနိံသု၊ တေသမ္ပိ အဗ္ဘန္တရေ ဝိဇ္ဇမာနတ္တာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿာ’’တိ လိခိတံ. ‘‘သဗ္ဗေပိ ဘူတံ ဘဂဝါတိ ပုထုဇ္ဇနအရိယာနံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မဿ အာရောစိတတ္တာ ‘ဘူတ’န္တိ ဝုတ္တံ၊ န အတ္တနော ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မံ သန္ဓာယာတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ.

၇၇. ပုဗ္ဗေ အဝုတ္တေဟီတိ စတုတ္ထပါရာဇိကေ အဝုတ္တေဟီတိ.

ဘူတာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၇၈-၈၀. ‘‘တေနေဝ ဟတ္ထေန ဥပက္ကမိတွာ အသုစိံ မောစေသီ’’တိ ပါဌော သမ္ပတိပါဌော သုန္ဒရော. အပလောကေတွာဝ ကာတဗ္ဗာ. နော စေ၊ ပါဠိယံယေဝ ဝုတ္တံ သိယာ. ‘‘ဩတ္တပ္ပေနာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ရုဠှီဝသေန ပရေသု ‘‘ဟိရောတ္တပ္ပေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဥတ္တာနတ္တာ န ဝုတ္တံ၊ ပါစိတ္တိယာသမ္ဘဝဒဿနေနေဝ ဟိ ဒုက္ကဋန္တိ သိဒ္ဓံ.

၈၃. တတ္ထ ‘‘ကမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တအဇ္ဈာစာရေပိ ပရိယာပန္နတ္တာ တံ တဿ ဒဏ္ဍကမ္မဝတ္ထု. ‘‘တတ္ထ ကမ္မံ အာပန္နော’’တိ ပုဗ္ဗေပိ လိခိတံ. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ‘‘အတ္တကာမံ အာပန္နော’’တိ ပါဌော၊ ‘‘အယမေဝ ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ.

ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၆. ကဋသက္ခရာ သေတမတ္တိကာ ဝိယ မုဒုကာ သက္ခရဇာတိ. ‘‘အကတပဗ္ဘာရေတိ အဝလဉ္ဇိတဗ္ဗဋ္ဌာနဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တ’’န္တိ လိခိတံ. ‘‘အနောဝဿကဋ္ဌာနဒဿနတ္ထ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. မူသိကုက္ကုရန္တိ မူသိကာဟိ ဥဒ္ဓဋပံသု. သုဒ္ဓစိတ္တာတိ ကိဉ္စာပိ ‘‘ဧဝံ ပဝဋ္ဋိတေ ပထဝီ ဘိဇ္ဇိဿတီ’’တိ ဇာနန္တိ၊ နော ပန စေ ပထဝီဘေဒတ္ထိကာ၊ သုဒ္ဓစိတ္တာ နာမ ဟောန္တိ. ပံသုအာဒယော ဒွေ ကောဋ္ဌာသာ အာပတ္တိကရာ. ကေစိ ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နာဒီသု ဥပဍ္ဎေ ဒုက္ကဋဿ ဝုတ္တတ္တာ သစေ ဒုက္ကဋံ၊ ယုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ယုတ္တံ တာဒိသဿ ဝတ္ထုနော သမ္ဘဝါ၊ ဣဓ ပန ဇာတပထဝီ စ အဇာတပထဝီ စာတိ ဒွေယေဝ ဝတ္ထူနိ၊ တသ္မာ ဒွိန္နံ ဧကေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ န ယုတ္တံ. ဧတ္ထာပိ ဒုက္ကဋဝစနံ အတ္ထီတိ စေ? တံ ပန သညာဝသေန၊ န ဝတ္ထုဝသေနာတိ န ယုတ္တမေဝ.

၈၇. အဂ္ဂိံ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧတ္ထ ဧတ္တာဝတာ ဥသုမံ ဂဏှာတိ၊ တသ္မာ ဝဋ္ဋတီတိ ကေစိ. ဧဝံ သတိ ပထဝိယာ အဂ္ဂိမှိ ကတေ ဒူရတောပိ ဘူမိ ဥဏှာ ဟောတိ၊ တတ္တကံ ကောပေတဗ္ဗံ သိယာ၊ န စ ကပ္ပတိ၊ တသ္မာ ယသ္မိံ ဌာနေ ပတတိ၊ တံ သော အဂ္ဂိ ဍဟတိ၊ တသ္မာ ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ. အဍဟိတေပိ ‘‘အဒဍ္ဎာယ ပထဝိယာ အဂ္ဂိံ ဌပေတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အတ္တနာ ပါတနာယေဝ ဒေါသော ပတိတေ ဥပဒါဟေတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန မုသာဝါဒဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

၂. ဘူတဂါမဝဂ္ဂေါ

၁. ဘူတဂါမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၈၉. ဖရသုံ နိဂ္ဂဟေတုံ အသက္ကောန္တောတိ ဒဿိတဘာဝံ ဇာနာပေတိ. ကသ္မာ အယံ ဖရသုံ ဥဂ္ဂိရီတိ စေ? မနုဿာနန္တိအာဒိ တဿ ပရိဟာရော. ‘‘အာကောဋေသိ ဆိန္ဒီတိ စ ဝစနတော ရုက္ခဒေဝတာနံ ဟတ္ထာနိ ဆိဇ္ဇန္တိ၊ န စာတုမဟာရာဇိကာဒီနံ ဝိယ အစ္ဆေဇ္ဇာနီ’’တိ ဝဒန္တိ.

၉၀-၉၂. ဘဝန္တိ အဟုဝုဉ္စာတိ ဒွိကာလိကော ဘူတသဒ္ဒေါ. ယဒိ ဗီဇတော နိဗ္ဗတ္တေန ဗီဇံ ဒဿိတံ၊ တဒေဝ သန္တကံ ယဒိဒံ. သောဝ ကုက္ကုဋော မံသိမက္ခိတောတိ အယမေဝ ဟိ ပရိဟာရော. အဋ္ဌကထာသုပိ ဟိ ‘‘ဗီဇေ ဗီဇသညီ’’တိ လိခိတံ. ယံ ဗီဇံ ဘူတဂါမော နာမ ဟောတိ၊ တသ္မိံ ဗီဇေ ဘူတဂါမဗီဇေတိ ယောဇေတွာ. အမူလကတ္တာ ကိရ သမ္ပုဏ္ဏဘူတဂါမော န ဟောတိ၊ ‘‘သမူလပတ္တော ဧဝ ဟိ ဘူတဂါမော နာမာ’’တိ ကာရဏံ ဝဒန္တိ. ‘‘အဘူတဂါမမူလတ္တာတိ ဘူတဂါမတော အနုပ္ပန္နတ္တာ အဘူတဂါမမူလံ၊ ဘူတဂါမဿ အမူလကတ္တာ ဝါ. န ဟိ တတော အညော ဘူတဂါမော ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဒွိဓာပိ လိခိတံ. ပိယင်္ဂု အသနရုက္ခော ဝဍ္ဎနတ္တစော ခဇ္ဇဖလော၊ ‘‘ပီတသာလော’’တိပိ ဝုစ္စတိ. အမူလကဘူတဂါမေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ နာဠိကေရဿေဝါယံ. ဃဋပိဋ္ဌိဇာတတ္တာ၊ ဗီဇဂါမာနုလောမတ္တာ စ ဒုက္ကဋဝတ္ထု. န ဝါသေတဗ္ဗံ ‘‘ဒုရူပစိဏ္ဏတ္တာ’’တိ လိခိတံ၊ ‘‘ယေသံ ရုက္ခာနံ သာခါ ရုဟတီတိ ဝစနတော ယေသံ န ရုဟတိ၊ တေသံ သာခါယ ကပ္ပိယကရဏကိစ္စံ နတ္ထီတိ သိဒ္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ. မုဒ္ဒတိဏန္တိ တဿ နာမံ. ‘‘မုဉ္ဇတိဏန္တိ ပါဌော’’တိ လိခိတံ.

