၄. စတုတ္ထပါရာဇိကံ

ဝဂ္ဂုမုဒါတီရိယဘိက္ခုဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၁၉၃. စတုတ္ထေ ဝဂ္ဂု စ သာ မောဒယတိ စ သတ္တေတိ ဝဂ္ဂုမုဒါ. ‘‘ဝဂ္ဂုမဒါ’’တိပိ ပါဌော၊ တဿ ဝဂ္ဂု စ သာ ပသန္နသုဒ္ဓတရင်္ဂသမိဒ္ဓတ္တာ သုခုမာ စာတိ အတ္ထော ဇီဝိတဝဂ္ဂုတ္ထနိတာ ဇီဝိတတ္ထန္တိ နီလုပ္ပလန္တိအာဒီသု ဝိယ. မဒဿာတိ စ ဗဟုခဇ္ဇဘောဇ္ဇပါနာဒိသမိဒ္ဓါ နဒီ ဆဏဒိဝသေသူတိ နိရုတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝဂ္ဂု ပရိသုဒ္ဓါတိ လောကေန သမ္မတာတိ ကိရ အတ္ထော. ဘာသိတော ဘဝိဿတီတိ ပါဌသေသော.

၁၉၄-၅. ဝဏ္ဏဝါ ဝဏ္ဏဝန္တော ဝဏ္ဏဝန္တာနီတိပိ သိဇ္ဈတိ ကိရ ဗဟုဝစနေန. ယသ္မာ ဣန္ဒြိယာနံ ဦနတ္တံ၊ ပူရတ္တံ ဝါ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ‘‘အဘိနိဝိဋ္ဌောကာသဿ ပရိပုဏ္ဏတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဆဋ္ဌဿ အဘိနိဝိဋ္ဌောကာသော ဟဒယဝတ္ထု. စတုဣရိယာပထစက္ကေ ပါကတိန္ဒြိယေ. အတ္တနော ဒဟတီတိ အတ္တနာ ဒဟတိ၊ အတ္တနာ ပဋိဝိဒ္ဓံ ကတွာ ပဝေဒေတီတိ အဓိပ္ပါယော. သန္တန္တိ ဝတ္တမာနံ. ဂေါတြဘုနောတိ ဂေါတ္တမတ္တံ အနုဘဝတ္တာ နာမမတ္တကမေဝါတိ အတ္ထော.

သဝိဘင်္ဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၁၉၇. ပဒဘာဇနေ ‘‘တိဿော ဝိဇ္ဇာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အရူပါဝစရဇ္ဈာနာနိ ပဋိက္ခိတ္တာနီတိ စေ? န၊ တတ္ထေဝ ‘‘ယံ ဉာဏံ၊ တံ ဒဿနံ၊ ယံ ဒဿနံ၊ တံ ဉာဏ’’န္တိ ဒဿနပဒေန ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တတ္တာ၊ တသ္မာ ဧဝ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝိဇ္ဇာသီသေန ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဓုရံ ကတွာတိ ပုရိမံ ကတွာ.

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၁၉၉. အနာဂတေ ဥပ္ပဇ္ဇနကရာဂါဒီနံ ကာရဏတ္တာ ရာဂါဒယောဝ နိမိတ္တံ နာမ. တိဿန္နဉ္စ ဝိဇ္ဇာနံ အညတရံ သန္ဓာယ ‘‘ဝိဇ္ဇာနံ လာဘီမှီ’’တိ ဘဏတိ၊ ပါရာဇိကံ၊ န ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာဒီနံ ကိလေသနဟာနမေဝ ဝုတ္တံ၊ တံခဏတ္တာ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မပ္ပဝတ္တိ န ဟောတီတိ စေ? န၊ မဂ္ဂကိစ္စဒီပနတော. တေနေဝ ‘‘မဂ္ဂေန ဝိနာ နတ္ထီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. စိတ္တန္တိ စိတ္တဿ ဝိဂတနီဝရဏတာတိ အတ္ထော. ‘‘ယာဝဉ္စ ဝိဇ္ဇာ အနာဂတာ၊ တာဝ ဝိပဿနာဉာဏဿ လာဘီမှီ’တိ ဝဒန္တော ယဒိ လောကုတ္တရံ သန္ဓာယ ဝဒတိ၊ သောပိ စ တထာ ဇာနာတိ၊ ပါရာဇိကမေဝ လောကုတ္တရဿပိ တံနာမတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘အဝိသေသေနာပိ ဝဒတော ပါရာဇိကံ ဝုတ္တန္တိ လောကုတ္တရံ သန္ဓာယ ဝဒတော ‘ပါရာဇိက’န္တိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ. ယထာ ကိံ ‘ဝိဇ္ဇာနံ လာဘီမှီ’တိ ဘဏန္တောပိ ပါရာဇိကမေဝါ’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာဒီနံ သမ္ဘဝေပိ တာသံ အနဓိပ္ပေတတ္တာ ပါရာဇိကံ ဟောတိ၊ ဧဝမိဓာပိ. န သက္ကာ အညံ ပမာဏံ ကာတုန္တိ အတ္တနော ဂုဏမာရောစေတုကာမော လောကိယေန သမ္မိဿံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒံ ဝဒတော ပါရာဇိကန္တိ ပမာဏံ ကာတုံ န သက္ကာ၊ ဣတရထာ ဟောတီ’’တိ အပရေဟိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘တံ ပုဗ္ဗာပရဝိရုဒ္ဓံ၊ တသ္မာ ဝိဇ္ဇာနိဒဿနံ ဣဓ အနိဒဿနံ သာသနေ ဝတ္ထုဝိဇ္ဇာဒီနံ ဝိဇ္ဇာဝိဓာနာဘာဝါ. ဘဂဝတာ ဝိဘတ္တခေတ္တပဒေ ဝါ တေသံ ပရိယာယဝစနာနံ အနာမဋ္ဌတ္တာ န သက္ကာ အညံ ပမာဏံ ကာတု’’န္တိ လိခိတံ. ‘‘ပဋိသမ္ဘိဒါနံ လာဘီမှီ’တိ ဝုတ္တေ ပရိယာယေန ဝုတ္တတ္တာ ထုလ္လစ္စယံ ယုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ ဝိစာရေတဗ္ဗံ. ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ‘‘ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသတီ’’တိအာဒီဟိ သံသန္ဒနတော ပရိယာယဝစနတ္တာ ထုလ္လစ္စယံ ဝုတ္တံ. ‘‘နိရောဓသမာပတ္တိံ သမာပဇ္ဇာမီ’တိ ဝါ ‘လာဘီမှာဟံ တဿာ’တိ ဝါ ဝဒတောပီ’’တိ ဝုတ္တဝစနမ္ပိ ‘‘သစေ ပနဿေဝံ ဟောတီ’’တိအာဒိဝစနမ္ပိ အတ္ထတော ဧကမေဝ၊ သောပိ ဟိ အတ္တနော ဝိသေသံ အာရောစေတုမေဝ ဝဒတိ. ‘‘ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသတီ’တိအာဒီသု အဟံ-ဝစနာဘာဝါ ပရိယာယော ယုဇ္ဇတိ၊ ဣဓ ပန ‘လာဘီမှာဟံ တဿာ’တိ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ၊ တသ္မာ ပါရာဇိကံ အာပဇ္ဇိတုံ ယုတ္တံ ဝိယာ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘မဟာပစ္စရိယာဒိဝစနံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မေသု ဧကောပိ န ဟောတိ၊ တသ္မာ ပရိယာယေန ဝုတ္တတ္တာ န ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ သုဋ္ဌု ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ. ဖလသစ္ဆိကိရိယာ-ပဒတော ပဋ္ဌာယ ဧဝ ပါဌော ဂဟေတဗ္ဗော၊ ဖလသစ္ဆိကိရိယာယပိ ဧကေကမ္ပိ ဧကေကဖလဝသေန ပါရာဇိကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ရာဂဿ ပဟာနန္တိအာဒိတ္တိကေ ကိလေသပ္ပဟာနမေဝ ဝုတ္တံ၊ တံ ပန ယသ္မာ မဂ္ဂေန ဝိနာ နတ္ထိ. တတိယမဂ္ဂေန ဟိ ရာဂဒေါသာနံ ပဟာနံ၊ စတုတ္ထေန မောဟဿ၊ တသ္မာ ‘‘ရာဂေါ မေ ပဟီနော’’တိအာဒီနိ ဝဒတောပိ ပါရာဇိကံ. ရာဂါ စိတ္တံ ဝိနီဝရဏတာတိအာဒိတ္တိကေ လောကုတ္တရမေဝ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ‘‘ရာဂါ မေ စိတ္တံ ဝိနီဝရဏ’’န္တိအာဒီနိ ဝဒတော ပါရာဇိကမေဝါတိ. အကုပ္ပဓမ္မတ္တာတိ ကေစိ ဥတ္တရဝိဟာရဝါသိနော. ကသ္မာ န ဟောတီတိ စေ? ‘‘ဣတိ ဇာနာမိ၊ ဣတိ ပဿာမီ’’တိ ဝတ္တမာနဝစနေနေဝ မာတိကာယံ ဝုတ္တတ္တာ. ယဒိ ဧဝံ ပဒဘာဇနေ ‘‘သမာပဇ္ဇိံ၊ သမာပန္နော’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘အတီတတ္တဘာဝေ သောတာပန္နောမှီ’’တိ ဝဒတောပိ ဟောတူတိ စေ? န၊ အညထာ အတ္ထသမ္ဘဝတော. ကထံ? အဒ္ဓါပစ္စုပ္ပန္နဝသေန ဝတ္တမာနတာ ဂဟေတဗ္ဗာတိ ဉာပနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ န အတီတတ္တဘာဝံ. အတီတတ္တဘာဝေါ ဟိ ပရိယာယေန ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ထုလ္လစ္စယ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ အာစရိယာ.

၂၀၀. ‘‘သစေပိ န ဟောတိ၊ ပါရာဇိကမေဝါ’’တိ အဋ္ဌာနပရိကပ္ပဝသေန ဝုတ္တံ ကိရ. ‘‘ဣတိ ဝါစာ တိဝင်္ဂိကာ’’တိ ဝက္ခတိ. နတ္ထေတန္တိ ပုရိမေ သတိ ပစ္ဆိမဿာဘာဝါ သမာပဇ္ဇိံ၊ သမာပန္နောတိ ဣမေသံ ကိဉ္စာပိ အတ္ထတော ကာလဝိသေသော နတ္ထိ၊ ဝစနဝိသေသော ပန အတ္ထိ ဧဝ.

၂၀၇. ဥက္ခေဋိတောတိ ဥတ္တာသိတော. ခိဋ ဥတြာသနေ.

သုဒ္ဓိကဝါရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝတ္တုကာမဝါရကထာဝဏ္ဏနာ

ဝိညတ္တိပထေတိ ဝိဇာနနဋ္ဌာနေ၊ တေန ‘‘ဝိညတ္တိပထမတိက္ကမိတွာ ဌိတော ဘိက္ခု ဒိဗ္ဗာယ သောတဓာတုယာ သုတွာ ဇာနာတိ၊ န ပါရာဇိကန္တိ ဒီပေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဈာနံ ကိရ သမာပဇ္ဇိန္တိ ဧတ္ထ သော စေ ‘‘ဧသ ဘိက္ခု အတ္တနော ဂုဏဒီပနာဓိပ္ပါယေန ဧဝံ ဝဒတီ’’တိ ဇာနာတိ၊ ပါရာဇိကမေဝ. အညထာ ဇာနာတီတိ စေ? ပါရာဇိကစ္ဆာယာ န ဒိဿတီတိ အာစရိယော.

ဝတ္တုကာမဝါရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အနာပတ္တိဘေဒကထာဝဏ္ဏနာ

အနုလ္လပနာဓိပ္ပါယောတိ ယဒိ ဥလ္လပနာဓိပ္ပါယော ဘဝေယျ၊ ဒုက္ကဋမေဝါတိ အပရေ. ‘‘တံ ပရတော ‘နာဝုသော၊ သက္ကာ ပုထုဇ္ဇနေန အဓိဝါသေတု’န္တိ ဝတ္ထုနာ သံသန္ဒိတွာ ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝိနီတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၂၂၅-၆. ဒုက္ကရ အာဂါရ အာဝဋကာမ အဘိရတိဝတ္ထူသု ‘‘ယဒိ ဥလ္လပနာဓိပ္ပါယော ဘဝေယျ၊ ပါရာဇိက’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ ကာရဏံ ပန ဒုဒ္ဒသံ၊ ထုလ္လစ္စယံ ဝုတ္တံ ဝိယ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. ယာနေန ဝါ ဣဒ္ဓိယာ ဝါ ဂစ္ဆန္တောပိ ပါရာဇိကံ နာပဇ္ဇတီတိ ပဒသာ ဂမနဝသေနေဝ ကတိကာယ ကတာယ ယုဇ္ဇတိ. ‘‘အပုဗ္ဗံအစရိမံ ဂစ္ဆန္တောတိ ဟတ္ထပါသံ အဝိဇဟိတွာ အညမညဿ ဟတ္ထံ ဂဏှန္တော ဝိယ ဂစ္ဆန္တော’’တိ ဝုတ္တံ. ဥဋ္ဌေထ ဧထ ဂစ္ဆာမာတိ ဧဝံ သဟဂမနေ ပုဗ္ဗာပရာ ဂစ္ဆန္တောပိ နာပဇ္ဇတီတိ အာစရိယဿ တက္ကော. ဝသန္တဿာတိ တထာ ဝသန္တော စေ ဥပါသကေန ဒိဿတိ၊ ပါရာဇိကော ဟောတိ. ‘‘ရတ္တိံ ဝသိတွာ ဂစ္ဆန္တော န ပါရာဇိကော’’တိ ဝုတ္တံ. နာနာဝေရဇ္ဇကာတိ နာနာဇနပဒဝါသိနော. သံဃလာဘောတိ ယထာဝုဍ္ဎံ အတ္တနော ပါပုဏနကောဋ္ဌာသော.

၂၂၈. ဣဓာတိ ‘‘ကော နု ခေါ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တေ ပဉှာကမ္မေ. ဓမ္မဓာတု သဗ္ဗညုတညာဏံ.

၂၃၂. န ဥပ္ပဋိပါဋိယာတိ န သီဟောက္ကန္တဝသေန အနုဿရိ. တသ္မာ အန္တရာဘဝဘူတာ ဧကာ ဧဝ ဇာတီတိ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ အတ္ထော.

နိဂမနဝဏ္ဏနာ

၂၃၃. စတုဝီသတီတိ ဧတ္ထ မာတုဃာတကပိတုဃာတကအရဟန္တဃာတကာ တတိယပါရာဇိကံ အာပန္နာ. ဘိက္ခုနိဒူသကော၊ လမ္ဗိအာဒယော စ စတ္တာရော ပဌမပါရာဇိကံ အာပန္နာ ဧဝါတိ ကတွာ ကုတော စတုဝီသတီတိ စေ? န၊ အဓိပ္ပါယာဇာနနတော. မာတုဃာတကာဒယော ဟိ စတ္တာရော ဣဓာနုပသမ္ပန္နာ ဧဝ အဓိပ္ပေတာ၊ လမ္ဗိအာဒယော စတ္တာရော ကိဉ္စာပိ ပဌမပါရာဇိကေန သင်္ဂဟိတာ၊ ယသ္မာ ဧကေန ပရိယာယေန မေထုနဓမ္မပဋိသေဝိနော န ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ဝိသုံ ဝုတ္တာ. ‘‘ဧကကမ္မံ ဧကုဒ္ဒေသော သမသိက္ခတာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တသံဝါသဿ အဘဗ္ဗတာမတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ယထာ ပုရေ တထာ ပစ္ဆာ’’တိ. အညထာ နေသံ သမညာယပဋိညာယဘိက္ခုဘာဝေါပိ နတ္ထီတိ အာပဇ္ဇတိ.

စတုတ္ထပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပါရာဇိကကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သံဃာဒိသေသကဏ္ဍော

၁. သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၃၅. ‘‘ဩက္ကမန္တာန’’န္တိ ပါဌော. ဧတ္ထာဟ – ‘‘ယော ပန ဘိက္ခူ’’တိ ကာရကော ဣဓ ကသ္မာ န နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ? အဘိ-နိဒ္ဒေသေန ဣမဿ သာပေက္ခာဘာဝဒဿနတ္ထံ. ကထံ? ကဏ္ဍုဝနာဒိအဓိပ္ပါယစေတနာဝသေန စေတေန္တဿ ကဏ္ဍုဝနာဒိဥပက္ကမေန ဥပက္ကမန္တဿ၊ မေထုနရာဂဝသေန ဦရုအာဒီသု ဒုက္ကဋဝတ္ထူသု၊ ဝဏာဒီသု ထုလ္လစ္စယဝတ္ထူသု စ ဥပက္ကမန္တဿ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ သတိပိ န သံဃာဒိသေသော. မောစနဿာဒသင်္ခါတာဓိပ္ပါယာပေက္ခာဝ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ သတိ ဥပက္ကမေ၊ န အညထာ ‘‘အနာပတ္တိ န မောစနာဓိပ္ပါယဿာ’’တိ ဝစနတော. တသ္မာ တဒတ္ထဒဿနတ္ထံ ဣဓ ကာရကော န နိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ အညထာ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခု သဉ္စေတနိကံ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိံ အာပဇ္ဇေယျာ’’တိ ကာရကေ နိဒ္ဒိဋ္ဌေ ‘‘စေတေတိ န ဥပက္ကမတိ မုစ္စတိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တဝစနဝိရောဓော. ‘‘သဉ္စေတနိကာယ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယာ အညတြ သုပိနန္တာ’’တိ ဘုမ္မေ နိဒ္ဒိဋ္ဌေပိ သောဝ ဝိရောဓော အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ တဒုဘယဝစနက္ကမံ အဝတွာ ‘‘သဉ္စေတနိကာ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ အညတြ သုပိနန္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မဝစနာဘာဝတော ဟေတုတ္ထနိယမော န ကတော ဟောတိ. တသ္မိံ အကတေ သဉ္စေတနိကာ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ အညတြ သုပိနန္တာ သံဃာဒိသေသာပတ္တိ၊ ဥပက္ကမေ အသတိ အနာပတ္တီတိ အယမတ္ထော ဒီပိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၂၃၆-၇. သဉ္စေတနိကာတိ ဧတ္ထ ပဌမဝိဂ္ဂဟေန ဥပသဂ္ဂဿ သာတ္ထကတာ ဒဿိတာ၊ ဒုတိယေန ဣကပစ္စယဿ. ဝါတပိတ္တသေမှရုဟိရာဒိအာသယဘေဒတောတိ အတ္ထော. ဓာတူတိ ဧတ္ထ ‘‘ပထဝီဓာတုအာဒယော စတဿော၊ စက္ခုဓာတုအာဒယော ဝါ အဋ္ဌာရသာ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ လိခိတံ. ဝတ္ထိသီသန္တိ ဝတ္ထိပုဋဿ သီသံ. ‘‘အင်္ဂဇာတဿ မူလံ အဓိပ္ပေတံ၊ န အဂ္ဂသီသ’’န္တိ ဝဒန္တိ. တထေဝါတိ ‘‘နိမိတ္တေ ဥပက္ကမတော’’တိအာဒိံ ဂဏှာတိ. တတော မုစ္စိတွာတိ ‘‘န သကလကာယတော၊ တသ္မာ ပန ဌာနာ စုတမတ္တေ ဟောတူ’’တိ ဂဏ္ဌိပဒေ လိခိတံ. ‘‘ဒကသောတံ ဩတိဏ္ဏမတ္တေ’’တိ ဣမိနာ န သမေတီတိ စေ? တတော ဒကသောတောရောဟဏဉ္စေတ္ထာတိအာဒိ ဝုစ္စတိ. တဿတ္ထော – နိမိတ္တေ ဥပက္ကမံ ကတွာ သုက္ကံ ဌာနာ စာဝေတွာ ပုန ဝိပ္ပဋိသာရဝသေန ဒကသောတောရောဟဏံ နိဝါရေတုံ အဓိဝါသေမီတိ. တတော ဗဟိ နိက္ခမန္တေ အဓိဝါသေတုံ န သက္ကာ၊ တထာပိ အဓိဝါသနာဓိပ္ပါယေန အဓိဝါသေတွာ အန္တရာ ဒကသောတတော ဥဒ္ဓံ နိဝါရေတုံ အသက္ကုဏေယျတာယ ‘‘အနိက္ခန္တေ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? ဌာနာ စုတဉှိ အဝဿံ ဒကသောတံ ဩတရတီတိ အဋ္ဌကထာဓိပ္ပါယော ဂဏ္ဌိပဒါဓိပ္ပါယေန သမေတိ. တတော မုစ္စိတွာတိ သကဋ္ဌာနတော. သကသရီရတော ဟိ ဗဟိ နိက္ခန္တမေဝ ဟောတိ၊ တတော ‘‘ဗဟိ နိက္ခန္တေ ဝါ အနိက္ခန္တေ ဝါ’’တိ ဝစနံ ဝိရုဇ္ဈေယျ. ယသ္မာ ပန တမှာ တမှာ သရီရပဒေသာ စုတံ အဝဿံ ဒကသောတံ ဩတရတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဒကသောတံ ဩတိဏ္ဏမတ္တေ’’တိ၊ ဣမိနာ စ အာပတ္တိယာ ပါကဋကာလံ ဒဿေတိ၊ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? မောစနဿာဒေန နိမိတ္တေ ဥပက္ကမတော သုက္ကံ ဗဟုတရမ္ပိ သရီရပဒေသာ စုတံ တတ္ထ တတ္ထ လဂ္ဂါဝသေသံ ယတ္တကံ ဧကာ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာ ပိဝေယျ၊ တတ္တကေ ဒကသောတံ ဩတိဏ္ဏမတ္တေ သံဃာဒိသေသာပတ္တိ. ဝုတ္တဉှိ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ဒကသောတံ အနောတိဏ္ဏေပိ သံဃာဒိသေသော’’တိအာဒိ. တတ္တကဿ ဗဟိ နိက္ခမနံ အသလ္လက္ခေန္တော ‘‘စေတေတိ ဥပက္ကမတိ န မုစ္စတိ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ ဝစနတော ထုလ္လစ္စယန္တိ သညာယ ဒေသေန္တောပိ န မုစ္စတိ၊ ပဿာဝမ္ပိ ဝဏ္ဏတံ ပဿိတွာ ဝတ္ထိကောသဂတဿ ပိစ္ဆိလတာယ ဝါ ဉတွာ သံဃာဒိသေသတော ဝုဋ္ဌာတဗ္ဗံ. အယမေတ္ထ တတိယတ္ထေရဝါဒေ ယုတ္တိ. သဗ္ဗာစရိယာ ဣမေ ဧဝ တယော ထေရာ၊ တေသမ္ပိ ဒကသောတောရောဟဏံ နိမိတ္တေ ဥပက္ကမနန္တိ အယံ ဒုတိယော ဝိနိစ္ဆယော သာဓာရဏတော ဧတ္ထ၊ ဧဝံ ဥပတိဿတ္ထေရော ဝဒတိ ကိရ.

