၁. စီဝရဝဂ္ဂေါ

၁. ပဌမကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၅၉. သမိတာဝိနာတိ သမိတာ’နေန ကိလေသာတိ သမိတာဝီ၊ တေန သမိတာဝိနာ. ‘‘တီဏိ စီဝရာနီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘တိစီဝရ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သင်္ချာပုဗ္ဗော ဒိဂုနေကဝစနန္တိ ဧတ္ထ လက္ခဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တံ ပန အဓိဋ္ဌိတဿပိ အနဓိဋ္ဌိတဿပိ နာမံ ‘‘ဧကရတ္တမ္ပိ စေ ဘိက္ခု တိစီဝရေန ဝိပ္ပဝသေယျာ’’တိအာဒီသု တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌိတဿ နာမံ. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) ဧတ္ထ အနဓိဋ္ဌိတဿ နာမံ၊ ဣဓ တဒုဘယမ္ပိ သမ္ဘဝတိ. ‘‘ဘဂဝတာ ဘိက္ခူနံ တိစီဝရံ အနုညာတံ ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထ အဓိဋ္ဌိတမေဝ. ‘‘အညေနေဝ တိစီဝရေန ဂါမံ ပဝိသန္တီ’’တိ ဧတ္ထ အနဓိဋ္ဌိတမေဝ. ဧကသ္မိံယေဝ ဟိ စီဝရေ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနံ ရုဟတိ၊ န ဣတရသ္မိံ ပတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ဝိယ၊ တသ္မာ ဣတရံ အတိရေကဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ကထဉှိ နာမ ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေဿန္တီ’’တိအာဒိ.

၄၆၀-၁. ပဌမပညတ္တိယာ ပနေတ္ထ ဧကရတ္တမ္ပိ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေယျ၊ နိဿဂ္ဂိယံ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ တတော ပရံ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတုံ. ဧဝဉ္စ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမံ သိက္ခာပဒံ ဥဒ္ဒိသေယျာထ ‘ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတဗ္ဗံ၊ တံ အတိက္ကာမယတော နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’’န္တိ ဧဝံ ဘဂဝါ ပရိပုဏ္ဏံ သိက္ခာပဒံ ပညာပေသိ. အထ ပစ္ဆိမဗောဓိယံ အဇာတသတ္တုကာလေ ကထိနံ အနုညာတံ၊ တတော ပဋ္ဌာယ ဘိက္ခူ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ ဒသာဟ။ပေ။ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဥဒ္ဒိသန္တိ၊ ဧသ နယော ဒုတိယတတိယကထိနေသုပိ. တထာပိ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ဒသာဟပရမန္တိ အယမေတ္ထ အနုပညတ္တီ’’တိ ဧတ္တကံယေဝ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိ ဝစနံ န ပညတ္တိ၊ န စ အနုပညတ္တီတိ သိဒ္ဓံ. န ဟိ ပညတ္တိဝတ္ထုသ္မိံ၊ အနုပညတ္တိဝတ္ထုမှိ ဝါ ကထိနာဓိကာရော ဒိဿတီတိ ယထာဝုတ္တနယောဝ သာရောတိ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ. အထာပိ သိယာ ‘‘ကထိနဿုပ္ပတ္တိကာလတော ပဋ္ဌာယ ဘဂဝတော ဝစနံ အနုပညတ္တိဘာဝေန ဝုတ္တ’’န္တိ. ယဒိ ဧဝံ ဒွေ အနုပညတ္တိယော သိယုံ၊ တတော ပရိဝါရေ (ပရိ. ၂၄) ‘‘ဧကာ အနုပညတ္တီ’’တိဝစနဝိရောဓော. အပိစ ယထာဝုတ္တနယဒီပနတ္ထံ ဣဓ တံ ဝစနံ ပဌမပညတ္တိကာလေ အဝတွာ ပစ္ဆာ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ သာဓိတတ္တာ ဒုတိယတတိယေသု ပစ္ဆာ ဝုတ္တပဌမပညတ္တီသု ဧဝံ ဝုတ္တံ. အညထာ တတ္ထပိ တံ ဝစနံ ပစ္ဆာ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ပစ္ဆာ ဝုတ္တဘာဝံ သန္ဓာယ နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိန္တိအာဒီသု အနုပညတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. သေက္ခပုထုဇ္ဇနာနံ ပေမံ၊ အရဟန္တာနံ ဂါရဝေါ. ဒသမံ ဝါ နဝမံ ဝါတိ ဧတ္ထ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ.

၄၆၂-၃. နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိန္တိ ဣဒံ ကေဝလံ စီဝရပလိဗောဓာဘာဝမတ္တဒီပနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ‘‘နဋ္ဌံ ဝါ ဝိနဋ္ဌံ ဝါ ဒဍ္ဎံ ဝါ စီဝရာသာ ဝါ ဥပစ္ဆိန္နာ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဒသာဟပရမံ ဓာရေတဗ္ဗစီဝရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ သိယာ၊ နဋ္ဌာဒိကံ သော ဓာရေယျ. ဓာရဏဉ္စေတ္ထ ဌပနံ၊ ပရိဘောဂေါ ဝါ. တံ ဒွယံ ကတေပိ ယုဇ္ဇတိ၊ အကတေပိ ယုဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ‘‘ကတံ ဝါ ဟောတီ’’တိပိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. န ဟိ ကတမေဝ အတိက္ကာမယတော နိဿဂ္ဂိယန္တိ၊ တသ္မာ ယံ စီဝရံ ဥပါဒါယ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တမ္ပိ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ ဒသာဟပရမံ ကာလံ ဓာရေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော န ဂဟေတဗ္ဗော. တဉှိ စီဝရံ သန္တဉ္စေ၊ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ ဧကဒိဝသမ္ပိ ပရိဟာရံ န လဗ္ဘတိ. အပိစ ‘‘စီဝရံ နာမ ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ စ ကတံ နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာပိ န တံ သန္ဓာယ ဓာရေတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ အသမ္ဘဝတော.

အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပနေတံ ဝုတ္တံ ‘‘တတ္ထ သိယာ – တဿ ဘိက္ခုနော စီဝရံ နဋ္ဌာဒီသု အညတရံ ယဒိ ဘဝေယျ၊ ကတမံ စီဝရံ ဒသာဟပရမံ ဓာရေယျ. ယသ္မာ ဓာရေတဗ္ဗစီဝရံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ကရဏပလိဗောဓဒဿနတ္ထံ ‘နဋ္ဌံ ဝါ’တိအာဒိပဒါနိ ဝုတ္တာနိ. အယံ ပနတ္ထော ‘နဋ္ဌံ ဝါ’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တစီဝရာနံ အညတရသ္မိံ စီဝရေ အသတိ ဂဟေတဗ္ဗော၊ သတိ တံ ဒသာဟပရမံ အတိက္ကာမယတော နိဿဂ္ဂိယံ. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. ‘ကတံ ဝါ ဟောတီ’တိ ဝုတ္တစီဝရမေဝါဓိပ္ပေတံ. ကသ္မာ ပန ကတစီဝရံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတန္တိ န ဝုတ္တန္တိ စေ? ပါကဋတ္တာ. ကထံ? နဋ္ဌဝိနဋ္ဌစီဝရာဒီနံ ဓာရဏဿ အဘာဝတော ကတစီဝရမေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတန္တိ ပါကဋံ. ယထာ ကိံ? ယထာ ပဌမာနိယတေ မေထုနကာယသံသဂ္ဂရဟောနိသဇ္ဇာနမေဝါဂတတ္တာ သောတဿ ရဟော အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တောတိ ပါကဋော၊ တသ္မာ ‘စက္ခုဿ ရဟော ဣတရသ္မိံ အတ္ထေ အဓိပ္ပေတော’တိ န ဝုတ္တော. ဧဝံသမ္ပဒမိဒန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘ကတံ ဝါ ဟောတီ’တိ ဣဒံ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ကသ္မာ? အကတံ အတိက္ကာမယတောပိ နိဿဂ္ဂိယတ္တာ၊ ကိဉ္စာပိ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ၊ ဣဓ ပန တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနမဓိပ္ပေတံ. တသ္မိံ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေ အကတံ၊ အရဇိတံ၊ အကပ္ပိယကတဉ္စ ‘ဣမံ သင်္ဃာဋိံ အဓိဋ္ဌာမီ’တိအာဒိနာ နယေန အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ တဒတ္ထဒီပနတ္ထံ ‘ကတံ ဝါ ဟောတီ’တိ ဝုတ္တံ. ဣတရထာ ‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ပဋိလဒ္ဓေ’တိ ဝဒေယျ၊ ဧဝံ သန္တေ တိစီဝရံ ဒသာဟံ အတိက္ကာမယတော နိဿဂ္ဂိယန္တိ ကထံ ပညာယတီတိ စေ? ဝစနပ္ပမာဏတော. ‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတု’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ဣဓာပိ ‘အတိရေကစီဝရံ နာမ အနဓိဋ္ဌိတ’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ယသ္မာ ‘ကတံ ဝါ ဟောတီ’တိ ဝစနေန ဣဓာဓိပ္ပေတစီဝရေန သဒ္ဓိံ သေသမ္ပိ ဒသာဟပရမတော ဥတ္တရိ ဓာရေတုံ န လဗ္ဘတီတိ အနုဇာနန္တော ‘အတိရေကစီဝရံ နာမ အနဓိဋ္ဌိတံ အဝိကပ္ပိတ’န္တိ အာဟ. တတ္ထ သိယာ – ယထာ ‘အဝိကပ္ပိတ’န္တိ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တံ၊ တထာ ‘ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမ’န္တိပိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ တိစီဝရမေဝ ဒသာဟပရမံ ဓာရေတဗ္ဗံ ‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိ’န္တိအာဒိအနုပညတ္တိဝသေန. ဣတရထာ ဧကာဟာတိက္ကမေပိ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ ‘ယော ပန၊ ဘိက္ခု၊ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေယျ၊ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’န္တိ ဝစနတော. န တိစီဝရတော အညမ္ပိ စီဝရံ ဒသာဟပရမံ ဓာရေတဗ္ဗံ၊ တတော ပရံ နိဿဂ္ဂိယံ ‘အန္တောဒသာဟ’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ. ယထာဟ ‘အနာပတ္တိ အန္တောဒသာဟံ အဓိဋ္ဌေတိ၊ ဝိကပ္ပေတီ’တိ၊ ဣတရထာ ‘အန္တောဒသာဟံ အဓိဋ္ဌေတီ’တိ ဝစနမတ္တမေဝ ဘဝေယျ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ဣဒံ သဗ္ဗံ အပရေ ဝဒန္တီ’’တိ. ဧတ္ထ အန္တောကထိနေ ဥပ္ပန္နစီဝရံ ကတမေဝ သန္တဉ္စေ၊ ဒသာဟပရမံ ဓာရေတဗ္ဗန္တိ ဣဒဉ္စိမဿ သာဓနတ္ထံ ဝုတ္တဝစနဉ္စ ပရတော ဣဓေဝ ဝုတ္တဝိစာရဏာယ ယထာဝုတ္တယုတ္တိယာ စ ဝိရုဇ္ဈတီတိ န ဂဟေတဗ္ဗံ.

ဣဓေဝ ဝုတ္တဝိစာရဏာ နာမ – ‘‘သွေ ကထိနုဒ္ဓါရော ဘဝိဿတီ’’တိ အဇ္ဇ ဥပ္ပန္နစီဝရံ တဒဟေဝ အနဓိဋ္ဌဟန္တဿ အရုဏုဂ္ဂမနေ နိဿဂ္ဂိယံ. ကသ္မာ? ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိ’’န္တိအာဒိနာ သိက္ခာပဒဿ ဝုတ္တတ္တာ. အန္တောကထိနေ အတိရေကဒသာဟမ္ပိ ပရိဟာရံ လဘတိ၊ ကထိနတော ဥဒ္ဓံ ဧကဒိဝသမ္ပိ န လဘတိ. ယထာ ကိံ? ယထာ အတ္ထတကထိနော သံဃော အတ္ထတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဥဗ္ဘာရာ ဧကဒိဝသာဝသေသေပိ ကထိနုဗ္ဘာရေ အာနိသံသံ လဘတိ၊ ပုနဒိဝသေ န လဘတိ. သစေ သတိသမ္မောသာ ဘာဇနီယစီဝရံ န ဘာဇိတံ၊ ပုနဒိဝသေ အနတ္ထတကထိနာနမ္ပိ သာဓာရဏံ ဟောတိ. ဒိဝသာ စေ သာဝသေသာ၊ အတ္ထတကထိနဿေဝ သံဃဿ ပါပုဏာတိ၊ ဧဝမေဝ အတ္ထတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ဥဗ္ဘာရာ အနဓိဋ္ဌိတံ အဝိကပ္ပိတံ ဝဋ္ဋတိ အနုညာတဒိဝသဗ္ဘန္တရတ္တာ. ကထိနဒိဝသော ဂဏနုပဂေါ ဟောတိ၊ ဥဗ္ဘတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဒသာဟပရမံ ကာလံ ဥပ္ပန္နစီဝရံ ပရိဟာရံ လဘတိ၊ တတော ပရံ န လဘတိ. ကသ္မာ? ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတု’’န္တိ ဝစနတော. အန္တောကထိနေပိ ဧကာဒသေ အရုဏုဂ္ဂမနေ နိဿဂ္ဂိယပ္ပသင်္ဂံ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိ အယံ အနုပညတ္တိ ဝါရေတွာ ဌိတာ၊ န စ တေ ဒိဝသေ အဒိဝသေ အကာသီတိ. တထာ တတိယကထိနေ စ ဝိစာရိတံ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ ဘိက္ခုနော ပနေဝ အကာလစီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’တိ ဝဒန္တေန ဘဂဝတာ ယံ မယာ ဟေဋ္ဌာ ပဌမသိက္ခာပဒေ ‘ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတဗ္ဗ’န္တိ အနုညာတံ၊ တမ္ပိ ကထိနမာသတော ဗဟိ ဥပ္ပန္နမေဝ၊ န အန္တောတိ ဒီပိတံ ဟောတီ’’တိ စ၊ ‘‘‘ကာလေပိ အာဒိဿ ဒိန္နံ ဧတံ အကာလစီဝရ’န္တိ (ပါရာ. ၅၀၀) ဝစနတော ကထိနုဗ္ဘာရတော ဥဒ္ဓံ ဒသာဟပရိဟာရံ န လဘတီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ၊ တေဟိ သဒ္ဓိံ ပုန ကထိနုဗ္ဘာရတော ဥဒ္ဓံ ပဉ္စ ဒိဝသာနိ လဘတီတိ ပသင်္ဂေါပိ ‘နိဋ္ဌိတစီဝရ။ပေ။ ခိပ္ပမေဝ ကာရေတဗ္ဗ’န္တိ အကာလစီဝရဿ ဥပ္ပတ္တိကာလံ နိယမေတွာ ဝုတ္တတ္တာ ဝါရိတော ဟောတိ. တဒုဘယေန ကထိနဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပန္နစီဝရံ ကထိနုဗ္ဘာရတော ဥဒ္ဓံ ဧကဒိဝသမ္ပိ ပရိဟာရံ န လဘတီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတီ’’တိ စ. တသ္မာ ဒုဝိဓမ္ပေတံ ဝိစာရဏံ သန္ဓာယ အမှေဟိ ‘‘ဣဓေဝ ဝုတ္တဝိစာရဏာယ ယထာဝုတ္တယုတ္တိယာ စ ဝိရုဇ္ဈတီတိ န ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဧတ္ထာဟ – ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိ ဣဒံ ဘုမ္မံ ကိံ စီဝရဿ ဥပ္ပတ္တိ နိယမေတိ၊ ဥဒါဟု ဓာရဏံ၊ ဥဒါဟု ဥဘယန္တိ၊ ကိဉ္စေတ္ထ၊ ယဒိ ဥပ္ပတ္တိံ နိယမေတိ၊ ပစ္ဆိမကတ္တိကမာသေ ဧဝ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ ဥပ္ပန္နစီဝရံ တတော ပဋ္ဌာယ ဒသာဟံ ဓာရေတဗ္ဗံ အနိဋ္ဌိတေပိ တသ္မိံ မာသေတိ အာပဇ္ဇတိ. အထ ဓာရဏံ နိယမေတိ၊ အန္တောကထိနေ ဥပ္ပန္နစီဝရံ ဥဗ္ဘတေပိ ဒသာဟပရမံ ဓာရေတဗ္ဗန္တိ အာပဇ္ဇတိ. အထ ဥဘယံ နိယမေတိ၊ တတိယကထိနေ ဝိယ ဝိသေသေတွာ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? ဝုစ္စတေ – ကာမံ ဥဘယံ နိယမေတိ၊ န ပန ဝိသေသနေ ပယောဇနံ အတ္ထိ. ယံ အန္တောကထိနေ ဥပ္ပန္နစီဝရံ သန္ဓာယ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ န တံ သန္ဓာယ ‘‘ဓာရေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ သာဓိတဉှေတံ. ‘‘ကတံ ဝါ ဟောတီ’’တိအာဒိဝစနတော တဒတ္ထသိဒ္ဓိ၊ တေန ပုန ဝိသေသနေ ပယောဇနံ နတ္ထိ၊ န ဟိ ကတမေဝ နိဿဂ္ဂိယံ ကရောတိ၊ န စ နဋ္ဌာဒိကံ ဓာရေတုံ သက္ကာတိ. ယေန ဝါ အဓိပ္ပါယေန ဘဂဝတာ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ၊ သော အဓိပ္ပါယော တတိယကထိနေ ပကာသိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကသ္မာ တတ္ထ ပကာသိတောတိ စေ? ဝိသေသဝိဓာနဒဿနာဓိပ္ပါယတော. ဝိသေသဝိဓာနဉှိ ‘‘နော စဿ ပါရိပူရီ’’တိအာဒိ. တတ္ထာပိ ‘‘စီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ အဝတွာ ‘‘အကာလစီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ ဝိသေသနေန ဥဗ္ဘတေပိ ကထိနေ ကာလစီဝရံ အတ္ထီတိ ဒီပေတိ. ကိဉ္စေတံ? ပစ္ဆိမကတ္တိကမာသေ ဥပ္ပန္နစီဝရံ၊ တေနေဝ တတ္ထ ‘‘အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသမာသေ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဥပ္ပတ္တိနိယမေ ဝုတ္တဒေါသာဘာဝသိဒ္ဓိ. ယဉ္စ တတ္ထ ‘‘ကာလေပိ အာဒိဿ ဒိန္နံ ဧတံ အကာလစီဝရံ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တဿ ဒွေ အတ္ထဝိကပ္ပါ. အာဒေသဝသေန ‘‘အကာလစီဝရ’’န္တိ လဒ္ဓသင်္ချမ္ပိ ကာလေ ဥပ္ပန္နတ္တာ ကာလပရိဟာရံ လဘတိ၊ ပဂေဝါနာဒေသန္တိ အယံ ပဌမော ဝိကပ္ပေါ ဥပ္ပတ္တိနိယမေ ဝုတ္တဒေါသာဘာဝမေဝ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ. တထာ အာဒေသဝသေန အကာလစီဝရသင်္ချံ ဂတံ စီဝရကာလေ ဥပ္ပန္နတ္တာ စီဝရကာလတော ပရံ ဒသာဟပရိဟာရံ န လဘတိ၊ ပဂေဝါနာဒေသန္တိ အယံ ဒုတိယော ဓာရဏနိယမေ ဝုတ္တဒေါသာဘာဝမေဝ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ. ယဒိ ဧဝံ အာဒေသဝသေန အကာလစီဝရဿ အကာလစီဝရတာ ကိမတ္ထိကာတိ စေ? သင်္ဃုဒ္ဒေသိကဿ တဿ အတ္ထတကထိနဿပိ ဘိက္ခုသံဃဿ သာဓာရဏဘာဝတ္ထိကာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အပိစ ပုဂ္ဂလဿ ကထိနဒိဝသာပိ ဒိဝသာဝ. ဧဝံ ဂဏနုပဂတ္တာ အကာလစီဝရသင်္ခယာပဋိလာဘာနုဘာဝေန ‘‘ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိ ဝစနာပေက္ခဿ အနိဿဂ္ဂိယတ္တာ တဒနုလောမတ္တာ ‘‘ကာလစီဝရဿပီ’’တိ ဧဝံ သဗ္ဗထာ စတုဗ္ဗိဓံ ဧတ္ထ ဝစနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အပိစ အတ္ထိ ဧကစ္စေန ကထိနုဒ္ဓါရေန ဥဗ္ဘတေ ကထိနေ ဥပ္ပန္နံ ဧကစ္စဿ ဘိက္ခုနော ကာလစီဝရံ ဟောတိ၊ ဧကစ္စဿ အကာလစီဝရံ၊ တံ သီမာတိက္ကန္တဿ၊ နော ဥဗ္ဘာရဂတံ. တံ ဒွိန္နံ ဝသေန ဥဗ္ဘတေ ဥပ္ပန္နံ ဌပေတွာ ဣတရေသံ အညတရေန ဥဗ္ဘတေ ဥပ္ပန္နန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တဉှိ ယဿ ဥဗ္ဘတံ၊ တဿ အကာလစီဝရံ၊ ဣတရဿ ကာလစီဝရံ. တထာ အတ္ထိ ဧကစ္စေန ကထိနုဒ္ဓါရေန ဥဗ္ဘတေ ကထိနေ ဥပ္ပန္နံ သဗ္ဗဿပိ အကာလစီဝရမေဝ ဟောတိ. တံ ယထာဌပိတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ အတ္ထိ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ ဥပ္ပန္နံ ဌပေတွာ ဝဿာနဿ ပစ္ဆိမေ မာသေ ဥပ္ပန္နံ. တထာ အတ္ထိ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ ဥပ္ပန္နံ အကာလစီဝရံ၊ တံ ဟေမန္တေ၊ ဂိမှေ ဝါ ဥပ္ပန္နန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ ပုဂ္ဂလကာလဘေဒတော ဗဟုဝိဓတ္တာ ဥပ္ပန္နဿ ‘‘ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ ဥပ္ပန္န’’န္တိ န ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အနေကံသိကတ္တာ ဣမမ္ပိ အတ္ထဝိကပ္ပံ ဒဿေတုံ ‘‘ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေတိ ဘိက္ခုနော ကထိနံ ဥဗ္ဘတံ ဟောတီ’’တိ. ဧတ္တာဝတာ သိဒ္ဓေပိ ‘‘အဋ္ဌန္နံ မာတိကာနံ အညတရာယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဓာရယာမီ’’တိ ဘိက္ခုနီဝိဘင်္ဂေ အာဂတောတိ ဝတ္တဗ္ဗော. ‘‘ဧဝ’’န္တိ ဝစနေန ဝစနဘေဒေါ တတ္ထ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

