၂. ကောသိယဝဂ္ဂေါ

၁. ကောသိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၄၂. ကောသိယကာရကောတိ ဧတ္ထ ကောသံ ကရောန္တီတိ ‘‘ကောသကာရာ’’တိ လဒ္ဓဝေါဟာရာနံ ပါဏကာနံ ကောသတော နိဗ္ဗတ္တံ ကောသိယံ နာမ. အတ္တနာ ကတံ စေ? နိဿဇ္ဇနကာလေ ‘‘သယံ ကတံ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဥဘောဟိ စေ ကတံ၊ ယထာပါဌမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ. အတ္တနာ စ ပရေဟိ စ ဝိပ္ပကတံ အတ္တနာ ပရိယောသာပေတီတိအာဒိစတုက္ကမ္ပိ သမ္ဘဝန္တံ န ဒဿိတံ. ဝိနယဓမ္မတာ ဟေသာ၊ ယဒိဒံ ဧကသ္မိံ တိကေ ဝါ စတုက္ကေ ဝါ ဒဿိတေ ဣတရံ သမ္ဘဝန္တမ္ပိ န ဝုစ္စတီတိ.

ကောသိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သုဒ္ဓကာဠကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၄၇. သုဒ္ဓကာဠကာနန္တိ ဧတ္ထ ယထာ ပဌမေ ‘‘ဧကေနပိ ကောသိယံသုနာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တထာ ဣဓ ‘‘ဧကေနပိ အညေန အမိဿေတွာ’’တိ ဝစနာဘာဝတော အညေဟိ မိဿဘာဝေ သတိပိ အပညာယမာနရူပကံ ‘‘သုဒ္ဓကာဠက’’မိစ္စေဝ ဝုစ္စတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သုဒ္ဓကာဠကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဒွေဘာဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၅၂. ‘‘ဓာရယိတွာ ဒွေ တုလာ အာဒါတဗ္ဗာ’’တိ ဝစနတော ယထာ တုလာဓာရဏာယ ကာဠကာ အဓိကာ န ဟောန္တိ၊ တထာ ကာဠကာနံ ဒွေ ဘာဝါ ဂဟေတဗ္ဗာ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန. ကထံ ပညာယတီတိ? သုဒ္ဓကာဠကပဋိသေဓနနိဒါနေန. တတိယံ ဩဒါတာနံ စတုတ္ထံ ဂေါစရိယာနန္တိ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေါ. မာတိကာဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဧကဿပိ ကာဠကလောမဿ အတိရေကဘာဝေ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဒွေဘာဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တံ၊ တံ တုလာဓာရဏာယ ကိဉ္စာပိ န သမေတိ၊ အစိတ္တကတ္တာ ပန သိက္ခာပဒဿ ပုဗ္ဗေ တုလာယ ဓာရယိတွာ ဌပိတေသု ဧကမ္ပိ လောမံ တတ္ထ ပတေယျ နိဿဂ္ဂိယန္တိ အဓိပ္ပါယောတိ နော တက္ကော. အညထာ ဒွေ တုလာ နာဒါတဗ္ဗာ၊ ဦနကတရာ အာဒါတဗ္ဗာ သိယုံ. န ဟိ လောမံ ဂဏေတွာ တုလာဓာရဏာ ကရီယတိ. အထ ဂဏေတွာဝ ကာတဗ္ဗံ. ကိံ တုလာဓာရဏာယ ပယောဇနန္တိ ကေစိ. ‘‘ဂေါစရိယဩဒါတေသု ဧကမေဝ ဒိဂုဏံ ကတွာ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ အဋ္ဌကထာယံ အဝိစာရိတတ္တာ ဝီမံသိတဗ္ဗံ.

ဒွေဘာဂသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဆဗ္ဗဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၆၂. နဝံ နာမ ကရဏံ ဥပါဒါယာတိ ဣဒံ အာဒိကရဏတော ပဋ္ဌာယ ဝဿဂဏနံ ဒီပေတိ. ကရိတွာ ဝါတိ ဝစနံ နိဋ္ဌာနဒိဝသတော ပဋ္ဌာယာတိ ဒီပေတိ. ဓာရေတဗ္ဗန္တိ ဝစနံ ပန ပရိဘောဂတော ပဋ္ဌာယာတိ ဒီပေတိ၊ ယသ္မာ လဒ္ဓသမ္မုတိကဿ ဂတဂတဋ္ဌာနေ ဆန္နံ ဆန္နံ ဝဿာနံ ဩရတောဝ ကတာနိ ဗဟူနိပိ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ အညံ နဝန္တိ ကိံ ကတတော အညံ၊ ဥဒါဟု ဓာရိတတော အညန္တိ? ကိဉ္စေတ္ထ ယဒိ ကတတော အညံ၊ တေသု အညတရံ ဒုက္ကတံ ဝါ ပရိဘောဂဇိဏ္ဏံ ဝါ ပုန ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ တဉ္စ ခေါ ဝိနာပိ ပုရာဏသန္ထတဿ သုဂတဝိဒတ္ထိံ အပ္ပဋိသိဒ္ဓပရိယာပန္နတ္တာ. ကတတော ဟိ အညံ ပဋိသိဒ္ဓံ၊ ဣဒဉ္စ ပုဗ္ဗကတန္တိ တတော အနန္တရသိက္ခာပဒဝိရောဓော ဟောတိ. အထ ဓာရိတတော အညံ နာမ၊ သမ္မုတိ နိရတ္ထိကာ အာပဇ္ဇတိ၊ ပဌမကတံ စေ အပရိဘုတ္တံ၊ သတိယာပိ သမ္မုတိယာ အညံ နဝံ န ဝဋ္ဋတီတိ အဓိပ္ပါယော? တတြိဒံ သန္နိဋ္ဌာနနိဒဿနံ – နိဋ္ဌာနဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဆန္နံ ဆန္နံ ဝဿာနံ ပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ စ သတ္တမေ ဝဿေ သမ္ပတ္တေ ဆဗ္ဗဿာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ ဟောန္တိ. တဉ္စ ခေါ မာသပရိစ္ဆေဒဝသေန၊ န ဝဿပရိစ္ဆေဒဝသေန. သတ္တမေ ပရိပုဏ္ဏဉ္စ ဦနကဉ္စ ဝဿံ နာမ၊ တသ္မာ ဝိပ္ပကတဿေဝ သစေ ဆဗ္ဗဿာနိ ပူရေန္တိ၊ ပုန နိဋ္ဌာနဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဆဗ္ဗဿာနိ လဘန္တိ. တဉ္စ ခေါ ပရိဘုတ္တံ ဝါ ဟောတု အပရိဘုတ္တံ ဝါ၊ ဓာရိတမေဝ နာမ. ယသ္မာ ‘‘နဝံ နာမ ကရဏံ ဥပါဒါယ ဝုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဆန္နံ ဝဿာနံ ပရတော တမေဝ ပုဗ္ဗကတံ ဒုက္ကတဘာဝေန၊ ပရိဘောဂဇိဏ္ဏတာယ ဝါ ဝိဇဋေတွာ ပုန ကရောတိ၊ နိဋ္ဌာနဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဆဗ္ဗဿပရမတာ ဓာရေတဗ္ဗံ၊ အတိရေကံ ဝါ. အန္တော စေ ကရောတိ၊ တဒေဝ အညံ နဝံ နာမ ဟောတိ ကရဏံ ဥပါဒါယ၊ တသ္မာ နိဿဂ္ဂိယံ. အညထာ ‘‘နဝံ နာမ ကရဏံ ဥပါဒါယာ’’တိ ဣမိနာ န ကောစိ ဝိသေသော အတ္ထိ. ဧဝံ သန္တေ ကိံ ဟောတိ? အဋ္ဌုပ္ပတ္တီတိ. ‘‘ယာစနဗဟုလာ ဝိညတ္တိဗဟုလာ ဝိဟရန္တီ’’တိ ဟိ တတ္ထ ဝုတ္တံ၊ တဉ္စ အညဿ ကရဏံ ဒီပေတိ. ယဒိ ဧဝံ တံ နိဗ္ဗိသေသမေဝ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ. အယံ ပနဿ ဝိသေသော၊ ယသ္မာ ‘‘အညေန ကတံ ပဋိလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ ဝုတ္တတ္ထော ဝိသေသောတိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? ‘‘နဝံ နာမ ကရဏံ ဥပါဒါယ ဝုစ္စတီ’’တိ ဝုတ္တေ အတိရေကစီဝရဿ ဥပ္ပတ္တိ ဝိယ ပဋိလာဘေနဿ ဥပ္ပတ္တိ နဝတာ အာပဇ္ဇတိ. တတော ပဋိလဒ္ဓဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ဆဗ္ဗဿပရမတာ ဓာရေတဗ္ဗံ. ဩရေန စေ ဆန္နံ ဝဿာနံ။ပေ။ ကာရာပေယျ၊ နိဿဂ္ဂိယန္တိ အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ နဝံ နာမ ကရဏမေဝ ဥပါဒါယ ဝုစ္စတိ၊ န ပဋိလာဘံ. ဩရေန ဆန္နံ ဝဿာနံ အတ္တနော အနုပ္ပန္နတ္တာ ‘‘နဝ’’န္တိ သင်္ချံ ဂတံ၊ အပ္ပဋိလဒ္ဓံ စေ ကာရာပေယျ၊ ယထာ လာဘော၊ တထာ ကရေယျ ဝါ ကာရာပေယျ ဝါတိ စ န ဟောတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ အညေန ကတံ ပဋိလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ အနာပတ္တီတိ ဝိသေသောတိ.