ဌာနာ စုတဉှိ အဝဿံ ဒကသောတံ ဩတရတီတိ ကတွာ ‘‘ဌာနာ စာဝနမတ္တေနေဝေတ္ထ အာပတ္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဒကသောတံ ဩတိဏ္ဏေ ဧဝ အာပတ္တိ. သုက္ကဿ ဟိ သကလံ သရီရံ ဌာနံ၊ အနောတိဏ္ဏေ ဌာနာ စုတံ နာမ န ဟောတီတိ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. အာဘိဓမ္မိကတ္တာ ထေရဿ ‘‘သုက္ကဝိဿဋ္ဌိ နာမ ရာဂသမုဋ္ဌာနာ ဟောတီ’’တိ (ကထာ. အဋ္ဌ. ၃၀၇) ကထာဝတ္ထုဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ သမ္ဘဝေါ စိတ္တသမုဋ္ဌာနော၊ ‘‘တံ အသုစိံ ဧကဒေသံ မုခေန အဂ္ဂဟေသိ၊ ဧကဒေသံ အင်္ဂဇာတေ ပက္ခိပီ’’တိ (ပါရာ. ၅၀၃) ဝစနတော ဥတုသမုဋ္ဌာနော စ ဒိဿတိ၊ သော စ ခေါ အဝီတရာဂဿေဝ ‘‘အဋ္ဌာနမေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနဝကာသော ယံ အရဟတော အသုစိ မုစ္စေယျာ’’တိ (မဟာဝ. ၃၅၃၊ ကထာ. ၃၁၃) ဝစနတော. ပရူပါဟာရဋ္ဌကထာယံ ‘‘အတ္ထိ တဿ အာသယောတိ တဿ သုက္ကဿ ဥစ္စာရပဿာဝါနံ ဝိယ ပတိဋ္ဌာနောကာသော အတ္ထီ’’တိ (ကထာ. အဋ္ဌ. ၃၀၉) စနတော တဿ အာသယောတိ သိဒ္ဓံ. ပါကတိကစိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပံ ဝိယ အသံသဋ္ဌတ္တာ၊ နိက္ခမနတော စ ‘‘ဝတ္ထိသီသံ၊ ကဋိ၊ ကာယော’’တိ တိဓာ သုက္ကဿ ဌာနံ ပကပ္ပေန္တိ အာစရိယာ. သပ္ပဝိသံ ဝိယ တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ န စ ဝိသဿ ဌာနနိယမော၊ ကောဓဝသေန ဖုသန္တဿ ဟောတိ၊ ဧဝမဿ န စ ဌာနနိယမော၊ ရာဂဝသေန ဥပက္ကမန္တဿ ဟောတီတိ တက္ကော.

ခေါဘကရဏပစ္စယော နာမ ဘေသဇ္ဇသေနာသနာဟာရာဒိပစ္စယော. သံသဂ္ဂဘေဒတောပီတိ ဧတေသု ဒွီဟိပိ တီဟိပိ. ပဟီနဝိပလ္လာသတ္တာတိ ဧတ္ထ ယံ ကိဉ္စိ သုပိနန္တေန သေက္ခပုထုဇ္ဇနာ ပဿန္တိ၊ တံ သဗ္ဗံ ဝိပလ္လတ္ထံ အဘူတမေဝါတိ အာပဇ္ဇတိ. တတော ‘‘ယံ ပန ပုဗ္ဗနိမိတ္တတော ပဿတိ. တံ ဧကန္တသစ္စမေဝ ဟောတီ’’တိ ဣဒံ ဝိရုဇ္ဈတိ၊ တသ္မာ န ဝိသယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သော ဟိ သစ္စော ဝါ ဟောတိ၊ အလိကော ဝါတိ ကတွာ တဉ္စေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ သိယာ၊ ‘‘အသေက္ခာ ပဟီနဝိပလ္လာသတ္တာ သစ္စမေဝ ပဿန္တိ၊ နာသစ္စ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ကိန္တု ဒဿနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တဉှိ အဘူတံ၊ အပဿန္တောပိ ဟိ ပဿန္တော ဝိယ အသုဏန္တောပိ သုဏန္တော ဝိယ အမုနန္တောပိ မုနန္တော ဝိယ ဟောတိ. သစ္စမ္ပိ ဝိပဿတီတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော. တံ ရူပနိမိတ္တာဒိအာရမ္မဏံ န ဟောတိ၊ အာဂန္တုကပစ္စုပ္ပန္နံ ရူပနိမိတ္တာဒိအာရမ္မဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ကမ္မနိမိတ္တဂတိနိမိတ္တဘူတာနိ ဟိ ရူပနိမိတ္တာဒီနိ ဘဝင်္ဂဿ အာရမ္မဏာနိ ဟောန္တိ ဧဝ. တတ္ထ ကမ္မနိမိတ္တမတီတမေဝ၊ ဂတိနိမိတ္တံ ထောကံ ကာလံ ပစ္စုပ္ပန္နံ သိယာ.

ဤဒိသာနီတိ ပစ္စက္ခတော အနုဘူတပုဗ္ဗပရိကပ္ပိတာဂန္တုကပစ္စုပ္ပန္နရူပနိမိတ္တာဒိအာရမ္မဏာနိ၊ ရာဂါဒိသမ္ပယုတ္တာနိ စာတိ အတ္ထော. မက္ကဋဿ နိဒ္ဒါ လဟုပရိဝတ္တာ ဟောတိ. သော ဟိ ရုက္ခသာခတော ပတနဘယာ အဘိက္ခဏံ ဥမ္မီလတိ စ သုပတိ စ. မနုဿာ ကိဉ္စာပိ ပုနပ္ပုနံ ဥမ္မီလန္တိ သုဗျတ္တတရံ ပဋိဗုဒ္ဓါ ဝိယ ပဿန္တိ၊ အထ ခေါ ပဋိဗုဒ္ဓါနံ ပုနပ္ပုနံ ဘဝင်္ဂေါတရဏံ ဝိယ သုပိနကာလေပိ တေသံ ဘဝင်္ဂေါတရဏံ ဟောတိ၊ ယေန ‘‘သုပတီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘ဘဝင်္ဂစိတ္တေန ဟိ သုပတီ’’တိ ဝစနတော ဘဝင်္ဂေါတရဏံ ကရဇကာယဿ နိရုဿာဟသန္တဘာဝူပနိဿယတ္တာ ‘‘နိဒ္ဒါ’’တိ ဝုစ္စတိ. သာ ကရဇကာယဿ ဒုဗ္ဗလဘာဝေန သုပိနဒဿနကာလေ ဘဝင်္ဂတော ဥတ္တရဏေ သတိပိ နိရုဿာဟသန္တဘာဝပ္ပတ္တိယာ ‘‘ပဝတ္တတီ’’တိ စ ဝုစ္စတိ၊ ယတော သတ္တာ ‘‘ပဋိဗုဒ္ဓါ’’တိ န ဝုစ္စန္တိ၊ ကရဇကာယဿ နိရုဿာဟသန္တသဘာဝပ္ပတ္တိတော စ တန္နိဿိတံ ဟဒယဝတ္ထု န သုပ္ပသန္နံ ဟောတိ၊ တတော တန္နိဿိတာပိ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ အသုပ္ပသန္နဝဋ္ဋိနိဿိတဒီပပ္ပဘာ ဝိယ. တေနေဝ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သွာယံ ဒုဗ္ဗလဝတ္ထုကတ္တာ စေတနာယ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎိတုံ အသမတ္ထော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ဒုဗ္ဗလဝတ္ထုကတ္တာတိ သုပိနေ ဥပဋ္ဌိတံ နိမိတ္တမ္ပိ ဒုဗ္ဗလ’’န္တိ လိခိတံ. တံ အနေကတ္ထံ သဗ္ဗမ္ပိ နိမိတ္တံ ဟောတိ၊ န စ ဒုဗ္ဗလာရမ္မဏဝတ္ထုကတ္တာ စေတနာ၊ တာယ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ ဒုဗ္ဗလာ အတီတာနာဂတာရမ္မဏာယ၊ ပညတ္တာရမ္မဏာယ ဝါ အဒုဗ္ဗလတ္တာ၊ အဝတ္ထုကာယ ဒုဗ္ဗလဘာဝေါ န ယုဇ္ဇတိ စေတနာယ အဝတ္ထုကာယ ဘာဝနာပဘာဝါယာတိရေကဗလသဗ္ဘာဝတော. ဘာဝနာဗလသမပ္ပိတဉှိ စိတ္တံ အရူပမ္ပိ သမာနံ အတိဘာရိယမ္ပိ ကရဇကာယံ ဂဟေတွာ ဧကစိတ္တက္ခဏေနေဝ ဗြဟ္မလောကံ ပါပေတွာ ဌပေတိ. တပ္ပဋိဘာဂံ အနပ္ပိတမ္ပိ ကာမာဝစရစိတ္တံ ကရဇကာယံ အာကာသေ လင်္ဃနသမတ္ထံ ကရောတိ၊ ပဂေဝေတရံ. ကိံ ပနေတ္ထ တံ အနုမာနကာရဏံ၊ ယေန စိတ္တဿေဝ အာနုဘာဝေါတိ ပညာယေယျ စိတ္တာနုဘာဝေန ဝါ လဒ္ဓါသေဝနာဒိကိရိယာဝိသေသနိဗ္ဗတ္တိဒဿနတော၊ တသ္မာ ဒုဗ္ဗလဝတ္ထုကတ္တာတိ ဒုဗ္ဗလဟဒယဝတ္ထုကတ္တာတိ အာစရိယဿ တက္ကော. အတ္တနော မန္ဒတိက္ခာကာရေန တန္နိဿိတဿ စိတ္တဿ မန္ဒတိက္ခဘာဝနိပ္ဖါဒနသမတ္ထဉ္စေ၊ ဟဒယဝတ္ထု စက္ခုသောတာဒိဝတ္ထု ဝိယ ဣန္ဒြိယံ ဘဝေယျ၊ န စေတံ ဣန္ဒြိယံ. ယတော ဓမ္မသင်္ဂဟေ ဥပါဒါယရူပပါဠိယံ ဥဒ္ဒေသာရဟံ န ဇာတံ. အနိန္ဒြိယတ္တာ ဟိ တံ ကာယိန္ဒြိယဿ အနန္တရံ န ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ ဝတ္ထုရူပတ္တာ စ အဝတ္ထုရူပဿ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ အနန္တရမ္ပိ န ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ တသ္မာ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘တဿ အသုပ္ပသန္နတ္တာ တန္နိဿိတာ စ စိတ္တပ္ပဝတ္တိ အသုပ္ပသန္နာ ဟောတီ’’တိ၊ တံ န သိဒ္ဓန္တိ စေ? သိဒ္ဓမေဝ အနိန္ဒြိယာနမ္ပိ သပ္ပါယာသပ္ပါယဥတုအာဟာရာဒီနံ ပစ္စယာနံ သမာယောဂတော၊ စိတ္တပ္ပဝတ္တိယာ ဝိကာရဒဿနတော၊ ပစ္စက္ခတ္တာ စ. ယသ္မာ အပ္ပဋိဗုဒ္ဓေါပိ ပဋိဗုဒ္ဓံ ဝိယ အတ္တာနံ မညတီတိ. ဧတ္တာဝတာ ကရဇကာယဿ နိရုဿာဟသန္တဘာဝါကာရဝိသေသော နိဒ္ဒါ နာမ. သာ စိတ္တဿ ဘဝင်္ဂေါတရဏာကာရဝိသေသေန ဟောတိ၊ တာယ သမန္နာဂတော သတ္တော ဘဝင်္ဂတော ဥတ္တိဏ္ဏော သုပိနံ ပဿတိ၊ သော ‘‘ကပိမိဒ္ဓပရေတော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ သော သုတ္တော အပ္ပဋိဗုဒ္ဓေါ ဟောတီတိ အယမတ္ထော သာဓိတော ဟောတိ.

ယသ္မာ ဘဝင်္ဂဝါရနိရန္တရတာယ အစ္စန္တသုတ္တော နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ယဒိ တာဝ သုတ္တော ပဿတိ၊ အဘိဓမ္မဝိရောဓော အာပဇ္ဇတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပန နိဒ္ဒါက္ခဏေ န ပဋိဗုဒ္ဓေါ နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘အထ ပဋိဗုဒ္ဓေါ ပဿတိ၊ ဝိနယဝိရောဓော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ ယသ္မာ စ အခီဏနိဒ္ဒေါ၊ အနောတိဏ္ဏဘဝင်္ဂေါ စ အတ္ထိ၊ တသ္မာ ‘‘ကပိမိဒ္ဓပရေတော ပဿတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အညထာ အယံ နေဝ သုတ္တော န ပဋိဗုဒ္ဓေါ၊ အတ္တနာ တံ နိဒ္ဒံ အနောက္ကန္တော အာပဇ္ဇေယျ. ဧတ္တာဝတာ စ အဘိဓမ္မော၊ ဝိနယော၊ နာဂသေနတ္ထေရဝစနံ ယုတ္တိ စာတိ သဗ္ဗံ အညမညသံသန္ဒိတံ ဟောတိ. တတ္ထ ကပိမိဒ္ဓပရေတောတိ ဘဝင်္ဂတော ဥတ္တိဏ္ဏနိဒ္ဒါပရေတော. သာ ဟိ ဣဓ ကပိမိဒ္ဓံ နာမ. ‘‘တတ္ထ ကတမံ မိဒ္ဓံ? ယာ ကာယဿ အကလျတာ အကမ္မညတာ။ပေ။ သုပနံ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ မိဒ္ဓ’’န္တိ (ဓ. သ. ၁၁၆၃) ဧဝမာဂတံ. ဣဒဉှိ အရူပံ၊ ဣမဿ ဖလဘူတော ကရဇကာယဿ အကလျတာ’ပစလာယိကာသုပိ နိဒ္ဒါဝိသေသော ကာရဏောပစာရေန ‘‘ကပိမိဒ္ဓ’’န္တိ ပဝုစ္စတိ. ယဉ္စေဝ ‘‘ကပိမိဒ္ဓပရေတော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သုပိနံ ပဿတီ’’တိ (မိ. ပ. ၅.၃.၅ ထောကံ ဝိသဒိသံ) ဝုတ္တန္တိ.

ယံ တံ အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနန္တိ ဧတ္ထ ယေန ဝိနယကမ္မေန တတော ဝုဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ တံ ဣဓ အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနံ နာမ. အဝယဝေ သမူဟဝေါဟာရေန ဝါတိ ဧတ္ထ သာခစ္ဆေဒကော ရုက္ခစ္ဆေဒကောတိ ဝုစ္စတီတိအာဒိ နိဒဿနံ၊ ဝေဒနာက္ခန္ဓာဒိ ရုဠှီသဒ္ဒဿ နိဒဿနံ. န စ မယာတိ ဝီမံသနပဒဿ တဿ ကိရိယံ သန္ဓာယ၊ မောစနေ စ သန္နိဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ မုစ္စနပကတိယာ စာတိ ဝုတ္တံ.

၂၄၀. ဂေဟန္တိ ပဉ္စကာမဂုဏာ. ဝနဘင်္ဂိယန္တိ ပါဘတိကံ. သမ္ပယုတ္တသုခဝေဒနာမုခေန ရာဂေါဝ ‘‘အဿာဒေါ’’တိ ဝုတ္တော. သုပန္တဿ စာတိ ဣဒံ ကပိမိဒ္ဓပရေတော ဝိယ ဘဝင်္ဂသန္တတိံ အဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ သုပန္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. ဇဂ္ဂနတ္ထာယာတိ သောဓနတ္ထာယ.

၂၆၆. ‘‘ဒါရုဓီတလိကလေပစိတ္တာနံ အင်္ဂဇာတပဋိနိဇ္ဈာနေပိ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ‘‘ဥပ္ပန္နေ ပရိဠာဟေ မောစနရာဂဇော’’တိ လိခန္တိ. ဝါလိကာယ ဝါ ‘‘ဟတ္ထိကာမံ နဿတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝိယ ‘‘အာပတ္တိ တွ’’န္တိ သဗ္ဗတ္ထ ပါဌော. ‘‘ဧဟိ မေ တွံ၊ အာဝုသော သာမဏေရ၊ အင်္ဂဇာတံ ဂဏှာဟီ’’တိ အာဂတတ္တာ ‘‘ဝစီကမ္မ’’န္တိပိ ဝတ္တုံ ယုတ္တံ ဝိယ ဒိဿတိ. ဧဝံ သန္တေ အညံ ‘‘ဧဝံ ကရောဟီ’’တိ အာဏတ္တိယာပိ အာပတ္တိ သိယာတိ သင်္ကရံ ဟောတိ. တသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ကေစိ.

၂၆၇. ‘‘ပုပ္ဖါဝလိယံ သာသဝဠိယ’’န္တိ ဒုဝိဓော ကိရ.

သုက္ကဝိဿဋ္ဌိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ကာယသံသဂ္ဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၇၀. ‘‘ဩတိဏ္ဏော’’တိ ဣမိနာဿ သေဝနာဓိပ္ပါယတာ ဒဿိတာ. ‘‘ဝိပရိဏတေန စိတ္တေန မာတုဂါမေန သဒ္ဓိ’’န္တိ ဣမိနာဿ ဝါယာမော ဒဿိတော. ‘‘သဒ္ဓိ’’န္တိ ဟိ ပဒံ သံယောဂံ ဒီပေတိ၊ သော စ ပယောဂေါ သမာဂမော အလ္လီယနံ. ကေန စိတ္တေန? ဝိပရိဏတေန စိတ္တေန၊ န ပတ္တပဋိဂ္ဂဟဏာဓိပ္ပါယာဒိနာတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇေယျာ’’တိ ဣမိနာဿ ဝါယမတော ဖဿပဋိဝိဇာနနာ ဒဿိတာ ဟောတိ. ဝါယမိတွာ ဖဿံ ပဋိဝိဇာနန္တော ဟိ သမာပဇ္ဇတိ နာမ. ဧဝမဿ တိဝင်္ဂသမ္ပတ္တိ ဒဿိတာ ဟောတိ. အထ ဝါ ဩတိဏ္ဏော. ကေန? ဝိပရိဏတေန စိတ္တေန ယက္ခာဒိနာ သတ္တော ဝိယ. ဥပယောဂတ္ထေ ဝါ ဧတံ ကရဏဝစနံ. ဩတိဏ္ဏော ဝိပရိဏတံ စိတ္တံ ကူပါဒိံ ဝိယ သတ္တော. အထ ဝါ ‘‘ရာဂတော ဥတ္တိဏ္ဏော ဘဝိဿာမီ’’တိ ဘိက္ခုဘာဝံ ဥပဂတော၊ တတော ဥတ္တိဏ္ဏာဓိပ္ပါယတော ဝိပရိဏတေန စိတ္တေန ဟေတုဘူတေန တမေဝ ရာဂံ ဩတိဏ္ဏော. မာတုဂါမေန အတ္တနော သမီပံ အာဂတေန၊ အတ္တနာ ဥပဂတေန ဝါ. ဧတေန မာတုဂါမဿ သာရတ္တတာ ဝါ ဟောတု ဝိရတ္တတာ ဝါ၊ သာ ဣဓ အပ္ပမာဏာ၊ န ဘိက္ခုနီနံ ကာယသံသဂ္ဂေ ဝိယ ဥဘိန္နံ သာရတ္တတာယ ပယောဇနံ အတ္ထိ.