‘‘ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ ဣဒံ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကတ္တာ ဝုတ္တံ. ‘‘အဓိဋ္ဌာနုပဂံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ အသဗ္ဗသင်္ဂါဟိကံ. န ဟိ ယတ္တကံ သင်္ဃာဋိ အဓိဋ္ဌာနုပဂံ ပစ္ဆိမံ၊ တတ္တကံ အန္တရဝါသကာဒိ အဓိဋ္ဌာနုပဂံ ပစ္ဆိမံ ဟောတိ အဓိဋ္ဌာနဿ ဗဟုဝိဓတ္တာ. န ဧဝံ ဝိကပ္ပနာယ ဘေဒေါ တဿာ ဧကဝိဓတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ဧကာဒသေ အရုဏုဂ္ဂမနေ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ အန္တိမံ ဌပေတွာ တတော ပုရိမတရသ္မိန္တိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အန္တိမံ နာမ အပရကတ္တိကာယ ပဌမာရုဏုဂ္ဂမနံ. တဉှိ ကာလတ္တာ နိဿဂ္ဂိယံ န ကရောတိ၊ တေနေဝါဟ အစ္စေကစီဝရသိက္ခာပဒဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဆဋ္ဌိတော ပဋ္ဌာယ ပန ဥပ္ပန္နံ အနစ္စေကစီဝရမ္ပိ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဌပိတစီဝရမ္ပိ ဧတံ ပရိဟာရံ လဘတိယေဝါ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၄၆-၉). ဣမံယေဝ နယံ သန္ဓာယ ‘‘အစ္စေကစီဝရဿ အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသဒိဝသာဓိကော မာသော၊ အတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသဒိဝသာဓိကာ ပဉ္စ မာသာ၊ တတော ပရံ ဧကဒိဝသမ္ပိ ပရိဟာရော နတ္ထီ’’တိ တတ္ထေဝါဟ. ဣမသ္မိံ နယေ သိဒ္ဓေ အနစ္စေကစီဝရံ ဒွါဒသာဟေ န လဘတီတိ သိဒ္ဓမေဝ ဟောတိ. တတော ‘‘အနစ္စေကစီဝရေ အနစ္စေကစီဝရသညီ၊ အနာပတ္တီ’’တိ (ပါရာ. ၆၅၀) ဧတ္ထ အစ္စေကစီဝရသဒိသေ အညသ္မိံ အနဓိဋ္ဌိတေတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. တတ္ထ ပန ‘‘ပဉ္စ မာသာ’’တိ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝစနံ. ဝဿိကသာဋိကဉ္စ အဝဿိကသာဋိကဘာဝံ ပတွာ ဧကာဒသမာသေ ပရိဟာရံ လဘတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဒသာဟာတိက္ကန္တံ နိဿဂ္ဂိယန္တိ ဧတ္ထ အာပတ္တိဝုဋ္ဌာနေ ‘‘ဒသာဟပ္ပဋိစ္ဆန္နံ ပက္ခအတိရေကပက္ခမာသအတိရေကမာသပဋိစ္ဆန္န’’န္တိအာဒိဝစနဘေဒေါ ဝိယ၊ န ဣဓ ဝစနဘေဒေါ၊ တသ္မာ သံဝစ္ဆရာတိက္ကန္တမ္ပိ ဒသာဟာတိက္ကန္တမေဝ နာမ၊ တထာ ဒုတိယကထိနေပိ သံဝစ္ဆရဝိပ္ပဝုတ္ထမ္ပိ ရတ္တိဝိပ္ပဝုတ္ထမေဝ. တတိယေ သံဝစ္ဆရာတိက္ကန္တမ္ပိ မာသာတိက္ကန္တမေဝ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘အနဓိဋ္ဌိတေ အဓိဋ္ဌိတသညီ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ ဣဒမေကဿ တိကပါစိတ္တိယဿ အာဒိပဒဒီပနံ. ဧသ နယော အဝိကပ္ပိတေတိအာဒီသုပိ၊ တသ္မာ ဧတ္ထ အဋ္ဌသု တိကစ္ဆေဒေသု ဧကံ ဝိတ္ထာရေတွာ ဣတရေသံ ဧကေကမာဒိပဒံ ဝိတ္ထာရေဟွာ ဒွေ ဒွေ ဘဂဝတာဝ သင်္ခိတ္တတ္တာတိ ဗဟူသုပိ တိကစ္ဆေဒေသု သမ္ဘဝန္တေသု ဧကော ဧဝ ဝုစ္စတိ၊ ‘‘အယံ ဝိနယဿ ဓမ္မတာ’’တိ ဝဒန္တိ. ဒုက္ကဋဝါရေသု ပန ဧကံ ဒုက္ကဋံ ဝိတ္ထာရေတွာ သေသာနိ သတ္တ တထေဝ သင်္ခိတ္တာနိ. တထာ အန္တိမန္တိမော ဧကေကော အနာပတ္တိကောဋ္ဌာသောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အနာပတ္တိ အန္တောဒသာဟန္တိ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – တံ ဒသာဟပရမံ ဓာရေတဗ္ဗံ. တံ အတိရေကစီဝရံ ယထာသကံ အဓိဋ္ဌာနံ အန္တောဒသာဟံ အဓိဋ္ဌေတိ ဝါ ဝိကပ္ပေတိ ဝါ ဝိဿဇ္ဇေတိ ဝါ အတ္တနော ဓမ္မတာယ နဿတိ ဝါ ဝိနဿတိ ဝါ ဍယှတိ ဝါ အညော ဝါ တံ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှာတိ ဝိဿာသန္တော ဝါ ဂဏှာတိ ပါစိတ္တိယတော အနာပတ္တိ. ဒုက္ကဋတော ပန သိယာ အာပတ္တိ သိယာ အနာပတ္တိ သညာဘေဒေန. အန္တိမာနံ ပနေတ္ထ ဒွိန္နံ ပဒါနံ ဝသေန အနစ္ဆိန္နေ အစ္ဆိန္နသညီ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ. အဝိဿာသဂ္ဂါဟေ ဝိဿာသဂ္ဂါဟသညီ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယန္တိအာဒိကာ ဒွေ တိကပါစိတ္တိယာ၊ ဒွေ စ ဒုက္ကဋာ သင်္ခိတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတ္ထ ဟိ ယဒိ အန္တောဒသာဟံ အဓိဋ္ဌေတိ၊ ဒသာဟပရမံ အရုဏံ အတိက္ကမိတွာ တဿ ဒိဝသဘာဂေ အဓိဋ္ဌဟတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယံ တာဝ ပါဠိဝိနိစ္ဆယော.

အဋ္ဌကထာယံ ပန ဣတော ဂရုကတရာနီတိအာဒိမှိ အယံ စောဒနာပုဗ္ဗင်္ဂမော ဝိနိစ္ဆယော – ဂဏ္ဌိပဒေ ပနဿ ဣတော နိဿဋ္ဌစီဝရဒါနတော ဂရုကမ္ပိ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ ယထာ အပလောကနေန ကရောန္တိ၊ ဧဝမိဒံ ဉတ္တိယာ ကတ္တဗ္ဗမ္ပိ ပကတိဝစနေန ဝဋ္ဋတီတိ. ယဒိ ဧဝံ ပရိဝါရေ ကမ္မဝဂ္ဂဿ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဉတ္တိကမ္မမ္ပိ ဧကံ ဉတ္တိံ ဌပေတွာဝ ကာတဗ္ဗံ၊ အပလောကနကမ္မာဒိဝသေန န ကာတဗ္ဗ’’န္တိ (ပရိ. အဋ္ဌ. ၄၈၂) ယံ ဝုတ္တံ၊ တေန ဝိရုဇ္ဈေယျ. တေနေတံ ဝုစ္စတိ ‘‘တေသံ ဧတံ အနုလောမ’’န္တိ၊ တသ္မာ အနုလောမနယေနေဝ တံ ဝုတ္တံ. နိယမံ ပန ယထာ ဒွိန္နံ ပါရိသုဒ္ဓိဥပေါသထော ဝိနာ ဉတ္တိယာ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဒွိန္နံ နိဿဋ္ဌစီဝရဒါနမ္ပီတိ ဝဒါမ၊ တသ္မာ ‘‘အာယသ္မတော ဒေမာ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ကထံ ပနေတံ ဉာတဗ္ဗန္တိ? တဒနုလောမတ္တာတိ. ဧကဒေဝေဒံ ဉတ္တိကမ္မံ အပလောကနေနာပိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သာဓနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အာစရိယော. အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပနေတ္ထ စောဒနံ ကတွာ ‘‘ဧတံ သာဓိတံ. ဉတ္တိကမ္မံ ဧကံ ဉတ္တိံ ဌပေတွာဝ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ပါဠိယာ အာဂတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ဣဒံ ပန ပါဠိယံ နာဂတံ၊ လေသတော အာဟရိတွာ ဝုတ္တန္တိ ကတွာ ဧတံ အပလောကနေနာပိ ဝဋ္ဋတီတိ.

၄၆၈. ဧသ နယောတိ အညေသံ စီဝရေသု ဥပစိကာဒီဟိ ခါယိတေသု မမပိ ခါယိတာနီတိအာဒိ. ‘‘အညေန ကတံ။ပေ။ သာဓက’’န္တိ ဝစနတော သမာနဇာတိကံ၊ ဧကတ္ထဇာတိကဉ္စ တတိယကထိနံ ပဌမသမာနမေဝါတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ.

၄၆၉. တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုန္တိ ဧတ္ထ တိစီဝရံ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗယုတ္တကံ၊ ယံ ဝါ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌာတုံ အဝိကပ္ပေတုံ အနုဇာနာမိ၊ တဿ အဓိဋ္ဌာနကာလပရိစ္ဆေဒါဘာဝတော သဗ္ဗကာလံ ဣစ္ဆန္တဿ အဓိဋ္ဌာတုံယေဝ အနုဇာနာမိ၊ တံ ကာလပရိစ္ဆေဒံ ကတွာ ဝိကပ္ပေတုံ နာနုဇာနာမိ. သတိ ပန ပစ္စယေ ယဒါ တဒါ ဝါ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘အနာပတ္တိ အန္တောဒသာဟံ အဓိဋ္ဌေတိ၊ ဝိကပ္ပေတီ’’တိ ဝစနတော သိဒ္ဓံ ဟောတီတိ ဝုတ္တမေတံ. ဝဿိကသာဋိကံ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတုံယေဝ နာဓိဋ္ဌာတုံ. ဝတ္ထဉှိ ကတပရိယောသိတံ အန္တောစတုမာသေ ဝဿာနဒိဝသံ အာဒိံ ကတွာ အန္တောဒသာဟေ အဓိဋ္ဌာတုံ အနုဇာနာမိ၊ စတုမာသတော ဥဒ္ဓံ အတ္တနော သန္တကံ ကတွာ ဌပိတုကာမေန ဝိကပ္ပေတုံ အနုဇာနာမီတိ အတ္ထော. သုဂတစီဝရတော ဦနကန္တိ တိဏ္ဏမ္ပိ စီဝရာနံ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ. ‘‘တိစီဝရံ ပန ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝါဒေ ပန သတိ တထာရူပပစ္စယေ ဝဋ္ဋတိ. ယထာ သတိ ပစ္စယေ ဝိကပ္ပေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သာဓိတမေတံ၊ ပဂေဝ အညေန အဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌာတုံ. ‘‘အန္တောဒသာဟံ အဓိဋ္ဌေတိ၊ ဝိကပ္ပေတီ’’တိ အနိယမတော ဝုတ္တန္တိ သင်္ဃာဋိ၊ ဥတ္တရာသင်္ဂေါ၊ အန္တရဝါသကန္တိ အဓိဋ္ဌိတာနဓိဋ္ဌိတာနံ သမာနမေဝ နာမံ. ‘‘အယံ သင်္ဃာဋီ’’တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၁၂၆) ဟိ အနဓိဋ္ဌိတာ ဝုတ္တာ. ‘‘တိစီဝရေန ဝိပ္ပဝသေယျာ’’တိ ဧတ္ထ အဓိဋ္ဌိတာ ဝုတ္တာ. သာမန္တဝိဟာရေ ဝါတိ ဂေါစရဂါမတော ဝိဟာရေတိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော. ဒူရတရေပိ လဗ္ဘတေဝါတိ အာစရိယော. အနုဂဏ္ဌိပဒေပိ ‘‘သာမန္တဝိဟာရေ ဝါတိ ဒေသနာသီသမတ္တံ၊ တသ္မာ ဌပိတဋ္ဌာနံ သလ္လက္ခေတွာ ဒူရေ ဌိတမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သာမန္တဝိဟာရော နာမ ယတ္ထ တဒဟေဝ ဂန္တွာ နိဝတ္တိတုံ သက္ကာ. ရတ္တိဝိပ္ပဝါသံ ရက္ခန္တေန တတော ဒူရေ ဌိတံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဧဝံ ကိရ မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တန္တိ. ကေစိ ‘‘စီဝရဝံသေ ဌပိတံ အညော ပရိဝတ္တိတွာ နာဂဒန္တေ ဌပေတိ၊ တံ အဇာနိတွာ အဓိဋ္ဌဟန္တဿပိ ရုဟတိ စီဝရဿ သလ္လက္ခိတတ္တာ’’တိ ဝဒန္တိ. အဓိဋ္ဌဟိတွာတိ ပရိက္ခာရစောဠာဒိဝသေန. မဟန္တတရမေဝါတိအာဒိ သဗ္ဗာဓိဋ္ဌာနသာဓာရဏလက္ခဏံ. တတ္ထ ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝါတိ အဓိဋ္ဌိတစီဝရဿ ဧကဒေသဘူတတ္တာ. အနဓိဋ္ဌိတဉ္စေ၊ အဓိဋ္ဌိတဿ အပ္ပဘာဝေန ဧကဒေသဘူတံ အဓိဋ္ဌိတသင်္ချမေဝ ဂစ္ဆတိ. တထာ အဓိဋ္ဌိတဉ္စေ၊ အနဓိဋ္ဌိတဿ ဧကဒေသဘူတံ အနဓိဋ္ဌိတသင်္ချံ ဂစ္ဆတီတိ ဟိ လက္ခဏံ၊ န ကေဝလဉ္စေတ္ထ ဒုတိယပဋ္ဋမေဝ၊ တတိယပဋ္ဋာဒိကမ္ပိ. ယထာဟ ‘‘အနုဇာနာမိ။ပေ။ ဥတုဒ္ဓဋာနံ ဒုဿာနံ စတုဂ္ဂုဏံ သင်္ဃာဋိံ။ပေ။ ပံသုကူလေ ယာဝဒတ္ထ’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၄၈).

အဝသေသာ ဘိက္ခူတိ ဝက္ခမာနကာလေ နိသိန္နာ ဘိက္ခူ. တသ္မာ ဝဋ္ဋတီတိ ယထာ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ ပရိက္ခာရစောဠမ္ပိ ဝုတ္တံ၊ န တဿ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ ဝုတ္တော၊ န စ သင်္ချာပရိစ္ဆေဒေါ၊ တသ္မာ တီဏိပိ စီဝရာနိ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ‘‘ဣမာနိ စီဝရာနိ ပရိက္ခာရစောဠာနိ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အတ္ထော. ‘‘နိဓာနမုခမေတ’’န္တိ ကထံ ပညာယတီတိ စေ? ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘိက္ခူနံ ပရိပုဏ္ဏံ ဟောတိ တိစီဝရံ၊ အတ္ထော စ ဟောတိ ပရိဿာဝနေဟိပိ ထဝိကာဟိပီ’’တိ ဧတသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရိက္ခာရစောဠ’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) အနုညာတတ္တာ. ဘိက္ခူနဉ္စ ဧကမေဝ ပရိဿာဝနံ၊ ထဝိကာ ဝါ ဝဋ္ဋတိ၊ န ဒွေ ဝါ တီဏိ ဝါတိ ပဋိက္ခေပါဘာဝတော ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမပ္ပမာဏာနိ၊ အတိရေကပ္ပမာဏာနိ ဝါ ပရိဿာဝနာဒီနိ ပရိက္ခာရာနိ ကပ္ပန္တီတိ သိဒ္ဓံ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ယံနူနာဟံ ဘိက္ခူနံ စီဝရေ သီမံ ဗန္ဓေယျံ မရိယာဒံ ဌပေယျ’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၄၆) ဝစနဝိရောဓောတိ စေ? န၊ အနုသန္ဓိယာ အဇာနနတော၊ ဝိရောဓတော စ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? စီဝရက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၃၂၆ အာဒယော) ပဌမံ ဂဟပတိစီဝရံ အနုညာတံ၊ တတော ပါဝါရကောသိယကောဇဝကမ္ဗလာဒိ. တတော ‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန သံဃဿ ဥစ္စာဝစာနိ စီဝရာနိ ဥပ္ပန္နာနိ ဟောန္တိ. အထ ခေါ ဘိက္ခူနံ ဧတဒဟောသိ ‘ကိံ နု ခေါ ဘဂဝတာ စီဝရံ အနုညာတံ၊ ကိံ အနနုညာတ’’’န္တိ ဧတသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဆ စီဝရာနိ ခေါမ’’န္တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၃၃၉) ကပ္ပိယစီဝရဇာတိ အနုညာတာ၊ န ပန သင်္ချာပမာဏံ. တတော ‘‘အဒ္ဒသ ဘဂဝါ။ပေ။ သမ္ဗဟုလေ ဘိက္ခူ စီဝရေဟိ ဥဗ္ဘဏ္ဍိတေ သီသေပိ စီဝရဘိသိံ ကရိတွာ ခန္ဓေပိ စီဝရဘိသိံ ကရိတွာ ကဋိယာပိ စီဝရဘိသိံ ကရိတွာ အာဂစ္ဆန္တေ၊ ဒိသွာန ဘဂဝတော ဧတဒဟောသိ။ပေ။ ယေပိ ခေါ တေ ကုလပုတ္တာ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ သီတာလုကာ သီတဘီရုကာ၊ တေပိ သက္ကောန္တိ တိစီဝရေန ယာပေတုံ၊ ယံနူနာဟံ ဘိက္ခူနံ စီဝရေ သီမံ ဗန္ဓေယျံ မရိယာဒံ ဌပေယျံ တိစီဝရံ အနုဇာနေယျ’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၄၆) စီဝရံ အနုညာတံ၊ တဉ္စ ခေါ ဧကမေဝ. ဆဗ္ဗဂ္ဂိယာ ပန မိစ္ဆာ ဂဟေတွာ ဗဟူနိ ပရိဟရိံသု. တာနိ နေသံ အတိရေကဋ္ဌာနေ ဌိတာနိ ဟောန္တိ. တတော ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၄၇) အနုညာတံ၊ တေနေတံ ပညာယတိ. အတိရေကာနိ ဗဟူနိ စီဝရာနိ တေ ပရိဟရိံသု၊ ‘‘တာနိ ဒသာဟပရမမေဝ ဓာရေတုံ အနုဇာနာမိ၊ န တမေဝေက’’န္တိ ဝဒန္တေန ယာ ပုဗ္ဗေ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနသင်္ခါတာ စီဝရေ သီမာဗဒ္ဓါ၊ မရိယာဒါ စ ဌပိတာ၊ တာယ သတိပိ တိစီဝရဗာဟုလ္လပရိဟရဏက္ကမော ဒဿိတော ဒိဝသပရိစ္ဆေဒဝသေန. တတော ပရံ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတိရေကစီဝရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၄၇) အနုဇာနန္တေန ဝိနာပိ ဒိဝသပရိစ္ဆေဒေန အတိရေကစီဝရပရိဟရဏက္ကမော ဒဿိတောတိ ဒွေပိ တာနိ နိဓာနမုခါနီတိ သိဒ္ဓံ. တထာ ပရိက္ခာရစောဠာဓိဋ္ဌာနမ္ပိ သိယာ၊ အညထာ ဣတရစီဝရာဓိဋ္ဌာနာနုဇာနနဝိရောဓော သိယာ သီမာမရိယာဒဋ္ဌပနဝိရောဓတော. တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနပညတ္တိယေဝ တိစီဝရမရိယာဒါ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပါဋေက္ကံ နိဓာနမုခမေတ’’န္တိ. ‘‘ပဌမံ တိစီဝရံ တိစီဝရာဓိဋ္ဌာနေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ ပုန ပရိဟရိတုံ အသက္ကောန္တေန ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ န တွေဝ အာဒိတောဝ ဣဒံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ယထာ တိစီဝရံ ပရိဟရိတုံ အသက္ကောန္တဿ ဂိလာနဿ ဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိ အနုညာတာ၊ အဂိလာနဿပိ သာသင်္ကသိက္ခာပဒေ (ပါရာ. ၆၅၂) တဿ အန္တရဃရေ နိက္ခေပေါ စ၊ တတောပိ သတိ ပစ္စယေ ဆာရတ္တဝိပ္ပဝါသော၊ တတောပိ အသက္ကောန္တဿ ပစ္စုဒ္ဓါရော၊ ပစ္စုဒ္ဓဋမ္ပိ အန္တောဒသာဟေ အဓိဋ္ဌာတုံ၊ အသက္ကောန္တဿ ဝိကပ္ပနာ စ အနုညာတာ. တထေဝ ဒွိန္နမ္ပိ သမ္မုခါပရမ္မုခါဝိကပ္ပနာနံ ပရသန္တကတ္တာ ဝိကပ္ပနပစ္စယေ အသတိ ‘ပရိက္ခာရစောဠ’န္တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဘဂဝတာ အနုညာတံ သိယာ၊ ယတော တဒဓိပ္ပါယညူ ဧဝံ ဝဒန္တီ’’တိ မဟာပစ္စရိယမ္ပိ ဝုတ္တံ. ပုဗ္ဗေတိအာဒိ ‘‘ပါဋေက္ကံ နိဓာနမုခ’’န္တိ ဝုတ္တဿ ပယောဂဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. အဗဒ္ဓသီမာယံ ဒုပ္ပရိဟာရန္တိ ဝိကပ္ပနာဒိအတ္ထာယ ဥပစာရံ အတိက္ကမိတွာပိ ဂမနသမ္ဘဝတော.