သမဏကပ္ပေဟီတိ သမဏဝေါဟာရေဟိ၊ တသ္မာ ဝတ္တဗ္ဗံ ဘိက္ခုနာ ‘‘ကပ္ပိယံ ကရောဟီ’’တိ. တဿ အာဏတ္တိယာ ကရောန္တေနာပိ သာမဏေရာဒိနာ ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာဝ အဂ္ဂိပရိဇိတံ ကာတဗ္ဗန္တိ သိဒ္ဓံ. အဂ္ဂိပရိဇိတာဒီနိ ဝိယ ကပ္ပိယတ္တာ အဗီဇနိဗ္ဗဋ္ဋဗီဇာနိပိ ‘‘ပဉ္စဟိ သမဏကပ္ပေဟီ’’တိ (စူဠဝ. ၂၅၀) ဧတ္ထ ပဝိဋ္ဌာနိ၊ ယထာလာဘတော ဝါ သမဏကပ္ပဝစနံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ကပ္ပိယ’န္တိ ဝတ္တုကာမော ‘ကပ္ပ’န္တိ စေ ဝဒတိ၊ ‘ဝဋ္ဋတီ’တိ ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ကပ္ပိယ’န္တိ ဝစနံ သကသကဘာသာယပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ကပ္ပိယန္တိ ဝတွာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဘိက္ခုနာ ‘ကပ္ပိယံ’ဣစ္စေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ‘‘ဣတရေန ပန ယာယ ကာယစိ ဘာသာယာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. ‘‘ဥစ္ဆုံ ကပ္ပိယံ ကရိဿာမီတိ ဒါရုံ ဝိဇ္ဈတီ’’တိ ဝစနတော ကပ္ပိယံ ကာတဗ္ဗံ သန္ဓာယ ဝိရဒ္ဓေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ အာစရိယာ ပန ‘‘ကပ္ပိယံ ကာရေတဗ္ဗံ သန္ဓာယ ကပ္ပိယန္တိ သိတ္ထာဒိံ ကာရေတိ၊ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တဿ ကာရဏံ ဝဒန္တာ ကာတုံ ဝဋ္ဋနဘာဝေနေဝ ဝိရဇ္ဈိတွာ ကတေပိ ကပ္ပိယံ ဇာတံ. ယဒိ န ဝဋ္ဋေယျ၊ သိတ္ထာဒိမှိ ကတေ န ဝဋ္ဋေယျာတိ၊ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ. ဥဋ္ဌိတသေဝါလဃဋံ အာတပေ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဝိကောပေတုကာမတာယ သတိ ဒုက္ကဋံ ယုတ္တံ ဝိယ. ‘‘ပုပ္ဖရဇ္ဇုဘာဇနဂတိကာ၊ တသ္မာ န ဝဋ္ဋတိ. နာဠေ ဝါ ဗဒ္ဓပုပ္ဖကလာပေ နာဠသ္မိံ ကတေပိ ဝဋ္ဋတိ တသ္မိံ ပုပ္ဖဿ အတ္ထိတာယာ’’တိ ဝဒန္တိ. ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘ဗီဇဂါမေန ဘူတဂါမော ဒဿိတော အနဝသေသပရိယာဒါနတ္ထ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ဘူတဂါမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. အညဝါဒကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၉၈-၉. အညံ ဝဒတီတိ အညဝါဒကံ၊ ‘‘ဝစနံ ကရေယျာ’’တိ လိခိတံ. ‘‘တုဏှီဘူတဿေတံ နာမ’’န္တိ ပါဌော. ဥဂ္ဃါတေတုကာမောတိ သမောဟနိတုကာမော၊ အန္တရာယံ ကတ္တုကာမောတိ ပေါရာဏာ.

၁၀၀. ‘‘သုဒိဋ္ဌော ဘန္တေ၊ န ပနေသော ကဟာပဏောတိအာဒီသု အနာရောပိတေ ဒုက္ကဋေန မုသာဝါဒပါစိတ္တိယံ၊ အရောပိတေ ပါစိတ္တိယဒွယံ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ.

၁၀၂. အဓမ္မေန ဝါ ဝဂ္ဂေန ဝါ န ကမ္မာရဟဿ ဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘မယိ ဝုတ္တေ မံ ဝါ အညံ ဝါ သံဃော အဓမ္မေန ဝါ ကမ္မံ၊ ဝဂ္ဂေန ဝါ ကမ္မံ ကရိဿတိ၊ န ကမ္မာရဟဿ ဝါ မေ၊ အညဿ ဝါ ကမ္မံ ကရိဿတီ’’တိ န ကထေတီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ.

အညဝါဒကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၀၃. ‘‘ဆန္ဒာယာ’’တိ အက္ခရက္ခရာယာတိအာဒိ ဝိယ လိင်္ဂဝိပလ္လာသေန ဝုတ္တံ၊ ဆန္ဒတ္ထန္တိ ဝါ အတ္ထော. ယေသံ သေနာသနာနိ ပညပေတိ၊ တေသံ အတ္တနိ ဆန္ဒတ္ထန္တိ အဓိပ္ပါယော.

၁၀၆. အနုပသမ္ပန္နန္တိအာဒီသု ကရဏတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. အညံ အနုပသမ္ပန္နန္တိ အညေန အနုပသမ္ပန္နေန. တဿ ဝါတိ အနုပသမ္ပန္နဿ. ‘‘သမ္မုတိကာလေ ပဉ္စင်္ဂဝိရဟာဒယော အသမ္မတာ နာမာ’’တိ၊ ‘‘ဥပသမ္ပန္နေန လဒ္ဓသမ္မုတိ သိက္ခာပစ္စက္ခာနေန ဝိနဿတီ’’တိ စ ဝုတ္တံ. သံဃေနာတိ သဗ္ဗေန သံဃေန ကမ္မဝါစာယ အဿာဝေတွာ ‘‘တဝေသော ဘာရော’’တိ ကေဝလံ အာရောပိတဘာရော. ကေဝလ-သဒ္ဒေါ ဟေတ္ထ ကမ္မဝါစာယ အဿာဝိတဘာဝမတ္တမေဝ ဒီပေတိ. သယမေဝါတိ ဣတရေသံ ဘိက္ခူနံ အနုမတိယာ. အဘူတေန ခီယနကဿ အာဒိကမ္မိကဿ ကထံ အနာပတ္တီတိ စေ? ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန. မုသာဝါဒေ အာပတ္တိယေဝ ဒွေ ပါစိတ္တိယော ဝုတ္တာ ဝိယ ဒိဿန္တိ ပုဗ္ဗပယောဂေ ရုက္ခာဒိဆိန္ဒနာဒီသု ဝိယ၊ ဝိစာရေတဗ္ဗံ.

ဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၁၀. ‘‘ဧဝဉ္စိဒံ ဘဂဝတာ ဘိက္ခူနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ ဟောတီ’’တိ ဝစနတော၊ ပရိဝါရေ ‘‘ဧကာ ပညတ္တိ၊ ဧကာ အနုပညတ္တီ’’တိ (ပရိ. ၂၂၆) ဝစနတော စ ဣဓ အတ္ထိ အနုပညတ္တီတိ သိဒ္ဓံ. ကိဉ္စာပိ သိဒ္ဓံ၊ ‘‘ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ သိက္ခာပဒံ ဥဒ္ဒိသေယျာထာ’’တိအာဒိနာ ပန ပညတ္တိဋ္ဌာနံ န ပညာယတိ၊ ကေဝလံ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဋ္ဌမာသေ။ပေ။ နိက္ခိပိတု’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ၊ တံ ကသ္မာတိ စေ? ပဌမပညတ္တိယံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝတ္တဗ္ဗတော အဝိသေသတ္တာ န ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ ကာ ဧတ္ထ အနုပညတ္တီတိ? အဇ္ဈောကာသေတိ. အယမနုပညတ္တိ ပညတ္တိယမ္ပိ အတ္ထီတိ စေ? အတ္ထိ၊ တံ ပန ဩကာသမတ္တဒီပနံ၊ ဒုတိယံ စာတုဝဿိကမာသသင်္ခါတကာလဒီပနံ. ယသ္မာ ဥဘယမ္ပိ ဧကံ ကာလောကာသံ ဧကတော ကတွာ ‘‘အဇ္ဈောကာသေ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒီပေန္တော ဘဂဝါ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ။ပေ။ နိက္ခိပိတု’’န္တိ အာဟာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ ‘‘ယတ္ထ စ ယဒါ စ သန္ထရိတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ တံ သဗ္ဗမိဓ အဇ္ဈောကာသသင်္ချမေဝ ဂတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဟေမန္တကာလဿ အနာပတ္တိသမယတ္တာ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ နိဒါနာနပေက္ခန္တိ သိဒ္ဓံ၊ တထာ ဟိ အဇ္ဈောကာသပဒသာမတ္ထိယေန အယံ ဝိသေသော – ဝဿာနကာလေ ဩဝဿကဋ္ဌာနေ အဇ္ဈောကာသေ၊ မဏ္ဍပါဒိမှိ စ န ဝဋ္ဋတိ. ဟေမန္တကာလေ ပကတိအဇ္ဈောကာသေ န ဝဋ္ဋတိ၊ သဗ္ဗမိဓ ဩဝဿကေပိ မဏ္ဍပါဒိမှိ ဝဋ္ဋတိ၊ တဉ္စ ခေါ ယတ္ထ ဟိမဝဿေန သေနာသနံ န တေမေတိ၊ ဂိမှကာလေ ပကတိအဇ္ဈောကာသေပိ ဝဋ္ဋတိ၊ တဉ္စ ခေါ အကာလမေဃာဒဿနေယေဝါတိ အယံ ဝိသေသော ‘‘အဋ္ဌ မာသေ’’တိ စ ‘‘အဝဿိကသင်္ကေတေ’’တိ စ ဧတေသံ ဒွိန္နံ ပဒါနံ သာမတ္ထိယတောပိ သိဒ္ဓေါ.