ကာယသံသဂ္ဂန္တိ ဥဘိန္နံ ကာယာနံ သမ္ပယောဂံ. ပဒဘာဇနေ ပန ‘‘သမာပဇ္ဇေယျာတိ အဇ္ဈာစာရော ဝုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ သမာပဇ္ဇနံ သန္ဓာယ၊ န ကာယသံသဂ္ဂံ. ကာယသံသဂ္ဂဿ သမာပဇ္ဇနာ ဟိ ‘‘အဇ္ဈာစာရော’’တိ ဝုစ္စတိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ယော သော ကာယသံသဂ္ဂေါ နာမ၊ သော အတ္ထတော အဇ္ဈာစာရော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ပရတော ပါဠိယံ ‘‘သေဝနာဓိပ္ပါယော၊ န စ ကာယေန ဝါယမတိ၊ ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ (ပါရာ. ၂၇၉) ဝုတ္တလက္ခဏေန ဝိရုဇ္ဈတီတိ. ဖဿပဋိဝိဇာနနာယ ဟိ သံသဂ္ဂေါ ဒီပိတော. သော စေ အဇ္ဈာစာရော ဟောတိ၊ ကထံ အနာပတ္တိ ဟောတီတိ. သုဝုတ္တမေတံ၊ ကိန္တု ‘‘ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇေယျာ’’တိ ပဒံ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘အဇ္ဈာစာရော ဝုစ္စတီ’’တိ ဥဘိန္နမ္ပိ ပဒါနံ သာမညဘာဇနီယတ္တာ၊ သမာပဇ္ဇိတဗ္ဗာဘာဝေ သမာပဇ္ဇနာဘာဝေန ‘‘သော အတ္ထတော အဇ္ဈာစာရော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ သိယာ.

‘‘ဟတ္ထဂ္ဂါဟံ ဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဟတ္ထေန သဗ္ဗောပိ ဥပါဒိန္နကော ကာယော သင်္ဂဟိတော၊ န ဘိန္နသန္တာနော တပ္ပဋိဗဒ္ဓေါ ဟတ္ထာလင်္ကာရာဒိ. ဝေဏိဂ္ဂဟဏေန အနုပါဒိန္နကော အဘိန္နသန္တာနော ကေသလောမနခဒန္တာဒိကော ကမ္မပစ္စယဥတုသမုဋ္ဌာနော ဂဟိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝါဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အနုပါဒိန္နကေနပိ ကေနစိ ကေသာဒိနာ ဥပါဒိန္နကံ ဝါ အနုပါဒိန္နကံ ဝါ ဖုသန္တောပိ သံဃာဒိသေသံ အာပဇ္ဇတိယေဝါ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၂၇၄). တေန အနုပါဒိန္နကာနမ္ပိ ကေသလောမာဒီနံ အင်္ဂဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ သန္တေပိ ‘‘ဖဿံ ပဋိဇာနာတီတိ တိဝင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ သံဃာဒိသေသော. ဖဿဿ အပ္ပဋိဝိဇာနနတော ဒုဝင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဣမိနာ ပါဠိအဋ္ဌကထာနယေန ဝိရုဇ္ဈတီတိ စေ? န၊ တဒတ္ထဇာနနတော. ဖုဋ္ဌဘာဝဉှိ ပဋိဝိဇာနန္တောပိ ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတိ နာမ၊ အယမေကော အတ္ထော၊ တသ္မာ မာတုဂါမဿ၊ အတ္တနော စ ကာယပရိယာပန္နာနံ ကေသာဒီနံ အညမညံ ဖုဋ္ဌဘာဝံ ဖုသိတွာ တံ သာဒိယနံ ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတိ နာမ၊ န ကာယဝိညာဏုပ္ပတ္တိယာ ဧဝ. အနေကန္တိကဉှေတ္ထ ကာယဝိညာဏံ. မာတုဂါမဿ ဥပါဒိန္နကေန ကာယေန၊ အနုပါဒိန္နကေန ဝါ ကာယေန ဘိက္ခုနော ဥပါဒိန္နကကာယေ ဖုဋ္ဌေ ပသန္နကာယိန္ဒြိယော စေ ဟောတိ၊ တဿ ကာယဝိညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တေနေဝ ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတိ နာမ သော ဟောတိ. အနုပါဒိန္နကကာယော၊ လောလုပ္ပေါ အပ္ပသန္နကာယိန္ဒြိယော ဝါ ဟောတိ၊ တိမိရဝါတေန ဥပဟတကာယော ဝါ တဿ ကာယဝိညာဏံ နုပ္ပဇ္ဇတိ. န စ တေန ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတိ နာမ၊ ကေဝလံ သေဝနာဓိပ္ပါယေန ဝါယမိတွာ ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇန္တော ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတိ နာမ မနောဝိညာဏေန၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇေယျာတိ ဣမိနာဿ ဝါယမတော ဖဿပဋိဝိဇာနနာ ဒဿိတာ’’တိ. အပရောပိ ဘိက္ခု မာတုဂါမဿ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ဝါ နိဿဂ္ဂိယေန ဝါ ဖုဋ္ဌော ကာယဝိညာဏံ ဥပ္ပါဒေန္တေန ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတိ နာမ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘အနေကန္တိကဉှေတ္ထ ကာယဝိညာဏ’’န္တိ. အပရော ဝတ္ထံ ပါရုပိတွာ နိဒ္ဒါယန္တံ မာတုဂါမံ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ဝတ္ထဿ ဥပရိဘာဂေ သဏိကံ ဖုသန္တော ဝတ္ထန္တရေန နိက္ခန္တလောမသမ္ဖဿံ အပ္ပဋိဝိဇာနန္တောပိ သေဝနာဓိပ္ပါယော ကာယေန ဝါယမိတွာ ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတိ နာမ၊ သံဃာဒိသေသံ အာပဇ္ဇတိ. ‘‘နီလံ ဃဋ္ဋေဿာမီတိ ကာယံ ဃဋ္ဋေတိ၊ သံဃာဒိသေသော’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. အယံ ဒုတိယော အတ္ထော. ဧဝံ အနေကတ္ထတ္တာ၊ ဧဝံ ဒုဝိညေယျာဓိပ္ပါယတော စ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ ဖဿပဋိဝိဇာနနံ အင်္ဂန္တွေဝ န ဝုတ္တံ. တသ္မိဉှိ ဝုတ္တေ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယံ ဘိက္ခု သံဃာဒိသေသံ အာပဇ္ဇိတွာပိ နခေန လောမေန သံသဂ္ဂေါ ဒိဋ္ဌော၊ န စ မေ လောမဃဋ္ဋနေန ကာယဝိညာဏံ ဥပ္ပန္နံ၊ တိမိရဝါတထဒ္ဓဂတ္တော စာဟံ န ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာမီတိ အနာပန္နသညီ သိယာတိ န ဝုတ္တံ၊ အပိစ ‘‘ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတိ၊ န စ ဖဿံ ပဋိဝိဇာနာတီ’’တိ စ ဧတေသံ ပဒါနံ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယံ ဒဿေတွာ သော ပညာပေတဗ္ဗော. ဧတ္တာဝတာ န တဒတ္ထဇာနနတောတိ ကာရဏံ ဝိတ္ထာရိတံ ဟောတိ.

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၂၇၁. ‘‘ရတ္တံ စိတ္တံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတံ ဝိပရိဏတ’’န္တိ ကိဉ္စာပိ သာမညေန ဝုတ္တံ၊ ဝိနီတဝတ္ထူသု ‘‘မာတုယာ မာတုပေမေန အာမသတိ။ပေ။ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေနေဝ ရတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ ‘‘မာတုဂါမော နာမ မနုဿိတ္ထီ’’တိ ကိဉ္စာပိ အဝိသေသေန ဝုတ္တံ၊ အထ ခေါ အဝိနဋ္ဌိန္ဒြိယာဝ မနုဿိတ္ထီ ဣဓာဓိပ္ပေတာ ‘‘မတိတ္ထိယာ ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇိ။ပေ။ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. ‘‘မနုဿိတ္ထီ’’တိ ဧတ္တာဝတာ သိဒ္ဓေ ‘‘န ယက္ခီ န ပေတီ န တိရစ္ဆာနဂတာ’’တိ ဝစနံ အဝိနဋ္ဌိန္ဒြိယာပိ န သဗ္ဗာ မနုဿဝိဂ္ဂဟာ ဣတ္ထီ ဣဓ မနုဿိတ္ထီ နာမ. ယက္ခိအာဒယော ဟိ အတ္တနော ဇာတိသိဒ္ဓေန ဣဒ္ဓိဝိသေသေန ဣဇ္ဈန္တိယော မနုဿဝိဂ္ဂဟာပိ ဟောန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တာသု ယက္ခီ ထုလ္လစ္စယဝတ္ထု ဟောတိ ဝိနီတဝတ္ထူသု ယက္ခိယာ ကာယသံသဂ္ဂေန ထုလ္လစ္စယဿ ဝုတ္တတ္တာ. တဒနုလောမတ္တာ ပေတိတ္ထီ၊ ဒေဝိတ္ထီ စ ထုလ္လစ္စယဝတ္ထု. တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထီ ဒုက္ကဋဝတ္ထု. တိရစ္ဆာနဂတမနုဿဝိဂ္ဂဟိတ္ထီ စ ထုလ္လစ္စယဝတ္ထုမေဝါတိ ဧကေ. ဝိဘင်္ဂေ ပန ‘‘မနုဿိတ္ထီ စ ဟောတိ မနုဿိတ္ထိသညီ’’တိ ပါဠိယာ အဘာဝေန ‘‘ဣတ္ထီ စ ဟောတိ ယက္ခိသညီ’’တိအာဒိဝစနေ သတိ ယက္ခိအာဒီနံ အနိတ္ထိတာပသင်္ဂတော၊ ‘‘ဣတ္ထီ စ ဟောတိ ဣတ္ထိသညီ’’တိအာဒိမှိ ယက္ခိအာဒီနံ အန္တောကရဏေ သတိ တာသံ သံဃာဒိသေသဝတ္ထုဘာဝပ္ပသင်္ဂတော စ ယက္ခိအာဒယော န ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧကေ ပန ‘‘ဝိနီတဝတ္ထုမှိ ‘အညတရော ဘိက္ခု တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိယာ ကာယ။ပေ။ ဒုက္ကဋဿာ’တိ ဧတ္ထ အမနုဿဝိဂ္ဂဟာ ပါကတိကတိရစ္ဆာနဂတိတ္ထီ အဓိပ္ပေတာ၊ တသ္မာ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. ‘ဣတ္ထီ စ ဟောတိ တိရစ္ဆာနဂတသညီတိ တိရစ္ဆာနဂတာ စ ဟောတိ ဣတ္ထိသညီ’တိအာဒိဝါရေသုပိ ပါကတိကတိရစ္ဆာနဂတောဝ အဓိပ္ပေတော၊ သော စ တိရစ္ဆာနဂတပုရိသောဝ. တေနေဝ ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာအတ္တကအာမပါရိစရိယသိက္ခာပဒေသု မနုဿပုရိသပဋိသံယုတ္တဝါရာ ဝိယ တိရစ္ဆာနပဋိသံယုတ္တဝါရာပိ နာဂတာ’’တိ ဝဒန္တိ. တထာ ပဏ္ဍကောတိ ဣဓ မနုဿပဏ္ဍကောဝ၊ ပုရိသောတိ စ ဣဓ မနုဿပုရိသောဝ အာဂတော၊ တသ္မာ အမနုဿိတ္ထီ အမနုဿပဏ္ဍကော အမနုဿပုရိသော တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထီ တိရစ္ဆာနဂတပဏ္ဍကော မနုဿာမနုဿတိရစ္ဆာနဂတဥဘတောဗျဉ္ဇနကာ စာတိ အဋ္ဌ ဇနာ ဣဓ နာဂတာ၊ တေသံ ဝသေန ဝတ္ထုသညာဝိမတိဘေဒဝသေန အာပတ္တိဘေဒါဘေဒဝိနိစ္ဆယော၊ အနာဂတဝါရဂဏနာ စ အသမ္မုယှန္တေန ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ တထာ တေသံ ဒုကမိဿကာဒိဝါရာ၊ အာပတ္တိအနာပတ္တိဘေဒဝိနိစ္ဆယော စ. ‘‘တတ္ထ အမနုဿပဏ္ဍကအမနုဿပုရိသတိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိတိရစ္ဆာနဂတပဏ္ဍကာတိ စတ္တာရော ဒုက္ကဋဝတ္ထုကာ၊ အမနုဿိတ္ထိမနုဿဥဘတောဗျဉ္ဇနကာ ထုလ္လစ္စယဝတ္ထုကာ၊ အမနုဿဥဘတောဗျဉ္ဇနကာ တိရစ္ဆာနဂတဥဘတောဗျဉ္ဇနကာ ဒုက္ကဋဝတ္ထုကာ၊ ပါဠိယံ ပန အမနုဿိတ္ထိယာ အနာဂတတ္တာ အမနုဿပဏ္ဍကာ၊ ဥဘတောဗျဉ္ဇနကာ ပုရိသာ စ နာဂတာ. တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထိပဏ္ဍကဥဘတောဗျဉ္ဇနကာ တိရစ္ဆာနဂတပုရိသေန သမာနဂတိကတ္တာ နာဂတာ၊ မနုဿဥဘတောဗျဉ္ဇနကော မနုဿပဏ္ဍကေန သမာနဂတိကတ္တာ အနာဂတော’’တိ ဝဒန္တိ. အဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၂၈၁) ပန ‘‘နာဂမာဏဝိကာယပိ သုပဏ္ဏမာဏဝိကာယပိ ကိန္နရိယာပိ ဂါဝိယာပိ ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တဒေဝ ပမာဏတော ဂဟေတဗ္ဗံ.

တတြာယံ ဝိစာရဏာ – ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိရစ္ဆာနဂတဿ နိသိန္နပရိသာယ ပါတိမောက္ခံ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ. ၁၈၃) ဧတ္ထ ‘‘တိရစ္ဆာနဂတောတိ ယဿ ဥပသမ္ပဒါ ပဋိက္ခိတ္တာ’’တိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ တိရစ္ဆာနဂတမနုဿဝိဂ္ဂဟော ပါကတိကတိရစ္ဆာနဂတတော ဝိသိဋ္ဌော၊ တထာ ယက္ခပေတတိရစ္ဆာနဂတမနုဿဝိဂ္ဂဟာနံ ‘‘တိရစ္ဆာနဂတဿ စ ဒုက္ခုပ္ပတ္တိယံ အပိစ ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တတ္တာ စ ‘‘ပတနရူပံ ပမာဏံ၊ န မရဏရူပ’’န္တိ ဧတ္ထ အာပတ္တိဝိသေသဝစနတော စ ‘‘ဥဘတော အဝဿုတေ ယက္ခဿ ဝါ ပေတဿ ဝါ ပဏ္ဍကဿ ဝါ တိရစ္ဆာနဂတမနုဿဝိဂ္ဂဟဿ ဝါ အဓက္ခကံ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလံ ကာယေန ကာယံ အာမသတိ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိ (ပါစိ. ၆၆၁) သာမညေန ဝစနတော စ သော ဝိသိဋ္ဌောတိ သိဒ္ဓံ. ဝိသိဋ္ဌတ္တာ စ တိရစ္ဆာနဂတမနုဿဝိဂ္ဂဟိတ္ထိယာ ကာယသံသဂ္ဂံ သမာပဇ္ဇန္တဿာတိ ဝိသေသော ဟောတိ၊ တသ္မာ တတ္ထ အာပတ္တိဝိသေသေန ဘဝိတဗ္ဗံ. ယဒိ ကာယသံသဂ္ဂသိက္ခာပဒေ တိရစ္ဆာနဂတမနုဿဝိဂ္ဂဟိတ္ထီပိ အဓိပ္ပေတာ၊ ရူပသာမညေန သညာဝိရာဂတ္တာသမ္ဘဝတော ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာအတ္တကာမပါရိစရိယသိက္ခာပဒေသုပိ သာ ဝတ္တဗ္ဗာ ဘဝေယျ၊ သာ စာနာဂတာ. သရူပေန သံခိတ္တဝါရတ္တာ နာဂတာတိ စေ? ဣတ္ထီ စ ဟောတိ တိရစ္ဆာနဂတော စ ဥဘိန္နံ ဣတ္ထိသညီတိ ဣဓ အာဂတတ္တာ ပုရိသလိင်္ဂနိဒ္ဒေသော န ယုဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ တိရစ္ဆာနဂတပုရိသော စ ဣဓ အာဂတော၊ တိရစ္ဆာနဂတမနုဿဝိဂ္ဂဟိတ္ထိယာ ပါဠိယံ အနာဂတာယပိ ဒုက္ကဋမေဝ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာတိ ဣမဿ ဝစနဿ ကာရဏစ္ဆာယာ ပရိယေသိတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော. ဣဒံ န ယုဇ္ဇတိ. ကသ္မာ? ဣတ္ထီနံ၊ ပုရိသာနဉ္စ ဧကတော ဝစနေ ပုရိသလိင်္ဂသဗ္ဘာဝတော. ဣဓ တိရစ္ဆာနဂတပုရိသပဏ္ဍကိတ္ထိယော တိဿောပိ ဧကတော သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ‘‘တိရစ္ဆာနဂတော’’တိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ စ မနုဿဝိဂ္ဂဟာမနုဿဝိဂ္ဂဟေသု ဣတ္ထိပဏ္ဍကပုရိသသညိတာ ယထာသမ္ဘဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာဒိသိက္ခာပဒဒွယေ ဝါရာနံ သံခိတ္တတ္တာ ပုရိသတိရစ္ဆာနဂတာဒယော နာဂတာ. ယထာဝုတ္တေသု အာပတ္တိ၊ တထာ တတ္ထာပိ. အညထာ ပုရိသံ ဩဘာသန္တဿ စ အနာပတ္တီတိ ပဏ္ဍကံ ဩဘာသန္တဿ စ ထုလ္လစ္စယန္တိ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. တသ္မာ တေ ဝါရာ သံခိတ္တာတိ ပညာယန္တီတိ. ဝိသေသော စ ပဏ္ဍကေ၊ ပုရိသေ၊ တိရစ္ဆာနဂတေ စ ဣတ္ထိသညိဿ အတ္ထိ၊ တထာပိ တတ္ထ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တမေဝ ပမာဏန္တိ ဒွိန္နမေတေသံ ဝါဒါနံ ယတ္ထ ယုတ္တိ ဝါ ကာရဏံ ဝါ အတိရေကံ ဒိဿတိ၊ တံ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အာရိစယော. ဧဝရူပေသု ဌာနေသု သုဋ္ဌု ဝိစာရေတွာ ကထေတဗ္ဗံ.