ဝဿိကသာဋိကာ အနတိရိတ္တပ္ပမာဏာတိ တဿာ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဿ ဝုတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ. ပစ္စတ္ထရဏမ္ပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝါတိ ‘‘ဣဒံ၊ ဘန္တေ၊ အမှာကံ သေနာသနဿ ဥပရိ အတ္ထရိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ ဒိန္နံ နာဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ ‘‘ဣဒံ တုမှာက’’န္တိ ဒိန္နံ သယံ အဓိပ္ပေတံဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘သကိံ အဓိဋ္ဌိတံ အဓိဋ္ဌိတမေဝ ဟောတိ၊ န ပုန ပစ္စုဒ္ဓရီယတိ ကာလပရိစ္ဆေဒါဘာဝတော’’တိ လိခိတံ. ‘‘ဧကဝစနေနပိ ဝဋ္ဋတီတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဘေသဇ္ဇနဝကမ္မမာတာပိတုအာဒီနံ အတ္ထာယာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဣမိနာ ဘေသဇ္ဇံ စေတာပေဿာမိ၊ ဣဒံ မာတုယာ ဒဿာမီ’’တိ ဌပေန္တေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. ‘‘‘ဣဒံ ဘေသဇ္ဇဿ၊ ဣမံ မာတုယာ’တိ ဝိဘဇန္တေန အဓိဋ္ဌာနကိစ္စံ နတ္ထီတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သကဘာဝံ မောစေတွာ ဌပနံ သန္ဓာယာဟာ’’တိ လိခိတံ.

‘‘ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ အယံ သင်္ဂီတိတော ပဋ္ဌာယ အာဂတအဋ္ဌကထာဝါဒေါ. တတော ပရံ အာစရိယာနံ တတ္ထ တတ္ထ ယုတ္တိဝိစာရဏာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပမာဏစီဝရဿာတိ ပစ္ဆိမပ္ပမာဏဿ. ဒွေ စီဝရာနီတိ သဟ ဥတ္တရာသင်္ဂေန. ဧသ နယောတိ ပမာဏယုတ္တေသု ယတ္ထ ကတ္ထစီတိအာဒိနယောဝ. ‘‘တံ အတိက္ကာမယတော ဆေဒနက’’န္တိ (ပါစိ. ၅၃၃) ဝစနတော ဥတ္တရိ ပဋိသိဒ္ဓံ၊ တတော ဟေဋ္ဌာ အပ္ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ ဝဋ္ဋတိ. တတ္ထ သိယာ – တိစီဝရဿ ပစ္ဆိမပ္ပမာဏံ ဝိသုံ သုတ္တေ နတ္ထီတိ၊ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ သိက္ခာကရဏီယေဟိ သိဒ္ဓတ္တာ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ‘‘‘ပရိမဏ္ဍလံ နိဝါသေဿာမိ၊ ပါရုပိဿာမိ၊ သုပ္ပဋိစ္ဆန္နော အန္တရဃရေ ဂမိဿာမီ’တိ (ပါစိ. ၅၇၆-၅၇၉) ဝစနတော ယတ္တကေန ပမာဏေန ပရိမဏ္ဍလတာ၊ သုပ္ပဋိစ္ဆန္နတာ စ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တက္ကမေန သမ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တေသံ ဝသေန ပစ္ဆိမပ္ပမာဏန္တိ သိဒ္ဓံ၊ တဉ္စ ခေါ မုဋ္ဌိပဉ္စကာဒိ ယထာဝုတ္တမေဝ ဝုစ္စတေ. တေနေဝါဟ လေသံ ဌပေတွာ ‘‘ဝိသုံ သုတ္တေ နတ္ထီ’’တိ.

အပိစေတ္ထ အဓိပ္ပေတံ၊ တထာပိ န သမေတိယေဝါတိ အတ္ထော၊ တသ္မာ ‘‘ယဒီ’’တိအာဒိသမ္ဗန္ဓော အဒ္ဓါ ဝုတ္တော. ယသ္မာ ပရိစ္ဆိန္နော သမေတိ စ. ဣတရေသု ပန ဧကစ္စသ္မိံ အာစရိယဝါဒေ နေဝ ပရိစ္ဆေဒေါ အတ္ထိ. ဧကစ္စသ္မိံ န ပုဗ္ဗာပရံ သမေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အဓိဋ္ဌာနံ အဓိဋ္ဌာနမေဝ၊ ပရိဘောဂကာလေ ပန အရဇိတံ န ဝဋ္ဋတိ. ဣဒံ သဗ္ဗံ တိစီဝရေ ဧဝ. ဣမဿ ပန သိက္ခာပဒဿ အယံ သင်္ခေပဝိနိစ္ဆယော – အနတ္ထတေ ကထိနေ ဟေမန္တာနံ ပဌမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ အတ္ထတေ ကထိနေ ဂိမှာနံ ပဌမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နစီဝရံ သန္ဓာယ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ.

ဧတ္ထာဟ – ‘‘ရဇကေဟိ ဓောဝါပေတွာ သေတံ ကာရာပေန္တဿာပိ အဓိဋ္ဌာနံ အဓိဋ္ဌာနမေဝါ’’တိ ဝစနတော အရဇိတေပိ အဓိဋ္ဌာနံ ရုဟတိ၊ တေန သူစိကမ္မံ ကတွာ ရဇိတွာ ကပ္ပဗိန္ဒုံ ဒတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ နိယမော န ကာတဗ္ဗောတိ? ဝုစ္စတေ၊ ကာတဗ္ဗောဝ ပတ္တော ဝိယ အဓိဋ္ဌိတော. ယထာ ပုန သေတဘာဝံ၊ တမ္ဗဘာဝံ ဝါ ပတ္တော အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတိ၊ န စ ပန တာဒိသော အဓိဋ္ဌာနံ ဥပဂစ္ဆတိ၊ ဧဝမေတံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. ‘‘ယတော ပဋ္ဌာယ ပရိဘောဂါဒယော ဝဋ္ဋန္တိ၊ တတော ပဋ္ဌာယ အန္တောဒသာဟေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝဒန္တိ.

အဝိသေသေန ဝုတ္တဝစနန္တိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ အဓိဋ္ဌေတိ၊ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗံ ဝိကပ္ပေတီတိ ဧဝံ သဝိသေသံ ကတွာ အဝစနံ ‘‘န ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) ဣမိနာ ဝိရုဒ္ဓံ ဝိယ ဒိဿတိ. ဣဒါနိ ဣဒံ အဓိဋ္ဌာနဝိကပ္ပနနယပဋိဗဒ္ဓံ ခန္ဓကံ၊ ပရိဝါရဉ္စ မိဿေတွာ ပကိဏ္ဏကံ ဝုစ္စတိ – ခန္ဓကေ တာဝ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတုံ၊ ဝဿိကသာဋိကံ ဝဿာနံ စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ၊ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပရိဝါရေ ‘‘န နဝ စီဝရာနိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနိ၊ န နဝ စီဝရာနိ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနီ’’တိ (ပရိ. ၃၂၉)၊ ‘‘ဒသကေ ဒသ၊ ဧကာဒသကေ ဧကာဒသ စီဝရာနိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနိ၊ န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနီ’’တိ (ပရိ. ၃၃၁) စ အနေကက္ခတ္တုံ ဝစနေန သုဋ္ဌု ဒဠှံ ကတွာ ‘‘သဗ္ဗာနိ စီဝရာနိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနိ၊ န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဥဘောပိ တေ ဝိရုဒ္ဓါ ဝိယ ဒိဿန္တိ၊ ခန္ဓကေ ဧဝ စ ‘‘ဝဿိကသာဋိကံ ဝဿာနံ စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၅၈) ဝုတ္တံ. တဒဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဝဿိကသာဋိကာ အနတိရိတ္တပ္ပမာဏာ နာမံ ဂဟေတွာ ဝုတ္တနယေနေဝ စတ္တာရော ဝဿိကေ မာသေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ၊ တတော ပရံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣဒဉ္စ ဝိရုဒ္ဓံ ဝိယ ဒိဿတိ အညမညံ ဟေမန္တေ ပစ္စုဒ္ဓါရသမ္ဘဝတော၊ ဝဿာနေ ဝိကပ္ပနာသမ္ဘဝတော စ. တထာ ဣဓ ‘‘အနာပတ္တိ အန္တောဒသာဟံ အဓိဋ္ဌေတိ ဝိကပ္ပေတီ’’တိ ဝစနပ္ပမာဏတော သဗ္ဗတ္ထ ဝိကပ္ပနာယ အပ္ပဋိသိဒ္ဓဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉) အဋ္ဌကထာဝစနံ ပရိဝါရဝစနေန ဝိရုဒ္ဓံ ဝိယ ဒိဿတိ၊ န ဟိ ဝိရုဒ္ဓံ တထာဂတာ ဘာသန္တိ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာနယောဝေတ္ထ ပဋိသရဏံ၊ ယေန သဗ္ဗမ္ပိ တံ ဧကရသံ ဟောတိ. ပရိဝါရဋ္ဌကထာယဉ္စ ဝုတ္တံ ‘‘န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနီတိ အဓိဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနီ’’တိ (ပရိ. အဋ္ဌ. ၃၂၉). တိစီဝရာနိ အဓိဋ္ဌိတကာလတော ပဋ္ဌာယ၊ ဝဿိကသာဋိကာဒီနိ စ အတ္တနော အတ္တနော အဓိဋ္ဌာနခေတ္တေ န အကာမာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနီတိ အတ္ထော၊ အဝသေသပါဠိ၊ အတ္ထော စ ဣဓ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော၊ တသ္မာ သဗ္ဗမ္ပေတံ ဧကရသန္တိ.

ဧတ္ထာဟ – ယဒိ ဧဝံ ‘‘နဝ စီဝရာနိ နာဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနီ’’တိ စ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဝိကပ္ပိတကာလတော ပဋ္ဌာယ ဟိ နာဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနီတိ? ဧတ္ထ ဝုစ္စတေ – ‘‘တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတုံ။ပေ။ ပရိက္ခာရစောဠံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ဧတ္ထ သဗ္ဗတ္ထ အဓိဋ္ဌာနေ ပဋိသေဓာဒဿနတော၊ ဝိကပ္ပနာယ အဒဿနတော စ ‘‘တတော ပရ’’န္တိ ဒွီသွေဝ ပရိစ္ဆေဒဒဿနတော စ ‘‘နဝ စီဝရာနိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနိ၊ န ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာနိ စေဝ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အပရော နယော – အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုံ အကာမာ. ကသ္မာ? ကာလေ ဥပ္ပန္နံ အနဓိဋ္ဌဟန္တဿ ကာလာတိက္ကမေ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော၊ အကာလေ ဥပ္ပန္နံ အနဓိဋ္ဌဟန္တဿ ဒသာဟာတိက္ကမေ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော စ. တတ္ထ ယံ ကာလေ ဥပ္ပန္နံ အပ္ပဟောန္တေပိ ဒသာဟေ ကာလာတိက္ကမေ အာပတ္တိကရံ၊ တံ နိဿဇ္ဇနကာလေ ‘‘ဣဒံ မေ၊ ဘန္တေ၊ အတိရေကစီဝရံ ဓာရိတံ နိဿဂ္ဂိယံ၊ ဣမာဟံ သံဃဿာ’’တိအာဒိနာ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ ဣတရံ ယထာပါဠိမေဝ. တတ္ထ ပဌမနယော ‘‘ယော ပန၊ ဘိက္ခု၊ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေယျ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ ဣမာယ ပဌမပညတ္တိယာ ဝသေန ဝုတ္တော၊ ဒုတိယော အနုပညတ္တိယာ ဝသေန ဝုတ္တော.

ယထာ စ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗဝတ္ထုမှိ အသတိ ယထာပါဠိံ အဝတွာ ကေဝလံ အာပတ္တိ ဧဝ ဒေသေတဗ္ဗာ၊ ယထာ စ ဝဿိကသာဋိကနိဿဇ္ဇနေ ကေဝလံ ပရိယိဋ္ဌမတ္တေ ယထာပါဠိံ အဝတွာ ယထာသမ္ဘဝံ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ တထာ ဣဒမ္ပီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယထာ သံဝစ္ဆရာတိက္ကန္တံ အတိရေကစီဝရံ ‘‘ဒသာဟာတိက္ကန္တ’’မိစ္စေဝ ဝုစ္စတိ. သံဝစ္ဆရဝိပ္ပဝုတ္ထတိစီဝရံ၊ မာသာတိက္ကန္တဉ္စ ‘‘ရတ္တိဝိပ္ပဝုတ္ထ’’န္တိ စ ‘‘ဆာရတ္တဝိပ္ပဝုတ္ထ’’န္တိ စ ဝုစ္စတိ၊ တထာ ဣဒမ္ပိ ‘‘ဒသာဟာတိက္ကန္တ’’မိစ္စေဝ ဝုစ္စတီတိ ဧကေ၊ တသ္မာ သိဒ္ဓမိဒံ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိစီဝရံ အဓိဋ္ဌာတုံ အကာမာ’’တိ၊ တထာ အကာမာ န ဝိကပ္ပေတုန္တိ အတ္ထော. ဣစ္ဆာယ ဟိ သတိ ‘‘ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိပ္ပဝါသသုခတ္ထံ ဝိကပ္ပနာယ ဩကာသော ဒိန္နော ဟောတိ၊ ဒသာဟာတိက္ကမေ စ အနာပတ္တီ’’တိ ဝစနတော ဝိကပ္ပေတုံ အနုဇာနာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တထာ ဝဿိကသာဋိကာ အကာမာ အဓိဋ္ဌာတုံ ဒသာဟာတိက္ကမေ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော. ကိတ္တကံ ကာလန္တိ စေ? ဝဿာနံ စာတုမာသံ၊ ဣစ္ဆာယ ပန သတိ ဥဒ္ဓံယေဝ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗံ. ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဝိကပ္ပနာယ အပ္ပဋိသိဒ္ဓဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ‘‘အတ္ထာပတ္တိ ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတိ၊ နော ဂိမှေ၊ နော ဝဿေ’’တိ (ပရိ. ၃၂၃) စ ဝုတ္တံ၊ တေန ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တတော ပရံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ’’တိ.

တတြာယံ ဝိစာရဏာ – ကဒါ ပစ္စုဒ္ဓရိတဗ္ဗာ၊ ကဒါ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ၊ ကိဉ္စေတ္ထ ယသ္မာ ‘‘တတော ပရ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဟေမန္တဉ္စ ပတ္တမတ္တေ သာ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ၊ တသ္မာ ‘‘ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ အဓိဋ္ဌာနဿ နတ္ထိတာယ၊ အထ ‘‘အန္တောစာတုမာသေ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တန္တိ? ဧတ္ထ ဧကစ္စေ ဝဒန္တိ ‘‘ဝတ္တဗ္ဗမေတ’’န္တိ. ယထာ ပရိဝုတ္ထပရိဝါသော၊ စိဏ္ဏမာနတ္တော စ သန္တော နိဋ္ဌိတေသုပိ ပရိဝါသမာနတ္တဒိဝသေသု၊ တထာ နိဋ္ဌိတေသုပိ အဓိဋ္ဌာနဒိဝသေသု သာဓိဋ္ဌာနမေတန္တိ ဧကေ. အဋ္ဌကထာစရိယာနံ ဣဒံ သန္နိဋ္ဌာနံ ‘‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမဒိဝသေ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ပါဋိပဒဒိဝသေ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ’’တိ. ဝုတ္တဉှေတံ ပရိဝါရဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမာသိယာ ပစ္ဆိမေ ပါဋိပဒဒိဝသေ ဝိကပ္ပေတွာ ဌပိတံ ဝဿိကသာဋိကံ နိဝါသေန္တော ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတိ. ကုရုန္ဒိယံ ပန ‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမဒိဝသေ အပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတီ’တိ ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိ သုဝုတ္တံ. ‘စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ၊ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’န္တိ ဟိ ဝုတ္တ’’န္တိ (ပရိ. အဋ္ဌ. ၃၂၃). တတ္ထ ကုရုန္ဒိနယော ပစ္ဆာ ဝုတ္တတ္တာ သာရတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ န ပုရိမော. နိဝါသေန္တော ဟိ ဂိမှေပိ ဩရေနဒ္ဓမာသံ အာပဇ္ဇတိ ဧဝ. ဣဓ စ ‘‘အတ္ထာပတ္တိ ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတိ၊ နော ဂိမှေတိ ဝုတ္တ’’န္တိ ကုရုန္ဒိဝစနဿာယမတ္ထော ဒိဿတိ.