ကိဉ္စ ဘိယျော – အဋ္ဌကထာယံ သန္ဒဿိတဝိသေသောဝ. စမ္မာဒိနာ ဩနဒ္ဓကော ဝါ နဝဝါယိမော ဝါ န သီဃံ ဝိနဿတိ. ကာယာနုဂတိကတ္တာတိ ကာယေ ယတ္ထ၊ တတ္ထ ဂတတ္တာ. သံဃိကမဉ္စာဒိမှိ ကာယံ ဖုသာပေတွာ ဝိဟရိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော. ‘‘သံဃိကံ ပန ‘အဇ္ဈောကာသပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇထ၊ ဘန္တေ၊ ယထာသုခ’န္တိ ဒါယကာ ဒေန္တိ သေနာသနံ၊ ဧဝရူပေ အနာပတ္တီ’’တိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝစနတော၊ ဣဓ စ ပဋိက္ခေပါဘာဝတော ဝဋ္ဋတိ. ‘‘အညဉ္စ ဧဝရူပန္တိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပါဒဋ္ဌာနာဘိမုခါတိ နိသီဒန္တဿ ပါဒပတနဋ္ဌာနာဘိမုခါ’’တိ လိခိတံ. သမ္မဇ္ဇန္တဿ ပါဒဋ္ဌာနာဘိမုခန္တိ အာစရိယဿ တက္ကော.

၁၁၁. ‘‘ပါဒုဒ္ဓါရေနာတိ ဗဟိဥပစာရေ ဌိတတ္တာ’’တိ လိခိတံ. ဂစ္ဆန္တိ၊ ဒုက္ကဋံ ဓမ္မကထိကဿ ဝိယ. ကသ္မာ န ပါစိတ္တိယံ? ပစ္ဆာ အာဂတေဟိ ဝုဍ္ဎတရေဟိ ဥဋ္ဌာပေတွာ ဂဟေတဗ္ဗတော. ဓမ္မကထိကဿ ပန အနုဋ္ဌပေတဗ္ဗတ္တာ. ‘‘အနာဏတ္တိယာ ပညတ္တိယမ္ပိ တဿ ဘာရော’’တိ ဝုတ္တံ.

၁၁၂. ပရိဟရဏေယေဝါတိ ဧတ္ထ ဂဟေတွာ ဝိစာရဏေတိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော. အတ္တနော သန္တကကရဏေတိ ဥပတိဿတ္ထေရော. ဗီဇနီပတ္တကံ စတုရဿဗီဇနီ.

၁၁၃. ‘‘ယော ဘိက္ခု ဝါ သာမဏေရော ဝါ။ပေ။ လဇ္ဇီ ဟောတီ’တိ ဝုတ္တတ္တာ အလဇ္ဇိံ အာပုစ္ဆိတွာ ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ပါဌေ ‘‘ကေနစိ ပလိဗုဒ္ဓံ ဟောတီ’’တိ စ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပလိဗုဒ္ဓ’’န္တိ စ သေနာသနံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ တထာပိ အတ္ထီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘အနာပုစ္ဆံ ဝါ’’တိ ပါဌော.

ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ဒုတိယသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၁၆-၇. ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တမဋ္ဌကထာသု၊ တထာပိ ပဒဋ္ဌာဒယောပိ လဗ္ဘန္တိ ဧဝ. အနုဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘အညံ အတ္ထရဏာဒိ အကပ္ပိယတ္တာ န ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘မဉ္စံ ဝါ ပီဌံ ဝါ ဝိဟာရေ ဝါ ဝိဟာရူပစာရေ ဝါ’တိ ဣမိနာပိ သံသန္ဒနတ္ထံ ‘ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တော၊ အထ ခေါ’တိအာဒိ အာရဒ္ဓ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ. ဥပစာရမတ္တဉ္စေတံ ‘‘ရုက္ခမူလေ’’တိ၊ တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ.

၁၁၈. အနာပုစ္ဆိတွာပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ အသတိယာ ဂစ္ဆတောပိ အနာပတ္တိ၊ အာပုစ္ဆနံ ပန ဝတ္တံ သဉ္စိစ္စ အနာပုစ္ဆတော ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋတ္တာ. ပုဂ္ဂလိကသေနာသနေ သံဃိကသေယျံ၊ သံဃိကသေနာသနေ ဝါ ပုဂ္ဂလိကသေယျံ အတ္ထရိတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ဒုက္ကဋံ ယုတ္တံ ဝိယ. ကသ္မာ? ‘‘သေယျာမတ္တမေဝ နဿေယျာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ဣဓ ပန ‘‘ပလိဗုဒ္ဓံ ပလိဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဒုဝိဓမ္ပိ အတ္ထိ.

ဒုတိယသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. အနုပခဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၂၁. ဆဗ္ဗဂ္ဂိယေသုယေဝ ထေရာ ဘိက္ခူတိ ကေစိ. ပါဒေ ဓောဝိတွာတိအာဒိမှိ ပဝိသန္တဿ ဝါ ပါဒဓောဝနပါသာဏတော ယာဝ မဉ္စပီဌံ ပဿာဝတ္ထာယ နိက္ခမန္တဿ ဝါ ယာဝ ပဿာဝဋ္ဌာနန္တိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. ဧဝံ သန္တေ ‘‘ပဿာဝတ္ထာယ နိက္ခမန္တဿ ဝါ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ‘‘ပဿာဝဋ္ဌာနတော နိက္ခမန္တဿ ဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ပဿာဝဋ္ဌာနန္တိ ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေ. တထာ ဟိ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. အနုပခဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ပဝိသန္တဿ ပါဒဓောဝနပါသာဏတော ယာဝ မဉ္စပီဌံ နိက္ခမန္တဿ မဉ္စပီဌတော ယာဝ ပဿာဝဋ္ဌာနံ၊ တာဝ ဥပစာရော’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ‘‘ပါဒေ ဓောဝိတွာ ပဝိသန္တဿ၊ ပဿာဝတ္ထာယ နိက္ခမန္တဿ စ ဒွါရေ နိက္ခိတ္တပါဒဓောဝနပါသာဏတော၊ ပဿာဝဋ္ဌာနတော စ မဉ္စပီဌ’’န္တိ ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေ ပါဌော၊ သော အပါဌော. ကသ္မာ? မဉ္စပီဌာနံ ဥပစာရဿ ဝုတ္တတ္တာ. ပဝိသန္တဿ ယာဝ မဉ္စပီဌာနံ ဥပစာရော၊ နိက္ခမန္တဿ တတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ပဿာဝဋ္ဌာနံ ဝစ္စကုဋိစင်္ကမဋ္ဌာနန္တိ ဣမိနာ အတ္ထေန ယထာ သံသန္ဒတိ၊ တထာဝိဓော ပါဌောတိ အာစရိယော.

၁၂၂. ဥပစာရံ ဌပေတွာတိ ဣဓ ဝုတ္တဥပစာရံ ဌပေတွာ. ‘‘ဒဿနသဝနူပစာရေပိ သန္ထရန္တဿာ’’တိ လိခိတံ.

အနုပခဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. နိက္ကဍ္ဎနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၂၆-၇. ဆသတ္တကောဋ္ဌကာနိ ဝါတိ ဧတ္ထ ဒွါရကောဋ္ဌကံ အဓိပ္ပေတံ. ‘‘နိက္ခမာ’’တိ ဝစနံ သုတွာပိ အတ္တနော ရုစိယာ နိက္ခမတိ၊ အနာပတ္တိ၊ ဣဓ အဂ္ဂိသာလာဒိ ဧဝ ဥပစာရောတိ.

နိက္ကဍ္ဎနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ဝေဟာသကုဋိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၂၉. ‘‘ပမာဏမဇ္ဈိမဿ ဂလပ္ပမာဏေ ဒိန္နတုလာပိ ဝေဟာသကုဋိယေဝါ’’တိ လိခိတံ၊ ‘‘န သာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ’’တိ ဝုတ္တံ.

ဝေဟာသကုဋိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. မဟလ္လကဝိဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၃၅. ယာဝ ဒွါရကောသာတိ ဒွါရသမီပါ၊ ယာဝ ဘိတ္တီတိ အတ္ထော၊ တံ သုဝုတ္တံ. ကဝါဋဝိတ္ထာရပ္ပမာဏောတိ ဟတ္ထပါသဿာဓိပ္ပေတတ္တာ၊ သမန္တာ ကဝါဋဝိတ္ထာရပ္ပမာဏဥပစာရဿ ဂဟိတတ္တာ အပရိပူရဥပစာရာပိ ဟောတိ. အာလောကံ ကရောတီတိ အာလောကံ သန္ဓေတိ ပိဓေတီတိ သန္ဓိ ဧဝ အာလောကသန္ဓိနာမကာ ဟောန္တိ. ဝါတပါနကဝါဋလေပကမ္မေ အပ္ပဟရိတဋ္ဌာနကိစ္စံ နတ္ထိ.

၁၃၆. ဣဋ္ဌကာတိ ဆဒနကပါလာသိလာဒိဣဋ္ဌကာ. ဆဒနူပရီတိ ဧတ္ထ ပဌမံ တာဝ ဧကဝါရံ အပရိသေသံ ဆာဒေတွာ ပုန ဆာဒနဒဏ္ဍကေ ဗန္ဓိတွာ ဒုတိယဝါရံ တထေဝ ဆာဒေတဗ္ဗံ. ‘‘တတိယဝါရစတုတ္ထဝါရေ သမ္ပတ္တေ ဒွေ မဂ္ဂေ အဓိဋ္ဌဟိတွာ တတိယမဂ္ဂံ အာဏာပေတွာ ပက္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ဆာဒါပေတီ’’တိ ဣမိနာ ယုဇ္ဇတိ.

ပေါရာဏာ ပန ‘‘ပဌမဝါရေယေဝ တယော မဂ္ဂေ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ စတုတ္ထတော ပဋ္ဌာယ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယံ၊ စတုတ္ထလေပတော ပဋ္ဌာယ အာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ. တတ္ထ ဆဒနေ ဝုတ္တဝိဓိနိဒါနေန သမေတိ၊ လေပေ ဝုတ္တဝိဓိတိကစ္ဆေဒေန သမေတိ. တထာပိ သော န ယုတ္တောဝ. နိဒါနေ၊ အဋ္ဌကထာယဉ္စ သိဒ္ဓလေပတ္တာ သဗ္ဗသောဝါပိ အစ္ဆန္နေ၊ ဆန္နေဝါပိ အနေကသော ပရိယာယဿ တတိယဿေဝ အဓိဋ္ဌာနန္တိ နော သမေတီတိ အာစရိယော. ‘‘ဒွေ မဂ္ဂေ’’တိ၊ ‘‘ဒွေ ဆဒနေ’’တိ စ ‘‘တတိယဝါရတော ပဋ္ဌာယ ဧဝံ ဆာဒါပေဟီ’တိ အာဏာပေတွာ ပက္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိ စ ဥပတိဿတ္ထေရော ဝဒတိ ကိရ.

မဟလ္လကဝိဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. သပ္ပါဏကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၄၀. သပ္ပါဏကသိက္ခာပဒံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ.

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန ဘူတဂါမဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

၃. ဩဝါဒဝဂ္ဂေါ

၁. ဩဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၄၄. ကထာနုသာရေနာတိ ယော ဘိက္ခုနောဝါဒကတ္ထိကော ကိံသီလော ကိံသမာစာရော ကတရကုလာ ပဗ္ဗဇိတောတိအာဒိ ကထာနုသာရေနာတိ အတ္ထော. သဂ္ဂမဂ္ဂဂမနေပီတိ အပိ-သဒ္ဒေန မောက္ခဂမနေပိ. ‘‘လက္ခဏပ္ပဋိဝေဓပဋိသံယုတ္တော’’တိ အဋ္ဌဂရုဓမ္မာနုသာရေန ဝတ္တဗ္ဗံ ဓမ္မကထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

၁၄၅-၁၄၇. နိဿီမန္တိ ဝိဟာရေ ဗဒ္ဓသီမတော အညံ အဗဒ္ဓသီမံ၊ ဂါမသီမာဒိန္တိ အတ္ထော. ‘‘သုပိနန္တေနပီ’’တိ န သဗ္ဗေသန္တိ ဣဓ ဗာဟုလ္လနယေန ဝုတ္တံ. ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဟိ ကေစိ ဝီသတိဝဿာပိ အတ္ထိ အတိရေကဝီသတိဝဿာပီတိ ဣမိနာ ဣမံ မဇ္ဈိမဗောဓိကာလေ ပညတ္တန္တိ ဝိညာယတိ. ‘‘သီလဝါ ဟောတီ’’တိ ဝတွာ တဿ စတုဗ္ဗိဓတ္တာ ဣဓ အဓိပ္ပေတသီလမေဝ ဒဿေတုံ ‘‘ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဂဏ္ဌာနုဂဏ္ဌိပဒေသု ‘‘သတိသံဝရာဒယော ဣဓ နာဓိပ္ပေတာ၊ တေန ဝိဘင်္ဂပါဌံ ဒဿေတိ အဋ္ဌကထာစရိယော’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္ထတောတိ ပါဠိအတ္ထတော. ကာရဏတောတိ ကာရဏူပပတ္တိတော၊ အဋ္ဌကထာတောတိ အဓိပ္ပါယော. အထ ဝါ ကာရဏတောတိ ဓမ္မတော၊ တေန အတ္ထတော ဓမ္မတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အထ ဝါ အတ္ထတောတိ ဖလတော. ‘‘ကာရဏတောတိ ဟေတုတော. ဓမ္မပဒမ္ပိ ဇာတကေန သဟာ’’တိ လိခိတံ. ပဉှံ ကထေတုန္တိ ‘‘ပဉှံ ပုဋ္ဌော ကထေတီ’’တိ ဧတ္ထ ဘိက္ခုနိယာ ပုဋ္ဌေန ‘‘န ဇာနာမီ’’တိ န သက္ကာ ကထေတုံ. ‘‘န ခေါ ပန တံ ဘဂဝန္တ’’န္တိ ပါဌော. ‘‘န ခေါ ပနေတ’’န္တိ စ လိခန္တိ၊ တံ န သုန္ဒရံ. ‘‘ကာသာယဝတ္ထဝသနာယာ’’တိ ဝစနတော ပါရာဇိကာယပိ န ဝဋ္ဋတိ. ဘိက္ခုနိယာ ကာယသံသဂ္ဂမေဝ ဝုတ္တံ. မေထုနေန ဟိ ဘိက္ခုနီဒူသကော ဟောတိ.