တတ္ထ ပါဠိယံ အာဂတဝါရဂဏနာ တာဝ ဧဝံ သင်္ခေပတော ဝေဒိတဗ္ဗာ – ဣတ္ထိမူလကာ ပဉ္စ ဝါရာ ပဏ္ဍကပုရိသတိရစ္ဆာနဂတမူလကာ စ ပဉ္စ ပဉ္စာတိ ဝီသတိ ဝါရာ ဧကမူလကာ၊ တထာ ဒုမူလကာ ဝီသတိ၊ မိဿကမူလကာ ဝီသတီတိ သဋ္ဌိ ဝါရာ၊ တာနိ တီဏိ ဝီသတိကာနိ ဟောန္တိ. ဧကေကသ္မိံ ဝီသတိကေ ဧကေကမူလဝါရံ ဂဟေတွာ ကာယေန ကာယပဋိဗဒ္ဓဝါရာ တယော ဝုတ္တာ. သေသာ သတ္တပညာသ ဝါရာ သံခိတ္တာ၊ တထာ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ကာယဝါရာ တယော ဝုတ္တာ၊ သေသာ သံခိတ္တာ၊ ဧဝံ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ကာယပဋိဗဒ္ဓဝါရေပိ နိဿဂ္ဂိယေန ကာယဝါရေပိ နိဿဂ္ဂိယေန ကာယပဋိဗဒ္ဓဝါရေပိ နိဿဂ္ဂိယေန နိဿဂ္ဂိယဝါရေပိ တယော တယော ဝါရာ ဝုတ္တာ၊ သေသာ သံခိတ္တာ. ဧဝံ ဆန္နံ တိကာနံ ဝသေန အဋ္ဌာရသ ဝါရာ အာဂတာတိ သရူပတော ဝုတ္တာ၊ သေသာ ဒွေစတ္တာလီသာဓိကာနိ တီဏိ ဝါရသတာနိ သံခိတ္တာနိ. တတော ပရံ မာတုဂါမဿ သာရတ္တပက္ခေ ကာယေန ကာယန္တိ ဧကမေကံ ဝဍ္ဎေတွာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာ အဋ္ဌာရသ ဝါရာ အာဂတာတိ ဧကဝီသတိ ဝါရာ သရူပေန အာဂတာ၊ နဝနဝုတာဓိကာနိ တီဏိ ဝါရသတာနိ သံခိတ္တာနိ. တတော ပရံ အာပတ္တာနာပတ္တိဒီပကာ စတ္တာရော သေဝနာဓိပ္ပါယမူလကာ စတ္တာရော မောက္ခာဓိပ္ပါယမူလကာတိ ဒွေ စတုက္ကာ အာဂတာ.

တတ္ထာယံ ဝိသေသော – ယဒိဒံ မာတိကာယ ပရာမသနပဒံ၊ တေန ယသ္မာ အာမသနာဒီနိ ဆုပနပရိယောသာနာနိ ဒွါဒသပိ ပဒါနိ ဂဟိတာနိ၊ တသ္မာ ပဒုဒ္ဓါရံ အကတွာ ‘‘အာမသနာ ပရာမသနံ ဆုပန’’န္တိ အာဟ. ပရာမသနံ နာမ အာမသနာ. ‘‘ဆုပန’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တေ ပရာမသနမ္ပိ ဝိသုံ ဧကတ္တံ ဘဝေယျာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတ္ထီ စ ဟောတိ ဣတ္ထိသညီ စာတိ ဣမသ္မိံ ပဌမဝါရေ ဧဝ ဒွါဒသပိ အာမသနာဒီနိ ယောဇေတွာ ဒဿိတာနိ. တတော ပရံ အာဒိမှိ ဒွေ ပဒါနီတိ စတ္တာရိ ပဒါနိ အာဂတာနိ၊ ဣတရာနိ သံခိတ္တာနီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. နိဿဂ္ဂိယေန ကာယဝါရာဒီသု ပန သဗ္ဗာကာရေန အလာဘတော အာမသနမေဝေကံ အာဂတံ၊ နေတရာနိ. ‘‘သဉ္စောပေတိ ဟရတီ’’တိ ပါဌော၊ သဉ္စောပေတိ စ. ဂဏ္ဌိပဒေသု ပန ‘‘ပုရိမနယေနေဝါတိ ရဇ္ဇုဝတ္ထာဒီဟိ ပရိက္ခိပနေ’’တိ စ ပစ္ဆာ ‘‘ပုရိမနယေနေဝါတိ သမ္မသနာ ဟောတီ’’တိ စ ‘‘ဝေဏိဂ္ဂါဟေ အာပတ္တိယာ ပညတ္တတ္တာ လောမဖုသနေပိ သံဃာဒိသေသော’’တိ စ ‘‘တံ ပကာသေတုံ ဥပါဒိန္နကေန ဟီတိအာဒိ ဝုတ္တ’’န္တိ စ လိခိတံ.

ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌနိဒ္ဒေသေတိ ဣမသ္မိံယေဝ ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌေ နိဒ္ဒေသေ. ‘‘သဒိသံ အဂ္ဂဟေသီ’’တိ ဝုတ္တေ တာဒိသံ အဂ္ဂဟေသီတိ ဂရုကံ တတ္ထ ကာရယေတိ အတ္ထော၊ ကာယသံသဂ္ဂဝိဘင်္ဂေ ဝါတိ အတ္ထော. ဣတရောပိ ကာယပဋိဗဒ္ဓဆုပနကော. ဂဟဏေ စာတိ ဂဟဏံ ဝါ. ဝိရာဂိတေတိ ဝိရဒ္ဓေ. သာရတ္တန္တိ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန ရတ္တံ၊ အတ္တနာ အဓိပ္ပေတန္တိ အတ္ထော. ‘‘မာတုဘဂိနိအာဒိဝိရတ္တံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝိရတ္တံ ဉာတိပေမဝသေန ဂဏှိ၊ ဧတ္ထ ဒုက္ကဋံ ယုတ္တံ. ‘‘ကာယသံသဂ္ဂရာဂံ ဝါ သာရတ္တံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ဝိရတ္တံ မာတရံ ဂဏှိ၊ အနဓိပ္ပေတံ ဂဏှိ. ဧတ္ထ မဟာသုမတ္ထေရဝါဒေန ထုလ္လစ္စယံ ‘‘ကာယံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓံ ဂဏှာတိ၊ ထုလ္လစ္စယန္တိ လဒ္ဓိကတ္တာ. ‘‘ဣတ္ထီ စ ဟောတိ ဣတ္ထိသညီ သာရတ္တော စ၊ ဘိက္ခု စ နံ ဣတ္ထိယာ ကာယေန ကာယံ အာမသတိ၊ အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿာ’’တိ (ပါရာ. ၂၇၃) ဝစနတော သံဃာဒိသေသောပိ ခါယတိ. ‘‘ဝိရတ္တံ ဂဏှိဿာမီ’’တိ သာရတ္တံ ဂဏှာတိ၊ ဧတ္ထပိ သံဃာဒိသေသောဝ ခါယတိ ‘‘နီလံ ဃဋ္ဋေဿာမီ’တိ ကာယံ ဃဋ္ဋေတိ၊ သံဃာဒိသေသော’’တိ ဝစနတော. ဧတ္ထ ပန ‘‘န ပုဗ္ဗဘာဂေ ကာယသံသဂ္ဂရာဂတ္တာ’’တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ကာရဏံ ဝုတ္တံ. ကေစိ ပန ‘‘ဂရုကာပတ္တိဘယေန ‘နီလမေဝ ဃဋ္ဋေဿာမီ’တိ ဝါယာမန္တော ကာယံ ဃဋ္ဋေတိ၊ ပုဗ္ဗဘာဂေ တဿ ‘ကာယပဋိဗဒ္ဓံ ဃဋ္ဋေဿာမီ’တိ ပဝတ္တတ္တာ ဒုက္ကဋေန ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဓမ္မသိရိတ္ထေရော ‘‘ဧဝရူပေ သံဃာဒိသေသော’’တိ ဝဒတိ ကိရ. ‘‘ဣတ္ထိဥဘတောဗျဉ္ဇနကဣတ္ထိယာ ပုရိသဥဘတောဗျဉ္ဇနကပုရိသေ ဝုတ္တနယေန အာပတ္တိဘေဒေါ၊ ဣတ္ထိလိင်္ဂဿ ပဋိစ္ဆန္နကာလေပိ ဣတ္ထိဝသေနေဝ အာပတ္တီ’’တိ ဝဒန္တိ.

ဝိနီတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၂၈၁. တိဏဏ္ဍုပကန္တိ ဟိရိဝေရာဒိမူလာနိ ဂဟေတွာ ကတ္တဗ္ဗံ. တာလပဏ္ဏမုဒ္ဒိကန္တိ တာလပဏ္ဏမယံ အင်္ဂုလိမုဒ္ဒိကံ၊ တေန တာလပဏ္ဏမယံ ကဋံ၊ ကဋိသုတ္တကံ၊ ကဏ္ဏပိဠန္ဓနာဒိ သဗ္ဗံ န ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ. တမ္ဗပဏ္ဏိဝါသိနော ဣတ္ထိရူပံ လိခိတံ၊ ကဋိကပဋဉ္စ န ဆုပန္တိ ကိရ. အာကရတော မုတ္တမတ္တော. ရတနမိဿောတိ အလင်္ကာရတ္ထံ ကတော ကဉ္စနလတာဒိဝိနဒ္ဓေါ. သုဝဏ္ဏေန သဒ္ဓိံ ယောဇေတွာ ပစိတွာတိ သုဝဏ္ဏရသံ ပက္ခိပိတွာ ပစိတွာ. ဗီဇတော ဓာတုပါသာဏတော ပဋ္ဌာယ. ထေရော န ကပ္ပတီတိ ‘‘တုမှာကံ ပေသိတ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ. ‘‘စေတိယဿ ပူဇံ ကရောထာ’’တိ ဝုတ္တေ ဝဋ္ဋတိ ကိရ. ဗုဗ္ဗုဠကံ တာရကံ. အာရကူဋလောဟမ္ပိ ဇာတရူပဂတိကမေဝ.

ဝုတ္တဉှေတံ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ –

‘‘အာရကူဋလောဟံ သုဝဏ္ဏသဒိသမေဝ၊ သုဝဏ္ဏံ အနုလောမေတိ၊ အနာမာသ’’န္တိ.

‘‘ဘေသဇ္ဇတ္ထာယ ပန ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝစနတော မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေကဒေသောပိ အနုညာတော ဟောတီတိ တတ္ထ တတ္ထ အဓိပ္ပါယံ ဉတွာ ဝိဘာဝေတဗ္ဗံ.

ကာယသံသဂ္ဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၈၃. တတိယေ တယော သံဃာဒိသေသဝါရာ တယော ထုလ္လစ္စယဝါရာ တယော ဒုက္ကဋဝါရာ တယော ကာယပဋိဗဒ္ဓဝါရာတိ ဒွါဒသ ဝါရာ သရူပေန အာဂတာ. တတ္ထ တယော သံဃာဒိသေသဝါရာ ဒုတိယသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တာတိ တိဏ္ဏံ ဝီသတိကာနံ ဧကေကမူလာ ဝါရာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ တသ္မာ ဣဓ ဝိသေသာတိ ပဏ္ဏာသ ဝါရာ သံခိတ္တာ ဟောန္တိ၊ အညထာ ဣတ္ထီ စ ဟောတိ ဝေမတိကော သာရတ္တော စ၊ ဘိက္ခု စ နံ ဣတ္ထိယာ ဝစ္စမဂ္ဂံ ပဿာဝမဂ္ဂံ အာဒိဿ ဝဏ္ဏမ္ပိ ဘဏတိ။ပေ။ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ. ဣတ္ထီ စ ဟောတိ ပဏ္ဍကပုရိသသညီ တိရစ္ဆာနဂတသညီ သာရတ္တော စ၊ ဘိက္ခု စ နံ ဣတ္ထိယာ ဝစ္စမဂ္ဂံ ပဿာဝမဂ္ဂံ အာဒိဿ ဝဏ္ဏမ္ပိ ဘဏတိ အက္ကောသတိပိ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿ. ပဏ္ဍကော စ ဟောတိ ပဏ္ဍကသညီ သာရတ္တော စ၊ ဘိက္ခု စ နံ ပဏ္ဍကဿ ဝစ္စမဂ္ဂံ အာဒိဿ ဝဏ္ဏမ္ပိ ဘဏတိ၊ အာပတ္တိ ထုလ္လစ္စယဿာတိ ဧဝမာဒီနံ အာပတ္တိဋ္ဌာနာနံ အနာပတ္တိဋ္ဌာနတာ အာပဇ္ဇေယျ၊ န စာပဇ္ဇတိ၊ ပဏ္ဍကေ ဣတ္ထိသညိဿ ဒုက္ကဋန္တိ ဒီပေတုံ ‘‘ဣတ္ထီ စ ပဏ္ဍကော စ ဥဘိန္နံ ဣတ္ထိသညီ အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသေန ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ပဏ္ဍကေ ပဏ္ဍကသညိဿ ထုလ္လစ္စယ’’န္တိ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗတ္ထ သံခိတ္တဝါရေသု ထုလ္လစ္စယဋ္ဌာနေ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဒုက္ကဋဋ္ဌာနေ ဒုက္ကဋမ္ပိ ဝုတ္တမေဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ ‘‘ဣတ္ထီ စ ဟောတိ ဝေမတိကော သာရတ္တော စ၊ ဘိက္ခု စ နံ ဣတ္ထိယာ ဝစ္စမဂ္ဂံ ပဿာဝမဂ္ဂံ ဌပေတွာ အဓက္ခကံ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလံ အာဒိဿ ဝဏ္ဏမ္ပိ ဘဏတိ။ပေ။ ထုလ္လစ္စယဿာ’’တိအာဒိနာ နယေန ထုလ္လစ္စယခေတ္တေပိ ယထာသမ္ဘဝံ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗာ. တထာ ‘‘ဣတ္ထီ စ ဟောတိ ဝေမတိကော သာရတ္တော စ၊ ဘိက္ခု စ နံ ဣတ္ထိယာ ကာယပဋိဗဒ္ဓံ အာဒိဿ ဝဏ္ဏမ္ပိ ဘဏတိ။ပေ။ ဒုက္ကဋဿာ’’တိအာဒိနာ နယေန ကာယပဋိဗဒ္ဓဝါရာပိ ယထာသမ္ဘဝံ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗာ. ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓဝါရတ္တိကံ ဝိယ နိဿဂ္ဂိယဝါရတ္တိကံ လဗ္ဘမာနမ္ပိ အာပတ္တိဝိသေသာဘာဝတော န ဥဒ္ဓဋံ. ကာယပ္ပဋိဗဒ္ဓဝါရတ္တိကေ ပန ဒိန္နနယတ္တာ တမ္ပိ တဒနုလောမာ ဝါရာ စ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗာ. သဗ္ဗတ္ထ န-ဝိညူ တရုဏဒါရိကာ၊ မဟလ္လိကာ ဥမ္မတ္တိကာဒိကာ စ အနဓိပ္ပေတာ၊ ပဂေဝ ပါကတိကာ တိရစ္ဆာနဂတိတ္ထီနံ၊ တထာ ပဏ္ဍကာဒယောပီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သေသံ ဒုတိယေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၂၈၅. ဝုတ္တနယမေဝါတိ ‘‘ကာယသံသဂ္ဂေ ဣတ္ထိလက္ခဏေနာ’’တိ လိခိတံ. ‘‘ဣတ္ထိလက္ခဏေနာ’’တိ ကိရ မဟာအဋ္ဌကထာပါဌော. သီသံ န ဧတီတိ အက္ကောသနံ န ဟောတိ၊ ဃဋိတေ ပန ဟောတိ. တတြာယံ ဝိသေသော – ဣမေဟိ တီဟိ ဃဋိတေ ဧဝ သံဃာဒိသေသော ဝစ္စမဂ္ဂပဿာဝမဂ္ဂါနံ နိယတဝစနတ္တာ၊ အစ္စောဠာရိကတ္တာ ဝါ၊ န အညေဟိ အနိမိတ္တာသီတိအာဒီဟိ အဋ္ဌဟိ. တတ္ထ အလောဟိတာသိ၊ ဓုဝလောဟိတာသိ၊ ဓုဝစောဠာသိ၊ ပဂ္ဃရဏီသိ၊ ဣတ္ထိပဏ္ဍကာသိ၊ ဝေပုရိသိကာသီတိ ဧတာနိ ဆ မဂ္ဂါနံ အနိယတဝစနာနိ၊ အနိမိတ္တာသိ၊ နိမိတ္တမတ္တာသီတိ ဒွေ ပဒါနိ အနစ္စောဠာရိကာနိ စ၊ ယတော အဋ္ဌပဒါနိ ‘‘သံဃာဒိသေသံ န ဇနေန္တီ’’တိ ဝုတ္တာနိ၊ တသ္မာ တာနိ ထုလ္လစ္စယဝတ္ထူနိ. ပရိဗ္ဗာဇကဝတ္ထုမှိ ဝိယ အက္ကောသမတ္တတ္တာ ဒုက္ကဋဝတ္ထူနီတိ ဧကေ. ဣတ္ထိပဏ္ဍကာသိ၊ ဝေပုရိသိကာသီတိ ဧတာနေဝ ပဒါနိ သကလသရီရသဏ္ဌာနဘေဒဒီပကာနိ သုဒ္ဓါနိ သံဃာဒိသေသံ န ဇနေန္တိ သကလသရီရသာမညတ္တာ၊ ဣတရာနိ ဇနေန္တိ အသာမညတ္တာ. တာနိ ဟိ ပဿာဝမဂ္ဂမေဝ ဒီပေန္တိ သိခရဏီ-ပဒံ ဝိယ. ဥဘတောဗျဉ္ဇနာသီတိ ဝစနံ ပန ပုရိသနိမိတ္တေန အသံဃာဒိသေသဝတ္ထုနာ မိဿဝစနံ. ပုရိသဥဘတောဗျဉ္ဇနကဿ စ ဣတ္ထိနိမိတ္တံ ပဋိစ္ဆန္နံ၊ ပုရိသနိမိတ္တံ ပါကဋံ ဟောတိ. ယဒိ တမ္ပိ ဇနေတိ၊ ကထံ အနိမိတ္တာသီတိအာဒိပဒါနိ န သံဃာဒိသေသံ ဇနေန္တီတိ ဧကေ၊ တံ န ယုတ္တံ. ပုရိသဿပိ နိမိတ္တာဓိဝစနတော၊ ‘‘မေထုနုပသံဟိတာဟိ သံဃာဒိသေသော’’တိ မာတိကာယ လက္ခဏဿ ဝုတ္တတ္တာ စ မေထုနုပသံဟိတာဟိပိ ဩဘာသနေ ပဋိဝိဇာနန္တိယာ သံဃာဒိသေသော၊ အပ္ပဋိဝိဇာနန္တိယာ ထုလ္လစ္စယံ၊ ဣတရေဟိ ဩဘာသနေ ပဋိဝိဇာနန္တိယာ ထုလ္လစ္စယံ၊ အပ္ပဋိဝိဇာနန္တိယာ ဒုက္ကဋန္တိ ဧကေ၊ သဗ္ဗံ သုဋ္ဌု ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

၂၈၇. ဟသန္တောတိ ယံ ဥဒ္ဒိဿ ဘဏတိ၊ သာ စေ ပဋိဝိဇာနာတိ၊ သံဃာဒိသေသော.

ဝိနီတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၂၈၉. ‘‘ပဋိဝုတ္တံ နာမာ’’တိ ပါဌော. နော-သဒ္ဒေါ အဓိကော. ‘‘အက္ခရလိခနေနပိ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ အာဝဇ္ဇနသမနန္တရဝိဓိနာ သမေတိ စေ၊ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ဒုဋ္ဌုလ္လဝါစာသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. အတ္တကာမပါရိစရိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၉၀. စတုတ္ထေ တယော သံဃာဒိသေသဝါရာ အာဂတာ၊ သေသာ သတ္တပညာသ ဝါရာ ထုလ္လစ္စယဒုက္ကဋာပတ္တိကာယ သံခိတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ တတော အညတရော အသမ္ဘဝတော ဣဓ န ဥဒ္ဓဋော. သေသယောဇနက္ကမော ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. နဂရပရိက္ခာရေဟီတိ ပါကာရပရိခါဒီဟိ နဂရပရိဝါရေဟိ. သေတပရိက္ခာရောတိ သေတာလင်္ကာရော၊ သီလာလင်္ကာရောတိ အတ္ထော (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၅.၄). စက္ကဝီရိယောတိ ဝီရိယစက္ကော. ဝသလံ ဒုဂ္ဂန္ဓန္တိ နိမိတ္တံ သန္ဓာယာဟ၊ တဒေဝ သန္ဓာယ ‘‘ကိံ မေ ပါပကံ၊ ကိံ မေ ဒုဂ္ဂန္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

၂၉၁. သန္တိကေတိ ယတ္ထ ဌိတော ဝိညာပေတိ. ‘‘ပဌမဝိဂ္ဂဟေ သစေ ပါဠိဝသေန ယောဇေတီတိ ကာမဟေတုပါရိစရိယာအတ္ထော. သေသန္တိ ‘အဓိပ္ပါယော’တိ ပဒံ ဗျဉ္ဇနံ အတ္ထာဘာဝတော. ဒုတိယေ ပါဠိဝသေန ကာမဟေတု-ပဒါနိ ဗျဉ္ဇနာနိ တေသံ တတ္ထ အတ္ထာဘာဝတော. ဧဝံ စတ္တာရိ ပဒါနိ ဒွိန္နံ ဝိဂ္ဂဟာနံ ဝသေန ယောဇိတာနီတိ အပရေ ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ.