‘‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမဒိဝသေ အပစ္စုဒ္ဓရိတွာ တသ္မိံယေဝ ဒိဝသေ အဝိကပ္ပေန္တော ပစ္ဆိမပါဋိပဒဒိဝသေ အပစ္စုဒ္ဓါရပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ၊ န၊ အဝိကပ္ပနပစ္စယာ ဒသာဟပရိဟာရသမ္ဘဝတော’’တိ ကာရဏမေကေ ဝဒန္တိ. ဧဝံ သတိ ဟေမန္တေ ပတ္တမတ္တေ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီတိ အာပဇ္ဇတိ၊ တဉ္စ အယုတ္တံ. အဓိဋ္ဌာနဉှိ ‘‘အညဿ ဒါနေန။ပေ။ ဆိဒ္ဒဘာဝေနာတိ ဣမေဟိ နဝဟိ ကာရဏေဟိ ဝိဇဟတီ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉) ဝုတ္တံ၊ န ‘‘အဓိဋ္ဌာနခေတ္တာတိက္ကမေန ဝါ’’တိ. အသာဓာရဏတ္တာ န ဝုတ္တန္တိ စေ? န၊ ‘‘ဆိဒ္ဒဘာဝေနာ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗပ္ပသင်္ဂတော၊ ဆိဒ္ဒဘာဝေန ပန တိစီဝရဿေဝ သဗ္ဗဋ္ဌကထာသု အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနဿ ဝုတ္တတ္တာ. တသ္မာ ဟေမန္တဿ ပဌမဒိဝသေ အပစ္စုဒ္ဓါရပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ၊ န ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ အဝိကပ္ပနပစ္စယာ. ‘‘ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ဝစနတော တတော အဓိဋ္ဌာနံ န ဝိဇဟတီတိ ပညာယတိ. န ဟိ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာသိယာ ပစ္ဆိမေ ပါဋိပဒဒိဝသေ အဝိကပ္ပေတွာ ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော၊ ယသ္မာ တံ အပစ္စုဒ္ဓါရပစ္စယာ ဒုက္ကဋံ ဟေမန္တဿ ပဌမအရုဏက္ခဏေ ဧဝ အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ‘‘ကတ္တိကပုဏ္ဏမဒိဝသေ အပစ္စုဒ္ဓရိတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပစ္စုဒ္ဓဋံ ပန ဟေမန္တေ ဒသာဟပရိဟာရံ လဘတိ. ‘‘ဒသာဟေ အပ္ပဟောန္တေ စီဝရကာလံ နာတိက္ကာမေတဗ္ဗာ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၃၀) ဟိ ဝုတ္တံ၊ တဉ္စ ခေါ သမယေ ဥပ္ပန္နံ စေ၊ နာသမယေ. တထာ စ သာဓိတံ အပစ္စုဒ္ဓဋံ န နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ၊ နော စ တံ ပရိဒဟိတံ၊ တသ္မာ ကတ္တိကပုဏ္ဏမဒိဝသေ ဧဝ ပစ္စုဒ္ဓရဏဉ္စ ဝိကပ္ပနဉ္စ ကတ္တဗ္ဗန္တိ သိဒ္ဓံ၊ ဧတ္ထ စ ယထာ အတိရေကစီဝရံ ဒသမေ ဒိဝသေ ဝိကပ္ပေန္တေန ဒသာဟပရမံ ဓာရိတံ ဟောတိ၊ အန္တောဒသာဟေ စ ဝိကပ္ပိတံ ဟောတိ၊ တထာ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယ ဝိကပ္ပေန္တေန ဝဿာနံ စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌိတဉ္စ ဟောတိ၊ တတော ပရံ အနာပတ္တိခေတ္တေ ဧဝ ဝိကပ္ပနာ စ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ အတ္ထိ ဝိကပ္ပနာခေတ္တေ အဓိဋ္ဌာနံ၊ အဓိဋ္ဌာနခေတ္တေ စ ဝိကပ္ပနာတိ ဒီပိတံ ဟောတိ. အညထာ ‘‘အတ္ထာပတ္တိ အဓိဋ္ဌာနေန အာပဇ္ဇတိ၊ အနဓိဋ္ဌာနေန အာပဇ္ဇတိ. အတ္ထာပတ္တိ ဝိကပ္ပနာယ အာပဇ္ဇတိ၊ အဝိကပ္ပနာယ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဒုကေသု ဒွေ ဒုကာနိ ဝတ္တဗ္ဗာနိ သိယုံ. တတ္ထ ပဌမဒုကေ ပဌမပဒံ သမ္ဘဝတိ. ဝိကပ္ပနခေတ္တေ ဟိ ဝဿိကသာဋိကာဒီနံ အဓိဋ္ဌာနေန ဝိနယာတိသာရဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ. ဧတေနေဝ ဒုတိယဒုက္ကဋဿ ဒုတိယပဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနဓိဋ္ဌာနေန အာပဇ္ဇတီတိ နတ္ထိ. အန္တောဒသာဟေ အနာပဇ္ဇနတော၊ ဝိကပ္ပနာဒိသမ္ဘဝတော စ ဝိကပ္ပနာယ အာပဇ္ဇတီတိ နတ္ထိ သဗ္ဗတ္ထ ဝိကပ္ပနာယ အပ္ပဋိသိဒ္ဓတ္တာ၊ တသ္မာ တာနိ ဒုကာနိ ‘‘န လဗ္ဘန္တီ’’တိ န ဝုတ္တာနိ. ဧတ္ထာဟ – ယာ သာ ‘‘အတ္ထာပတ္တိ ဟေမန္တေ အာပဇ္ဇတီ’’တိ (ပရိ. ၃၂၃) ဝစနပ္ပမာဏတော ဒုက္ကဋာပတ္တိ သာဓိတာ၊ သာ သဉ္စိစ္စ အပစ္စုဒ္ဓရန္တဿ ယုဇ္ဇတိ၊ အသတိယာ စေ၊ ကဉ္စိ၊ အနာပတ္တိ. ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယ ပစ္စုဒ္ဓဋံ သဉ္စိစ္စ အဝိကပ္ပယတော ဒုက္ကဋေန သဟ ပုနဒိဝသေ နိဿဂ္ဂိယံ၊ အသတိယာ အဝိကပ္ပယတော နိဿဂ္ဂိယမေဝ ဣဓ ပဌမပညတ္တိယာ. ယံ ပန ဝုတ္တံ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ‘‘ဝဿိကသာဋိကာ ဝဿာနမာသာတိက္ကမေနာပိ၊ ကဏ္ဍုပဋိစ္ဆာဒိ အာဗာဓဝူပသမေနာပိ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ၊ တသ္မာ သာ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ’’တိ၊ တေနေတံ ဝိရုဇ္ဈတိ၊ န ကေဝလံ ဣဒမေဝ၊ ‘‘တတော ပရံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနဉ္စ ဝိရုဇ္ဈတိ. တတော ပရံ နာမ ဟိ ဟေမန္တံ၊ တတ္ထ စေ ပစ္စုဒ္ဓါရော၊ ‘‘ဝဿိကသာဋိကာ ဝဿာနမာသာတိက္ကမေနာပီ’’တိအာဒိ န ယုတ္တံ အဓိဋ္ဌာနာဘာဝေန ပစ္စုဒ္ဓါရာဘာဝတော. အဝိရောဓော စ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော၊ တသ္မာ ‘‘ပစ္စုဒ္ဓရဏံ ဝတ္တမတ္တ’’န္တိဝါဒေါ ဧတ္ထာပိ သမ္ဘဝတီတိ စေ? န၊ ကုရုန္ဒိ ဝစနဝိရောဓတော. တတ္ထ ဟိ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယ ပစ္စုဒ္ဓါရော ဝုတ္တော၊ တသ္မာ ဝဿာနဒိဝသတ္တာ သာဓိဋ္ဌာနာဝသာ ပစ္စုဒ္ဓရီယတီတိ န ပစ္စုဒ္ဓါရော ဝတ္တမတ္တံ၊ တသ္မာ ‘‘တတော ပရ’’န္တိ ယာဝ ပုဏ္ဏမာ အဓိပ္ပေတာ သိယာ. ယထာ စာယံ ဝိကပ္ပေါ၊ တထာ ‘‘ဝဿာနမာသာတိက္ကမေနာပိ အာဗာဓဝူပသမေနာပီ’’တိ ဣဒမ္ပိ အဝဿံ ပစ္စုဒ္ဓရိတဗ္ဗတာယ ဝုတ္တံ သိယာ. ဧဝဉ္စ သတိ ဣဓ သမန္တပါသာဒိကာယ တဒဝစနေန သမေတိ. အညထာ ဣဓပိ တံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ ယထာဝုတ္တောဝ ဝိဓိ ဧတ္ထ သမ္ဘဝတိ၊ ကိဉ္စာပိ သမ္ဘဝတိ၊ ဒုဝိညာပယဿ ပန လောကဿ သုဝိညာပနတ္ထံ ဝုတ္တာ. ယသ္မာ ပန သာ ဝဿာနာတိက္ကမေန အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတိ၊ ဟေမန္တပဌမာရုဏေ စ အပစ္စုဒ္ဓါရပစ္စယာ ဒုက္ကဋာ သာဓိတာ၊ တသ္မာ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာယမေဝ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေတဗ္ဗာ၊ အဝိကပ္ပိတာယ ‘‘နိဿဂ္ဂိယာပဇ္ဇနမေဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာပိ သန္တောသံ အကတွာ ဝိနိစ္ဆယော ပရိယေသိတဗ္ဗော. ဟောတိ စေတ္ထ –

‘‘ဧဝံ အဘာဝံ ဝိနယဿ ပါဠိ၊

ဘိန္နံ အဘိန္နဉ္စ တဒတ္ထယုတ္တိံ၊

ဝိညာတုကာမေန တဒတ္ထဝိညူ၊

ပရိယေသိတဗ္ဗာ ဝိနယေ ဝိညာယာ’’တိ.

‘‘တုယှံ ဂဏှာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ဝိနာပိ ‘‘မယှံ ဂဏှာမီ’’တိ ဝစနေန သုဒိန္နံ ဟောတိ. ဣတရော စေ အဓိဝါသေတိ၊ တေနာပိ သုဂ္ဂဟိတံ ဟောတိ၊ နော စေ အဓိဝါသေတိ၊ ဒေန္တေန သုဒိန္နံ. တံ ပန ဝတ္ထု န ကဿစိ ဟောတိ. တထာ ‘‘မယှံ ဂဏှာမီ’’တိ ဝဒတိ၊ သာမိကော စေ အဓိဝါသေတိ၊ ဝိနာပိ ‘‘ဂဏှာဟီ’’တိ ဝစနေန သုဂ္ဂဟိတံ. နော စေ အဓိဝါသေတိ၊ သာမိကဿေဝ တံ၊ န ဟိ တဿေတံ ဝိနယကမ္မန္တိ ဧတ္ထ ဝိနယကမ္မဿတ္ထာယ စေ ဂဏှာတိ၊ န ဝဋ္ဋတိ. န ကေဝလံ အတ္တနော အတ္ထာယ ဂဟိတံ၊ ပုန တဿပိ ဒေတိ၊ ဝဋ္ဋတီတိ စ. တထာ အနပေက္ခော ဟုတွာ ပရဿ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပုန တေန ဒိန္နံ ဝါ တဿ ဝိဿာသန္တော ဝါ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. တတ္ထာပိ ဝိနယကမ္မဝသေန န ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ. တေ ဧဝ ‘‘မဟန္တံ ဝါ ခုဒ္ဒကံ ကရောတီ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘တိစီဝရေ ဒီဃတော ဝိဒတ္ထိ အနတိက္ကမိတွာ ဆိန္ဒိတွာ ကရောတိ၊ ဧဝံ သေသေသုပီ’’တိ ဝဒန္တိ. ဧဝရူပေသု ဌာနေသု ပေါရာဏာစရိယာနံ ကထာမဂ္ဂံ သုဋ္ဌု အာစရိယကုလသေဝနာယ သဉ္ဇာနိတွာ တေန သံသန္ဒိတွာ သတော သမ္ပဇာနော ဟုတွာ သောတူနဉ္စ စိတ္တံ အဝိမောဟေတွာ ကထေတဗ္ဗံ. ဧသာ အမှာကံ အာယာစနာ.

ပဌမကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၇၁. သန္တရုတ္တရေန ဇနပဒစာရိကံ ပက္ကမန္တိ. ကသ္မာ? ကိဉ္စာပိ ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ သန္တရုတ္တရေန ဂါမော ပဝိသိတဗ္ဗော၊ ယော ပဝိသေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၃၆၂) ပဌမံ ဝုတ္တံ. ပစ္ဆာ ပန ‘‘ပဉ္စိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပစ္စယာ သင်္ဃာဋိယာ နိက္ခေပါယ၊ ဥတ္တရာသင်္ဂဿ၊ အန္တရဝါသကဿ နိက္ခေပါယ ဂိလာနော ဝါ ဟောတိ၊ ဝဿိကသင်္ကေတံ ဝါ၊ နဒီပါရံ ဂန္တုံ ဝါ၊ အဂ္ဂဠဂုတ္တိဝိဟာရော ဝါ၊ အတ္ထတကထိနံ ဝါ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ၊ အဋ္ဌကထာယမ္ပိဿ ‘‘ပဉ္စသု ပေတေသု အဂ္ဂဠဂုတ္တိ ဧဝ ပမာဏံ. ဂုတ္တေ ဧဝ ဟိ ဝိဟာရေ နိက္ခိပိတွာ ဗဟိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ၊ နာဂုတ္တေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အပညတ္တေပိ ကထိနေ ‘‘တေ ဘိက္ခူ အဂ္ဂဠဂုတ္တိဝိဟာရေ ဌပေထာ’’တိ ဝတွာ သဘာဂါနံ ဟတ္ထေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ သန္တရုတ္တရေန ဂါမပ္ပဝေသေ လဒ္ဓကပ္ပိယာ ဇနပဒစာရိကံ ပက္ကာမိံသူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၄၇၃. အဝိပ္ပဝါသသမ္မုတိန္တိ အဝိပ္ပဝါသတ္ထံ၊ ဝိပ္ပဝါသပစ္စယာ ယာ အာပတ္တိ၊ တဒဘာဝတ္ထံ ဝါ သမ္မုတိံ ဒါတုန္တိ အတ္ထော. တတော ပဋ္ဌာယ ဝဋ္ဋတိ. ကိတ္တကံ ကာလံ ဝဋ္ဋတီတိ? မာသံ ဝါ အတိရေကံ ဝါ ယာဝ ဂမနေ သဥဿာဟော၊ တာဝ ဝဋ္ဋတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဓုရနိက္ခေပံ ကရောန္တေန ပစ္စုဒ္ဓရိတဗ္ဗ’’န္တိ. ပုန သမ္မုတိဒါနကိစ္စံ နတ္ထီတိ သစေ ဒွါဒသန္နံ ဝဿာနံ အစ္စယေန အညော ရောဂေါ ဟောတိ၊ ဝဋ္ဋတိ၊ ဥပသမ္ပဒကမ္မံ ဝိယ ယာဝဇီဝံ ဧကာသမ္မုတိ ဝဋ္ဋတီတိ စ.

‘‘ကတံ ဝါ ဟောတီ’’တိအာဒိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ကသ္မာ? ကရဏပလိဗောဓေ ဥပစ္ဆိန္နေပိ အနဓိဋ္ဌိတစီဝရတော ဝိပ္ပဝါသပစ္စယာ အာပတ္တိယာ အသမ္ဘဝတော၊ တသ္မာ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိန္တိ ဘိက္ခုနော စီဝရံ အဓိဋ္ဌိတံ ဟောတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ စေ? န၊ တဒါယတ္တတ္တာ. အဓိဋ္ဌာနဉှိ ကရဏပလိဗောဓဿ နိဋ္ဌာပနာယတ္တံ၊ တသ္မာ ‘‘ကတံ ဝါတိအာဒိ ဝုတ္တ’’န္တိ စ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကတန္တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တမေဝ.

၄၇၇-၈. အဝိပ္ပဝါသလက္ခဏဝဝတ္ထာပနတ္ထန္တိ ဧတ္ထ ‘‘အန္တောဂါမေ စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ အန္တောဂါမေ ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိအာဒိဝစနတော အဝိပ္ပဝါသလက္ခဏံ ဝဝတ္ထာပိတံ၊ တဗ္ဗိပရီတနယေန ဝိပ္ပဝါသလက္ခဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဂါမော ဧကူပစာရောတိအာဒိမှိ ပန ဌပေတွာ သတ္ထံ၊ ရုက္ခမူလံ၊ အဇ္ဈောကာသဉ္စ သေသေသု ပရိက္ခေပါပရိက္ခေပဝသေန ဧကူပစာရနာနူပစာရတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယသ္မာ ပန သတ္ထံ ဒုဝိဓံ နိဝိဋ္ဌံ၊ အနိဝိဋ္ဌဉ္စ၊ တေသု အနိဝိဋ္ဌံ ဧကကုလဿ ဝါ နာနာကုလဿ ဝါ အပရိက္ခိတ္တမေဝ ဟောတိ၊ နိဝိဋ္ဌံ သိယာ ပရိက္ခိတ္တံ၊ သိယာ အပရိက္ခိတ္တံ၊ တသ္မာ တတ္ထ ပရိက္ခေပါဒိဝသေန အဒဿေတွာ အဗ္ဘန္တရဝသေန ဝုတ္တော. တထာ အဗ္ဘောကာသေ. ရုက္ခမူလေ ဆာယာဝသေန. အညထာ ‘‘သတ္ထော ဧကူပစာရော နာနူပစာရော’’တိအာဒိ ဥဒ္ဒေသဝိရောဓော သိယာ ဝိဘင်္ဂေ အဒဿိတတ္တာ၊ တသ္မာ သတ္ထဿ ပုရတော စ ပစ္ဆတော စ သတ္တဗ္ဘန္တရာ၊ ပဿတော စ ဧကဗ္ဘန္တရန္တိ အယမေကူပစာရော၊ တတော ပရံ နာနူပစာရော. တထာ ရုက္ခမူလဿ ယတ္ထ မဇ္ဈနှိကေ ကာလေ ဆာယာ ဖရတိ၊ အယံ ဧကူပစာရော. ဣတရော နာနူပစာရော. ကသ္မာ? တတ္ထ ဟိ ပရိက္ခေပေါ အပ္ပမာဏံ. ဆာယာဝ ပမာဏံ. အဇ္ဈောကာသဿ ပါဠိယံ ဝုတ္တောဝ. ‘‘သတ္ထာဒီနံ ဧကကုလသန္တကဝသေန ဧကူပစာရတာ’’တိ လိခိတံ၊ တသ္မာ နိဝေသနေ၊ ဥဒေါသိတေ စ ဝုတ္တပရိစ္ဆေဒေါဝ အဋ္ဋာဒီသူတိ ကတွာ သံခိတ္တံ. တတော ပရံ ခေတ္တဓညကရဏအာရာမဝိဟာရေသု ပန ပရိက္ခိတ္တာပရိက္ခိတ္တ-ပဒံ ပုန ဥဒ္ဓဋံ သတ္ထဝိဘင်္ဂေန အဓိကာရဿ ပစ္ဆိန္နတ္တာ. ‘‘နာနာဂဗ္ဘာ’’တိအာဒိဝစနံ ပန အသမ္ဘဝတော ခေတ္တဓညကရဏအာရာမေသု န ဥဒ္ဓဋံ. ဝိဟာရေ သမ္ဘဝန္တမ္ပိ တတ္ထ ပစ္ဆိန္နတ္တာ န ဥဒ္ဓဋံ. ကုလံ ဝုစ္စတိ သာမိကော၊ တသ္မာ ‘‘ဧကကုလဿ နာနာကုလဿာ’’တိ ဣမိနာ ဂါမာဒီနံ စုဒ္ဒသန္နံ စီဝရနိက္ခေပဋ္ဌာနာနံ သာဓာရဏာသာဓာရဏဘာဝံ ဒီပေတိ. အဇ္ဈောကာသဿ ပန အသမ္ဘဝတော န ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပနေတ္ထ ဧကကုလဿ၊ နာနာကုလဿ စ အပရိက္ခိတ္တေသု ဂါမာဒီသု ပရိဟာရဝိသေသော ကိဉ္စာပိ နတ္ထိ၊ ပရိက္ခိတ္တေသု ပန အတ္ထိ၊ တသ္မာ ဧကနာနာကုလဂ္ဂဟဏံ၊ ဧကနာနူပစာရဂ္ဂဟဏဉ္စ သာတ္ထကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထပိ အယံ ဝိသေသော – သတ္ထေ၊ ရုက္ခမူလေ စ ကုလဘေဒတောဝ ဘေဒေါ၊ နောပစာရဘေဒတော. အဇ္ဈောကာသေ ဥပစာရဘေဒတော စ၊ သော ပန ပါဠိယံ န ဒဿိတောတိ. ‘‘တံ ပမာဏံ အတိက္ကမိတွာတိ ဝစနတော အာကာသေပိ အဍ္ဎတေယျရတနပ္ပမာဏေ ဒေါသော နတ္ထီ’’တိ ဝဒန္တိ.

၄၇၉. ‘‘သဘာ’’တိ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ. ‘‘သဘာယ’’န္တိ နပုံသကလိင်္ဂံ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘လိင်္ဂဗျတ္တနယေနာ’’တိ. နပုံသကလိင်္ဂဒဿနတ္ထံ ကိရ ‘‘သဘာယ’’န္တိ ပစ္စတ္တဝသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ တဿ အနုပယောဂတ္တာ ‘‘ဒွါရမူလ’’န္တိပိ. အတ္တနော နိက္ခိတ္တဋ္ဌာနေ အနိက္ခိတ္တတ္တာ ဝီထိဟတ္ထပါသော န ရက္ခတိ၊ ယသ္မိံ ဃရေ စီဝရံ နိက္ခိတ္တံ ဟောတိ၊ တသ္မိံ ဃရေ ဝတ္ထဗ္ဗံ. ‘‘သဘာယေ ဝါ ဝတ္ထဗ္ဗံ ဒွါရမူလေ ဝါ၊ ဟတ္ထပါသာ ဝါ န ဝိဇဟိတဗ္ဗ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဟတ္ထပါသေယေဝ အရုဏံ ဥဋ္ဌပေတဗ္ဗ’’န္တိ နိယမိတတ္တာ ဇာနိတုံ န သက္ကာတိ စေ? အန္တောဃရေ န သက္ကာ၊ တထာ တထာ ဝုတ္တတ္တာ၊ တသ္မာ ‘‘ယုတ္တိ ပမာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အယမတ္ထော အဋ္ဌကထာယမ္ပိ ပကာသိတော၊ ပုနပိ ခုဒ္ဒကဂါမေ သဗ္ဗသာဓာရဏဂါမဒွါရဝသေန. သစေ တဿ ဒွါရဒွယံ ဟောတိ၊ မဇ္ဈေ စ ဃရသဘာယံ၊ ယတ္ထိစ္ဆတိ၊ တတ္ထ ဝသိတဗ္ဗ’’န္တိ.