၁၄၈-၉. ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နာ နာမ ပရိဝတ္တလိင်္ဂါ၊ ပဉ္စသတာ သာကိယာနိယော ဝါ. ‘‘ဓမ္မဒေသနာပတ္တိမောစနတ္ထံ ပနာ’’တိ ဝစနတော မာတုဂါမဂ္ဂဟဏေန သဗ္ဗတ္ထ ဘိက္ခုနီသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ သိဒ္ဓံ. ဘိက္ခုနိဂ္ဂဟဏေန ပန မာတုဂါမော တိရိယံ တရဏသိက္ခာပဒေ (ပါစိ. ၁၈၇-၁၉၀) သင်္ဂဟိတော၊ န အညတ္ထ. ‘‘ဩသာရေတဗ္ဗာ’’တိ ပါဠိပါဌော၊ ပါဠိ ဩသာရေတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ‘‘ဩသာရေတဗ္ဗ’’န္တိ အဋ္ဌကထာပါဠိ. ဧကသ္မိံ ဌာနေ ဝန္ဒိတေ ဒေါသာဘာဝတော ဗဟူသု ဧကာယ ဝန္ဒိတေ ဝဋ္ဋတီတိ စေ? ဘိက္ခူဟိ ကတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ၊ ဘိက္ခုနိယာယေဝ ကတ္တဗ္ဗံ၊ တသ္မာ န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ယတ္ထ ကတ္ထစိ နိသိန္နာယာတိ အန္တောဒွါဒသဟတ္ထေ နိသိန္နာယာ’’တိ ဝဒန္တိ. န နိမန္တိတာ ဟုတွာ ဂန္တုကာမာတိ နိမန္တိတာ ဟုတွာ ဂန္တုကာမာ ဘိက္ခူ ဣဓ နာဓိပ္ပေတာ၊ ဝဿံ ဥပဂန္တုကာမာဝ အဓိပ္ပေတာတိ အတ္ထော. ယတော ပနာတိ ဘိက္ခုနီဝိဟာရတော. တတ္ထာတိ ဘိက္ခုနီဝိဟာရေ. ကိဉ္စာပိ ‘‘ဩဝါဒဒါယကာ ဘိက္ခူ’’တိ ဝစနတော ဩဝါဒဒါယကေဟေဝ သဘိက္ခုကော အာဝါသော ဟောတိ၊ န သဗ္ဗေဟီတိ အာပန္နော၊ တထာပိ အသတိ ဘိက္ခုနောဝါဒကေ ဩဝါဒသံဝါသာနံ အတ္ထာယ ယာစနတ္ထာယ အဝဿံ ဂန္တဗ္ဗတ္တာ အညေဟိပိ ဘိက္ခူဟိ သဘိက္ခုကောပိ သဘိက္ခုကော ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သာ ရက္ခိတဗ္ဗာတိ ဝဿစ္ဆေဒါပတ္တိ ရက္ခိတဗ္ဗာ. ကသ္မာ? အာပဒါသု ဟီတိအာဒိ. ‘‘အယံ ဥပေါသထော စာတုဒ္ဒသိကောတိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိ တေရသိယံယေဝ၊ ဧတရဟိ ပန ဘိက္ခုနိယော စာတုဒ္ဒသိယံယေဝ ဂန္တွာ ‘‘ကဒါ အယျ ဥပေါသထော’’တိ ပုစ္ဆန္တိ. ‘‘ဇာယာယော ဝါ ဇာရိယော ဝါ’’တိ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ ကိရ. ‘‘ဂစ္ဆေယျ စေ၊ အာပတ္တီ’’တိ ပါဌော. ဒွေ တိဿောတိ ဒွီဟိ တီဟိ. ဧကတော အာဂတာနံ ဝသေန ‘‘တာဟီ’’တိ ဗဟုဝစနံ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ဧကာ ဘိက္ခုနီ ဝါ ဗဟူ ဘိက္ခုနီ ဝါ ဗဟူဟိ ဘိက္ခုနုပဿယေဟိ ဩဝါဒတ္ထာယ ပေသိတာ’’တိ ဝစနဿ ဝိတ္ထာရော ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော စ အယျ ဘိက္ခုနိယော စာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တော. ‘‘ဘိက္ခုနိသံဃော စ အယျ ဘိက္ခုနိယော စာ’တိအာဒိ နာနာဥပဿယေဟိ ပေသိတာယ ဝစန’’န္တိ စ ‘‘အပရိပုဏ္ဏသံဃပုဂ္ဂလနာနာဝါသဒုတိယဝစနဝသေန ပဉ္စက္ခတ္တုံ ဥပသင်္ကမနံ ဝုတ္တ’’န္တိ စ လိခိတံ. ယသ္မိံ အာဝါသေ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသော န ပဝတ္တတိ၊ တတ္ထာပိ ယာစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ပုနဒိဝသေ ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ၊ တေန ‘‘နတ္ထိ ကောစိ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနောဝါဒကော သမ္မတော’’တိအာဒိ ဝတ္တဗ္ဗံ. အတ္ထိ စေ သမ္မတော၊ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော. ‘‘သယမေဝ စေ သမ္မတော၊ အဟ’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သစေ သမ္မတော ဝါ ဩဝါဒပဋိဂ္ဂါဟကော ဝါ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသတိ၊ အညေန အာရောစာပေတဗ္ဗန္တိ ဧကေ၊ ‘‘အတ္တနာပိ အာရောစေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စ ဝဒန္တိ. ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု ‘‘အယျာနံ ပဝါရေတီ’’တိ လိခိတံ၊ ဧဝံ သတိ ‘‘အယျဿ ပဝါရေမီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ပေါတ္ထကေ နတ္ထိ.

ဩဝါဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. အတ္ထင်္ဂတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၅၃. မုနာတီတိ ဇာနာတိ. အန္တရဓာယတိပီတိ ဧတ္ထ တဒုတ္တမံ စေ အတ္ထိ၊ တံ ပဿာမိ၊ ယံ ဝိစိတ္တံ ဝါ၊ တဒတ္ထဉ္စ. တဂ္ဃ ကာရဏံ. သဟ ဥပ္ပါဒမနန္တရာ ကိရိယာ. ယမာ စ တေ မနသာ ကတတြ နေတွာတိ. ယထာ ပါတော သိယာ ပါတော ဘဝံ ပါတောဝ ဥဒကတော ဥဂ္ဂန္တွာ ဌိတံ၊ တထာ ဝိရောစမာနံ အင်္ဂီရသံ ဗုဒ္ဓံ ပဿ၊ န ကေဝလံ ပဒုမံ ဝိယ၊ ဝိရောစမာနံ တပန္တမာဒိစ္စမိဝန္တလိက္ခေတိ သမ္ဗန္ဓော. အထ ဝါ အင်္ဂီရသံ ဗုဒ္ဓံ ပဒုမံဝ ဝိရောစမာနံ သူရိယံဝ တပန္တံ ပဿ ဗုဒ္ဓံ. ယထာ ပါတော သိယာ ဖုလ္လမဝီတဂန္ဓံ ကောကနုဒသင်္ခါတံ ပဒုမံ ပဿသိ၊ တထာ ဝိရောစမာနံ အင်္ဂီရသံ ဗုဒ္ဓံ ပဿ. ဥဘယေနေဝ ဟိ ဘဂဝတော ကန္တိ ဒီပိတာတိ ကတွာ ဒီပိတဂုဏသုဘံ ဗုဒ္ဓံ သက္ကတွာ တံ ကန္တိံ ပူဇေယျ. ပူဇနေယျတောပိ ဝီတိနာမေယျ ဣတိ လက္ခယေ. ‘‘ဧကတော ဥပသမ္ပန္နာယာ’’တိ ပါဠိ.

၁၅၆. ‘‘ဧကတော ဥပသမ္ပန္နာန’’န္တိ အဋ္ဌကထာပါဌော. ‘‘အဘဗ္ဗော တွ’’န္တိအာဒိဝစနတော အနုကမ္ပာဝသေန သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒိံ သံဃိကာ ဝိဟာရာ နိက္ကဍ္ဎာပေန္တဿ အနာပတ္တိ ဝိယ ဒိဿတိ. အဘဗ္ဗော ဟိ ထေရော သဉ္စိစ္စ တံ ကာတုံ၊ ဂဝေသိတဗ္ဗာဝ ဧတ္ထ ယုတ္တီတိ ကေစိ. ထေရေန သိက္ခာပဒပညတ္တိတော ပုဗ္ဗေ ကတန္တိ မမ တက္ကော.