၂၉၅. ဧတေသု သိက္ခာပဒေသု မေထုနရာဂေန ဝီတိက္ကမေ သတိ သံဃာဒိသေသေန အနာပတ္တိ. တသ္မာ ‘‘ကိံ ဘန္တေ အဂ္ဂဒါနန္တိ. မေထုနဓမ္မ’’န္တိ ဣဒံ ကေဝလံ မေထုနဓမ္မဿ ဝဏ္ဏဘဏနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ န မေထုနဓမ္မာဓိပ္ပါယေန တဒတ္ထိယာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ပရဿ ဘိက္ခုနော ကာမပါရိစရိယာယ ဝဏ္ဏဘဏနေ ဒုက္ကဋံ. ‘‘ယော တေ ဝိဟာရေ ဝသတိ၊ တဿ အဂ္ဂဒါနံ ဒေဟီ’’တိ ပရိယာယဝစနေနပိ ဒုက္ကဋံ. ‘‘အတ္တကာမပါရိစရိယာယ ဝဏ္ဏံ ဘာသေယျ. ယာ မာဒိသံ သီလဝန္တ’’န္တိ စ ဝုတ္တတ္တာတိ ဧကေ. ပဉ္စသု အင်္ဂေသု သဗ္ဘာဝါ သံဃာဒိသေသောဝါတိ ဧကေ. ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒဒွယေ ကာယသံသဂ္ဂေ ဝိယ ယက္ခိပေတီသု ဒုဋ္ဌုလ္လတ္တကာမဝစနေ ထုလ္လစ္စယ’န္တိ ဝဒန္တိ. အဋ္ဌကထာသု ပန နာဂတ’’န္တိ လိခိတံ. ‘‘ဥဘတောဗျဉ္ဇနကော ပန ပဏ္ဍကဂတိကောဝါ’’တိ ဝဒန္တိ.

အတ္တကာမပါရိစရိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. သဉ္စရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၂၉၇. အဟမှိ ဒုဂ္ဂတာတိ အဟံ အမှိ ဒုဂ္ဂတာ. အဟံ ခွယျောတိ ဧတ္ထ အယျောတိ ဗဟုဝစနံ ဟောတိ.

၂၉၈. ဩယာစန္တီတိ နီစံ ကတွာ ဒေဝေ ယာစန္တိ. အာယာစန္တီတိ ဥစ္စံ ကတွာ အာဒရေန ယာစန္တိ. အလင်္ကာရာဒီဟိ မဏ္ဍိတော ကေသသံဝိဓာနာဒီဟိ ပသာဓိတော. ‘‘မဏ္ဍိတကရဏေ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝဒန္တိ.

ပဒဘာဇနီယဝဏ္ဏနာ

၃၀၃. သဟ ပရိဒဏ္ဍေန ဝတ္တမာနာတိ အတ္ထော. ဆန္ဒဝါသိနီ နာမ ‘‘ပိယာ ပိယံ ဝသေတီ’’တိ ပါဠိ၊ ပုရိသံ ဝါသေတီတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ပိယော ပိယံ ဝါသေတီ’’တိ အဋ္ဌကထာ.

တံ ကိရိယံ သမ္ပာဒေဿတီတိ အဝဿံ အာရောစေန္တိယာ စေ အာရောစေတီတိ အတ္ထော. ဒွိန္နံ မာတာပိတူနံ စေ အာရောစေတိ၊ သံဃာဒိသေသောတိ ဝိနယဝိနိစ္ဆယေ ‘‘ဝတ္ထု ဩလောကေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဝတ္ထုမှိ စ ‘‘ဥဒါယိတ္ထေရော ဂဏိကာယ အာရောစေသီ’’တိ ဝုတ္တံ. တံ ‘‘မာတာဒီနမ္ပိ ဝဒတော ဝိသင်္ကေတော နတ္ထီ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနတော နိပ္ပယောဇနံ. တံ ပနေတန္တိ အာစရိယဿ ဝစနံ. မာတုရက္ခိတံ ဗြူဟီတိ ပေသိတဿ ဂန္တွာ မာတာပိတုရက္ခိတံ ဝဒတော တဿ တဿာ မာတုရက္ခိတဘာဝေပိ သတိ ဝိသင်္ကေတမေဝ၊ ကသ္မာ? ‘‘ပိတုရက္ခိတာဒီသု အညတရံ ဝဒန္တဿ ဝိသင်္ကေတ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဣတရထာ အာဒိ-သဒ္ဒေါ နိရတ္ထကော သိယာ. ဧကံ ဒသကံ ဣတရေန ဒသကေန ယောဇေတွာ ပုဗ္ဗေ သုက္ကဝိဿဋ္ဌိယံ ဝုတ္တနယတ္တာ မာတုရက္ခိတာယ မာတာ အတ္တနော ဓီတုသန္တိကံ ပဟိဏတီတိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

၃၃၈. အနဘိနန္ဒိတွာတိ ဝစနမတ္တမေဝ၊ ယဒိပိ အဘိနန္ဒတိ၊ ယာဝ သာသနံ နာရောစေတိ၊ တာဝ ‘‘ဝီမံသိတော’’တိ န ဝုစ္စတိ. သာသနာရောစနကာလေတိ အာဏာပကဿ သာသနဝစနက္ခဏေ. တတိယပဒေ ဝုတ္တနယေနာတိ ဧကင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ ဒုက္ကဋန္တိ အတ္ထော. ဝတ္ထုဂဏနာယ သံဃာဒိသေသောတိ ဥဘယဝတ္ထုဂဏနာယ ကိရ.

၃၃၉. စတုတ္ထေ အနာပတ္တီတိ ဧတ္ထ ပန ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာတိ န ဝီမံသတိ န ပစ္စာဟရတိ၊ အနာပတ္တီတိ ဧတ္ထ ဝိယ ‘ဂစ္ဆန္တော န သမ္ပာဒေတိ၊ အာဂစ္ဆန္တော ဝိသံဝါဒေတီ’တိ အနာပတ္တိပါဠိယာပိ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ ဧကစ္စေသု ပေါတ္ထကေသု ‘‘အတ္ထီ’’တိပိ.

ဝိနီတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

၃၄၁. အလံဝစနီယာတိ န ဝစနီယာ၊ နိဝါရဏေ အလံ-သဒ္ဒေါ. ထေရပိတာ ဝဒတီတိ ဇိဏ္ဏပိတာ ဝဒတီတိ အတ္ထော. ကိဉ္စာပိ ဧတ္ထ ‘‘ဣတ္ထီ နာမ မနုဿိတ္ထီ န ယက္ခီ န ပေတီ န တိရစ္ဆာနဂတာ၊ ပုရိသော နာမ မနုဿပုရိသော န ယက္ခော’’တိအာဒိ နတ္ထိ၊ တထာပိ ကာယသံသဂ္ဂါဒီသု ‘‘မနုဿိတ္ထီ’’တိ ဣတ္ထီဝဝတ္ထာနဿ ကတတ္တာ ဣဓာပိ မနုဿိတ္ထီ ဧဝါတိ ပညာယတိ. မေထုနပုဗ္ဗဘာဂတ္တာ မနုဿဥဘတောဗျဉ္ဇနကော စ ထုလ္လစ္စယဝတ္ထုကောဝ ဟောတိ၊ သေသာ မနုဿပဏ္ဍကဥဘတောဗျဉ္ဇနကတိရစ္ဆာနဂတပုရိသာဒယော ဒုက္ကဋဝတ္ထုကာဝ မိစ္ဆာစာရသာသနင်္ဂသမ္ဘဝတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာသမ္ဘဝံ ပန ဝါရာ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗာ. ပညတ္တိအဇာနနေ ဝိယ အလံဝစနီယဘာဝါဇာနနေပိ အစိတ္တကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဒုဋ္ဌုလ္လာဒီသုပီတိ ‘‘ဣမသ္မိမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ. ‘‘လေခံ နေတွာ ပဋိလေခံ အာရောစိတဿာပိ သဉ္စရိတ္တံ နတ္ထိ သဉ္စရိတ္တဘာဝမဇာနန္တဿာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ.

သဉ္စရိတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ကုဋိကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၄၂. ယာစနာတိ ‘‘ဒေထ ဒေထာ’’တိ စောဒနာ. ဝိညတ္တီတိ ဣမိနာ နော အတ္ထောတိ ဝိညာပနာ. ‘‘ဟတ္ထကမ္မံ ယာစိတော ဥပကရဏံ၊ မူလံ ဝါ ဒဿတီ’’တိ ယာစတိ၊ န ဝဋ္ဋတီတိ. ဝဋ္ဋတိ သေနာသနေ ဩဘာသပရိကထာဒီနံ လဒ္ဓတ္တာတိ ဧကေ. အနဇ္ဈာဝုတ္ထကန္တိ အဿာမိကံ. န အာဟဋံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ‘‘သူပေါဒနဝိညတ္တိဒုက္ကဋံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ကိဉ္စာပိ ဂရုဘဏ္ဍပ္ပဟောနကေသူတိ ဝုတ္တံ၊ တထာပိ ယံ ဝတ္ထုဝသေန အပ္ပံ ဟုတွာ အဂ္ဃဝသေန မဟာ ဟရိတာလဟိင်္ဂုလိကာဒိ၊ တံ ယာစိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ.

၃၄၄. သော ကိရာတိ ဣသိ. တဒါ အဇ္ဈဂမာ တဒဇ္ဈဂမာ.

၃၄၈-၉. န ဟိ သက္ကာ ယာစနာယ ကာတုံ၊ တသ္မာ သယံ ယာစိတကေဟိ ဥပကရဏေဟီတိ အဓိပ္ပါယော. ဗျဉ္ဇနံ သမေတိ၊ န အတ္ထော. ကသ္မာ? ဣဓ ဥဘယေသံ အဓိပ္ပေတတ္တာ၊ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဣဓ ဝုတ္တနယေနာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေ ဝုတ္တနယေန. ‘‘သညာစိကာယာ’’တိ ဝစနတော ကရောန္တေနာပိ၊ ‘‘ပရေဟိ ပရိယောသာပေတီ’’တိ ဝစနတော ကာရာပေန္တေနာပိ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ဥဘောပေတေ ကာရကကာရာပကာ. ဗျဉ္ဇနံ ဝိလောမိတံ ဘဝေယျ၊ ‘‘ကာရယမာနေနာ’’တိ ဟိ ဗျဉ္ဇနံ ‘‘ကရောန္တေနာ’’တိ ဝုတ္တေ ဝိလောမိတံ ဟောတိ အတဒတ္ထတ္တာ. န ဟိ ကာရာပေန္တော နာမ ဟောတိ. ‘‘ဣဓ ဝုတ္တနယေနာတိ ဒေသိတဝတ္ထုကပမာဏိကနယေန. ဧဝံ သန္တေ ‘ကရောန္တေန ဝါ ကာရာပေန္တေန ဝါ’တိ ဝစနတော ကရောန္တေနာပိ ပရေဟိ ဝိပ္ပကတံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ စေ၊ တဒတ္ထဝိဿဇ္ဇနတ္ထံ ‘ယဒိ ပနာတိအာဒိမာဟာ’’’တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ‘‘သညာစိကာယ ကုဋိံ ကရောန္တော’’တိ ဝစနဝသေန ဝုတ္တံ. ‘‘အာယာမတော စ ဝိတ္ထာရတော စာ’’တိ အဝတွာ ဝိကပ္ပတ္ထဿ ဝါ-သဒ္ဒဿ ဂဟိတတ္တာ ဧကတောဘာဂေပိ ဝဍ္ဎိတေ အာပတ္တိ ဧဝ. ပမာဏယုတ္တမဉ္စော ကိရ နဝဝိဒတ္ထိ. ‘‘‘စတုဟတ္ထဝိတ္ထာရာ’တိ ဝစနေန ‘တိရိယံ တိဟတ္ထာ ဝါ’တိ ဝစနမ္ပိ သမေတိ ‘ယတ္ထ ပမာဏယုတ္တော’တိအာဒိသန္နိဋ္ဌာနဝစနာသမ္ဘဝတော’’တိ ဝုတ္တံ. ပမာဏတော ဦနတရမ္ပီတိ ဝိတ္ထာရတော စတုပဉ္စဟတ္ထမ္ပိ ဒီဃတော အနတိက္ကမိတွာ ဝုတ္တပမာဏမေဝ ဒေသိတဝတ္ထု. အဒေသိတဝတ္ထုဉှိ ကရောတော အာပတ္တိ. ပမာဏာတိက္ကန္တာ ကုဋိ ဧဝ ပမာဏာတိက္ကန္တံ ကုဋိံ ကရေယျာတိ ဝုတ္တတ္တာ. ‘‘ထမ္ဘတုလာ’’တိ ပါဌော. အနုဿာဝနာနယေနာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒမိဠဘာသာယပိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ.

၃၅၃. စာရဘူမိ ဂေါစရဘူမိ. န ဂဟိတာတိ န ဝါရိတာ. အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကာရဏာယ ဂုတ္တိဗန္ဓနာဂါရံ၊ အကရဏဋ္ဌာနံ ဝါ ဓမ္မဂန္ဓိကာ ဟတ္ထပါဒစ္ဆိန္ဒနကာ ဂန္ဓိကာ’’တိ လိခိတံ. ဒွီဟိ ဗလိဗဒ္ဒေဟီတိ ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ ကိရ ဝုတ္တတော အာဝိဇ္ဇိတုံ န သက္ကာ ဆိန္နာဝဋတ္တာ၊ နိဂမနဿာပိ အတ္ထပ္ပကာသနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပါစိနန္တိ ဝတ္ထု အဓိဋ္ဌာနံ. တဒတ္ထာယာတိ တစ္ဆနတ္ထာယ. ပဏ္ဏသာလမ္ပီတိ ဥလ္လိတ္တာဝလိတ္တကုဋိမေဝ ပဏ္ဏစ္ဆဒနံ. တေနေဝ ‘‘သဘိတ္တိစ္ဆဒန’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ အလိတ္တံ ကိရ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋတိ. ပုဗ္ဗေ ထောကံ ဌပိတံ ပုန ဝဍ္ဎေတွာ. တသ္မိန္တိ ဒွါရဗန္ဓနေ ဝါ ဝါတပါနေ ဝါ ဌပိတေ. ပဌမမေဝါတိ ဧတ္ထ ပတ္တကာလေ ဧဝါတိ ကိရ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော. ဥပတိဿတ္ထေရော ဌပိတကာလေဝါတိ ကိရ. ပုရိမေန လေပဿ အဃဋိတတ္တာ ဒုတိယေန ဝတ္တသီသေန ကတတ္တာ ဥဘိန္နမ္ပိ အနာပတ္တိ. သစေ အာဏတ္တေန ကတံ၊ ‘‘ကရောတိ ဝါ ကာရာပေတိ ဝါ’’တိ ဝစနတော အာပတ္တိ ဥဘိန္နံ သတိ အတ္တုဒ္ဒေသိကတာယ၊ အသတိ မူလဋ္ဌဿေဝ. ဟေဋ္ဌိမပ္ပမာဏသမ္ဘဝေ သတိ သဗ္ဗမတ္တိကာမယံ ကုဋိံ ကရောတော အာပတ္တိ ဒုက္ကဋေန သံဃာဒိသေသောတိ အာစရိယဿ တက္ကော.

၃၅၄. ဆတ္တိံသ စတုက္ကာနိ နာမ အဒေသိတဝတ္ထုကစတုက္ကံ ဒေသိတဝတ္ထုကစတုက္ကံ ပမာဏာတိက္ကန္တစတုက္ကံ ပမာဏိကစတုက္ကံ အဒေသိတဝတ္ထုကပမာဏာတိက္ကန္တစတုက္ကံ ဒေသိတဝတ္ထုကပမာဏိကစတုက္ကန္တိ ဆ စတုက္ကာနိ၊ ဧဝံ သမာဒိသတိဝါရာဒီသုပိ ပဉ္စသူတိ ဆတ္တိံသ. အာပတ္တိဘေဒဒဿနတ္ထန္တိ ဧတ္ထ ယသ္မာ ‘‘သာရမ္ဘေ စေ၊ ဘိက္ခု၊ ဝတ္ထုသ္မိံ အပရိက္ကမနေ။ပေ။ သံဃာဒိသေသော’’တိ မာတိကာယံ အဝိသေသေန ဝုတ္တတ္တာ သာရမ္ဘအပရိက္ကမနေပိ သံဃာဒိသေသောဝါတိ မိစ္ဆာဂါဟဝိဝဇ္ဇနတ္ထံ အာပတ္တိဘေဒေါ ဒဿိတော၊ တသ္မာ ဝုတ္တာနီတိ အဓိပ္ပါယော. ဝိဘင်္ဂေ ဧဝံ အဝတွာ ကိမတ္ထံ မာတိကာယံ ဒုက္ကဋဝတ္ထု ဝုတ္တန္တိ စေ? ဘိက္ခူ အဘိနေတဗ္ဗာ ဝတ္ထုဒေသနာယ၊ တေဟိ ဘိက္ခူဟိ ဝတ္ထု ဒေသေတဗ္ဗံ. ကီဒိသံ? အနာရမ္ဘံ သပရိက္ကမနံ၊ နေတရံ၊ ဣတရသ္မိံ ‘‘သာရမ္ဘေ စေ ဘိက္ခု ဝတ္ထုသ္မိံ အပရိက္ကမနေ’’တိ ဧဝံ အာနိသံသဝသေန အာဂတတ္တာ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ဝတ္ထု နာမ အတ္ထိ သာရမ္ဘံ၊ အတ္ထိ အနာရမ္ဘံ၊ အတ္ထိ သပရိက္ကမနံ၊ အတ္ထိ အပရိက္ကမနံ၊ အတ္ထိ သာရမ္ဘံ သပရိက္ကမနံ၊ အတ္ထိ သာရမ္ဘံ အပရိက္ကမနံ၊ အတ္ထိ အနာရမ္ဘံ သပရိက္ကမနံ၊ အတ္ထိ အနာရမ္ဘံ အပရိက္ကမနန္တိ ဗဟုဝိဓတ္တာ ဝတ္ထု ဒေသေတဗ္ဗံ အနာရမ္ဘံ သပရိက္ကမနံ၊ နေတရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကိမတ္ထိကာ ပနေသာ ဒေသနာတိ စေ? ဂရုကာပတ္တိပညာပနဟေတုပရိဝဇ္ဇနုပါယတ္ထာ. ဝတ္ထုဒေသနာယ ဟိ ဂရုကာပတ္တိပညာပနဟေတုတ္တာ အကတဝိညတ္တိ ဂိဟီနံ ပီဠာဇနနေန အတ္တဒုက္ခပရဒုက္ခဟေတုဘူတော စ သာရမ္ဘဘာဝေါတိ ဧတေ ဝတ္ထုဒေသနာပဒေသေန ဥပါယေန ပရိဝဇ္ဇိတာ ဟောန္တိ. န ဟိ ဘိက္ခု အကပ္ပိယကုဋိကရဏတ္ထံ ဂိဟီနံ ဝါ ပီဠာနိမိတ္တံ သာရမ္ဘဝတ္ထု. ကုဋိကရဏတ္ထံ ဝါ ဝတ္ထုံ ဒေသေန္တီတိ ပဌမမေဝ သာဓိတမေတံ. ဝေါမိဿကာပတ္တိယောတိ ဒုက္ကဋသံဃာဒိသေသမိဿကာပတ္တိယော.

၃၅၅. တတ္ထ ‘‘ဒွီဟိ သံဃာဒိသေသေဟီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘ဒွိန္နံ သံဃာဒိသေသေနာ’’တိ ဝိဘတ္တိဗျတ္တယေန၊ ဝစနဗျတ္တယေန စ ဝုတ္တံ. ‘‘အာပတ္တိ ဒွိန္နံ သံဃာဒိသေသာန’’န္တိပိ ပါဌော.