၄၈၀-၁. ယာနိ နိဝေသနာဒီနိ ဂါမသင်္ချံ န ဂစ္ဆန္တိ၊ တာနိ နိဝေသနာဒီနီတိ အဓိပ္ပေတာနိ. အဇ္ဈောကာသေ အပရိသင်္ကိတမ္ပိ စီဝရံ အတိရေကသတ္တဗ္ဘန္တရေ နိက္ခိတ္တံ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ၊ ဧတ္ထ အန္တောသီမတာ န ရက္ခတိ၊ သတ္ထေ ပန ရက္ခတိ. ‘‘နဒီပရိဟာရော စ လဗ္ဘတီ’’တိ ဝစနတော ဥဒကုက္ခေပသီမာယံ ပရိဟာရော လဗ္ဘတီတိ သိဒ္ဓံ. သာမန္တဝိဟာရော စေ ဧကသီမော၊ စီဝရံ န နိဿဂ္ဂိယံ.

ဣဒါနိ –

‘‘ဆိန္နံ ဓုတင်္ဂံ သာသင်္က-သမ္မတော သန္တရုတ္တရံ၊

အစီဝရဿာနာပတ္တိ၊ ပစ္စုဒ္ဓါရာဒိသိဒ္ဓိတော’’တိ. –

ဣဒံ ပကိဏ္ဏကံ၊ တတ္ထာယံ စောဒနာပုဗ္ဗင်္ဂမော ဝိနိစ္ဆယော – ကေစိ ‘‘ဒိဂုဏံ သင်္ဃာဋိ’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၄၈) ဝစနတော ‘‘ဧကစ္စိကာ သင်္ဃာဋိပိ နာဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ. သစေ အဓိဋ္ဌာတိ န ရုဟတီ’’တိ ဝတွာ ဥပသမ္ပဒါပေက္ခာနမ္ပိ ဒိဂုဏမေဝ သင်္ဃာဋိံ ဒတွာ ဥပသမ္ပာဒေန္တိ၊ တေ ဣမိနာ သုတ္တလေသေန သညာပေတဗ္ဗာ. ဘဂဝတာ ဟိ ‘‘ဆိန္နကံ သင်္ဃာဋိံ ဆိန္နကံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ဆိန္နကံ အန္တရဝါသက’’န္တိ ပဌမံ အနုညာတံ. တတော ‘‘အညတရဿ ဘိက္ခုနော တိစီဝရေ ကရိယမာနေ သဗ္ဗံ ဆိန္နကံ နပ္ပဟောတိ. ဒွေ ဆိန္နကာနိ ဧကံ အစ္ဆိန္နကံ နပ္ပဟောတိ. ဒွေ အစ္ဆိန္နကာနိ ဧကံ ဆိန္နကံ နပ္ပဟောတီ’’တိ ဣမသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနွာဓိကမ္ပိ အာရောပေတု’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၆၀) အနုညာတံ၊ တသ္မာ ဧကစ္စိကာပိ သင်္ဃာဋိ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ. ယာ ဆိဇ္ဇမာနာ နပ္ပဟောတိ၊ တဿာ ကုတော ဒိဂုဏတာတိ. အဋ္ဌကထာယမ္ပိဿ ဝုတ္တံ ‘‘အနွာဓိကမ္ပိ အာရောပေတုန္တိ အာဂန္တုကပတ္တမ္ပိ ဒါတုံ. ဣဒံ ပန အပ္ပဟောနကေ အာရောပေတဗ္ဗံ. သစေ ပဟောတိ၊ အာဂန္တုကပတ္တံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဆိန္ဒိတဗ္ဗမေဝါ’’တိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၃၆၀). ကထိနံ ပန ဆိန္နကမေဝ ဝဋ္ဋတိ အာဝေဏိကလက္ခဏတ္တာ၊ ‘‘ဆိန္နကံ ဒိဂုဏံ နပ္ပဟောတီ’’တိ ဝစနာဘာဝတော စာတိ သန္နိဋ္ဌာနမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ.

ဓုတင်္ဂန္တိ အနုပသမ္ပန္နာနံ တေစီဝရိကဓုတင်္ဂါဘာဝတော တိစီဝရေနေဝ တေစီဝရိကောတိ. တေသံ အဓိဋ္ဌာနာဘာဝတော ‘‘အဓိဋ္ဌိတေနေဝါ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဟောတူတိ စေ? န၊ ဓုတင်္ဂဘေဒေန ဝိရောဓပ္ပသင်္ဂတော. စတုတ္ထစီဝရသာဒိယနေန ဟိ ဓုတင်္ဂဘေဒေါ၊ န တိစီဝရဝိပ္ပဝါသေန၊ နာပိ အတိရေကစီဝရသာဒိယနေန၊ နာပိ အတိရေကစီဝရဓာရဏေန. ယသ္မာ ပန ဘိက္ခူနံယေဝ ဘဂဝတာ အဓိဋ္ဌာနဝသေန နဝ စီဝရာနိ အနုညာတာနိ၊ ဇာတိဝသေန စ ဝုတ္တာနိ၊ န ဧဝံ အနုပသမ္ပန္နာနံ. တသ္မာ တေသံ စီဝရနိယမာဘာဝါ န တံ ဓုတင်္ဂံ အနုညာတံ ဂဟဋ္ဌာနံ ဝိယ၊ တသ္မာ တဿ သမာဒါနဝိဓာနေ အဝစနတော စ သန္နိဋ္ဌာနမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ.

သာသင်္ကသမ္မတောတိ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ သာသင်္ကသိက္ခာပဒေ ဝိသုံ အင်္ဂါနိ န ဝုတ္တာနိ၊ ‘‘သေသမေတ္ထ စီဝရဝဂ္ဂဿ ဒုတိယသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. သာသင်္ကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ၊ န စ ပနေတံ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ရတ္တိဝိပ္ပဝါသော စတုတ္ထံ အင်္ဂံ၊ ဣဓ ဆာရတ္တဝိပ္ပဝါသော၊ အယမေတ္ထ ဝိသေသောတိ၊ တသ္မာ အင်္ဂသာမညတော၊ သမ္မုတိသာမညတော စ သာသင်္ကသိက္ခာပဒမေဝ ဝဒန္တိ. ဣဒံ နိပ္ပဒေသံ၊ တံ သပ္ပဒေသံ မာသပရမတ္တာ. တတ္ထ ဗဟိဂါမေပိ ဂါမသီမံ ဩက္ကမိတွာ ဝသိတွာ ပက္ကမန္တဿ အနာပတ္တိ၊ ဣဓ န တထာ၊ ဣဓ အနန္တရေ အနန္တရေ အရုဏုဂ္ဂမနေ နိဿဂ္ဂိယံ၊ တတ္ထ သတ္တမေတိ အယံ ဣမေသံ ဒွိန္နံ ဝိသေသော. အင်္ဂါနိ ပန စီဝရနိက္ခေပင်္ဂသမ္ပတ္တိတော ဝိပရိယာယေန၊ ဣဓ ဝုတ္တနယေန စ သိဒ္ဓတ္တာ န ဝုတ္တာနိ. တာနိ ကာမံ န ဝုတ္တာနိ၊ တထာပိ စတုတ္ထမင်္ဂံ ဝိသေသိတဗ္ဗံ၊ န ပန ဝိသေသိတံ. ကိံကာရဏာ? ဣဓ ဝုတ္တနိဿဇ္ဇနက္ကမေန နိဿဇ္ဇေတွာ အာပတ္တိဒေသနတော၊ တတ္ထာပန္နာပတ္တိဝိမောက္ခဒီပနတ္ထံ. သံဝစ္ဆရဝိပ္ပဝုတ္ထမ္ပိ ရတ္တိဝိပ္ပဝုတ္ထမေဝ၊ ပဂေဝ ဆာရတ္တံ ဝိပ္ပဝုတ္ထံ. ဧဝံ သန္တေပိ တတ္ထ ယထာဝုတ္တအင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ သတိ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ဟေမန္တေ ဝါ ဂိမှေ ဝါ နိဿဇ္ဇတိ စေ? ဣဓ ဝုတ္တနယေနာပိ နိဿဇ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဉာပနတ္ထံ စတုတ္ထံ အင်္ဂံ န ဝိသေသိတန္တိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော. မာသာတိက္ကန္တမ္ပိ စီဝရံ ‘‘ဒသာဟာတိက္ကန္တ’’န္တိ ဝတွာ နိဿဋ္ဌမေဝ. ဒွယေန ဦနမာသံ ဟုတွာ ‘‘ဒသာဟာတိက္ကန္တ’’န္တိ ဝတွာ မာသာတိက္ကန္တန္တိ ဧကေ. တထာပိ သစေ ပစ္စာသာစီဝရံ ဟောတိ၊ နိဿဂ္ဂိယံ ‘‘ဒသာဟာတိက္ကန္တ’’န္တိ ဝတွာ၊ မူလစီဝရံ ပန ‘‘မာသာတိက္ကန္တ’’န္တိ ဝတွာ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ.

‘‘သန္တရုတ္တရ’’န္တိ ဝါ ‘‘သင်္ဃာဋိ’’န္တိ ဝါ ‘‘စီဝရ’’န္တိ ဝါ ကိံ တိစီဝရံ၊ ဥဒါဟု အညမ္ပီတိ. ကိဉ္စေတ္ထ – ယဒိ တိစီဝရမေဝ ပဋိသိဒ္ဓံ၊ ပရိယာပန္နဝသေန အစ္ဆိန္နစီဝရစ္ဆိန္ဒနဓောဝါပနဝိညတ္တိအာဒိဝိရောဓော. အထ အညမ္ပိ၊ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိ’’န္တိ ဧဝမာဒိနာ ဝိရောဓောတိ? ဝုစ္စတေ – န နိယမတော ဝေဒိတဗ္ဗံ ယထာသမ္ဘဝံ ဂဟေတဗ္ဗတော. တထာ ဟိ ‘‘စီဝရံ နိက္ခိပိတွာ သန္တရုတ္တရေန ဇနပဒစာရိကံ ပက္ကမန္တီ’’တိ (ပါရာ. ၄၇၁) ဧဝမာဒီသု တိစီဝရမေဝ. ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ သန္တရုတ္တရေန ဂါမော ပဝိသိတဗ္ဗော၊ သန္တရုတ္တရပရမံ တတော စီဝရံ သာဓိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧဝမာဒီသု ယံကိဉ္စိ၊ တထာ သဂုဏံ ကတွာ သင်္ဃာဋိယော ဒါတဗ္ဗာ၊ နိဝါသနံ ဒါတဗ္ဗံ၊ သင်္ဃာဋိ ဒါတဗ္ဗာ၊ ဟန္ဒ တေ၊ အာဝုသော၊ သင်္ဃာဋိ၊ ဒေဟိ မေ ပဋန္တိအာဒီသု. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘သဗ္ဗဉှိ စီဝရံ သင်္ဃဋိတဋ္ဌေန ‘သင်္ဃာဋီ’တိ ဝုစ္စတီ’’တိ. တထာ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိ’’န္တိ ဧတ္ထာပီတိ ဧကေ. အန္တောသမယေ ဟိ ယာဝဒတ္ထံ စီဝရံ အနုညာတံ၊ တံ သဗ္ဗံ ကရိယမာနံ ကဒါ နိဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆိဿတိ၊ တသ္မာ တိစီဝရမေဝါတိ ဧကေ. အစီဝရဿာနာပတ္တိ ပစ္စုဒ္ဓါရာဒိသိဒ္ဓိတောတိ ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒဿ နိပ္ပယောဇနဘာဝပ္ပသင်္ဂတော တိစီဝရဝိပ္ပဝါသေ တေစီဝရဿ အာပတ္တီတိ ဧကေ. တတ္ထေတံ ဝုစ္စတိ န ဟောတိ အာပတ္တိ ပစ္စုဒ္ဓါရာဒိသိဒ္ဓိတော. ‘‘အနာပတ္တိ အန္တောအရုဏေ ပစ္စုဒ္ဓရတိ၊ ဝိဿဇ္ဇေတီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. အညထာ ပစ္စုဒ္ဓရန္တဿ၊ အန္တောအရုဏေ ဝိဿဇ္ဇေန္တဿ စ ယာဝ အညော နာဓိဋ္ဌာတိ၊ တာဝ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ ယထာဝုတ္တနယေန. အညထာ သတ္တဗ္ဘန္တရေန ဝိပ္ပဝါသဿာတိ ဝိပ္ပဝါသတော ယထာရုတံယေဝ သတိ ဝိပ္ပဝါသေ ဝိပ္ပဝါသတော အဝိပ္ပဝါသေ သတိ အဝိပ္ပဝါသတောတိ.

ဥဒေါသိတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. တတိယကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၄၉၇. နပ္ပဟောတီတိ လာမကပရိစ္ဆေဒံ န ပါပုဏာတိ၊ တေနေဝ တိစီဝရဿ မုဋ္ဌိပဉ္စကာဒိလာမကပရိစ္ဆေဒေါဝ တာဝ ဝုတ္တော. စီဝရေ ပစ္စာသာ စီဝရပစ္စာသာ. တေနေတံ ဒီပေတိ – တံ စီဝရံ ပစ္ဆာ လဗ္ဘတု ဝါ မာ ဝါ၊ ယာဝ သာ ပစ္စာသာ ဆိဇ္ဇတိ၊ တာဝ ဣဒံ မူလစီဝရံ ဌပေတုံ အနုဇာနာမီတိ. ‘‘စီဝရပစ္စာသာ’’တိ မရိယာဒတ္ထေ နိဿက္ကဝစနံ၊ ဘုမ္မတ္ထေ ဝါ ပစ္စတ္တဝစနံ ကတံ.

၄၉၉-၅၀၀. နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ။ပေ။ စီဝရာသာ ဝါ ဥပစ္ဆိန္နာတိအာဒိမှိ တီသု စီဝရေသု အညတရံ ကတံ ဟောတိ၊ သေသာ အတ္ထိ၊ ရက္ခတိ. စီဝရပလိဗောဓဿ ဥပစ္ဆေဒေ၊ ဥဗ္ဘတသ္မိဉ္စ ကထိနေ သမယေ ဝါ ဟေမန္တဿ သမယေ ဝါ အကာလစီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ ခိပ္ပမေဝ ကာရေတဗ္ဗံ. သတိ ပါရိပူရိယာ ပစ္စာသာ န ရက္ခတိ၊ အသတိ နတ္ထိ စေ ပစ္စာသာ၊ န ရက္ခတိ. ‘‘အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသမာသေ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဝစနတော အပရကတ္တိကာ အတ္ထတေ ဝါ အနတ္ထတေ ဝါ သမယောဝ. ဟေမန္တော သိယာ သမယော အတ္ထတေ၊ သိယာ အသမယော အနတ္ထတေ. တတော ပရံ ဧကံသတော အသမယော ဝါတိ. ‘‘အာဒိဿ ဒိန္န’’န္တိ ဣဒံ ဣဓ အလဗ္ဘမာနမ္ပိ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တံ ဘိက္ခုနီနံ ဒုတိယနိဿဂ္ဂိယေ (ပါစိ. ၇၃၈ အာဒယော) သေသံ အကာလစီဝရံ ဝိယ. တတ္ထ ဟိ ဘိက္ခုနိသံဃဿ ‘‘သမ္ပတ္တာ ဘာဇေန္တူ’’တိ ဧဝံ အာဒိဿ ဒိန္နမေဝ ‘‘အကာလစီဝရံ ကာလစီဝရ’’န္တိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဘာဇေန္တိယာ နိဿဂ္ဂိယံ. တထာ ဟိ တတ္ထ ယထာ ‘‘အကာလစီဝရံ နာမ အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသမာသေ ဥပ္ပန္နံ၊ အတ္ထတေ ကထိနေ သတ္တမာသေ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဣဒံ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တံ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ဧကပုဂ္ဂလဿ ဣဒံ တုယှံ ဒမှီတိ ဒိန္န’’န္တိ ဣဒံ ကိမတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ န ဟိ တံ ဘာဇနီယန္တိ စေ? အဘာဇနီယသာမညတော ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာ သံဃဿ အာဒိဿ ဒိန္နံ အတ္ထတကထိနေဟိ ဧဝ ဘိက္ခူဟိ အဘာဇနီယတ္တာ အကာလစီဝရံ နာမ ဇာတံ၊ ဧဝံ ပုဂ္ဂလိကမ္ပိ ဣတရေဟီတိ အတ္ထော. ဧဝံ သန္တေပိ ကဿစိ သိယာ ‘‘အာဒိဿ ဒိန္နမ္ပိ ဒသာဟမေဝ ပရိဟာရံ လဘတီ’’တိ. တဿေတံ ပါဋိကင်္ခံ. ပဌမကထိနေ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိ ဣဒဉှိ နိရတ္ထကန္တိ. အနုဗ္ဘတသ္မိမ္ပိ ဟိ ကထိနေ ဒသာဟပရမမေဝ ဓာရေတဗ္ဗန္တိ ဝိညာတတ္တာ အနာဒိဿ ဒိန္နမေဝ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ သိယာတိ စေ? ဧဝံ သန္တေပိ အနာဒိဿ ဒိန္နမ္ပိ အနတ္ထတကထိနာနံ အပရကတ္တိကာယ ဒသာဟမေဝ ပရိဟာရံ လဘတိ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ. အာမန္တာတိ စေ? ‘‘အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသမာသေ ဥပ္ပန္န’’န္တိ ဝစနေန ဝိရုဇ္ဈတိ၊ တသ္မာ ယထာဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထ သန္နိဋ္ဌာနံ ဂန္တဗ္ဗံ.

အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ ‘‘ပဌမသိက္ခာပဒေ သဗ္ဗစီဝရာနံ ယာဝဒတ္ထစီဝရဝသေန ကထိနမာသဗ္ဘန္တရေ ဒသာဟာတိက္ကမေပိ အနာပတ္တိ ပရိဟာရဿ ဒိန္နတ္တာ. ယထာ ကထိနမာသဗ္ဘန္တရေ အာဒိဿ ဒိန္နမကာလစီဝရံ ကာလစီဝရပရိဟာရမေဝ လဘတိ၊ တထာ ဣတရမာသေပိ လဘတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တသ္မာ ဧဝံ ‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ ဘိက္ခုနော ပနေဝ စီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’တိအာဒိနာ သိက္ခာပဒေ သိဒ္ဓေပိ အနတ္ထတကထိနာနံ ပစ္ဆိမကတ္တိကမာသံ အနုဇာနန္တေန ‘အကာလစီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝဉှိ အဝုတ္တေ အကာလစီဝရံ နာမ ‘အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသမာသေ ဥပ္ပန္န’န္တိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ. ဧဝဉှိ ဝစနတော အနတ္ထတကထိနာနံ အတ္ထတကထိနာနံ ဝိယ သဗ္ဗစီဝရာနံ ပစ္ဆိမကတ္တိကမာသေ ဒသာဟာတိက္ကမေ နိဿဂ္ဂိယံ န ဟောတီ’’တိအာဒိ.

ဘိယျောပိ ဧဝံ ဝုတ္တံ – ယံ ပန မယာ ‘‘ပဌမကထိနေ ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတဗ္ဗ’’န္တိ အနုညာတံ၊ တမ္ပိ ကထိနမာသတော ဗဟိ ဥပ္ပန္နမေဝ၊ န အန္တောတိ အယမတ္ထော ဒီပိတော ဟောတိ. ကထံ? အတိရေကစီဝရဿ ဒသာဟပရိဟာရတော ဥဒ္ဓံ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာပတ္တိံ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိ အနုပညတ္တိယာ ကထိနဗ္ဘန္တရေ ဝါရေတွာ တတော ဥဒ္ဓံ ဥပ္ပန္နေသု ဒသာဟာတိက္ကမေ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗာပတ္တိံ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန ဝါရေတုံ ‘‘အကာလစီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေန ‘‘ကာလေပိ အာဒိဿ ဒိန္နံ၊ ဧတံ အကာလစီဝရံ နာမာ’’တိ ဝစနတော ကထိနုဗ္ဘာရတော ဥဒ္ဓံ ဒသာဟပရိဟာရံ န လဘတီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ၊ တေဟိ သဒ္ဓိံ ပုန ကထိနုဗ္ဘာရတော ဥဒ္ဓံ ပဉ္စ ဒိဝသာနိ လဘတီတိ ပသင်္ဂေါပိ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ ဘိက္ခုနော ပနေဝ အကာလစီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ။ပေ။ ခိပ္ပမေဝ ကာရေတဗ္ဗ’’န္တိ အကာလစီဝရဿ ဥပ္ပတ္တိကာလံ နိယမေတွာ ဝုတ္တတ္တာ နိဝါရိတော ဟောတိ၊ တဒုဘယေန ကထိနဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပန္နစီဝရံ ကထိနုဗ္ဘာရတော ဥဒ္ဓံ ဧကဒိဝသမ္ပိ ပရိဟာရံ န လဘတီတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. ဧဝံ အပရေ ဝဒန္တီတိ.