အတ္ထင်္ဂတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဘိက္ခုနုပဿယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၆၂. ‘‘ဧကရတ္တမ္ပိ ဝသန္တီ’’တိ (ပါစိ. ၁၆၁) ဝစနတော ယတ္ထ ရတ္တိယံ န ဝသန္တိ၊ တတ္ထ ဂန္တွာ ဩဝဒိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ. ယဒိ ဧဝံ သင်္ကေတဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ ဩဝဒိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ. ‘‘တတော အဒ္ဓယောဇနေယေဝ သဘိက္ခုကော အာဝါသော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ဘိက္ခုနောဝါဒကော စေ အဒ္ဓယောဇနံ ဂန္တွာ ဩဝဒိတုကာမော ဟောတိ၊ ဘိက္ခုနိသံဃော စ အဒ္ဓယောဇနံ ဂန္တွာ သောတုကာမော၊ ‘‘ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ တဉ္စ န ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ န ဝဋ္ဋတိ. ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန ပန ‘‘ဧကရတ္တမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတော ပဋ္ဌာယ ဥပဿယံ ဟောတိ၊ န ဥပဿယသင်္ခေပေန ကတမတ္တေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယတ္ထ ဝါသူပဂတာ ဘိက္ခုနိယော၊ သော ဥပဿယသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ၊ တတ္ထ န ဂန္တွာ ဩဝါဒေါ ဒါတဗ္ဗော. ဧကာဝါသေ ဒိဝါ ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ၊ ဝိစာရေတွာ ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ဘိက္ခုနုပဿယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. အာမိသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၆၄. ‘‘ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန အသမ္မတ’’န္တိ ပါဠိဝစနတော၊ ‘‘သမ္မတေန ဝါ သံဃေန ဝါ ဘာရံ ကတွာ ဌပိတော’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနတော စ အဋ္ဌဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော သမ္မတေန ဝါ ဝိပ္ပဝသိတုကာမေန ‘‘ယာဝါဟံ အာဂမိဿာမိ၊ တာဝ တေ ဘာရော ဟောတူ’’တိ ယာစိတွာ ဌပိတော၊ တဿာဘာဝတော သံဃေန ဝါ တထေဝ ဘာရံ ကတွာ ဌပိတော အဋ္ဌဟိ ဂရုဓမ္မေဟိ ဩဝဒိတုံ လဘတိ၊ ပဂေဝ အညေန ဓမ္မေနာတိ သိဒ္ဓံ. ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု အသမ္မတော ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒေယျ၊ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ပဂေဝ ဘာရံ ကတွာ အဋ္ဌပိတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အဘယဂိရိဝါသီနမ္ပိ ဣဒမေဝ မတံ၊ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန ဣမံ နယံ ပဋိက္ခိပိတွာ ‘‘နတ္ထိ ကောစီ’’တိအာဒိနာ ‘‘ဧတရဟိ ဩဝါဒကော အသမ္မတော ဘိက္ခုနောဝါဒကော နာမာ’’တိ ဝတွာ ‘‘ယံ ပန အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန ကမ္မဝါစာယ အသမ္မတံ၊ ဘိက္ခုသံဃေန ပန ဘိက္ခုနိသံဃဿ အနုဂ္ဂဟံ ကရောထ၊ ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒထ၊ ဘိက္ခုသံဃဿ စ ကရောထ ဖာသုဝိဟာရန္တိ ဧဝံ ယာစိတွာ ဌပိတော ဘိက္ခုသံဃံ အာပုစ္ဆိတွာ၊ တတော သော ထေရော ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒတိ၊ ဧဝရူပံ ဘိက္ခုသံဃေန အသမ္မတန္တိ၊ တတြ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ. ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘အသမ္မတော ဂါမံ ဩဝါဒတ္ထာယ အာဂတာနံ ဘိက္ခုနီနံ ဝစနံ သုတွာ ပဋိဝစနံ ဒေန္တော သံဃာနုမတိယာ၊ န ဉတ္တိစတုတ္ထေနာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ အနုဂဏ္ဌိပဒမတေန သမေတိ၊ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တဝစနံ တေန သမေတိ၊ တဉ္စ ပါဠိဝစနံ၊ န ဟိ ဩဝါဒပဋိဂ္ဂါဟကော၊ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသကော ဝါ ‘‘ပါသာဒိကေန သမ္ပာဒေတူ’’တိ ဝစနမတ္တေန ဘိက္ခုနောဝါဒကော နာမ ဟောတိ. ဟောတီတိ စေ၊ အနုပသမ္ပန္နောပိ တတ္တကေန ဝစနေန ‘‘ဘိက္ခုနောဝါဒကော ဟောတူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗော. ဟောတီတိ စေ၊ ယံ ဝုတ္တံ ဂဏ္ဌာနုဂဏ္ဌိပဒေသု ‘‘အသမ္မတော နာမ အသမ္မတဘာဝေန ‘ဗဟုဿုတော တွံ ဩဝဒါဟီ’တိ သံဃေန ဘာရံ ကတွာ ဌပိတော’’တိ. ဧတ္ထ ဗာဟုသစ္စေန ကိံ ပယောဇနံ. အနုဂဏ္ဌိပဒေယေဝ ‘‘အဘယဂိရိဝါသီ ဝဒတီတိ သုတွာ သမ္မတေန ဝါ အာဏတ္တော ဩဝဒိတုံ လဘတီတိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော ပစ္ဆာ အနုဇာနာတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကိံ ဗဟုကာယ. ‘‘ပါသာဒိကေန သမ္ပာဒေတူ’’တိ ဧတ္တကမတ္တေန ဘိက္ခုနောဝါဒကော ဟောတိ. အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဘာရံ ကတွာ’’တိ ဣမိနာ ကိံ ပယောဇနံ၊ တတ္တကမ္ပိ ဝတ္တုံ အညော န လဘတိ၊ တေန စ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဌပေတွာ ဗာလံ ဂိလာနံ ဂမိကံ အဝသေသေဟိ ဩဝါဒံ ဂဟေတု’’န္တိ (စူဠဝ. ၄၁၄) အယံ ပါဠိ ဝိရုဇ္ဈေယျ. ကထံ? တဿ ဟိ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဩဝါဒေါ န ပစ္စာဟရိတဗ္ဗော’’တိ (စူဠဝ. ၄၁၅) စနတော သမ္မတာသမ္မတဘာဝေန နတ္ထိ ကောစီတိ ‘‘ပါသာဒိကေန သမ္ပာဒေတူ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ ဝဒန္တော စ ဣဓ ပဌမေန အာပတ္တိယာ ကာရေတဗ္ဗော ဟောတီတိ. ဟောတု အသမ္မတတ္တာ၊ အကတဘာရတ္တာ စ. ဣမဿ စ ဘိက္ခုနောဝါဒကတ္တေ ဣမဿ ခီယနေန ဒုက္ကဋံ သိယာ၊ သဗ္ဗမေတံ အနိဋ္ဌံ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အယမေတ္ထ ဘိက္ခုနောဝါဒကော နာမာ’’တိ အဝုတ္တတ္တာ တထာ ဘာရံ ကတွာ ဌပိတော ဩဝဒိတုံ လဘတိယေဝ၊ နာညောတိ အာစရိယော.

အာမိသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. စီဝရဒါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၆၉. သာဒိယိဿသီတိ ပုစ္ဆာ.

စီဝရဒါနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. စီဝရသိဗ္ဗနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၇၆. ဝဉ္စေတွာတိ ‘‘တဝ ဉာတိကာယာ’’တိ အဝတွာ ‘‘ဧကိဿာ ဘိက္ခုနိယာ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတွာ၊ တေ ဟိ ‘‘ဧကိဿာ’’တိ ဝစနံ သုတွာ အညာတိကာယ သန္တကသညိနော သိဗ္ဗေသုံ. ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ‘‘စီဝရံ နာမ ဆန္နံ စီဝရာနံ အညတရံ စီဝရ’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ပါဠိ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘စီဝရန္တိ ယံ နိဝါသေတုံ ဝါ ပါရုပိတုံ ဝါ’’တိအာဒိ. ‘‘ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ စ လိခိတံ၊ သော ပမာဒလေခေါ.

စီဝရသိဗ္ဗနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. သံဝိဓာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၈၁. တာ ဘိက္ခုနိယော ဒူသယိံသူတိ ဝိပရိဏာမော ကာတဗ္ဗော.

၁၈၂-၄. သမ္ပဒန္တီတိ ပဒသာ ဂစ္ဆန္တိ. ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘သမ္ပတန္တိ ဧတ္ထာတိ သမ္ပာတော’’တိအာဒိနာ. ပဒဂတေ ဥပစာရော န လဗ္ဘတိ၊ အစ္စာသန္နတ္တာ မိဿံ ဝိယ ဟောတီတိ. ကုက္ကုဋဝဿိတပရိစ္ဆိန္နော မဟာအဋ္ဌကထာယံ. ‘‘တမ္ပိ ဝေါဟာရေနာ’’တိ လိခိတံ. ‘‘ယေဘုယျေန တထာ သန္နိဝေသော ဟောတီတိ ကတွာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ န ပမာဒလေခေါ’’တိ စ၊ ‘‘ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ၊ တတော ဥဒ္ဓံ အဒ္ဓယောဇနလက္ခဏသမ္ပတ္တံ နာမ ဟောတီတိ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ. ‘‘ကပ္ပိယဘူမိ ကိရာယံ။ပေ။ န ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒုဒ္ဒသဉှေတ္ထ ကာရဏံ. ကတရံ ပန တန္တိ? ‘‘ဂစ္ဆာမာတိ သံဝိဒဟတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘ဂစ္ဆာမာ’’တိ ဝတ္တမာနဝစနန္တဉ္စ၊ အမဂ္ဂေ ဘိက္ခုနုပဿယာဒိမှိ န သမ္ဘဝတိယေဝ မနုဿာနံ အန္တရဃရာဒိမှိ မဂ္ဂသင်္ခေပဂမနတော၊ ဥစ္စာသယနာဒိဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနတ္တာ စ. န တိတ္ထိယသေယျာယ ဝါ ပဗ္ဗဇိတာဝါသတ္တာ. ဒွါရေတိ သမီပတ္ထေ ဘုမ္မံ၊ တသ္မာ တံ ဒဿေတုံ ပုန ‘‘ရထိကာယာ’’တိ အာဟ. သေသအဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဧတ္ထန္တရေ သံဝိဒဟိတေပိ ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋ’’န္တိ အာဂတတ္တာ န သမေတိ. ‘‘ဂါမန္တရေ’’တိ ဝစနတော အညဂါမဿ ဥပစာရောက္ကမနေ ဧဝ အာပတ္တိ. ‘‘အဒ္ဓယောဇနေ’’တိ ဝစနတော အတိက္ကမနေယေဝ ယုတ္တံ.