၃၆၄. န ဃဋယတိ ဆဒနလေပါဘာဝတော၊ အနာပတ္တိ၊ တံ ပရတော သာဓိယတိ. ဆဒနမေဝ သန္ဓာယ ဥလ္လိတ္တာဝလိတ္တတာ ဝုတ္တာတိ. ‘‘ကုက္ကုဋစ္ဆိကဂေဟံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝတွာ ပုန ဆဒနံ ဒဏ္ဍကေဟီတိအာဒိနာ နယေန တံ ဒဿေန္တေဟိ တိဏပဏ္ဏစ္ဆဒနာကုဋိကာဝ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ဆဒနံ ဒဏ္ဍကေဟိ ဒီဃတော တိရိယဉ္စ ဇာလံ ဝိယ ဗန္ဓိတွာ တိဏေဟိ ဝါ ပဏ္ဏေဟိ ဝါ ဆာဒေတုံ ဥလ္လိတ္တာဒိဘာဝေါ ဆဒနမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တောတိ ယုတ္တမိဒံ. တသ္မာ မတ္တိကာမယံ ဘိတ္တိံ ဝဍ္ဎာပေတွာ ဥပရိ ဥလ္လိတ္တံ ဝါ အဝလိတ္တံ ဝါ ဥဘယံ ဝါ ဘိတ္တိယာ ဃဋိတံ ကရောန္တဿ အာပတ္တိ ဧဝ ဝိနာပိ ဘိတ္တိလေပေနာ’’တိ လိခိတံ. ‘‘‘သော စ ဆဒနမေဝ သန္ဓာယာ’တိ ပဓာနဝသေန ဝုတ္တံ၊ န ဟေဋ္ဌာဘာဂံ ပဋိက္ခိတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထာတိ တိဏကုဋိကာယ. ယထာသမာဒိဋ္ဌာယာတိ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရန္တိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘အာပတ္တိ ကာရုကာနံ တိဏ္ဏံ ဒုက္ကဋာန’’န္တိအာဒိမှိ သော သုဏာတိဆက္ကမ္ပိ လဗ္ဘတိ. ဥဘယတ္ထ သမာဒိဋ္ဌတ္တာ အာဏာပကဿ အနာပတ္တိ. အာဏတ္တဿ ယထာ သမာဒိဋ္ဌံ အာဏာပကေန၊ တထာ အကရဏပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ. သစေ ‘‘အဟမ္ပေတ္ထ ဝသာမီ’’တိ အတ္တုဒ္ဒေသမ္ပိ ကရောတိ၊ သံဃာဒိသေသောဝ. ‘‘ကုဋိံ ကရောထာ’’တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ပန အာဏာပကဿာပိ သံဃာဒိသေသော အစိတ္တကတ္တာ သိက္ခာပဒဿ.

အဟဉ္စ ဝသိဿာမီတိ ဧတ္ထ ပရဿ ယဿ ကဿစိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌဿ အဘာဝါ အာပတ္တိ ဧဝ ‘‘ကရောန္တဿ ဝါ’’တိ နိယမိတတ္တာ၊ အနာပတ္တိ အဝိဘတ္တတ္တာ. ‘‘ဣဓ ပညတ္တိဇာနနမတ္တမေဝ စိတ္တ’’န္တိ စ လိခိတံ. အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန အဟဉ္စ ဝသိဿာမီတိ ဧတ္ထ ယော ‘‘မယှံ ဝါသာဂါရဉ္စ ဘဝိဿတီ’’တိ ဣစ္ဆတိ၊ တဿာပတ္တိ. ယော ပန ဥပေါသထာဂါရံ ဣစ္ဆတိ၊ တဿ အနာပတ္တိ၊ တသ္မာ ‘‘ဥဘယံ သမေတီ’’တိ ဝတွာ စ ‘‘ဝိနယဝိနိစ္ဆယေ အာဂတေ ဂရုကေ ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနတော မဟာပစ္စရိဝါဒတော ဣတရော ပစ္ဆာ ဝတ္တဗ္ဗောတိ စေ? န၊ ဗလဝတ္တာ. ‘‘ဝါသာဂါရံ ဌပေတွာ သဗ္ဗတ္ထ၊ အနာပတ္တီ’’တိ ဝစနတော၊ ဘောဇနသာလာဒီနမ္ပိ အတ္ထာယ ဣမိနာ ကတတ္တာ သင်္ကရာ ဇာတာ. ယထာ – ဒွေ တယော ‘‘ဧကတော ဝသိဿာမာ’’တိ ကရောန္တိ၊ ရက္ခတိ တာဝါတိ ဧတ္ထ ဝိယ. ‘‘ဣဒံ ဌာနံ ဝါသာဂါရံ ဘဝိဿတိ၊ ဣဒံ ဥပေါသထာဂါရ’’န္တိ ဝိဘဇိတွာ ကတေပိ အာပတ္တိ ဧဝ. ဒွီသု မဟာပစ္စရိဝါဒေါ ဗလဝါ၊ တသ္မာ ‘‘ပစ္ဆာ ဝုတ္တော’’တိအာဒိနာ အတီဝ ပပဉ္စိတံ. ကိံ တေန. ‘‘အတ္တနာ ဝိပ္ပကတံ အတ္တနာ စ ပရေဟိ စ ပရိယောသာပေတီ’’တိအာဒိနာ နယေန အပရာနိပိ စတုက္ကာနိ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတွာ ဒဿေတဗ္ဗာနိ၊ လေဏာဒီသု ကိဉ္စာပိ သံဃာဒိသေသေန အနာပတ္တိ၊ အကတဝိညတ္တိယာ သတိ တပ္ပစ္စယာ အာပတ္တိ ဧဝ.

ကုဋိကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဝိဟာရကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၆၆. သတ္တမေ ဝါ-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏတ္ထောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဝိဟာရကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ပဌမဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၈၀. သာဝကေန ပတ္တဗ္ဗန္တိ ပကတိသာဝကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န အဂ္ဂသာဝကံ. ယထူပနိဿယယထာပုဂ္ဂလဝသေန ‘‘တိဿော ဝိဇ္ဇာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကေနစိ သာဝကေန တိဿော ဝိဇ္ဇာ၊ ကေနစိ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ၊ ကေနစိ ဆ အဘိညာ၊ ကေနစိ ကေဝလော နဝလောကုတ္တရဓမ္မောတိ ဧဝံ ဝိသုံ ဝိသုံ ယထာသမ္ဘဝံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၃၈၂. ‘‘ယေ တေ ဘိက္ခူ သုတ္တန္တိကာ’’တိအာဒိဝစနတော ဓရမာနေပိ ဘဂဝတိ ပိဋကတ္တယပရိစ္ဆေဒေါ အတ္ထီတိ သိဒ္ဓံ. ဓမ္မကထိကာတိ အာဘိဓမ္မိကာ ရတိယာ အစ္ဆိဿန္တီတိအာဒိ အာယသ္မတော ဒဗ္ဗဿ နေသံ တိရစ္ဆာနကထာယ ရတိနိယောဇနံ ဝိယ ဒိဿတိ၊ န တထာ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သုတ္တန္တိကာဒိသံသဂ္ဂတော တေသံ သုတ္တန္တိကာဒီနံ ဖာသုဝိဟာရန္တရာယံ၊ တေသမ္ပိ တိရစ္ဆာနကထာရတိယာ အဘာဝေန အနဘိရတိဝါသံ၊ တတော နေသံ သာမညာ စာဝနဉ္စ ပရိဝဇ္ဇန္တော ဧဝံ စိန္တေသီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘နိမ္မိတာနံ ဓမ္မတာတိ သာဝကေဟိ နိမ္မိတာနံယေဝ၊ န ဗုဒ္ဓေဟီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘သာဓကတမံ ကရဏ’’န္တိ ဧဝံ ဝုတ္တေ ကရဏတ္ထေယေဝ တတိယာဝိဘတ္တီတိ အတ္ထော.

၃၈၃-၄. ယန္တိ ယေန. ‘‘ကတ္တာတိ ကတ္တာ၊ န ကတ္တာ’’တိ လိခိတံ. ‘‘ဘရိယံ ဝိယ မံ အဇ္ဈာစရတီ’’တိ ဝဒန္တိယာ ဗလဝတီ စောဒနာ. တေန ဟီတိ ဧတ္ထ ယထာ ဆုပနမတ္တေ ဝိပ္ပဋိသာရီဝတ္ထုသ္မိံ ကာယသံသဂ္ဂရာဂသမ္ဘဝါ အပုစ္ဆိတွာ ဧဝ သံဃာဒိသေသံ ပညာပေသိ၊ တထေဝ ပုဗ္ဗေဝဿာ ဒုဿီလဘာဝံ ဉတွာ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယဒိ တာဝ ဘူတာယ ပဋိညာယ နာသိတာ၊ ထေရော ကာရကော ဟောတိ. အထ အဘူတာယ၊ ဘဂဝတာ ‘‘နာသေထာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဝုတ္တဉ္စ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ယဒိ တာဝ ပဋိညာယ နာသိတာ၊ ထေရော ကာရကော ဟောတီ’’တိ.

အထ အပ္ပဋိညာယာတိ ‘‘အယျေနမှိ ဒူသိတာ’’တိ ဣမံ ပဋိညံ ဝိနာ ဧဝ တဿာ ပကတိဒုဿီလဘာဝံ သန္ဓာယ နာသိတာ၊ ထေရော အကာရကော ဟောတိ. အဘယဂိရိဝါသိနောပိ အတ္တနော သုတ္တံ ဝတွာ ‘‘တုမှာကံ ဝါဒေ ထေရော ကာရကော’’တိ ဝဒန္တိ၊ ကသ္မာ? ဒုက္ကဋံ မုသာဝါဒပစ္စယာ လိင်္ဂနာသနာယ အနာသေတဗ္ဗတ္တာ. ပါရာဇိကဿေဝ ဟိ လိင်္ဂနာသနာယ နာသေတဗ္ဗာ. ‘‘နာသေထာ’’တိ စ ဝုတ္တတ္တာ ပါရာဇိကာဝ ဇာတာ၊ သာ ကိံ သန္ဓာယ၊ တတော ထေရော ကာရကော အာပဇ္ဇတိ. ‘‘သကာယ ပဋိညာယ နာသေထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပန အပါရာဇိကာပိ အတ္တနော ဝစနေန နာသေတဗ္ဗာ ဇာတာတိ အဓိပ္ပါယော. မဟာဝိဟာရဝါသိနောပိ အတ္တနော သုတ္တံ ဝတွာ ‘‘တုမှာကံ ဝါဒေ ထေရော ကာရကော’’တိ စ ဝဒန္တိ. ကသ္မာ? ‘‘သကာယ ပဋိညာယ နာသေထာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တေ ပဋိညာယ ဘူတတာ အာပဇ္ဇတိ ‘‘နာသေထာ’’တိ ဝစနတော. ဘူတာယေဝ ဟိ ပဋိညာယ နာသေတဗ္ဗာ ဟောတိ၊ နာဘူတာယာတိ အဓိပ္ပါယော. ပုရိမနယေတိ ဒုက္ကဋဝါဒေ. ပုရိမော ယုတ္တိဝသေန ပဝတ္တော၊ ပစ္ဆိမော ပါဠိဝစနဝသေန ပဝတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၃၈၅-၆. ပီတိသုခေဟီတိ ဧတ္ထ ‘‘သုခေနာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ပီတိဂ္ဂဟဏံ တတိယဇ္ဈာနသုခံ၊ ကာယိကဉ္စ အပနေတုံ သမ္ပယုတ္တပီတိယာ ဝုတ္တံ. သစေ စုဒိတကဝသေန ကတံ အမူလကံ နာမ၊ ‘‘အနဇ္ဈာပန္နံ အကတ’’န္တိ ဝဒေယျ၊ ဣမေ ကရိဿန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘တာဒိသံ ဒိဋ္ဌသညီ ဟုတွာ စောဒေတီ’’တိ ပါဌော. ‘‘ဧတေန နယေန သုတမုတပရိသင်္ကိတာနိပိ ဝိတ္ထာရတော ဝေဒိတဗ္ဗာနီ’’တိ ပါဌော. ‘‘စတုန္နံ အညတရေနာ’’တိ ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသေ ဧဝ အာဂတေ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ၊ ဣတရေသံ အညတရေနာပိ အနုဒ္ဓံသေန္တဿ သံဃာဒိသေသောဝါတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော. ဘိက္ခုဘာဝါ ဟိ စာဝနသမတ္ထတော. ‘‘သမီပေ ဌတွာ’’တိ ဝစနတော ပရမ္မုခါ စောဒေန္တဿ၊ စောဒါပေန္တဿ ဝါ သီသံ န ဧတိ. ဒိဋ္ဌဉ္စေ သုတေန ပရိသင်္ကိတေန စောဒေတိ စောဒါပေတိ၊ သုတပရိသင်္ကိတံ ဝါ ဒိဋ္ဌာဒီဟိ စောဒိတေ ဝါ စောဒါပိတေ ဝါ သီသံ ဧတိ ဧဝ အမူလကေန စောဒိတတ္တာ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဒိဋ္ဌဿ ဟောတိ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တော၊ တဉ္စေ စောဒေတိ ‘သုတော မယာ။ပေ။ သံဃာဒိသေသဿာ’’တိ (ပါရာ. ၃၈၇). ‘‘အသုဒ္ဓေါ ဟောတိ ပုဂ္ဂလော အညတရံ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နော၊ တဉ္စေ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိ သမာနော အနောကာသံ ကာရာပေတွာ စာဝနာဓိပ္ပါယော ဝဒေတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. ဩကာသံ ကာရာပေတွာ စာဝနာဓိပ္ပါယော ဝဒေတိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ (ပါရာ. ၃၈၉) ဣမိနာ န-သမေန္တံ ဝိယ ခါယတိ၊ ကထံ? ဒိဋ္ဌဿ ဟောတိ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တော နာမ အသုဒ္ဓေါ ပုဂ္ဂလော ဟောတိ၊ ‘‘အညတရသ္မိံ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိ သမာနော တဉ္စေ စောဒေတိ ‘သုတော မယာ ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပန္နောသီ’တိ၊ အာပတ္တိ ဝါစာယ ဝါစာယ သံဃာဒိသေသဿာ’’တိ ဝစနတော ပုရိမနယေနာပတ္တိ. ‘‘စာဝနာဓိပ္ပါယော ဝဒေတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝစနတော ပစ္ဆိမနယေန သံဃာဒိသေသေန အာပတ္တီတိ ဒွေ ပါဠိနယာ အညမညံ ဝိရုဒ္ဓါ ဝိယ ဒိဿန္တိ၊ န စ ဝိရုဒ္ဓံ ဗုဒ္ဓါ ကထယန္တိ၊ တသ္မာ ဧတ္ထ ယုတ္တိ ပရိယေသိတဗ္ဗာ. အဋ္ဌကထာစရိယာ တာဝါဟု ‘‘သမူလကေန ဝါ သညာသမူလကေန ဝါ စောဒေန္တဿ အနာပတ္တိ၊ အမူလကေန ဝါ ပန သညာအမူလကေန ဝါ စောဒေန္တဿ အာပတ္တီ’’တိ. တဿတ္ထော – ဒဿနသဝနပရိသင်္ကနမူလေန သမူလကေန ဝါ တဒဘာဝေန အမူလကေနာပိ သညာသမူလကေန ဝါ စောဒေန္တဿ အနာပတ္တိ၊ ဒဿနာဒိမူလာဘာဝေန အမူလကေန ဝါ တဗ္ဘာဝေန သမူလကေနာပိ သညာအမူလကေန ဝါ စောဒေန္တဿ အာပတ္တိ၊ တသ္မာ ဒိဋ္ဌဿ ဟောတိ.

ပါရာဇိကံ ဓမ္မံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တောတိအာဒိမှိ ဒဿနမူလေန သမူလကေနာပိ ‘‘သုတော မယာ’’တိ ဝစနတော သညာအမူလကေန ဝါ စောဒေတိ၊ အာပတ္တိ သံဃာဒိသေသဿ. တဒတ္ထဿ အာဝိဘာဝတ္ထံ ‘‘ဒိဋ္ဌေ ဝေမတိကော’’တိအာဒိ ဝါရာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အသုဒ္ဓေါ ဟောတိ ပုဂ္ဂလောဘိအာဒိမှိ ပန သမူလကေန၊ သညာသမူလကေန ဝါ စောဒိတတ္တာ အနာပတ္တီတိ. ဧဝမေဝံ ပန တဒတ္ထဒီပနတ္ထံ တေ ဝါရာ ဝုတ္တာ. တတ္ထ ဟိ ‘‘အဒိဋ္ဌဿ ဟောတီ’’တိအာဒိဝါရာ အမူလကေန စောဒေန္တဿ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာ. ‘‘ဒိဋ္ဌေ ဝေမတိကော’’တိအာဒိနာ သညာအမူလကေန စောဒေန္တဿ အာပတ္တိ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တာ. အညထာ ‘‘ဒိဋ္ဌဿ ဟောတိ၊ ဒိဋ္ဌေ ဝေမတိကော’’တိအာဒိဝါရာ နိဗ္ဗိသေသာ ဘဝေယျုံ. ဣဒံ ပနေတ္ထ သန္နိဋ္ဌာနံ-ယထာ အသုဒ္ဓံ ပုဂ္ဂလံ အနောကာသံ ကာရာပေတွာ စောဒေန္တဿ ဒုက္ကဋံ၊ အက္ကောသာဓိပ္ပါယဿ စ ဩမသဝါဒေန ဒုက္ကဋဿ၊ တထာ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိကောပိ အသုဒ္ဓံ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိ အမူလကေန စောဒေတိ၊ အာပတ္တိ. သမူလကေန ဝါ စောဒေတိ၊ အနာပတ္တီတိ တံ သန္နိဋ္ဌာနံ ယထာ ‘‘အနာပတ္တိ သုဒ္ဓေ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိဿ အသုဒ္ဓေ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိဿာ’’တိ ဣမိနာ သံသန္ဒတိ၊ တထာ ဂဟေတဗ္ဗံ. အညထာ ယုတ္တိ ပရိယေသိတဗ္ဗာ.

သီလသမ္ပန္နောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒုဿီလဿ ဝစနံ အပ္ပမာဏံ. ဘိက္ခုနီ ဟိ ဘိက္ခုမှိ အနိဿရာ၊ တသ္မာ ဥက္ကဋ္ဌနယေ ဝိဓိံ သန္ဓာယ ထေရေန ဝုတ္တံ. ဒုတိယတ္ထေရေန ဘိက္ခုနီ အဇာနိတွာပိ စောဒေတိ၊ သိက္ခမာနာဒယော ဝါ စောဒေန္တိ၊ တေသံ သုတွာ ဘိက္ခူ ဧဝ ဝိစာရေတွာ တဿ ပဋိညာယ ကာရေန္တိ. ကော ဧတ္ထ ဒေါသောတိ ဣဒံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တတိယေန တိတ္ထိယာနံ ဝစနံ သုတွာပိ ဘိက္ခူ ဧဝ ဝိစာရေန္တိ၊ တသ္မာ န ကောစိ န လဘတီတိ ဧဝံ သဗ္ဗံ သမေတီတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ. တိံသာနိ တိံသဝန္တာနိ. အနုယောဂေါတိ ပဋိဝစနံ. ဧဟိတီတိ အာဂမိဿတိ. ဒိဋ္ဌသန္တာနေနာတိ ဒိဋ္ဌနယေန၊ ဒိဋ္ဌဝိဓာနေနာတိ အဓိပ္ပါယော. ပတိဋ္ဌာယာတိ ပတိဋ္ဌံ လဘိတွာ. ဌာနေတိ လဇ္ဇိဋ္ဌာနေ.