ပုနပိ ဝုတ္တံ – အာစရိယာ ပန ဧဝံ ဝဒေယျုံ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ ဘိက္ခုနော ပနေဝ အကာလစီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရသ္မိံ ဘိက္ခုနာ ဥဗ္ဘတသ္မိံ ကထိနေ’’တိ ဝဒန္တော ဧဝံ ဝိညာပေတိ ‘‘ဧတ္ထန္တရေ တိဏ္ဏန္နမ္ပိ အကာလစီဝရာနံ ဥပ္ပတ္တိ အဘာဝ’’န္တိ. ကသ္မာ ပန ပဒဘာဇနေ ဝိတ္ထာရိတာနီတိ? ဝုစ္စတေ – ဣဒံ သိက္ခာပဒံ အဓိဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ကိန္တု ပဌမေ ဒသာဟံ အနုဇာနိတွာ တသ္မိံ အပ္ပဟောန္တေ သစေ ပစ္စာသာ အတ္ထိ၊ တမေဝ ဝဍ္ဎေတွာ မာသံ အနုဇာနန္တော ဣမမ္ပိ အတ္ထဝိသေသံ ဒီပေတိ အကာလစီဝရံ နာမ သမ္မုခီဘူတေန ဘာဇေတဗ္ဗန္တိပိ ဒီပေတိ. တံ ပန ‘‘အာကင်္ခမာနေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာ သိက္ခာပဒေန ဝဍ္ဎေတွာ ဝုတ္တန္တိ၊ တသ္မာ တီဏိပိ ပဒဘာဇနေ ဝိတ္ထာရိတာနီတိ.

‘‘ခိပ္ပမေဝ ကာရေတဗ္ဗန္တိ ဒသာဟာ ကာရေတဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒံ ပန ပဟောနကဘာဝေ ပုရိမသိက္ခာပဒလက္ခဏေနာတိ ဒီပေတုံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ‘‘ဧဝံ သီဃန္တိ ဝါ လဟုန္တိ ဝါ’’တိအာဒိနာ အဝတွာ ‘‘ဒသာဟာ’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္ထတကထိနဿ ဧဝံ ဟောတု၊ အနတ္ထတေ ပန ကထိနေ ကထန္တိ ဝုတ္တေ အနတ္ထတဿ ပဋိက္ခေပတံ ဒဿေတီတိ ဝုတ္တော အပဿန္တော ဝိဃာတံ အာပဇ္ဇတီတိ. ဧကတိံသေ အရုဏုဂ္ဂမနေ နိဿဂ္ဂိယန္တိ မဟန္တေနပိ ပစ္စာသာစီဝရေန သဟ ဃဋိတမ္ပိ တဗ္ဘာဝံ အနုပတိတွာ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ သတိ ပစ္ဆိမပ္ပမာဏသမ္ဘဝေ၊ အသတိ န ဟောတိ၊ ပုန ဃဋိတေ ဟောတိ၊ အညေန ဃဋိတေ န ဟောတိ. ဆိန္နံ အညဝတ္ထု ဟောတိ. ပုဗ္ဗပရိစ္ဆေဒံ အတိက္ကန္တံ ဃဋိတံ ပုန အညပရိစ္ဆေဒံ လဘတီတိ ဧကေ၊ ဥပပရိက္ခိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. အညတရသ္မိံ ဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘သံဃဿ ဝါ ဣဒံ အကာလစီဝရန္တိ ဥဒ္ဒိဿ ဒိန္န’န္တိ ဧတ္ထ သံဃဿ ဒိန္နေ အာပတ္တိ နာမ နတ္ထိ၊ ‘သောတဿ ရဟော’တိအာဒီသု ဝိယ ပဒုဒ္ဓါရေန ဝုတ္တံ၊ တဿ လာဘံ သန္ဓာယာတိ စေ? သင်္ဃတော ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ အနေန သိဒ္ဓတ္တာ အဓိကမေဝါ’’တိ စ ‘‘သံဃော စီဝရာနိ လဘိဿတိ ဂဏော ဝါ’တိအာဒိနာပိ ပါဌော အတ္ထီ’’တိ စ ဝုတ္တံ. ဂဏ္ဌိပဒေ ကောသလ္လတ္ထံ ပန မယာ သဗ္ဗံ လိခိတံ၊ သုဋ္ဌု ဝိစာရေတွာ ကထေတဗ္ဗံ.

တတိယကထိနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ပုရာဏစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၀၃-၅၀၅. ဘတ္တဝိဿဂ္ဂန္တိ ဘတ္တကိစ္စာဓိဋ္ဌာနံ. ဘတ္တကိစ္စာဓိဋ္ဌာနဝိဘာဂန္တိ ပေါရာဏာ. တတ္ထ နာမ တွန္တိ တတ္ထ တယာ ကတကမ္မေ ဧဝံ အကတ္တဗ္ဗေ သတိ ဓောဝါပိဿသိ နာမ. အထ ဝါ သော နာမ တွန္တိ အတ္ထော. ဥဘတောသံဃေ ဥပသမ္ပန္နာတိ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပဒါယ ပဋိက္ခိတ္တတ္တာ တဒနုပသင်္ဂဘယာ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ပုရာဏစီဝရ’’န္တိ ဧတ္ထ ပုရာဏဘာဝဒီပနတ္ထမေဝ ‘‘သကိံ နိဝတ္ထမ္ပိ သကိံ ပါရုတမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ‘‘စီဝရံ နာမ ဆန္နံ စီဝရာနံ အညတရံ စီဝရံ ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ ဝစနဿ ဩကာသော န ဇာတောတိ ဧကေ. ယသ္မာ ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမံ ဣဓ နာဓိပ္ပေတံ၊ နိဝါသနပါရုပနုပဂမေဝါဓိပ္ပေတံ၊ တေနေဝ နိသီဒနပစ္စတ္ထရဏေ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ ဧကေ. ဇာတိပ္ပမာဏာဝစနတော ယံ ကိဉ္စိ ပုရာဏဝတ္ထံ ဓောဝါပေန္တဿ နိဿဂ္ဂိယမေဝ၊ တေနေဝ ‘‘အနာပတ္တိ စီဝရံ ဌပေတွာ အညံ ပရိက္ခာရံ ဓောဝါပေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ထဝိကမ္ပိ ဟိ အသုစိမက္ခိတံ ပရိဘုတ္တံ ဓောဝါပေတိ၊ နိဿဂ္ဂိယမေဝ ဩဠာရိကတ္တာ၊ အပ္ပတိရူပတ္တာ စ. တေနေဝ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ ဣမသ္မိံ ဌာနေ စီဝရပရိစ္ဆေဒေါ န ဝုတ္တောတိ ဧကေ၊ ဝိစာရေတွာ ယုတ္တတရံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ရဇိတွာ ကပ္ပံ ကတွာတိ ကပ္ပိယံ ကတမေဝ နိဝါသေတုံ၊ ပါရုပိတုံ ဝါ ဝဋ္ဋတိ၊ နေတရ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ စ မဇ္ဈိမတ္ထေရဝါဒေါ ဥပတ္ထမ္ဘိတော ဟောတိ၊ နောပတ္ထမ္ဘိတော. ရဇိတွာတိအာဒိ ပန ဝိနယဝိဓိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ မမ တက္ကော. ယထာ အညာတိကာယ အညာတိကသညီဝါရေ တီဏိ စတုက္ကာနိ၊ ဧဝံ ဝေမတိကဉာတိကဝါရေသု စာတိ နဝ စတုက္ကာနိ ဟောန္တိ. ဧတ္ထာဟ – ဧကဝါရံ ဓောဝိတွာ ဓောဝနေသု ဓုရံ နိက္ခိပိတွာ ပုန ‘‘ဒုဒ္ဓေါတ’’န္တိ မညမာနာ ဓောဝတိ၊ အနာပတ္တိယာ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဒုတိယဝါရံ အဝုတ္တာ ဓောဝတိ နာမ ဟောတီတိ? ဝုစ္စတေ – သစေ ဘိက္ခု ‘‘အလံ ဧတ္တာဝတာ ဓောတေနာ’’တိ ပဋိက္ခိပတိ၊ ပုန ဓောဝန္တီ အဝုတ္တာ ဓောဝတိ နာမာတိ ယုဇ္ဇတိ. နော စေ၊ ဝုတ္တာဝ ဟောတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဘိက္ခုဿ လိင်္ဂပရိဝတ္တနေ ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယ ဝသေန အာပတ္တိ သာကိယာနီနံ ဝိယ.

၅၀၆. ဧကေန ဝတ္ထုနာတိ ယေန ကေနစိ ပဌမေန. ‘‘တိဏ္ဏံ စတုက္ကာနံ ဝသေနာ’’တိ ပါဌော. ဘိက္ခူနံ သန္တိကေ အဋ္ဌဝါစိကာယ ဥပသမ္ပန္နာယ ပါကဋတ္တာ တံ အဝတွာ သာကိယာနိယောဝ ဝုတ္တာ အပါကဋတ္တာ.

ပုရာဏစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. စီဝရပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၀၈-၅၁၀. အပညတ္တေ သိက္ခာပဒေတိ ဧတ္ထ ‘‘ဂဏမှာ ဩဟီယနသိက္ခာပဒေ’’တိ လိခိတံ. အရညဝါသီနိသေဓနသိက္ခာပဒေ အပညတ္တေတိ ဧကေ၊ ‘‘တံ န သုန္ဒရ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဝိဟတ္ထတာယာတိ အာယာသေန.

၅၁၂. ဥပစာရောတိ ဒွါဒသဟတ္ထော. မဟာပစ္စရိယံ၊ ကုရုန္ဒိယဉ္စ ဝုတ္တန္တိ ဧတ္ထ ရတ္တိဘာဂေ ဓမ္မကထိကဿ ဘိက္ခုနော ဗဟူသု စီဝရေသု မဟာဇနေန ပသာဒဒါနဝသေန ပဋိက္ခိတ္တေသု ပုနဒိဝသေ ‘‘ဥပါသကာနံ ပသာဒဒါနာနိ ဧတာနီ’’တိ သုဒ္ဓစိတ္တေန ဂဏှန္တဿ ဒေါသော နတ္ထိ၊ ‘‘ဘိက္ခုနီဟိပိ ဒိန္နာနိ ဣဓ သန္တီ’’တိ ဉတွာ ဂဏှတော ဒေါသော. တံ အစိတ္တကဘာဝေနာတိ ဘိက္ခုနီဟိ ဒိန္နဘာဝံ ဉတွာ ဗဟူသု တဿာ စီဝရဿ အဇာနနေနာတိ အတ္ထော. ပံသုကူလံ အဓိဋ္ဌဟိတွာတိ ‘‘ဘိက္ခုနီဟိ နု ခေါ ဒိန္နံ သိယာ’’တိ အဝိကပ္ပေတွာ ‘‘ပံသုကူလံ ဂဏှာမီ’’တိ ဂဏှန္တဿ ဝဋ္ဋတိ. ကုရုန္ဒိအာဒီသု ဝုတ္တောပိ အတ္ထော အယမေဝ၊ ဧကံ၊ ‘‘အစိတ္တကဘာဝေနာ’’တိ ဝစနေန ‘‘ယထာ တထာ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဥပ္ပထောဝ ပဋိသေဓိတောတိ အပရေ. ဧဝံ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော န ဝဒတိ၊ ဥဇုကမေဝ ဝဒတီတိ ပပဉ္စိတံ. တဿေဝ ဝိသယော၊ တဿာယံ အဓိပ္ပါယော – ယထာ ‘‘ပံသုကူလံ ဂဏှိဿတီတိ ဌပိတံ ကာမံ ဘိက္ခုနိသန္တကမ္ပိ အဝိကပ္ပေတွာ ပံသုကူလံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တထာ ဓမ္မကထိကဿ ဘိက္ခုနိယာ ဒိန္နမ္ပိ အပညာယမာနံ ဝဋ္ဋတီတိ၊ တသ္မာ တံ ဝုတ္တံ မဟာပစ္စရိယံ၊ ကုရုန္ဒိယဉ္စ အစိတ္တကဘာဝေန န သမေတီတိ. ပဋိက္ခေပေါ ပန ဝိကပ္ပဂ္ဂဟဏေ ဧဝ ရုဟတိ. အညထာ ပုဗ္ဗာပရံ ဝိရုဇ္ဈတီတိ. တံ န ယုတ္တံ ပံသုကူလေန အသမာနတ္တာ. ပံသုကူလဘာဝေန သင်္ကာရကူဋာဒီသု ဌပိတံ ဘိက္ခုနီဟိ၊ န တံ တဿာ သန္တကံ ဟုတွာ ဌိတံ ဟောတိ. အဿာမိကဉှိ ပံသုကူလံ သဗ္ဗသာဓာရဏဉ္စ၊ အညောပိ ဂဟေတုံ လဘတိ. ဣဒံ ပုဗ္ဗေဝ ‘‘ဘိက္ခုနီနံ စီဝရ’’န္တိ ဇာနိတွာပိ ပံသုကူလိကော ဂဟေတုံ လဘတိ တဒါ တဿာ အသန္တကတ္တာ. ‘‘ပံသုကူလံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ’’တိ သလ္လေခက္ကမနိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. မံသံ ဒဒန္တေန တထာဂတေန သလ္လေခတော ကပ္ပိယမ္ပိ ဘုတ္တံ နိဿဂ္ဂိယံ စီဝရမာဟ ယော မံသံ ကထန္တိ သယမာဒိသေယျာတိ.

အစိတ္တကတ္တာ ကထံ ပံသုကူလံ ဝဋ္ဋတီတိ စေ? တာယ တဿ အဒိန္နတ္တာ၊ ဘိက္ခုနာပိ တတော ဘိက္ခုနိတော အဂ္ဂဟိတတ္တာ စ. အဿာမိကမ္ပိ ဟိ ပံသုကူလံ အညိဿာ ဟတ္ထတော ဂဏှာတိ၊ န ဝဋ္ဋတိ ‘‘အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ စီဝရံ ပဋိဂ္ဂဏှေယျာ’’တိ ဝုတ္တလက္ခဏသမ္ဘဝတော. အညာတိကာယ သန္တကံ ဉာတိကာယ ဟတ္ထတော ဂဏှာတိ၊ ဝဋ္ဋတီတိ ဧကေ. ယထာ သိက္ခမာနသာမဏေရာဒီနံ ဟတ္ထတော ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ အနာပတ္တိ၊ တထာ ကင်္ခါဝိတရဏိယဉ္စ ‘‘အညာတိကာယ ဟတ္ထတော ဂဟဏ’’န္တိ (ကငခါ. အဋ္ဌ. စီဝရပ္ပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) အင်္ဂံ ဝုတ္တံ. တထာ ဉာတိကာယ သန္တကံ သိက္ခမာနာယ၊ သာမဏေရိယာ၊ ဥပါသကဿ၊ ဥပါသိကာယ၊ ဘိက္ခုဿ၊ သာမဏေရဿ သန္တကံ အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ ဟတ္ထတော ဂဏှန္တဿ စ အနာပတ္တိ ဧဝံ ယထာဝုတ္တလက္ခဏာသမ္ဘဝတောတိ ဧကေ၊ တေနေဝ ‘‘ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယ စီဝရံ ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’တိ အဝတွာ ‘ဟတ္ထတော ပဋိဂ္ဂဏှာတိ အညတြ ပါရိဝတ္တကာ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’တိ (ပါရာ. ၅၁၃) ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ အညာတိကာယ သန္တကမ္ပိ ဧကတောဥပသမ္ပန္နာယ ဟတ္ထတော ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ ဥဘောပေတေ န သာရတော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ ကာရဏံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ.

၅၁၄. ကော ပန ဝါဒေါ ပတ္တတ္ထဝိကာဒီသူတိ အနဓိဋ္ဌာတဗ္ဗေသု ဗဟူသု ပဋလေသု. တေနေဝါဟ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပတ္တတ္ထဝိကာဒိမှိ အနဓိဋ္ဌာတဗ္ဗပရိက္ခာရေ’’တိ. အဓိဋ္ဌာနုပဂေသု ဝါ တေသံ ပရိက္ခာရတ္တာ ဘိသိဆဝိယာ ဝိယ အနာပတ္တိ. ကိံ ပဋပရိဿာဝနံ ပရိက္ခာရံ န ဟောတီတိ? ဟောတိ၊ ကိန္တု တံ ကိရ နိဝါသနာဒိစီဝရသဏ္ဌာနတ္တာ န ဝဋ္ဋတိ. တသ္မာ ဣဓ နိဝါသနာဒိစီဝရသာဓနံ ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမံ စီဝရံ နာမ. အနန္တရာတီတေ နိဝါသနပါရုပနုပဂမေဝါတိ သန္နိဋ္ဌာနံ. ဧဝံ သန္တေ ကင်္ခါဝိတရဏိယံ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. စီဝရပ္ပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမတာ၊ ပါရိဝတ္တကာဘာဝေါ၊ အညာတိကာယ ဟတ္ထတော ဂဟဏန္တိ တီဏေဝ အင်္ဂါနိ အဝတွာ အပရိက္ခာရတာတိ စတုတ္ထမင်္ဂံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ စေ? န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ပတ္တတ္ထဝိကာဒိပရိက္ခာရဿ အစီဝရသင်္ချတ္တာ. ပဌမကထိနာဒီသု ဝိကပ္ပနုပဂတာ ပမာဏံ၊ ဣဓ ကာယပရိဘောဂုပဂတာတိ. ‘‘အညံ ပရိက္ခာရ’’န္တိ ဥဒ္ဓရိတွာ ‘‘ပတ္တတ္ထဝိကာဒိံ ယံကိဉ္စီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဝိကပ္ပနုပဂမ္ပိ ပတ္တတ္ထဝိကာဒိံ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ‘‘ပဋပရိဿာဝနမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တဋ္ဌာနေ စ ‘‘စီဝရံ နာမ ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမ’’န္တိ ဝစနတော ပဋပရိဿာဝနံ စီဝရမေဝ၊ န ပရိက္ခာရံ. ‘‘ကော ပန ဝါဒေါတိ နိဂမနဝစနမ္ပိ သာဓက’’န္တိ ကေစိ ဝဒန္တိ၊ ပဏ္ဏတ္တိံ အဇာနနတော အစိတ္တကံ၊ န ဝတ္ထုံ၊ ‘‘အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ သန္တကဘာဝါဇာနနတော၊ စီဝရဘာဝါဇာနနတော စ အစိတ္တက’’န္တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ.

စီဝရပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၁၅. ပရိက္ခာရာနန္တိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ. ဧကသာဋကန္တိ ဘာဝနပုံသကံ၊ ‘‘အညာတကော မောဃပုရိသာ’’တိ ဝစနေန ပဝါရိတောပိ အဒါတုကာမော အညာတကော အပ္ပဝါရိတဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ. အညထာ ‘‘အနာပတ္တိ ပဝါရိတာန’’န္တိ ဣမိနာ ဝိရုဇ္ဈတိ.

၅၁၇. နေဝ တာဝ ဝိညာပေတဗ္ဗံ၊ န ဘဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ အနစ္ဆိန္နာနံ စီဝရာနံ အတ္တနော သန္တကာနံ အတ္ထိတာယ၊ တတ္ထ ပစ္စာသာသဗ္ဘာဝတော စ. ပစ္စာသာ ကိတ္တကံ ကာလံ ရက္ခတီတိ? ယာဝ ဂါမန္တရာ၊ ယာဝ အဒ္ဓယောဇနာတိ ဧကေ. ယာဝ ဒဿနသဝနူပစာရာတိ ဧကေ. ယာဝ အညေ န ပဿန္တီတိ ဧကေ. ယာဝ ပစ္စာသာ ဆိဇ္ဇတီတိ ဧကေ. ယာဝ သာခါပလာသပရိယေသနဘဉ္ဇနသဇ္ဇနကာလပရိစ္ဆေဒါတိ ဧကေ. ဣဒံ သဗ္ဗံ ယထာသမ္ဘဝံ ယုဇ္ဇတိ. ကထံ ပညာယတီတိ စေ? ‘‘သစေ ပန ဧတေသံ ဝုတ္တပ္ပကာရာနံ ဂိဟိဝတ္ထာဒီနံ ဘိသိဆဝိပရိယန္တာနံ ကိဉ္စိ န လဗ္ဘတိ၊ တေန တိဏေန ဝါ ပဏ္ဏေန ဝါ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ အာဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ အဋ္ဌကထာဝစနတော.