၁၈၅. ရဋ္ဌဘေဒေတိ ဝိလောပေ. ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘တယောပိ သင်္ကေတာ ကာလဒိဝသမဂ္ဂဝသေန၊ တတ္ထ ပစ္ဆိမေနေဝ အာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဣမိနာ မဂ္ဂေနာ’’တိ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အညေန ဂစ္ဆန္တိ စေ၊ အာပတ္တိယေဝါတိ အတ္ထော.

သံဝိဓာနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. နာဝါဘိရုဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၈၉. နဒိယာ ကုတော ဂါမန္တရန္တိ စေ? ‘‘ယဿာ နဒိယာ’’တိအာဒိမာဟ. ဂါမန္တရဂဏနာယာတိ ယသ္မိံ ဂါမတိတ္ထေ အာရုဠှော၊ တံ ဌပေတွာ အညဂါမဂဏနာယ. ‘‘မာတုဂါမောပိ ဣဓ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီ’’တိ အာစရိယဿ တက္ကော၊ တေနေဝ ‘‘ဥဘယတ္ထ ဧကတော ဥပသမ္ပန္နာယ ဒုက္ကဋံ၊ သိက္ခမာနာယ သာမဏေရိယာ အနာပတ္တီ’’တိ စ န ဝုတ္တံ. ဧသေဝ နယော အညေသုပိ ဧဝရူပေသု.

၁၉၁. ‘‘လောကဿာဒမိတ္တသန္ထဝဝသေန ကေဠိပုရေက္ခာရာ သံဝိဒဟိတွာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အကုသလစိတ္တံ လောကဝဇ္ဇန္တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ‘‘ကေဠိပုရေက္ခာရာ’’တိ ဝစနံ ယေဘုယျတာယ ဝုတ္တံ. ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ စ ‘‘တီဏိ စိတ္တာနိ တိဿော ဝေဒနာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ သံဝိဒဟနကာလေ ဝါ ကေဠိပုရေက္ခာရော ဘိက္ခု သံဝိဒဟတိ၊ အာပတ္တိ ဘိက္ခုနော ဂါမန္တရောက္ကမနေ၊ အဒ္ဓယောဇနာတိက္ကမေ ဝါ. ကုသလစိတ္တော ဝါ ဟောတိ ပစ္စဝေက္ခန္တော၊ စေတိယာဒီနိ ဝါ ပဿန္တော၊ အဗျာကတစိတ္တော ဝါ ဟောတိ ကိလမထဝသေန နိဒ္ဒါယန္တောတိ တိစိတ္တာနိ ဂဟိတာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

နာဝါဘိရုဟနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ပရိပါစိတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၉၂. စေဋကေတိ ဒါရကေ. တရုဏပေါတကေတိ ပေါရာဏာ. ‘‘ပါပဘိက္ခူနံ ပက္ခုပစ္ဆေဒါယ ဣဒံ ပညတ္တံ၊ တသ္မာ ပဉ္စ ဘောဇနေယေဝါပတ္တိ ဝုတ္တာ’’တိ လိခိတံ.

၁၉၄-၇. နိပ္ဖါဒိတန္တိ ဝိညတ္တိယာ န ဟောတိ၊ ကိန္တု ပရိကထာဒီဟိ၊ တသ္မာ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိ၊ တံ သန္ဓာယ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ကထာနုသာရေန တတ္ထ ပသီဒိတွာ ဒေန္တိ၊ ဣဒံ ပရိပါစိတံ န ဟောတိ၊ ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ ပဌမသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တတ္တာတိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော၊ ဥပတိဿတ္ထေရော ပန ‘‘ဣတရမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝါ’’တိ အာဟ. ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ယသ္မာ ဒေဝဒတ္တော ပကတိယာ တတ္ထ ဘိက္ခုနိပရိပါစိတံ ဘုဉ္ဇတိ၊ တသ္မာ ဣမံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ နိဒါနံ ကတွာ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ပရိပါစိတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၉၈. ‘‘ဥပနန္ဒဿ စတုတ္ထသိက္ခာပဒေန စာ’’တိ ပါဌော.

ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သမတ္တော ဝဏ္ဏနာက္ကမေန ဩဝါဒဝဂ္ဂေါ တတိယော.

၄. ဘောဇနဝဂ္ဂေါ

၁. အာဝသထပိဏ္ဍသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၀၃-၄. ပူဂဿာတိ ပူဂေန. ကုက္ကုစ္စာယန္တောတိ နိဿရဏေနေတ္ထ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တံ မယံ န ဇာနာမာတိ သန္နိဋ္ဌာနဿ ကရဏဝသေန ‘‘ကုက္ကုစ္စာယန္တော’’တိ ဝုစ္စတိ. ယထာ ဟိ အာယသ္မာ ဥပါလိ နယဂ္ဂါဟေန ‘‘အနာပတ္တိ အာဝုသော သုပိနန္တေနာ’’တိ (ပါရာ. ၇၈) အာဟ၊ တထာ ထေရောပိ ‘‘အနာပတ္တိ ဂိလာနဿာ’’တိ ကသ္မာ န ပရိစ္ဆိန္ဒတီတိ? အနတ္တာဓိကာရတ္တာ ဝိနယပညတ္တိယာ၊ ‘‘နာယံ အတ္တနော ဩကာသော’’တိ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ၊ သိက္ခာပဒဿ အပရိပုဏ္ဏတ္တာ. ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပဒေ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ပညတ္တေယေဝ ဟိ သော ထေရော ‘‘အနာပတ္တိ သုပိနန္တေနာ’’တိ အာဟ ‘‘အညတြ သုပိနန္တာ’’တိ ဝုတ္တပဒါနုသာရေနာတိ. ယသ္မာ ဩဒိဿ အယာဝဒတ္ထေဝ ဒါယကာနံ ပီဠာ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ‘‘အနောဒိဿ ယာဝဒတ္ထော’’တိ ဝုတ္တံ.

၂၀၈. ‘‘အန္တရာမဂ္ဂေ ဧကဒိဝသ’န္တိ ဧကံယေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ စ ‘‘ဧသေဝ နယောတိ ဝုတ္တနယမေဝ ဒဿေတုံ ဂန္တွာ ပစ္စာဂစ္ဆန္တော ဟီတိအာဒိမာဟာ’’တိ စ ‘‘သုဒ္ဓစိတ္တော ဟုတွာ ပကတိဂမနေဝ ဘုဉ္ဇိတုံ လဘတီ’’တိ စ ‘‘အဂိလာနဿ ဂိလာနသညိနော ကာယေန သမုဋ္ဌာတီ’’တိ စ လိခိတံ.

အာဝသထပိဏ္ဍသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၀၉-၂၁၈. ဂုဠှပဋိစ္ဆန္နောတိ အပါကဋောဝ. ဧကော ပုတ္တေနာတိ ဧကဿေကံ ဘတ္တံ ‘‘အဟံ အညေန နိမန္တိတော’’တိ န ဝုစ္စတိ. ‘‘သစေ ဧကတော ဂဏှန္တိ ၊ ဂဏဘောဇနံ ဟောတီ’’တိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၂၁၇-၂၁၈) ဝုတ္တတ္တာ စတ္တာရော ဥပါသကာ စတ္တာရော ဘိက္ခူ ဝိသုံ ဝိသုံ နိမန္တေတွာ ဟတ္ထပါသေ ဌိတာနံ စေ ဒေန္တိ၊ ဂဏဘောဇနံ ဟောတိ ဧဝါတိ ဧကေ၊ တံ န ယုတ္တံ ဝိယ. ‘‘ဝိညတ္တိတော ပသဝနေ ဂဏဿ ဧကတော ဂဟဏေ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန အာပတ္တိ၊ ဝိသုံ ဂဟဏေ ပဏီတဘောဇနသူပေါဒနဝိညတ္တီဟီ’’တိ လိခိတံ. ‘‘ဝိညတ္တိတော ပသဝနံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန အဋ္ဌကထာယံ အနုညာတံ. သူပေါဒနာဒိဝသေန တတ္ထ အာပတ္တိ ဧဝါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ န ယုတ္တံ. ကသ္မာ? ပရိဝါရေ (ပရိ. ၁၆၈) ဧဝ ဒွိန္နံ အာကာရာနံ အာဂတတ္တာ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အနုညာတ’’န္တိ ဒုဝုတ္တံ. အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံယေဝ ပါကဋန္တိ ‘‘ပဒဘာဇနေ န ဝုတ္တ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧကတော ဂဏှန္တီတိ ဂဟိတဘတ္တာပိ အညေ ယာဝ ဂဏှန္တိ၊ တာဝ စေ တိဋ္ဌန္တိ၊ ဧကတော ဂဏှန္တိယေဝ နာမ. ‘‘ဂစ္ဆတိ စေ၊ အနာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ.