ဂါဟန္တိ ‘‘အဟံ စောဒေဿာမီ’’တိ အတ္တာဒါနဂ္ဂဟဏံ. စေတနာတိ အတ္တာဒါနဂ္ဂဟဏစေတနာ. ဝေါဟာရောတိ ဣတော၊ ဧတ္တော စ ဉတွာ ပကာသနံ. ပဏ္ဏတ္တီတိ နာမပညတ္တိ. ယာ ဝစီဃောသာရမ္မဏဿ သောတဒွါရပ္ပဝတ္တဝိညာဏသန္တာနဿ အနန္တရံ ဥပ္ပန္နေန ဥပလဒ္ဓပုဗ္ဗသင်္ကေတေန မနောဒွါရဝိညာဏေန ဝိညာယတိ၊ ယဿာ ဝိညာတတ္တာ တဒတ္ထော ပရမတ္ထော ဝါ အပရမတ္ထော ဝါ တတိယဝါရံ ဥပ္ပန္နေန မနောဝိညာဏေန ဝိညာယတီတိ နာမာဒီဟိ ဆဟိ ဗျဉ္ဇနေဟိ ပါဠိယာ ပကာသိတာ၊ သာ ‘‘ဝိဇ္ဇမာနပညတ္တိ အဝိဇ္ဇမာနပညတ္တီ’’တိအာဒိနာ ဆဓာ အာစရိယေဟိ ဒဿိတာ. တဗ္ဘာဂိယဘာဝေါ အတဗ္ဘာဂိယဘာဝေါ စ နိပ္ဖန္နဓမ္မဿေဝ ယုဇ္ဇတိ၊ န ပညတ္တိယာ အဓိကရဏီယဝတ္ထုတ္တာ၊ အဓိကရဏေ ပဝတ္တတ္တာ စ အဓိကရဏော မဉ္စဋ္ဌေ မဉ္စောပစာရော ဝိယာတိ စ. ‘‘ပရိယာယေနာတိ အမူလကာ နာမပညတ္တိ နတ္ထိ. ပရိယာယမတ္တံ၊ သဘာဝတော နတ္ထိ. အဘိဓာနမတ္တမေဝ၊ အဘိဓေယျံ နတ္ထီ’’တိ စ လိခိတံ. ဣဓေဝါတိ ဣမသ္မိံ ဧဝ သိက္ခာပဒေ. န သဗ္ဗတ္ထာတိ ဝိဝါဒါဓိကရဏာဒီသု. ကသ္မာ? န ဟီတိအာဒိ. ဝိဝါဒါဓိကရဏာဒီနမတ္ထိတာ ဝိယ အမူလကံ အဓိကရဏံ နတ္ထီတိ. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တသမထေဟီတိ ‘‘ယံ အဓိကိစ္စ သမထာ ဝတ္တန္တီ’’တိ ဝုတ္တသမထေဟီတိ အဓိပ္ပါယော. အပိစ သဘာဝတော နတ္ထီတိ အပ္ပဋိလဒ္ဓသဘာဝတ္တာ ဝုတ္တံ. အနုပ္ပန္နံ ဝိယ ဝိညာဏာဒိ. န ဟိ ဝိဝါဒါဒီနံ ပဏ္ဏတ္တိ အဓိကရဏဋ္ဌောတိ ပဏ္ဏတ္တိံ အဓိကိစ္စ သမထာ န ပဝတ္တန္တိ၊ တသ္မာ န တဿာ အဓိကရဏီယတာတိ န ဝိဝါဒါဒီနံ ပဏ္ဏတ္တိ အဓိကရဏဋ္ဌောတိ အဓိပ္ပါယော. ဟောတိ စေတ္ထ –

‘‘ပါရာဇိကာပတ္တိ အမူလိကာ စေ၊

ပဏ္ဏတ္တိမတ္တာ ဖလမဂ္ဂဓမ္မာ၊

စတုတ္ထပါရာဇိကဝတ္ထုဘူတာ၊

ပဏ္ဏတ္တိမတ္တာဝ သိယုံ တထေဝ.

‘‘တတော ဒွိဓာ မဂ္ဂဖလာဒိဓမ္မာ၊

သိယုံ တထာတီတမနာဂတဉ္စ၊

ပဏ္ဏတ္တိဆက္ကံ န သိယာ တတော ဝါ၊

ပရိယာယတော သမ္မုတိဝါဒမာဟာ’’တိ.

အနုဝဒန္တီတိ အက္ကောသန္တိ. ကိစ္စယတာတိ ကရဏီယတာ. တံ ကတမန္တိ စေ? အပလောကနကမ္မန္တိအာဒိ. ကိစ္စန္တိ ဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပကစိတ္တံ ကိရ အဓိပ္ပေတံ.

၃၈၇. သုတာဒီနံ အဘာဝေန အမူလကတ္တန္တိ ဧတ္ထ ယော ဒိသွာပိ ‘‘ဒိဋ္ဌောသိ မယာ’’တိ ဝတ္တုံ အသက္ကောန္တော အတ္တနော ဒိဋ္ဌနိယာမေနေဝ ‘‘သုတောသိ မယာ’’တိ ဝဒတိ. တဿ တသ္မိံ အသုဒ္ဓဒိဋ္ဌိတ္တာ အာပတ္တိ၊ ဣဓ ပန ယော ပုဗ္ဗေ သုတွာ အနာပတ္တိ၊ ပစ္ဆာ တံ ဝိဿရိတွာ သုဒ္ဓဒိဋ္ဌိ ဧဝ သမာနော ဝဒတိ၊ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထာတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဇေဋ္ဌဗ္ဗတိကော ကာကေကပ္ပဋိဝတ္တာ. ယဒဂ္ဂေနာတိ ယာဝတာ၊ ယဒါ ဝါ. နော ကပ္ပေတီတိအာဒိ ဝေမတိကာဘာဝဒီပနတ္ထမေဝ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတိ. တေန ဝေမတိကောဝ နဿရတိ သမ္မုဋ္ဌော နာမာတိ အာပဇ္ဇတိ၊ တံ န ယုတ္တံ တဒနန္တရဘာဝတော၊ တသ္မာ ဒုတိယတ္ထေရဝါဒေါ ပစ္ဆာ ဝုတ္တော.

၃၈၉. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗအဋ္ဌကထာသု. ဩကာသကမ္မန္တိ ဩကာသကရဏံ. ‘‘ဩကာသေန ကမ္မံ ဩကာသကမ္မ’’န္တိ လိခိတံ. အသူရိယံ ပဿတိ ကညာတိ ဧတ္ထ ယထာ ကညာ သူရိယံ န ပဿတီတိ ဘဝတိ၊ ဧဝံ ‘‘အနောကာသံ ကာရေတွာ’’တိ ဝုတ္တေ ဩကာသံ န ကာရေတွာတိ ဟောတိ.

ပဌမဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ဒုတိယဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၃၉၁. ဝေဠုဝနေယေဝါတိ ဣဒံ တေဟိ ဝုတ္တဝေလံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘ပုဗ္ဗေ မယံ အာဝုသော သုတေန အဝေါစုမှာ’’တိ ‘‘အမှေဟိ သာ ဥဿာဟိတာ ကုပိတေဟိ အနတ္တမနေဟီ’’တိအာဒိဝစနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ အညဘာဂဿ ဣဒန္တိ မနုဿဘိက္ခုဘာဝတော အညဘာဂဿ တိရစ္ဆာနဆဂလကဘာဂဿ ဣဒံ ဆဂလကဇာတံ အဓိကရဏံ. အညဘာဂေါ ဝါ အဿ အတ္ထီတိ သော တိရစ္ဆာနဆဂလကဘာဝသင်္ခါတော အညဘာဂေါ အဿ ဆဂလကဿ အတ္ထီတိ သွာယံ ဆဂလကော အညဘာဂိယံ အဓိကရဏံ နာမ.

တတ္ထ ပဋိမာယ သရီရံ၊ သိလာပုတ္တကဿ သရီရန္တိ နိဒဿနံ၊ ပဌမံ ပနေတ္ထ နိဗ္ဗစနံ ဇာတိပဒတ္ထောတိဝါဒီနံ မတေန ဝုတ္တံ. သာ ဟိ သာမိဘာဝေန၊ နိစ္စဘာဝေန စ ပဓာနတ္တာ သတ္တိသဘာဝေ ဌိတာ. တဗ္ဗိပရီတကတ္တာ ဗျတ္တာကတိ ဇာတိယော တု ပဒတ္ထော ဣတိ ဣမဿ သုတ္တဿ ဝသေန ဒုတိယံ နိဗ္ဗစနံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. နာမကရဏသညာယ အာဓာရောတိ ဧတ္ထ နာမမေဝ နာမကရဏံ. နာမံ ကရောန္တာနံ သညာ နာမကရဏသညာ၊ တဿာ. မနုဿဇာတိကော ဆဂလကဇာတိအာဓာရော နာမ. န ဟိ တံ နာမံ ကစ္ဆပလောမံ ဝိယ အနာဓာရန္တိ အဓိပ္ပါယော. တံ ပန ဆဂလကဿ ဒဗ္ဗောတိ ဒိန္နနာမံ ‘‘ဒေသော’’တိ ဝုစ္စတိ. တသ္မာ ထေရံ အမူလကေနာတိအာဒိနာ အညမ္ပိ ဝတ္ထုံ ထေရဿ လိဿတိ သိလိဿတိ ဝေါဟာရမတ္တေနေဝ၊ န အတ္ထတော၊ ဤသကံ အလ္လီယတီတိ လေသောတိ အဓိပ္ပါယော. ယသ္မာ ဒေသလေသာ အတ္ထတော နိန္နာနာကရဏာ၊ တသ္မာ ‘‘ကဉ္စိဒေသံ လေသမတ္တံ ဥပါဒါယာ’’တိ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘ဒသ လေသာ ဇာတိလေသော’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာ နိဒါနေ၊ ဧဝံ သိက္ခာပဒပညတ္တိယမ္ပိ မာတိကာယမ္ပိ အယမေဝတ္ထော. ယသ္မာ အညဘာဂိယဿ အဓိကရဏဿာတိ ဆဂလကဿ. ကဉ္စိဒေသံ လေသမတ္တံ ဥပါဒါယာတိ ဒဗ္ဗောတိ နာမံ ဥပါဒါယာတိ အယမတ္ထော အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေနေဝ အာဝိဘူတော၊ တသ္မာ န ဝိဘတ္တော. ကိဉ္စ ဘိယျော အနိယမတ္တာ. န ဟိ မေတ္တိယဘူမဇကာနံ ဝိယ သဗ္ဗေသမ္ပိ ဆဂလကမေဝ အညဘာဂိယံ အဓိကရဏံ ဟောတိ. အညံ ဂေါမဟိံ သာဒိကမ္ပိ ဟောတိ၊ န စ မေတ္တိယဘူမဇကာ ဝိယ သဗ္ဗေပိ နာမလေသမတ္တမေဝ ဥပါဒိယန္တိ. အညမ္ပိ ဇာတိလေသာဒိံ ဥပါဒိယန္တိ၊ တသ္မာ အနိယမတ္တာ စ ယထာဝုတ္တနယေန န ဝိဘတ္တံ. ကိဉ္စ ဘိယျော တထာ ဝုတ္တေ ဆဂလကဿေဝ အညဘာဂိယတာ သမ္ဘဝတိ၊ န အညဿ၊ ယေန သောဝ ဒဿိတော. လေသော စ နာမ လေသောဝ၊ န ဇာတိအာဒိ၊ ယေန သောဝ ဒဿိတောတိ ဧဝံ မိစ္ဆာဂါဟပ္ပသင်္ဂတော စ တထာ န ဝိဘတ္တော.

၃၉၃. အညဘာဂိယဿာတိ စုဒိတကတော အညဿ. အဓိကရဏဿာတိ မနုဿဿ ဝါ အမနုဿဿ ဝါ တိရစ္ဆာနဂတဿ ဝါတိ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ ဝုတ္တေ မနုဿာဒီနံယေဝ ဇာတိလေသာဒယော ဝုတ္တာ ဟောန္တိ၊ အညထာ စတုန္နံ အဓိကရဏာနံ တေ အာပဇ္ဇန္တိ ‘‘အဓိကရဏဿ ကဉ္စိ ဒေသံ လေသမတ္တ’’န္တိ သာမိဝစနံ ပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာတိ စေ? န၊ နာမဿ ဝိယ ဇာတိအာဒီနံ မနုဿာဒီနံ အာဓာရဘာဝနိယမသမ္ဘဝတော၊ အဓိကရဏဘာဝါနိယမတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နိယမေ စ သတိ ဇာတိယာ အာဓာရော ဇာတိ၊ လိင်္ဂဿ စ လိင်္ဂံ၊ အာပတ္တိယာ စ အာပန္နော အာဓာရော၊ ဝိရုဒ္ဓါနမ္ပိ အသမာဒိန္နာနမ္ပိ ပတ္တစီဝရာနံ သာမိကော အာဓာရော၊ ယေန အဓိကရဏသင်္ချံ ဂစ္ဆေယျာတိ အာပဇ္ဇတီတိ အဓိကရဏဿာတိ ပဒံ အဘာဇေတဗ္ဗမေဝ ဘဝေယျာတိ န ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗံ သိယာ၊ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗံ. တသ္မာ ‘‘အဓိကရဏန္တိ ဝစနသာမညတော’’တိအာဒိ သဗ္ဗံ ဝတ္တဗ္ဗံ. အပါကဋာ ဣတော အညတြ ဒဿိတဋ္ဌာနာဘာဝတော. ဇာနိတဗ္ဗာ စ ဝိနယဓရေဟိ ယသ္မာ အညထာ ပရိဝါရေ ‘‘ဝိဝါဒါဓိကရဏံ စတုန္နံ အဓိကရဏာနံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဘဇတီ’’တိအာဒိနာ နယေန အနာဂတဋ္ဌာနေ ‘‘ကသ္မာ’’တိ ဝုတ္တေ ကာရဏံ န ပညာယေယျ၊ တသ္မာ တေသံ တဗ္ဘာဂိယတာ စ အညဘာဂိယတာ စ ဇာနိတဗ္ဗာ ဝိနယဓရေဟိ. တာသု ဟိ ဝိညာတာသု ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဝိဝါဒါဓိကရဏံ ဘဇတိ. ကသ္မာ? တဗ္ဘာဂိယတ္တာ. ဣတရံ န ဘဇတိ အညဘာဂိယတ္တာတိ သုခကာရဏတော ပညာယန္တိ၊ တသ္မာ ဝစနသာမညတော လဒ္ဓံ အဓိကရဏံ နိဿာယာတိအာဒိ. တတ္ထ ယသ္မာ အာပတ္တညဘာဂိယံ မဟာဝိသယံ၊ ဣတရေဟိ အသဒိသနိဒ္ဒေသဉ္စ၊ တသ္မာ တံ အဓိကရဏပရိယာပန္နမ္ပိ သမာနံ ဝိသုံ ဝုတ္တံ ‘‘အာပတ္တညဘာဂိယံ ဝါ ဟောတီ’’တိ. အဓိကရဏပရိယာပန္နတ္တာ စ ‘‘အဓိကရဏညဘာဂိယံ ဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထာပိ မဟာဝိသယတ္တာ၊ မာတိကာယံ အာဂတတ္တာ စ ပဌမံ အညဘာဂိယတာ ဝုတ္တာ၊ ပစ္ဆာ တဗ္ဘာဂိယတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ယသ္မာ အဓိကရဏညဘာဂိယဝစနေန အတ္ထာပတ္တိနယေန သိဒ္ဓံ. အဓိကရဏံ တဗ္ဘာဂိယံ၊ တသ္မာ ‘‘အဓိကရဏံ တဗ္ဘာဂိယံ ဟောတီ’’တိ ဧဝံ ဥဒ္ဒေသံ အကတွာ ‘‘ကထံ အဓိကရဏံ အဓိကရဏဿ တဗ္ဘာဂိယံ ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆာပုဗ္ဗင်္ဂမနိဒ္ဒေသော ကတော. တတ္ထာပိ အာပတ္တာဓိကရဏဿ အညဘာဂိယတာ ကိဉ္စာပိ ပါရာဇိကေန အနုဒ္ဓံသိဘာဓိကာရတ္တာ ပါရာဇိကာနံယေဝ ဝသေန ဝုတ္တာ၊ အထ ခေါ သေသာပတ္တိက္ခန္ဓဝသေနာပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယာ စ သာ စောဒနာ ‘‘အသုကော နာမ ဘိက္ခု သံဃာဒိသေသံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တော ဒိဋ္ဌော ဟောတီ’’တိအာဒိကာ၊ တတ္ထ ‘‘သံဃာဒိသေသေ ထုလ္လစ္စယဒိဋ္ဌိ ဟောတိ၊ ဒုဗ္ဘာသိတေ သံဃာဒိသေသဒိဋ္ဌိ ဟောတီ’’တိ ဧဝမာဒိကာ ဝိနယေ အပကတညုတာယ၊ တံတံဝတ္ထုသရိက္ခတာယ ဝါ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သဗ္ဗတ္ထာပိ ‘‘ပါရာဇိကဒိဋ္ဌိ ဟောတီ’’တိ န ဝုတ္တံ. တထာသညိနော အနာပတ္တိတော. ‘‘တဗ္ဘာဂိယဝိစာရဏာယ’’န္တိ တဗ္ဘာဂိယပဒနိဒ္ဒေသေ အညဘာဂိယတာယပိ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ဝုတ္တံ.

ဝတ္ထုသဘာဂတာယာတိ အနုဝါဒဝတ္ထုသဘာဂတာယာတိ အတ္ထော. အညထာ ‘‘စတဿော ဝိပတ္တိယော’’တိ ဝစနံ ဝိရုဇ္ဈေယျ. သဘာဝသရိက္ခာသရိက္ခတော စာတိ သဘာဝေန သဒိသာသဒိသတော. တတ္ထ ဈာနာဒိဝတ္ထုဝိသဘာဂတာယပိ သဘာဝသရိက္ခတာယ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မပါရာဇိကာပတ္တိ တဿေဝ တဗ္ဘာဂိယာဝ ဟောတိ. တထာ ဝတ္ထုဝသေန အနုဝါဒါဓိကရဏံ၊ ကိစ္စာဓိကရဏဉ္စ ပါဋေက္ကံ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ဝုတ္တညဘာဂိယံ န ဇာတံ၊ တသ္မာ တဒညဘာဂိယတာယ ဝိဒိတာယ တဗ္ဘာဂိယတာ ပါရိယေသယုတ္တိယာ အဝုတ္တာပိ သိဇ္ဈတီတိ ကတွာ ‘‘အညဘာဂိယမေဝ ပဌမံ နိဒ္ဒိဋ္ဌ’’န္တိပိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ. ဧကံသေန တဗ္ဘာဂိယံ န ဟောတီတိ သရိက္ခဝသေန အရဟတ္တံ အာပတ္တိ အနာပတ္တီတိ ဝိဝါဒသဗ္ဘာဝတော အဗျာကတဘာဝေန ဝိဝါဒါဓိကရဏဿပိ အညဘာဂိယံ သိယာ၊ ပါဠိယံ အာပတ္တာဓိကရဏဿ ဝုတ္တတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တံ၊ အာဒိတော ပဋ္ဌာယာတိ ‘‘အညဘာဂိယဿ အဓိကရဏဿာ’’တိ ဣတော ပဋ္ဌာယ. ‘‘မေထုနရာဂေန မနုဿဝိဂ္ဂဟော ဒေါသေနာတိအာဒိနာ သရိက္ခတော စာ’’တိ လိခိတံ. တံ ဝတ္ထုဝိသဘာဂတာယ ဧဝ သိဒ္ဓံ. အယံ ပန ဝတ္ထုသဘာဂတာယပိ သတိ အာပတ္တိသဘာဂတာ သရိက္ခတောတိ နော တက္ကောတိ စ၊ ဧကသ္မိမ္ပိ ဟိ ဝတ္ထုသ္မိံ အာပတ္တိဘေဒေါ ဟောတီတိ အာစရိယော. ပရတော ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

‘‘ကိစ္စမေဝ ကိစ္စာဓိကရဏ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ သံဃကမ္မာနမေတံ အဓိဝစနံ. ကမ္မလက္ခဏန္တိ ကမ္မာနံ သဘာဝံ. တံ နိဿာယာတိ ပုဗ္ဗေဝ ဟိ သံဝိဓာယ သံဃော ကမ္မံ ကရောတိ. အထ ဝါ ပုရိမံ ပုရိမန္တိ ပရိဝါသဥက္ခေပနိယာဒီနိ သံဃကမ္မာနိ နိဿာယ အဗ္ဘာနဩသာရဏာဒိ ဥပ္ပန္နန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ. တသ္မာ ကိဉ္စာပိ သံဃကမ္မမေဝ ကိစ္စာဓိကရဏံ၊ တထာပိ သေသဝိသေသော လဗ္ဘတီတိ ဒဿေတိ.

၃၉၄. အတ္ထတော ဧကံ၊ တသ္မာ ဒေသဿ အတ္ထမဝတွာ ‘‘လေသော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ ကိရ.