န တာဝ ထေရာနံ ဒါတဗ္ဗာနီတိ န တာဝ အတ္တနော ရုစိယာ ဒါတဗ္ဗာနိ၊ ယဒါ ထေရာ ‘‘ဒေထာဝုသော’’တိ ဝဒန္တိ၊ တဒါ ဒါတဗ္ဗာနိ. ‘‘ဧဝံ သတိ ဒဟရာပိ အစ္ဆိန္နစီဝရဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌန္တိ၊ သာခါပလာသံ ဘဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ န အညထာ. ‘ယေဟိ ကေဟိစိ ဝါ အစ္ဆိန္နံ ဟောတီ’တိ ဟိ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အာစရိယော ပန ဧဝံ ဝဒတိ ‘‘အတ္တနော ရုစိယာပိ ဒါတုံ လဘန္တီ’’တိ. တထာ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ပရိဘောဂဇိဏ္ဏံ ဝါ’တိ ဧတ္ထ စ ‘အစ္ဆိန္နစီဝရာနံ အာစရိယုပဇ္ဈာယာဒီနံ အတ္တနာ တိဏပဏ္ဏေဟိ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဒိန္နစီဝရမ္ပိ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီ’တိ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အထာပိ သိယာ အာစရိယာဒီဟိ ‘‘အာဟရာဝုသော’’တိ ဝုတ္တေယေဝ၊ နာဝုတ္တေတိ၊ န၊ ‘‘ကေဟိစိ ဝါ အစ္ဆိန္န’’န္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တလေသတော ဒုတိယလေသဿ အဝိသေသဘာဝပ္ပသင်္ဂတောတိ. အထ ကိမတ္ထံ ‘‘န တာဝ ထေရာနံ ဒါတဗ္ဗာနီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ စေ? ယာဝ ထေရာနံ အတ္ထာယ သာခါပလာသာနိ ဘဉ္ဇတိ၊ တာဝ န ဒါတဗ္ဗာနိ၊ တတော တာနိ ထေရုဒ္ဒိဿကာနိ သာခါပလာသာနိ သယံ ပရိဒဟိတွာ ဝိနာပိ ထေရာဏတ္တိယာ အတ္တနော ရုစိယာ ဒါတဗ္ဗာနိ၊ ဘူတဂါမပါတဗျတာယ ပါစိတ္တိယံ န ဟောတိ သတ္ထုနာပိ အနုညာတတ္တာ. ‘‘တိဏေန ဝါ ပဏ္ဏေန ဝါ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ၊ တံ ကပ္ပိယမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ စေ? န၊ ‘‘တဒလာဘေ န တွေဝ။ပေ။ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝစနဝိရောဓတော. ဧတ္ထာဟ – ဒုက္ကဋဘယာ ပါစိတ္တိယဝတ္ထု စေ အတိက္ကမိတဗ္ဗံ၊ တဒလာဘေ ထုလ္လစ္စယဝတ္ထု သံဃိကံ၊ တဒလာဘေ ပါရာဇိကဝတ္ထုပိ အတိက္ကမိတဗ္ဗံ သိယာတိ? န၊ ပါရာဇိကဿ လောကဝဇ္ဇတ္တာ. အပိစ န သဗ္ဗံ ဘူတဂါမံ ပါစိတ္တိယဝတ္ထုမေဝ၊ တတော ဒုက္ကဋာဒိဝတ္ထုပိ အတ္ထိ၊ အနာပတ္တိဝတ္ထုပိ ကာလောဒိသကံ၊ တသ္မာ ဣဒံ တဒါ အနာပတ္တိဝတ္ထုကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကိတ္တာဝတာ ဘိက္ခု အစ္ဆိန္နစီဝရော နဋ္ဌစီဝရော ဟောတီတိ? ဧတ္တာဝတာ နဂ္ဂေါ ဟောတီတိ ဧကေ. ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမဘာဝေန၊ ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမမာဒိံ ကတွာ ဝိညာပေန္တဿ အာပတ္တီတိ ဧကေ. နိဝါသနပါရုပနုပဂါဘာဝေနာတိ ဧကေ. တိစီဝရာဘာဝေနာတိ ဧကေ. သန္တရုတ္တရပရမာဘာဝေနာတိ ဧကေ. အယံ ဧကေဝါဒေါ ယုတ္တော ‘‘သန္တရုတ္တရပရမံ တတော စီဝရံ သာဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဟိ ဝစနတော၊ တသ္မာ သန္တရုတ္တရေ သတိ ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမံ ဝိညာပေန္တဿ ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယံ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ဝိညာပေတွာ ပဋိလဘေယျ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ သိက္ခာပဒေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ စေ? တန္န၊ တဒတ္ထသိဒ္ဓိတော နာနတ္ထတ္တာ ဓာတူနံ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ယထာ ဟိ ‘‘တိက္ခတ္တုံ မေထုနံ ဓမ္မံ အဘိဝိညာပေသီ’’တိ (ပါရာ. ၃၆) ဝုတ္တေ ပဝတ္တေသီတိ အတ္ထော၊ တထာ ဣဓာပိ ‘‘စီဝရံ ဝိညာပေယျာ’’တိ ဝိညတ္တိယာ ပဝတ္တေယျ ဥပ္ပါဒေယျာတိ အတ္ထော.

တေန နိဝတ္ထောတိ တံနိဝတ္ထော. အညဿ အလာဘေန တမေဝ ပရိဘုဉ္ဇတော ဇိရတိ၊ န လေသေန. အတ္တနာတိ သယမေဝ ဝတ္တုံ ယုဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ အယုတ္တပရိဘောဂေန အပရိဘုဉ္ဇိတွာ ယုတ္တပရိဘောဂဝသေန ပရိဘုဉ္ဇတော ဇိဏ္ဏံ ပရိဘောဂဇိဏ္ဏံ နာမ. တဿ သဘာဂါနံ အစ္ဆိန္နကာလေ ဒါနမ္ပိ ယုတ္တပရိဘောဂေ ဧဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ဣမေ ကိရ ဒွေ လေသာ အဋ္ဌကထာယော၊ ဝါစေန္တာနံ အာစရိယာနံ မတန္တိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော အာဟာ’’တိ ဝုတ္တံ.

၅၂၁. နိသီဒိတုံ ဝါ နိပဇ္ဇိတုံ ဝါ န လဘတီတိ ယထာသုခံ န လဘတီတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘အညဿတ္ထာယာ’’တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘ဉာတကာနံ ပဝါရိတာန’’န္တိ အနုဝတ္တတိ ဧဝ. အတ္ထာယ ကဿ? တဿေဝ အညဿ. ယထာ အညာတကေ တိကပါစိတ္တိယံ၊ တထာ အပ္ပဝါရိတေပီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဉာတကာနံ ပဝါရိတာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. အညထာ ‘‘ဉာတကေ ဉာတကသညီ’’တိ ဣမိနာ သိဒ္ဓတ္တာ န နိစ္စံ သေသံ အာပဇ္ဇတိ. အပိစေတ္ထ အညာတကဂ္ဂဟဏေန အပ္ပဝါရိတဂ္ဂဟဏံ ဟောတိ၊ အပ္ပဝါရိတဂ္ဂဟဏေန အညာတကဂ္ဂဟဏံ၊ အညာတကာ ဟိ အပ္ပဝါရိတာ ဟောန္တိ. တထာ ဉာတကဂ္ဂဟဏေန ပဝါရိတဂ္ဂဟဏံ ဟောတိ၊ ကတ္ထစိ န ဟောတိ. န ပဝါရိတဂ္ဂဟဏေန ဉာတကဂ္ဂဟဏံ ဟောတီတိ ဣမဿ အတ္ထဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဉာတကာနံ ပဝါရိတာန’’န္တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ အညာတိကာယ ဘိက္ခုနိယာ အပ္ပဝါရိတာယ စ စီဝရံ အညတြ ပါရိဝတ္တကာ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ အာပတ္တိ. ဉာတိကာယ ပန ပဝါရိတာယ စ ဝိဿာသံ ဂဏှာတိ၊ အနာပတ္တိ. တထာ ပုရာဏစီဝရံ ဉာတိကာယ အနာပတ္တိ၊ ပဝါရိတာယ ပန တိကပါစိတ္တိယမေဝ. ဉာတကာနဉ္စ ဧကစ္စာနံ ပုရာဏစီဝရံ နာမ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ န ပဝါရိတာနံ. တိကစ္ဆေဒေါ စ မာတိကာပဒေနေဝ ဟောတိ၊ န အညေန. တတ္ထာပိ ဧကေနေဝ၊ န ဒုတိယာဒီဟီတိ အယံ ဝိနယေ ဓမ္မတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. တတုတ္တရိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၂၂-၄. ပဂ္ဂါဟိကသာလံ ဝါတိ ဒုဿပသာရံ ဝါ. ဟတ္ထေန ပဂ္ဂဟေတွာ ဌတွာ သာလာယံ ပသာရေတဗ္ဗဒုဿံ ပသာရေန္တီတိ စောဒနာ. တိစီဝရိကေနေဝါတိ ဝိနယတိစီဝရိကေန. သော ဟိ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ဌပိတပရိက္ခာရစောဠာဒီသု သန္တေသုပိ တိစီဝရေ အစ္ဆိန္နေ သန္တရုတ္တရပရမံ ဝိညာပေတွာ ဂဟေတုံ လဘတိ. အညထာပီတိ ‘‘ပမာဏိကံ တိစီဝရံ ပရိက္ခာရစောဠဝသေန အဓိဋ္ဌဟိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတော တသ္မိံ နဋ္ဌေ ဗဟူနိပိ ဂဟေတုံ လဘတိ၊ န သန္တရုတ္တရပရမ’’န္တိ စ၊ တသ္မာ တံ ဝိဘာဂန္တိ ‘‘တိစီဝရိကဿ တံ ဝိဘာဂန္တိ အတ္ထော၊ န ပရိက္ခာရစောဠိကဿာ’’တိ စ ကေစိ ဝဒန္တိ. အာစရိယော ပန ‘‘အညေနာတိ အတိစီဝရိကေန၊ အညထာတိ ဣတော ဝုတ္တဂ္ဂဟဏပရိစ္ဆေဒတော အညေနာ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝဒတိ. အညထာတိ ပန သစေ တီဏိပိ နဋ္ဌာနိ၊ သန္တရုတ္တရပရမံ ဂဏှိတဗ္ဗံ၊ သစေ ဒွေ ဝါ ဧကံ ဝါ နဋ္ဌံ၊ တေန ‘‘အညထာပီ’’တိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တန္တိ ဧကေ. ဂဏ္ဌိပဒေသု ဝိစာရဏာ ဧဝ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဥပပရိက္ခိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ပကတိယာ သန္တရုတ္တရေန စရတိ၊ သာသင်္ကသိက္ခာပဒဝသေန ဝါ တံသမ္မုတိဝသေန ဝါ တတိယဿ အလာဘေန ဝါ.

၅၂၆. ‘‘ပမာဏမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ သလ္လေခဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. တံ မိစ္ဆာ ဂဟေတွာ ဉာတကာဒိဋ္ဌာနေ တဒုတ္တရိ ဂဏှန္တဿ အာပတ္တီတိ စေ? တံ ပါဠိယာ န သမေတိ၊ ‘‘အနာပတ္တိ ဉာတကာနံ ပဝါရိတာန’’န္တိ ဟိ ပါဠိ. ဧတ္ထ စ ပဝါရိတာ နာမ အစ္ဆိန္နကာလတော ပုဗ္ဗေ ဧဝ ပဝါရိတာ၊ န အစ္ဆိန္နကာလေ. ‘‘အဘိဟဋ္ဌုံ ပဝါရေယျာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ယော အစ္ဆိန္နကာလဿတ္ထာယ ပဝါရေတိ၊ ဥဘောပိ အပ္ပဝါရိတာ ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေ ဟိ အစ္ဆိန္နကာရဏာ နဋ္ဌကာရဏာဝ ဒေန္တိ နာမ. အပိစ ယထာ ပိဋ္ဌိသမယေ သတုပ္ပါဒံ ကတွာ ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတော ဝဿိကသာဋိကံ နိပ္ဖါဒေန္တဿ တေန သိက္ခာပဒေန နိဿဂ္ဂိယံ၊ တထာ ဣဓာပိ ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနေပိ အစ္ဆိန္နနဋ္ဌကာရဏာ န ဝဋ္ဋတိ၊ တသ္မာ ‘‘အဋ္ဌကထာသု ပမာဏမေဝ ဝဋ္ဋတီ’တိ ဝုတ္တဝစနမေဝ ပမာဏ’’န္တိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော အာဟ၊ တံ အယုတ္တံ၊ ကသ္မာ? ယသ္မာ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ တဒုတ္တရိ ဝိညာပေန္တဿ ပညတ္တံ၊ တသ္မိဉ္စ ‘‘အညာတကော ဂဟပတိ ဝါ ဂဟပတာနီ ဝါ’’တိ မာတိကာယ ပါဠိ၊ ဝိဘင်္ဂေ စ ‘‘အညာတကော နာမ မာတိတော ဝါ။ပေ။ အသမ္ဗဒ္ဓေါ’’တိ ပါဠိ၊ အနာပတ္တိဝါရေ စ ‘‘ဉာတကာနံ ပဝါရိတာန’’န္တိ ပါဠိ၊ တသ္မာ တိဝိဓာယပိ ပါဠိယာ န သမေတီတိ အယုတ္တမေဝ၊ တသ္မာ ကေဝလံ သလ္လေခမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အပရေ. ဥပရိ ကာဏမာတာသိက္ခာပဒေ အဋ္ဌကထာသု ပန ‘‘တေသမ္ပိ ပါထေယျပဟေဏကတ္ထာယ ပဋိယတ္တတော ပမာဏမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ န ပန ‘‘ပါဠိယာ န သမေတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ န တတ္ထ စ ဣဓ စ နာနာကရဏံ ပညာယတိ၊ တသ္မာ ထေရဿ လဒ္ဓိ သုန္ဒရာ ဝိယ မမ ခါယတိ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. ယသ္မာ ပနိဒံ သိက္ခာပဒံ အညဿတ္ထာယ ဝိညာပနဝတ္ထုသ္မိံယေဝ ပညတ္တံ၊ တသ္မာ ဣဓ ‘‘အညဿတ္ထာယာ’’တိ န ဝုတ္တံ. ‘‘သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝါ’’တိ ပါဌော. ‘‘အညဿတ္ထာယာ’’တိ နိဒါနဝိရောဓတော န ဝုတ္တံ. တထာပိ အနန္တရေ ဝုတ္တနယေန လဗ္ဘတီတိ အာစရိယော. ဧဝရူပေသု ဂဟပတိပဋိသံယုတ္တသိက္ခာပဒေသု ကိဉ္စာပိ ‘‘ဂဟပတိ နာမ ယော ကောစိ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တထာပိ ပဉ္စ သဟဓမ္မိကေ ဌပေတွာ အဝသေသာ စ သိက္ခာပစ္စက္ခာတကော စ တိတ္ထိယော စ ဝေဒိတဗ္ဗော.

တတုတ္တရိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ပဌမဥပက္ခဋသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၂၇-၈. အပိ ဟောတိ စိတ္တန္တိ အတ္ထော. မေယျာတိ ပါဌဿ မယှန္တိ အတ္ထော. န ဣမေ သုကရာ၊ ‘‘န ဣမေသံ သုကရာ’’တိ ဝါ ပါဌော. ‘‘တဿ န ဣမေသံ သုကရာ အစ္ဆာဒေတုန္တိ အတ္ထော’’တိ လိခိတံ. ‘‘ပုဗ္ဗေ အပ္ပဝါရိတော’’တိ ဝစနတော တသ္မိံ ခဏေ ပဝါရိတောပိ အပ္ပဝါရိတောဝ ဟောတီတိ.

ပဌမဥပက္ခဋသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ဒုတိယဥပက္ခဋသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၃၂. ဒုတိယဥပက္ခဋေန ကိံပယောဇနန္တိ? နတ္ထိ၊ ကေဝလံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန ပညတ္တံ ဘိက္ခုနိယာ ရဟောနိသဇ္ဇသိက္ခာပဒံ ဝိယ. ဧဝံ သန္တေ တန္တိ အနာရောပေတဗ္ဗံ ဘဝေယျ ဝိနာပိ တေန တဒတ္ထသိဒ္ဓိတော၊ အနိဿရတ္တာ၊ အနာရောပေတုံ အနုညာတတ္တာ စ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အာကင်္ခမာနော၊ အာနန္ဒ၊ သံဃော။ပေ။ သမူဟနေယျာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၂၁၆). ဣဒံ သဗ္ဗမကာရဏံ. န ဟိ ဗုဒ္ဓါ အပ္ပယောဇနံ ဝါစံ နိစ္ဆာရေန္တိ၊ ပဂေဝ သိက္ခာပဒံ၊ တေနေဝါဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘တဉှိ ဣမဿ အနုပညတ္တိသဒိသ’’န္တိအာဒိ. အနုပညတ္တိ စ နိပ္ပယောဇနာ နတ္ထိ၊ တံသဒိသဉ္စေတံ၊ န နိပ္ပယောဇနန္တိ ဒဿိတံ ဟောတိ၊ ဧဝံ သန္တေ ကော ပနေတ္ထ ဝိသေသောတိ? တတော အာဟ ‘‘ပဌမသိက္ခာပဒေ ဧကဿ ပီဠာ ကတာ၊ ဒုတိယေ ဒွိန္နံ၊ အယမေတ္ထ ဝိသေသော’’တိ. ဣမိနာ အတ္ထဝိသေသေန ကော ပနညော အတိရေကတ္ထော ဒဿိတောတိ? ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ တာဝ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကသ္မိမ္ပိ ဝတ္ထုသ္မိံ ဥဘိန္နံ ပီဠာ ကာတုံ ဝဋ္ဋတီတိ အယမတိရေကတ္ထော ဒဿိတော’’တိ. တေနေတံ ဒီပေတိ ‘‘န ကေဝလံ ပဋိလဒ္ဓစီဝရဂဏနာယေဝ အာပတ္တိဂဏနာ၊ ပီဠိတပုဂ္ဂလသင်္ခါတဝတ္ထုဂဏနာယပီ’’တိ.

ဟောန္တိ စေတ္ထ –

‘‘ဝတ္ထုတော ဂဏနာယာပိ၊ သိယာ အာပတ္တိ နေကတာ၊

ဣတိ သန္ဒဿနတ္ထဉ္စ၊ ဒုတိယူပက္ခဋံ ဣဓ.

‘‘ကာယသံသဂ္ဂသိက္ခာယ၊ ဝိဘင်္ဂေ ဝိယ ကိန္တေတံ၊

ဧကိတ္ထိယာပိ နေကတာ၊ အာပတ္တီနံ ပယောဂတော’’တိ.

အပိစေတံ သိက္ခာပဒံ တံဇာတိကေသု သိက္ခာပဒေသု သဗ္ဗေသုပိ ဂဟေတဗ္ဗဝိနိစ္ဆယဿ နယဒဿနပ္ပယောဇနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အာဟ စ –

‘‘အညာတိကာယ ဗဟုတာယ ဝိမိဿတာယ၊

အာပတ္တိယာပိ ဗဟုတာ စ ဝိမိဿတာ စ၊

ဣစ္စေဝမာဒိဝိဓိသမ္ဘဝဒဿနတ္ထံ၊

သတ္ထာ ဥပက္ခဋမိဒံ ဒုတိယံ အဝေါစာ’’တိ.