ဧတ္ထာဟ – ‘‘ပဋိဂ္ဂဟဏမေဝ ဟေတ္ထ ပမာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ အထ ကသ္မာ ပါဠိယံ ‘‘ဂဏဘောဇနံ နာမ ယတ္ထ စတ္တာရော။ပေ။ ဘုဉ္ဇန္တိ၊ ဧတံ ဂဏဘောဇနံ နာမာ’’တိ (ပါစိ. ၂၁၈) ဝုတ္တန္တိ? ဝုစ္စတိ – ယတ္ထာတိ ဥပယောဂတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ. စတ္တာရောတိ ဂဏဿ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒနိဒဿနံ. ပဉ္စန္နံ ဘောဇနာနန္တိ အာပတ္တိပ္ပဟောနကဘောဇနနိဒဿနံ. အညတရေန ဘောဇနေန နိမန္တိတာတိ အကပ္ပိယနိမန္တနနိဒဿနံ. နိမန္တနဝသေနေဝ ပန ဂဏဘောဇနဿ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘နိမန္တိတာ ဘုဉ္ဇန္တီတိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘အညတရံ ဘောဇနံ ဝိညာပေတွာ ဘုဉ္ဇန္တီ’’တိ ပန န ဝုတ္တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံယေဝ ပါကဋတ္တာ. ယံ ဘုဉ္ဇန္တီတိ ဧဝံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ဘုဉ္ဇန္တီတိ ပဋိဂ္ဂါဟကနိယမဝစနံ. န ဟိ အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတကံ ဘိက္ခူ ဘုဉ္ဇန္တိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ‘‘ဂဏဿ ယတော ပဋိဂ္ဂဟိတာဟာရဘောဇနဟေတု ပါစိတ္တိယ’’န္တိ. အာဂန္တုကပဋ္ဋံ မောဃသုတ္တေန သိဗ္ဗိတွာ ဌပေန္တိ၊ တတ္ထ အနုဝါတေ ယထာ ဧကတလံ ဟောတိ၊ တထာ ဟတ္ထေဟိ ဃဋ္ဋေတိ. ဝလေတီတိ အာဝဋ္ဋေတိ. ပရိဝတ္တနန္တိ သုတ္တံ ဂဏှန္တာနံ သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ သုတ္တပရိဝတ္တနံ ကရောတိ၊ ပဋ္ဋံ သိဗ္ဗန္တာနံ သုခသိဗ္ဗနတ္ထံ ပဋ္ဋပရိဝတ္တနဉ္စ. နဝစီဝရကာရကော ဣဓာဓိပ္ပေတော၊ န ဣတရောတိ. ‘‘ဗိမ္ဗိသာရံ အာပုစ္ဆိတွာ သမ္ဘာရေ ကယိရမာနေယေဝ ကာလာ အတိက္ကန္တာ၊ ပစ္ဆာ ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒေ ပညတ္တေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ အညထာ အဋ္ဌကထာယ ဝိရုဇ္ဈနတော.

၂၂၀. ‘‘ဒွေ တယော ဧကတောတိ ယေပိ အကပ္ပိယနိမန္တနံ သာဒိယိတွာ’’တိအာဒိဝစနေန အကပ္ပိယနိမန္တနပစ္စယာ ဧဝ အနာပတ္တိ၊ ဝိညတ္တိတော အာပတ္တိယေဝါတိ ဒီပေတိ. အနိမန္တိတော စတုတ္ထော ယဿ တဒေတံ အနိမန္တိတစတုတ္ထံ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ပဝေသေတွာတိ နိသီဒါပေတွာ. စီဝရဒါနသမယလဒ္ဓကစတုက္ကံ စီဝရကာရသမယလဒ္ဓကစတုက္ကန္တိ ဧဝမာဒီနိ. တာနိ စာတိ ယေဟိ ဘောဇနေဟိ ဝိသင်္ကေတော နတ္ထိ၊ တာနိ. မဟာထေရေတိ ဥပသမ္ပန္နေ. အဋ္ဌတွာတိ ဌိတေန နိမိတ္တံ ဒဿိတံ ဟောတိ. တတ္ထ တတ္ထ ဂန္တွာတိ ရထိကာဒီသု ဘိက္ခုသမီပေ ဂန္တွာ. ဣမသ္မိံ ပန သိက္ခာပဒေ ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စီဝရဒါနသမယေ ဂဏဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတုံ. ဧဝဉ္စိဒံ ဘဂဝတာ ဘိက္ခူန’’န္တိ ပါဌော ဒိဿတိ. ကတ္ထစိ ‘‘ဘုဉ္ဇိတု’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ သိက္ခာပဒံ ဥဒ္ဒိသေယျာထာ’’တိ ပါဌော၊ အယံ သောဘနော.

ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၂၁. အဓိဋ္ဌိတာတိ နိစ္စပ္ပဝတ္တာ. ဗဒရစုဏ္ဏသက္ကရာဒီဟိ ယောဇိတံ ဗဒရသာဠဝံ. ကိရကမ္မကာရေနာတိ ကိရဿ ကမ္မကာရေန.

၂၂၆. ‘‘ဝိကပ္ပေတွာ ဂဏှာဟီ’’တိ ဧတ္ထာဟု ပေါရာဏတ္ထေရာ ‘‘ဘဂဝတော သမ္မုခါ အဝိကပ္ပေတွာ ဂေဟတော နိက္ခမိတွာ ရထိကာယ အညတရဿ ဘိက္ခုနော သန္တိကေ ဝိကပ္ပေသိ၊ ဝိကပ္ပေန္တေန ပန ‘မယှံ ဘတ္တပစ္စာသံ ဣတ္ထန္နာမဿ ဒမ္မီ’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဣတရေန ဝတ္တဗ္ဗံ ‘တဿ သန္တကံ ပရိဘုဉ္ဇ ဝါ ယထာပစ္စယံ ဝါ ကရောဟီ’’’တိ. ပဉ္စသုသဟဓမ္မိကေသူတိ သမ္မုခါ ဌိတဿ သဟဓမ္မိကဿ ယဿ ဝိကပ္ပေတုကာမော၊ တံ သဟဓမ္မိကံ အဒိသွာ ဂဟဋ္ဌဿ ဝါ သန္တိကေ၊ သယမေဝ ဝါ ‘‘ပဉ္စသု သဟဓမ္မိကေသု ဣတ္ထန္နာမဿ ဝိကပ္ပေမီ’’တိ ဝတွာ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဧကေ၊ ဧဝံ သတိ ထေရော တသ္မိံယေဝ နိသိန္နောဝ တထာ ဝါစံ နိစ္ဆာရေတွာ ပဋိဂ္ဂဏှာတီတိ တက္ကော ဒိဿတိ. မဟာပစ္စရိယာဒီသု ပန ပရမ္မုခါ ဝိကပ္ပနာဝ ဝုတ္တာ၊ သာ ‘‘တေန ဟာနန္ဒ၊ ဝိကပ္ပေတွာ ဂဏှာဟီ’’တိ ဣမိနာ သမေတိ၊ တထာပိ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ပရမ္ပရဘောဇနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘တသ္မာ ယော ဘိက္ခု ပဉ္စသု သဟဓမ္မိကေသု အညတရဿ ‘မယှံ ဘတ္တပစ္စာသံ တုယှံ ဒမ္မီ’တိ ဝါ ‘ဝိကပ္ပေမီ’တိ ဝါ ဧဝံ သမ္မုခါ ဝါ ‘ဣတ္ထန္နာမဿ ဒမ္မီ’တိ ဝါ ‘ဝိကပ္ပေမီ’တိ ဝါ ဧဝံ ပရမ္မုခါ ဝါ’’တိ ဝစနတော သဟဓမ္မိကဿ သန္တိကေ ဧဝ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ န သယမေဝါတိ ဒိဿတိ. ယသ္မာ အယံ ပစ္ဆိမနယော ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေနပိ သမေတိ၊ တသ္မာ ဣဓ မာတိကာဋ္ဌကထာနုသာရေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ‘‘တေ မနုဿာ။ပေ။ ဘောဇနမဒံသူ’’တိ ဝစနတော အကပ္ပိယနိမန္တနံ ပညာယတိ၊ တထာပိ ထေရဿ ကုက္ကုစ္စုပ္ပတ္တိကာရဏေန ဘတ္တေန သော နိမန္တိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အညထာ ပရတော ‘‘ဒွေ တယော နိမန္တနေ ဧကတော ဘုဉ္ဇတီ’’တိ ဝစနေန၊ အနာပတ္တိဝါရေန စ ဝိရုဇ္ဈတိ.