၃၉၅. သဝတ္ထုကံ ကတွာတိ ပုဂ္ဂလဿ ဥပရိ အာရောပေတွာ ခတ္တိယာဒိဘာဝေန ဧကဇာတိကောပိ ဒီဃရဿကာဠကောဒါတာဒီနံ ဒိဋ္ဌသုတပရိသင်္ကိတာနံ ဝသေန အညဘာဂိယတာ၊ ဒီဃံ ခတ္တိယံ အဇ္ဈာစရန္တံ ဒိသွာ ရဿာဒိခတ္တိယပညတ္တိယာ အာဓာရဘာဝတော ဇာတိလေသေန စောဒေတိ၊ ဧကံ ဝါ ခတ္တိယံ အဇ္ဈာစရန္တံ ဒိသွာ တတော ဝိသိဋ္ဌညဘာဂဘူတံ ခတ္တိယံ ဇာတိလေသံ ဂဟေတွာ ‘‘ခတ္တိယော ဒိဋ္ဌော တွံ ခတ္တိယောသီ’’တိ စောဒေတိ ဒိဋ္ဌာဒိအညဘာဂေန. ဧတ္ထ စ ‘‘ဒီဃာဒယော၊ ဒိဋ္ဌာဒယော စ ဇာတိနာမာဒီနံ ဝတ္ထုဘူတတ္တာ အဓိကရဏ’’န္တိ လိခိတံ. တံ ‘‘အဓိကရဏဘာဝါနိယမတော’’တိ ဝုတ္တဒေါသံ နာတိက္ကမတိ၊ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ခတ္တိယဇာတိပညတ္တိယာ အာဓာရဝသေန အဓိကရဏတာ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ. တမ္ပိ နာမဂေါတ္တတော အညိဿာ နာမဂေါတ္တပညတ္တိယာ နာမ ကဿစိ အဘာဝတော န သဗ္ဗသာဓာရဏံ၊ တသ္မာ ‘‘အဓိကရဏဿာ’’တိ ပဒုဒ္ဓါရဏံ အဓိကရဏစတုက္ကဒဿနတ္ထံ၊ တံ သမာနဝစနဒဿနတ္ထန္တိ နော တက္ကောတိ. တတ္ထ ဒီဃာဒိနော ဝါ ဒိဋ္ဌာဒိနော ဝါတိ ဧတ္ထ ဒီဃာဒိတာ၊ ဒိဋ္ဌာဒိတာ စ အညဘာဂေါ၊ ယော စုဒိတကော ဣတရဿ ဝိသေသော ယတော အညောတိ ဝုစ္စတိ.

၃၉၉. လဟုကံ အာပတ္တိန္တိ ပါရာဇိကတော လဟုကာပတ္တိ သံဃာဒိသေသာဒိ. တေနေဝ အန္တေ တံ ဒဿေန္တေန ‘‘ဘိက္ခု သံဃာဒိသေသံ အဇ္ဈာပဇ္ဇန္တော ဒိဋ္ဌော ဟောတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာပတ္တိလေသောပိ ကိမတ္ထံ ဇာတိလေသာဒယော ဝိယ န ဝိတ္ထာရိတောတိ စေ? တထာ အသမ္ဘဝတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၄၀၀. သာဋကပတ္တော သရီရဋ္ဌပတ္တော. အာပတ္တိယာတိ ပါရာဇိကာပတ္တိယာ အညဘာဂိယံ သံဃာဒိသေသာဒိ၊ အဓိကရဏဉ္စ အာပတ္တိပညတ္တိယာ. ‘‘လေသော နာမ အာပတ္တိဘာဂေါ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အာပတ္တိဘာဝလေသော ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ တသ္မာ ပါရာဇိကာပတ္တိတော အညဘာဂိယဿ အာပတ္တိပညတ္တိယာ အာဓာရဏဋ္ဌေန ‘‘အဓိကရဏ’’န္တိ သင်္ချံ ဂတဿ သံဃာဒိသေသာဒိနော အာပတ္တိနိကာယဿ အာပတ္တိဘာဝလေသံ ဂဟေတွာ စောဒနာ အာပတ္တိလေသစောဒနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၄၀၈. အနာပတ္တိ တထာသညီ စောဒေတိ ဝါ စောဒါပေတိ ဝါတိ အာပတ္တညဘာဂိယစောဒနာယမေဝ၊ န အညတ္ထ. ဧတ္တာဝတာ ပဌမဒုဋ္ဌဒေါသေ ဝုတ္တဝိစရဏာယ သံသန္ဒိတံ ဟောတိ၊ တံ ဣဓ ကထံ ပညာယတီတိ စေ? ကင်္ခါဝိတရဏိယာ ဝစနတော. ဝုတ္တဉှိ ‘‘တတ္ထ ဣဓ စ အာပတ္တညဘာဂိယစောဒနာယ တထာသညိနောပိ အနာပတ္တီ’’တိ.

အညာဘာဂိယသိက္ခံ ယော၊ နေဝ သိက္ခတိ ယုတ္တိတော. ဂစ္ဆေ ဝိနယဝိညူဟိ၊ အညဘာဂိယတဉ္စ

သောတိ.

ဒုတိယဒုဋ္ဌဒေါသသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ပဌမသံဃဘေဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၀၉. ‘‘ဝဇ္ဇံ န ဖုသေယျာ’’တိ စ ပါဌော.

၄၁၀. တေသံ အနုရူပါဇာနနတော အသဗ္ဗညူ အဿ. ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသေနာသနိကေန ဝဿံ ဥပဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ (မဟာဝ. ၂၀၄) ဝုတ္တတ္တာ ပဋိက္ခိတ္တမေဝ. တိကောဋိပရိသုဒ္ဓန္တိ ပရဿ ပါပပသင်္ဂနိဝါရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ န ပဋိစ္စကမ္မနိဝါရဏတ္ထံ ကောဋီဟီတိ အာကာရေဟိ. ပရိသုဒ္ဓန္တိ ဝိမုတ္တံ. ဒသဟိ လေသေဟိ ဥဒ္ဒိဿ ကတံ သမဏာ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ၊ အဿမဏာ ဣမေတိ သာသနဿ ဂရဟဘာဝေါ အာဂစ္ဆေယျ၊ ဂရဟပစ္စယာ လောကော ဝါ အပုညံ အရိယူပဝါဒံ ပသဝေယျ၊ တေဟိ ဝိမုတ္တန္တိ အတ္ထော. ဝါဂုရန္တိ မိဂဇာလံ. အတ္တနော အတ္ထာယ ဝါတိအာဒိနာ ပရေသံ အတ္ထာယ ကတေ ကပ္ပိယဘာဝံ ဒဿေတွာ ဘိက္ခူနဉ္စ အညေသဉ္စ အတ္ထာယ ကတေ တံ ဒဿေတုံ ‘‘မတာနံ ပေတကိစ္စတ္ထာယာ’’တိအာဒိမာဟ.

ယံ ယံ ဟီတိအာဒိ တဿ ကာရဏဿ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ပုန ပဉ္စန္နံ သဟဓမ္မိကာနံ အတ္ထာယ ကတံ န ကပ္ပတီတိ ဝုတ္တန္တိ ကိရ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော. ဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘ဘိက္ခူနမေဝ သုဒ္ဓါနံ အတ္ထာယ ကတံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ လိခိတံ. အပရေဟိ ပန ‘‘မတာနံ ပေတကိစ္စတ္ထာယာတိအာဒိနာ ဝုတ္တေပိ ကပ္ပတိ၊ ဘိက္ခူနံယေဝ အတ္ထာယာတိ ဣမိနာ ‘ဘိက္ခူနမ္ပိ ဒတွာ မယံ ဘုဉ္ဇိဿာမာ’တိ ကတမ္ပိ ဝုတ္တံ. ပုန ‘ပဉ္စသု ဧကံ ဥဒ္ဒိဿကတံ ဣတရေသံ န ကပ္ပတီ’တိ ဒဿနတ္ထံ ‘ပဉ္စသု ဟိ သဟဓမ္မိကေသူတိအာဒိ ဝုတ္တ’န္တိ ဝဒန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. အညတရသ္မိံ ပန ဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘အမှာကန္တိ စ ရာဇယုတ္တာဒီနန္တိ စ ဝုတ္တေ ဝဋ္ဋတီတိ ဝတွာ ‘တုမှာက’န္တိ အဝတွာ ‘ပေတကိစ္စတ္ထာယာတိ ဝုတ္တေပိ ဝဋ္ဋတီ’တိ စ ဒဿေတွာ သဗ္ဗတ္ထ ဝုတ္တာနံ၊ အာဒိသဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတာနဉ္စ လက္ခဏံ ဌပေန္တေန ‘ဘိက္ခူနံယေဝါ’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘ဘိက္ခူနံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေ ဧဝါတိ အဓိပ္ပါယေနာ’တိ ဝုတ္တံ. န ‘တုမှာကံ၊ အမှာကဉ္စာတိ ဝုတ္တေ အနာပတ္တီ’တိ ဒဿနတ္ထံ. ကသ္မာ? မိဿကဝါရဿ အဘာဝါ. လက္ခဏံ နာမ ဝုတ္တာနံ၊ ဝုတ္တသဒိသာနဉ္စ ဟောတိ. ‘သစေ ပေတကိစ္စတ္ထာယာတိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဘိက္ခူနံ ဘောဇနံ သန္ဓာယ ကရောန္တီ’တိ ဝဒန္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘တသ္မိံ ဝါရေ စ န တုမှာကန္တိ ဝုတ္တေ ဝဋ္ဋတီ’တိ ဝုတ္တတ္တာ. တေနေဝ ဣဓာပိ ‘ပေတကိစ္စတ္ထာယ၊ မင်္ဂလာဒီနံ ဝါ အတ္ထာယ ကတေပိ ဧသေဝ နယော’တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တတ္ထဝသေန ဝုတ္တံ. ‘အဝဓာရဏတ္ထေန မိဿကေ ဝဋ္ဋတီ’တိ စေ? ‘ကပ္ပိယမံသဿ ဟိ ပဋိဂ္ဂဟဏေ အာပတ္တိ နတ္ထီ’တိ ဝစနေန အကပ္ပိယပဋိဂ္ဂဟဏေ အာပတ္တီတိ အာပန္နံ၊ ‘တဉ္စ ဂဟေတဗ္ဗံ သိယာ’တိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ သုန္ဒရံ ဝိယ ဒိဿတိ၊ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ယတ္ထ စာတိ ဘိက္ခူနံ အတ္ထာယ ကတေပိ. တမတ္ထံ အာဝိ ကာတုံ ‘‘သစေ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ပန ‘‘ဘိက္ခုနီနံ ဒုက္ကဋံ၊ ဣတရေသံ ဒဏ္ဍကမ္မဝတ္ထူ’’တိ ဝဒန္တိ. ကပ္ပံ နိရယမှီတိ အသင်္ချေယျကပ္ပံ. ဝိဝဋ္ဋဋ္ဌာယိကာလေယေဝ သံဃဘေဒေါ ဟောတီတိ. ကပ္ပန္တိ အာယုကပ္ပံ.

၄၁၁. ကုသလန္တိ ခေမံ. အာပတ္တိဘယာ ကတာ လဇ္ဇီဟီတိ ဧတ္ထ အာပတ္တိဘယေန အဝဿံ အာရောစေန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘လဇ္ဇီ ရက္ခိဿတီ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၄၂၊ ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၄၅) ပေါရာဏဝစနဿာနုရူပတော ‘‘အညေဟိ လဇ္ဇီဟီ’’တိ ဝုတ္တံ. အလဇ္ဇိဿပိ အနာရောစေန္တဿ အာပတ္တိယေဝ ‘‘ယေ ပဿန္တိ ယေ သုဏန္တီ’’တိ ဝစနတော.

၄၁၆. အသမနုဘာသန္တဿာတိ ကမ္မကာရကေ ကတ္တုနိဒ္ဒေသော၊ သမနုဘာသနကမ္မံ အကရိယမာနဿာတိ အတ္ထော. ဩဒိဿ အနုညာတော နာမ ဥမ္မတ္တကခိတ္တစိတ္တဝေဒနဋ္ဋာဒိကော ‘‘အနာပတ္တိ အာဒိကမ္မိကဿာ’’တိ အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒေ အာဂတတ္တာ အတ္ထီတိ စေ? ယမ္ပီတိအာဒိ. သာ ပနေသာ အနာပတ္တိ. သော ဝုစ္စတီတိ တတ္ထ အာဂတောပိ သကမ္မဗျာဝဋောပိ ဧဝံ ဝုစ္စတိ. ဧတေနုပါယေနာတိ အသမနုဘာသန္တဿ စ အာဒိကမ္မိကဿ စ ဝုတ္တတ္ထဝသေန. ဌပေတွာ အရိဋ္ဌသိက္ခာပဒန္တိ တတ္ထ အာဒိကမ္မိကပဒါဘာဝါ.

တိဝင်္ဂိကန္တိ ဧတ္ထ ဝါစာယ ဧဝ ပဋိနိဿဇ္ဇန္တဿ ဩဋ္ဌစလနာဒိကာယဝိညတ္တိ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဒုဝိဓမ္ပိ ဝိညတ္တိံ ကထေန္တဿ ဟောတိ. ဝစီဘေဒံ ကာတုံ အသက္ကောန္တဿ ကာယဝိကာရံ ကရောန္တဿ အနာပတ္တိယာ ဘဝိတဗ္ဗံ. ကသ္မာ? တိဝင်္ဂေသု ဧကဿ ပရိဟီနတ္တာ၊ တသ္မာ တိဝင်္ဂဘာဝေါ အာပတ္တိယာ၊ အင်္ဂဟာနိဘာဝေါ အနာပတ္တိယာတိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ သိယာ – ယဒိ အင်္ဂဟာနိဘာဝေန အနာပတ္တိ၊ ဧဝံ သန္တေပိ ဝိကာရံ အကတွာ စိတ္တေနေဝ ဝိဿဇ္ဇေန္တဿ အနာပတ္တိယာ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ? တံ န၊ ကသ္မာ? အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကာယဝိကာရံ ဝါ ဝစီဘေဒံ ဝါ အကရောန္တဿေဝ ပန အာပဇ္ဇနတော အကိရိယ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘စိတ္တံ ဝါ အနုပ္ပါဒေန္တဿ ဝါ’’တိ န ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ စိတ္တဉ္စ နာမ ဝိညတ္တိပဋိဗဒ္ဓံ ဧဝါတိ ဝိသုံ အင်္ဂဘာဝေနေဝ ဝုတ္တတ္တာ ဇာနိတဗ္ဗန္တိ စေ? တံ န၊ ဒွိန္နံယေဝ အကိရိယာတိ၊ တသ္မာ စိတ္တေန ဝိဿဇ္ဇေန္တဿာပိ အာပတ္တိ ဝိယ ဒိဿတိ၊ ဥပပရိက္ခိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ‘‘အကုသလစိတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ စေ? ‘‘စိတ္တဗာဟုလ္လတော ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. တေပိ ကိရ ဗာဟုလ္လတော ဝဒန္တိ.

ပဌမသံဃဘေဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၁. ဒုတိယသံဃဘေဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၂၂. သညီတိ သညိနော.

ဒုတိယသံဃဘေဒသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၂. ဒုဗ္ဗစသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၂၄. ပတံ ပတိတံ ဝိဝရိ ဝိဝဋ္ဋယိ. ဧကတော ဥဿာရေတိ စ ဂိဠိတတော ဌပေတိ စ. ဧကပံသုထုပကနဒီသင်္ခံ ဒီဃမူလကပဏ္ဏသေဝါလံ သေဝါလံ ဒဏ္ဍိသိပိပ္ပရိံ ပဏကံ ပေသိဋ္ဌိံ နိဿာရေတိ. တိလဗီဇကန္တိ သုခုမမူလပဏ္ဏကံ ဟုတွာ ဥဒကပိဋ္ဌေ ပတ္ထရိကံ ဥဒကပပ္ပဋကံ နိဿာရေတိ.

၄၂၅-၆. ‘‘ဒုဗ္ဗစ္စဇာတိကော’’တိပိ ပဌန္တိ. အပဒါနေနာတိ ပုရာဏကမ္မေန. ‘‘ကိံ ပုဗ္ဗေပိ မယံ ဧဝရူပံ ကရောမာတိအာဒိနာ ဧကူနဝီသတီ’’တိ မဟာပစ္စရိယံ ကိရ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာယဉ္စ အနုမာနသုတ္တဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘သောဠသဝတ္ထုကာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ သမေတိ.

ဒုဗ္ဗစသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၃. ကုလဒူသကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၃၁. န ကေဝလံ ဝိဟာရော ဧဝ ကီဋာဂိရိ၊ သောပိ ဂါမော ‘‘ကီဋာဂိရိ’’စ္စေဝ ဝုစ္စတိ. ဂါမဉှိ သန္ဓာယ ပရတော ‘‘န အဿဇိပုနဗ္ဗသုကေဟိ ဘိက္ခူဟိ ကီဋာဂိရိသ္မိံ ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဧကသံဝစ္ဆရေ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝဿတိ ကိရ၊ တံ သန္ဓာယ ‘‘ဒွီဟိ မေဃေဟီ’’တိ ဝုတ္တံ. သမဓိကန္တိ ဆ ဇနေ သန္ဓာယ. အကတဝတ္ထုန္တိ နဝံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိံ. ‘‘ဇာဘိသုမနာဒိဂစ္ဆံ အလ္လာနံ ဟရိတာနံ ဧဝါ’’တိ လိခိတံ. ဘူတဂါမဗီဇဂါမဘေဒတော ပနေသ ဘေဒေါ. ဝတတ္ထာယာတိ ဝတိအတ္ထာယ. ယံကိဉ္စီတိ သောဒကံ ဝါ နိရုဒကံ ဝါ. အာရာမာဒိအတ္ထာယာတိ ဝနရာဇိကာဒိအတ္ထာယ. မာလာဝစ္ဆရောပနံ ကုလဒူသကံယေဝ သန္ဓာယ၊ ဂန္ထနာဒိသဗ္ဗံ န သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ. ကထံ ပညာယတီတိ စေ? တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဗုဒ္ဓေန ဓမ္မော’’တိအာဒိ. ‘‘အာဝေဠံ အာဗိဠ’’န္တိပိ ပါဌော.

ဂေါပ္ဖနန္တိ ဂန္ထနံ. ဝေဌိမန္တိ တဂ္ဂတိကမေဝ. ဝေဓိမံ အညေန ကေနစိ ပုပ္ဖံ ဝေဓေတွာ ကတံ. ကဏ္ဋကမ္ပိ ဗန္ဓိတုန္တိ ဧတ္ထ ‘‘သယံ ဝိဇ္ဈနတ္ထံ န ဝဋ္ဋတိ. အညဿတ္ထာယ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဇာလမယံ ဝိတာနံ ဇာလဝိတာနံ. ပုပ္ဖပဋိစ္ဆကံ ဂဝက္ခံ ဝိယ သဆိဒ္ဒံ ကရောန္တိ. တာလပဏ္ဏဂုဠကန္တိ တာလပဏ္ဏမယံ ပုန ကတမ္ပိ ပဋိဆိဇ္ဇကမေဝ. ဓမ္မရဇ္ဇု စေတိယံ ဝါ ဗောဓိံ ဝါ ပုပ္ဖပ္ပဝေသနတ္ထံ အာဝိဇ္ဈိတွာ ဗဒ္ဓရဇ္ဇု. ‘‘ကာသာဝေန ဗဒ္ဓမ္ပိ သုတ္တဝါကာဒီဟိ ဗဒ္ဓံ ဘဏ္ဍိတသဒိသ’’န္တိ လိခိတံ. အံသဘဏ္ဍိကံ ပသိဗ္ဗကေ ပက္ခိတ္တသဒိသတ္တာ ဝေဓိမံ န ဇာတံ၊ တသ္မာ ‘‘သိထိလဗဒ္ဓဿ အန္တရန္တရာ ပက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘အညမညံ အဖုသာပေတွာ အနေကက္ခတ္တုမ္ပိ ပရိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ပူရိတန္တိ ဒီဃတော ပသာရေတွာ ပူရိတံ. ဃဋိကဒါမဩလမ္ဗကောတိ ‘‘ယမကဒါမဩလမ္ဗကော’’တိ လိခိတံ. ‘‘ဂေဏ္ဍုခရပတ္တဒါမာနံ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ စေလာဒီဟိ ကတဒါမမ္ပိ န ဝဋ္ဋတိ အကပ္ပိယာနုလောမတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ.

‘‘ရေစကံ နာမ တထာလာသိယနာဋနဋာနံ နစ္စ’’န္တိ လိခိတံ. တံ ‘‘ပရိဝတ္တန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သာရိယော နာမ ရုတသုနခါ သိင်္ဂါလကမ္မကုရုင်္ဂကေဠိပနေ ဌိတာ’’တိ ကိရ ပါဌော. ‘‘နိဗုဇ္ဈန္တီ’’တိ ပါဠိ.

၄၃၂. အဗလဗလာဒိ-ပဒါနံ ဥပ္ပဋိပါဋိယာ. ယထာ ပါမောက္ခာနံ ဝသေန သဗ္ဗေပိ ‘‘အဿဇိပုနဗ္ဗသုကာ’’တိ ဝုတ္တာ၊ တထာ ပါမောက္ခပ္ပတ္တသာဝကဿ ဝသေန တဒါယတ္တဝုတ္တိနေ သဗ္ဗေပိ ‘‘သာရိပုတ္တာ’’တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဂစ္ဆထ တုမှေ သာရိပုတ္တာ’’တိ.