တဿာယံ သင်္ခေပတော အဓိပ္ပါယပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဝိစာရဏာ – ပုရာဏစီဝရံ ဧကမေဝ ဘိက္ခု ဘိက္ခုနီဟိ ဒွီဟိ၊ ဗဟူဟိ ဝါ ဓောဝါပေတိ၊ ဘိက္ခုနိဂဏနာယ ပါစိတ္တိယဂဏနာ၊ တထာ ဒွိန္နံ၊ ဗဟူနံ ဝါ သာဓာရဏံ ဧကမေဝ စီဝရံ အညတြ ပါရိဝတ္တကာ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ ဣဓာပိ တထာ ဒွိန္နံ၊ ဗဟူနံ ဝါ သာဓာရဏမေကံ ဝိညာပေတိ၊ ဝိညတ္တပုဂ္ဂလဂဏနာယ အာပတ္တိဂဏနာ. တထာ အညေသုပိ ဧဝရူပေသု သိက္ခာပဒေသု နယော နေတဗ္ဗော. အယံ တာဝ ဗဟုတာယ နယော. မိဿတာယ ပန ဉာတိကာယ၊ အညာတိကာယ စ ဧကံ ဓောဝါပေတိ၊ ဧကတော နိဋ္ဌာပနေ ဧကံ ပါစိတ္တိယံ. အထ ဉာတိကာ ပဌမံ ထောကံ ဓောဝိတွာ ဌိတာ၊ ပုန အညာတိကာ သုဓောတံ ကရောတိ၊ နိဿဂ္ဂိယံ. အထ အညာတိကာ ပဌမံ ဓောဝတိ၊ ပစ္ဆာ ဉာတိကာ သုဓောတံ ကရောတိ၊ အညာတိကာယ ပယောဂဝသေန ဘိက္ခုနော ဒုက္ကဋမေဝ. အညာတိကာယ စ ဉာတိကာယ စ အညာတိကသညီ၊ ဝေမတိကော၊ ဉာတိကသညီ ဝါ ဓောဝါပေတိ၊ ယထာဝုတ္တနယေန နိဿဂ္ဂိယဒုက္ကဋာဒိအာပတ္တိဘေဒဂဏနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ အညာတိကာယ စ ဉာတိကာယ စ သန္တကံ စီဝရံ ဥဘောဟိ ဧကတော ဒိယျမာနံ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ၊ အညာတိကာယ ဧဝ ဟတ္ထတော ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ စ နိဿဂ္ဂိယမေဝ. အထ ဉာတိကာယ အနာပတ္တိ. အထ ဥဘောသု အညာတိကာဒိသညီ ဝုတ္တနယေနေဝ နိဿဂ္ဂိယဒုက္ကဋာဒိအာပတ္တိဘေဒဂဏနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တထာ အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေသုပိ ယထာသမ္ဘဝံ နယော နေတဗ္ဗော. အယံ မိဿတာယ နယော. အာဒိ-သဒ္ဒေန ပန အနေကေ အညာတိကာ ဝိညတ္တာဝိညတ္တပုဂ္ဂလဂဏနာယ ဒုက္ကဋံ. ဧကော ဒေတိ၊ ဧကော န ဒေတိ၊ နိဿဂ္ဂိယံ. အထ အဝိညတ္တော ဒေတိ၊ န နိဿဂ္ဂိယံ. အထ ဝိညတ္တာဝိညတ္တာနံ သာဓာရဏံ ဝိညတ္တော ဒေတိ၊ နိဿဂ္ဂိယမေဝ. ဥဘော ဒေန္တိ၊ နိဿဂ္ဂိယမေဝ. အဝိညတ္တော ဒေတိ၊ နိဿဂ္ဂိယေန အနာပတ္တိ. ဝိညတ္တဿ ဝစနေန အဝိညတ္တော ဒေတိ၊ အနာပတ္တိ ဧဝ. တထာ ဥပက္ခဋာဒီသုပိ ယထာသမ္ဘဝံ နယော နေတဗ္ဗော.

ဒုတိယဥပက္ခဋသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ရာဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၃၇. ‘‘န ခေါ မယံ၊ အာဝုသော၊ စီဝရစေတာပန္နံ ပဋိဂ္ဂဏှာမ။ပေ။ ကာလေန ကပ္ပိယ’’န္တိ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဧဝ ရူပိယပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒဿ ပညတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ. အညထာ အာယသ္မာ ဥပနန္ဒော မံသဿ စေတာပန္နံ ဧကမ္ပိ ကဟာပဏံ ဟတ္ထေန ပဋိဂ္ဂဏှန္တော တတော မဟန္တတရံ စီဝရစေတာပန္နံ ကထံ န ပဋိဂ္ဂဏှိဿတိ၊ ဧဝံ သန္တေပိ စီဝရပဋိသံယုတ္တတ္တာ စီဝရဝဂ္ဂေ သင်္ဂါယိံသူတိ.

၅၃၈-၉. ‘‘အာဂတကာရဏံ ဘဉ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ နနု ပုန စောဒေတုံ န လဘတီတိ ဧကေ. အာဂမနဿ သာတ္ထကံ န ဟောတိ၊ စီဝရံ န လဘိဿတိ ပဋိသန္ထာရဿ ကတတ္တာတိ ဧကေ. စောဒနာလက္ခဏံ န ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ဧကေ. ‘‘ဌတွာ စောဒေမီ’’တိ အာဂတော တံ ဌာနံ ဘဉ္ဇတိ၊ ကရောတိ စေကံ၊ တီဏိပိ စေ ကရောတိ၊ ဧကမေဝ၊ ဧကဝစနတ္တာတိ ဧကေ. တီဏိ ဌာနာနိ ဘဉ္ဇတီတိ ဧကေ. ဥပတိဿတ္ထေရော ‘‘န စောဒနာဒိံ ဘဉ္ဇတိ၊ စောဒေတုကာမော အကတ္တဗ္ဗံ အကာသိ၊ တေန ဝတ္တဘေဒေ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝဒတိ. ဓမ္မသိရိတ္ထေရော ပန ‘‘အာသနေ စေ နိသီဒတိ၊ ဧကာယ နိသဇ္ဇာယ ဒွေ ဌာနာနိ ဘဉ္ဇတိ. အာမိသံ စေ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ ဧကေန ပဋိဂ္ဂဟေန ဒွေ ဌာနာနိ ဘဉ္ဇတိ. ဓမ္မံ စေ ဘာသတိ၊ ဓမ္မဒေသနသိက္ခာပဒေ ဝုတ္တပရိစ္ဆေဒါယ ဧကာယ ဝါစာယ ဒွေ ဌာနာနိ ဘဉ္ဇတိ၊ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒတိ. ‘‘ယတ္ထာ’’တိ ဝုတ္တေ အတ္တနော ဧဝ သန္တိကံ ဂန္တဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဝိယ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဗျဉ္ဇနံ ပန န သမေတီ’’တိ. ဥပါသကေဟိ အာဏတ္တာ တံ. မူလံ အသာဒိယန္တေနာတိ မူလဿ အကပ္ပိယဘာဝေ သတိ အသာဒိယန္တေန. တဉ္စ ခေါ စိတ္တေန၊ န မုခေန. သစေ ဧဝံ ဝုတ္တေ အကပ္ပိယံ ဒဿေတီတိ ကတွာ စိတ္တေန အကပ္ပိယံ ဣစ္ဆန္တောဝ မုခေန ကပ္ပိယံ နိဒ္ဒိသတိ ‘‘စီဝရံ မေ ဒေထာ’’တိ၊ န ဝဋ္ဋတိ. ပဋိလာဘေ ရူပိယပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒေန အာပတ္တိ.

တတြာယံ ဝိစာရဏာ – စိတ္တေန သာဒိယန္တောပိ မုခေန ကပ္ပိယဝေါဟာရေန စေ ဝေါဟရတိ ‘‘ကဟာပဏာရဟေန၊ ပါဒါရဟေန ဝါ ကပ္ပိယဘဏ္ဍေန ဣဒဉ္စိဒဉ္စ အာဟရာ’’တိ. ကိဉ္စာပိ ရူပိယံ သန္ဓာယ ဝဒတိ၊ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ. ကသ္မာ? ကဉ္စိ သဿုဋ္ဌာနကံ ဘူမိပဒေသံ သန္ဓာယ ‘‘သီမံ ဒေမာတိ ဝဒန္တိ၊ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝစနတော၊ ‘‘ဝိဟာရဿ ဒေမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ပဋိက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝစနတော စ. အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန ဝုတ္တံ ‘‘သံဃံ သန္ဓာယ ‘ဝိဟာရဿ ဒေမာ’တိ ဒိန္နံ ဂရုဘဏ္ဍံ န ဟောတိ၊ ဒက္ခိဏောဒကံ သမ္ပဋိစ္ဆိတုံ၊ ‘သာဓူ’တိ စ ဝတ္တုံ၊ အနုမောဒေတုဉ္စ ဝဋ္ဋတိ. ကသ္မာ? သံဃဿ ‘ဝိဟာရော’တိ နာမာဘာဝတော၊ ခေတ္တဿေဝ ‘သီမာ’တိ နာမဘာဝတော စ၊ စိတ္တေန အာရမ္မဏံ ကတံ အပ္ပမာဏံ၊ ကပ္ပိယဝေါဟာရောဝ ပမာဏံ. ကပ္ပိယမေဝါစိက္ခိတတ္တာ ‘န တွေဝါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကေနစိ ပရိယာယေန ဇာတရူပရဇတံ သာဒိတဗ္ဗံ ပရိယေသိတဗ္ဗန္တိ ဝဒါမီ’တိ (မဟာဝ. ၂၉၉) ဝစနေနပိ န ဝိရုဇ္ဈတိ. ကပ္ပိယဝစနပစ္စယာ ဒါယကော သယမေဝ ကတ္တဗ္ဗယုတ္တကံ ဇာနိဿတီတိ အဓိပ္ပါယတော ဒါယကေန ဧတဿ အဓိပ္ပါယံ ဉတွာ ကပ္ပိယကာရကဿ ဟတ္ထေ ဌပိတံ ဘိက္ခုဿ သန္တကမေဝ ဟောတီ’’တိ. ဣဒံ သဗ္ဗမယုတ္တံ၊ ကသ္မာ? သီမာဝိဟာရဝစနဿ ဒါယကဝစနတ္တာ. ဣဓ စ ဘိက္ခုနော ဝစနံ ပမာဏံ. တေနေဝါဟ ‘‘အထာပိ ‘မမ တဠာကံ ဝါ ပေါက္ခရဏိံ ဝါ သံဃဿ ဒမ္မီ’တိ ဝုတ္တေ ‘သာဓု၊ ဥပါသက၊ သံဃော ပါနီယံ ပိဝိဿတီ’တိအာဒီနိ ဝတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝါ’’တိ. အညထာ ခေတ္တံ သန္ဓာယ ဘိက္ခုနော ခေတ္တပဋိဗဒ္ဓဝစနာနိ သီမာဝစနေန ကပ္ပန္တီတိ အာပဇ္ဇတိ. အဝိဟာရဿ စ ဘိက္ခုဿ ရူပိယံ ဒဿေတွာ ‘‘ဣဒံ ဝိဟာရဿ ဒမ္မီ’’တိ ဝုတ္တေ အတ္တနော အတ္ထာယ ဒိယျမာနံ ဇာနန္တေနာပိ တံ အပ္ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ. တထာ ကဟာပဏာရဟာဒိနော အကပ္ပိယဘဏ္ဍဘာဝံ၊ ကဟာပဏာဒိဘာဝမေဝ ဝါ ဇာနန္တမေဝ သန္ဓာယ တထာဝေါဟရန္တဿ စ အနာပတ္တီတိ အာပဇ္ဇတိ. ‘‘န တွေဝါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကေနစိ ပရိယာယေနာ’’တိ နိပ္ပဒေသတော ဝုတ္တတ္တာ န သက္ကာ လေသံ ဩဍ္ဍေတုန္တိ နော တက္ကော၊ ဝိစာရေတွာ ပန ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘နော စေ ဣစ္ဆတိ၊ န ကထေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနတော ယထာဝုတ္တသာမိစိယာ အကရဏေ အနာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာတိ ဒဿေတိ.

‘‘အညာတကအပ္ပဝါရိတေသု ဝိယ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနတော ယထာဝုတ္တသာမိစိမ္ပိ န ကတွာ စေ နိပ္ဖါဒေတိ၊ အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒေန ကာရေတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ. ကပ္ပိယကာရကာ သယမေဝ စောဒေတွာ ဒေန္တိ၊ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘သယံ ကရဏမေဝ ပဋိက္ခိတ္တ’’န္တိ စ ဝဒန္တိ. ပိဏ္ဍပါတာဒီနံ ။ပေ။ ဧသေဝ နယောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န သုန္ဒရံ၊ ဒဒန္တေသုပီတိ အပိ-သဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတတ္တာ နိဿဂ္ဂိယပါစိတ္တိယမေဝ. ဇာတရူပရဇတံ ‘‘သံဃေ သာဒိတေ ဒုက္ကဋ’’န္တိ စ ဝိကပ္ပေန္တိ. တံ ဝိသေသေတွာ နဝုတ္တတ္တာ ပါစိတ္တိယမေဝါတိ ဒဿေတိ. ‘‘နိဿဂ္ဂိယမေဝါတိ ယေဝါပနကသိက္ခာပဒေသု သိယာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗံ. ‘‘ယဿ ကဿစိ ဟိ အညဿ။ပေ။ မဟာပစ္စရိယံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝစနတော အပဗ္ဗဇိတာနံ အန္တမသော မာတာပိတူနမ္ပိ အတ္ထာယ သမ္ပဋိစ္ဆန္တဿ ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဒဿေတိ.

သဗ္ဗတ္ထ သမ္ပဋိစ္ဆနံ နာမ ‘‘ဥဂ္ဂဏှေယျ ဝါ ဥဂ္ဂဏှာပေယျဝါ ဥပနိက္ခိတ္တံ ဝါ သာဒိယေယျာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တလက္ခဏမေဝ. ဧဝံ သန္တေပိ ကတ္ထစိ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ၊ ကတ္ထစိ န ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ၊ ကတ္ထစိ ပဋိက္ခိတ္တံ သာဒိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ဧဝံ အပ္ပဋိက္ခိတ္တံ ကိဉ္စိ ဝဋ္ဋတိ၊ ဣဒံ သဗ္ဗမ္ပိ ဒဿေတုံ ‘‘သစေ ပနာ’’တိ ဝိတ္ထာရော အာရဒ္ဓေါ. တတ္ထ ‘‘စေတိယဿ။ပေ။ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝစနတော အပ္ပဋိက္ခိတ္တံ ဝိဟာရဿ ဒိန္နံ သာဒိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သိဒ္ဓံ. တထာ ထေရဿ ‘‘မာတုယာ ဒေမာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တေပိ ပဋိဂ္ဂဟဏေ အာပတ္တိ ပါစိတ္တိယမေဝ. သာပတ္တိကော ဟောတီတိ ဧတ္ထ ကာယ အာပတ္တိယာ သာပတ္တိကော ဟောတီတိ? ဒုက္ကဋာပတ္တိယာတိ ဧကေ. န ယာယ ကာယစိ၊ ကေဝလံ အဋ္ဌာနေ စောဒေတီတိ ကတွာ ‘‘သာပတ္တိကော’’တိ ဝုတ္တံ. ယထာ ကထန္တိ? ‘‘ပဉ္စဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော သဒ္ဓိဝိဟာရိကော ပဏာမေတဗ္ဗော။ပေ။ ပဏာမေန္တော အနတိသာရော’’တိ (မဟာဝ. ၆၈) ဧတ္ထ န သမ္မာဝတ္တန္တံယေဝ အပဏာမေန္တဿ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. ယထာဟ – ‘‘န စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသမ္မာဝတ္တန္တော န ပဏာမေတဗ္ဗော၊ ယော န ပဏာမေယျ၊ အာပတ္တိဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၆၈)၊ တသ္မာ အဓိမတ္တပေမာဒိအဘာဝေပိ အပဏာမေန္တဿ အနာပတ္တိ ဒိဿတိ. အပိစ ‘‘သာတိသာရော ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဋ္ဌကထာယ ‘‘သာတိသာရော ဟောတီတိ သဒေါသော ဟောတိ၊ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၆၈) ဝုတ္တတ္တာ န ယုတ္တန္တိ စေ? န၊ တဒနန္တရမေဝ တံမိစ္ဆာဂါဟနိဝတ္တနတ္ထံ၊ တသ္မာ ‘‘န သမ္မာဝတ္တန္တော ပဏာမေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ အနာပတ္တိကာ ကတာတိ. ဒုက္ကဋာပတ္တိ ဟောတီတိ အာစရိယော၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ. ‘‘ကပ္ပိယဘဏ္ဍမ္ပိ အကပ္ပိယမေဝါတိ တဠာကတော နိပ္ဖန္နဓညေန ပရိဝတ္တေတွာ လဒ္ဓံ ဂေါရသမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ.

ကပ္ပိယဝေါဟာရေပိ ဝိဓာနံ ဝက္ခာမ၊ သေယျထိဒံ – ‘‘ဥဒကဝသေနာ’’တိအာဒိ. ဒုဗ္ဗိနိဗ္ဘောဂံ ဟောတီတိ ဣဒံ ပရတော ‘‘တဿေဝ အကပ္ပိယံ. ကသ္မာ? ဓညဿ ဝိစာရိတတ္တာ’’တိ ဣမိနာ အသဒိသံ၊ တသ္မာ သုဝုတ္တံ. ဣဒဉှိ ဘိက္ခုဿ ပယောဂဝသေန အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နေန မိဿန္တိ. အကတပုဗ္ဗံ နဝသဿံ နာမ. ခလေ ဝါ ဌတွာ ရက္ခတီတိ ‘‘ဣဒံ ဝါ ဧတ္တကံ ဝါ မာ ဂဏှ၊ ဣဒံ ဂဟေတုံ လဗ္ဘတီ’’တိ ဝါ ‘‘ဣတော အပနေဟိ၊ ဣဓ ပုဉ္ဇံ ကရောဟီ’’တိ ဧဝမာဒိနာ ဝါ ပယောဂေန စေ ရက္ခတိ၊ တံ အကပ္ပိယံ. ‘‘သစေ ‘မယိဌိတေ ရက္ခိတံ ဟောတီ’တိ ရက္ခတိ၊ ဂဏှန္တေ ဝါ ပဿိတွာ ‘ကိံ ကရောထာ’တိ၊ ဘဏတိ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ယုတ္တံ. ရူပိယပဋိဂ္ဂဟဏသိက္ခာပဒေ ‘‘ဒွါရံ ပိဒဟိတွာ ရက္ခန္တေန ဝသိတဗ္ဗ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ. တဿေဝ တံ အကပ္ပိယံ. ကသ္မာ? အပုဗ္ဗဿ အနုပ္ပါဒိတတ္တာ. ဟေဋ္ဌာ ‘‘သဿံ ကတွာ အာဟရထာ’’တိ ဝတ္တုံ ပန န ဝဋ္ဋတီတိ. ပဏ္ဏေပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘ပကတိယာ သယမေဝ ကရောန္တာနံ ဥဿာဟဇနနတော’’တိ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? ‘‘ကဟာပဏာနံ ဝိစာရိတတ္တာ’’တိ ဝစနတော၊ ပဂေဝ ဥဋ္ဌာပိတတ္တာတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. သစေ ဒါယကာ ဝါ သံဃဿ ဂါမခေတ္တာရာမာဒိံ ကေဏိယာ ဂဟိတမနုဿာ ဝါ တတ္ထ ကုဋုမ္ဗိနော ‘‘ဣမေ သံဃဿ ကဟာပဏာ အာဟဋာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ‘‘န ကပ္ပတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ. ကပ္ပိယကာရကာဝ စေ ဝဒန္တိ၊ ‘‘သံဃဿ ကဟာပဏာ န ကပ္ပန္တိ၊ သပ္ပိအာဒီနိ ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ‘‘သံဃဿ ကပ္ပိယကာရကေ ဝါ ဂုတ္တဋ္ဌာနံ ဝါ အာစိက္ခထာ’’တိ ဝတွာ တေဟိ သမ္ပာဒိတံ ကေနစိ အကတ္တဗ္ဗတာယ ‘‘ဣမိနာ သပ္ပိံ အာဟရာဟီ’’တိ ဝိစာရေတိ နိဋ္ဌာပေတွာ ဣတရေသံ ကပ္ပိယံ ပရတော ပတ္တစတုက္ကေ စတုတ္ထပတ္တော ဝိယ. ဝုတ္တဉှိ တတ္ထ ‘‘ဣမေ ကဟာပဏေ ဂဟေတွာ ဣမံ ဒေဟီ’တိ ကဟာပဏေ ဒါပေတွာ ဂဟိတော၊ အယံ ပတ္တော ဧတဿေဝ ဘိက္ခုနော န ဝဋ္ဋတိ၊ ဒုဗ္ဗိစာရိတတ္တာ၊ အညေသံ ပန ဝဋ္ဋတိ၊ မူလဿ အသမ္ပဋိစ္ဆိတတ္တာ’’တိအာဒိ. ယဒိ ဧဝံ သဗ္ဗေသံ အကပ္ပိယံ. ကသ္မာ? ကဟာပဏာနံ ဝိစာရိတတ္တာတိ. ဣဒံ ဒုဝုတ္တန္တိ စေ? န၊ မူလဿ သမ္ပဋိစ္ဆိတဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ ဣမဿ ဝုတ္တတ္တာ ပတ္တစတုက္ကေ ဒုတိယတတိယပတ္တာ ဝိယ၊ တေနေဝ ဝုတ္တံ သယံကာရိဝါရေ ‘‘န ကပ္ပတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗ’န္တိ. တတော ပရံ မူလံ သမ္ပဋိစ္ဆတိ နာမ.

မဟာဝိသယသိက္ခတ္တာ၊ ရာဇသိက္ခာပဒံ ဣဒံ၊

ရညော ဝိယ ဒုဝိညေယျံ၊ စိတ္တာဓိပ္ပါယတောပိ ဝါ.

ရာဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဋ္ဌိတော စီဝရဝဂ္ဂေါ ပဌမော.