ဆဗ္ဗဿသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. နိသီဒနသန္ထတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၆၅. နာဿုဓ ကောစီတိ ဧတ္ထ အဿုဓ-ဣတိ အဝဓာရဏတ္ထေ နိပါတော. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ‘‘ဧဝံ ဘန္တေတိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ’’တိ ဗဟုဝစနံ ဝုတ္တံ၊ တထာပိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပဋိဿုဏိတွာ ဣဓ တေသု ဘိက္ခူသု ကောစိ ဘဂဝန္တံ နာဿုဓ ဥပသင်္ကမတိ အညတြ ဧကေနာတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. တံ သုဂ္ဂါဟံ ဧကာဟံ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ ဝရန္တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၃၃၇) ဝိယ၊ အနုဇာနာမိ။ပေ။ ယထာသုခံ မံ ဒဿနာယ ဥပသင်္ကမန္တူတိ ဒဿနတ္ထာယ ဥပသင်္ကမန္တု.

၅၆၆-၇. ‘‘မယံ အာယသ္မန္တံ ဥပသေန’’န္တိ တဿ ဂဏပါမောက္ခတ္တာ ဝုတ္တံ. အာရညိကပိဏ္ဍပါတိကပံသုကူလိကဝသေန သဗ္ဗာနိ ဝုတ္တာနိ. တေနေဝါဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သန္ထတေ စတုတ္ထစီဝရသညိတာယာ’’တိ. ကိံ သဗ္ဗေပိ တေ စီဝရံ န ဗုဇ္ဈန္တီတိ စေ? ယထာ ဟောတု. ကတမံ စီဝရံ နာမာတိ? ဆန္နံ အညတရံ ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမန္တိ. ကိဉ္စ ဝါယိမံ အဝါယိမန္တိ? ဝါယိမမေဝါတိ. ကတရသုတ္တေနာတိ? အဒ္ဓါ သော သုတ္တမေဝ န ပဿတိ၊ သိဝေယျကံ ဒုဿယုဂံ၊ ဣဒ္ဓိမယိကဉ္စ ဒေဝဒတ္တိယဉ္စ အစီဝရံ ကရောတိ. ယဒိ ဧဝံ အဝါယိမမ္ပီတိ ဝဒါမီတိ. ဧဝံ သန္တေ သိဒ္ဓါ သန္ထတေ စီဝရသညိတာ ကမ္ဗလသီသေန ဥဏ္ဏာမယသာမညတော. ကိံ ပန တေ သန္ထတံ အဓိဋ္ဌဟိံသူတိ? ဒုဋ္ဌု အဓိဋ္ဌဟိံသု အစီဝရတ္တာ၊ န အဓိဋ္ဌာနုပဂတ္တာ စ သန္ထတဿ. အထ နာဓိဋ္ဌဟိံသု၊ ပုဗ္ဗေဝ တတ္ထ အစီဝရသညိနော ဧတေတိ ကတွာ တတ္ထ စီဝရသညိတာယ တဒုဘယံ န ယုဇ္ဇတီတိ. ကိံ ပနေတံ အဓိဋ္ဌာနုပဂံ နတ္ထီတိ? တတ္ထေဝါဂတံ၊ အပိစေတံ အဝိကပ္ပနုပဂံ စေ၊ စီဝရံ န ဟောတိ၊ အညထာ ‘‘စီဝရံ နာမ ဆန္နံ စီဝရာနံ အညတရ’’န္တိ ဧတ္တာဝတာ သိဒ္ဓံ ‘‘ဝိကပ္ပနုပဂံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. အထ န ဝိကပ္ပနုပဂမ္ပိ စီဝရမေဝ သိဒ္ဓံ၊ အနဓိဋ္ဌာနုပဂံ၊ အဝိကပ္ပနုပဂဉ္စ ဧကဇ္ဈံ ‘‘စီဝရ’’န္တိ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ. တေနေဝါဟ ‘‘တေစီဝရိကဿ စတုတ္ထစီဝရံ ဝတ္တမာနံ အံသကာသာဝမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ.

အပိစ သန္ထတေ စီဝရသညိတာ န ကေဝလံ တေသံယေဝ၊ အညေသမ္ပိ အနုဗန္ဓတိ ဧဝ ‘‘ပုရာဏသန္ထတံ နာမ သကိံ နိဝတ္ထမ္ပိ သကိံ ပါရုတမ္ပီ’’တိ ဝစနတော. အဋ္ဌကထာစရိယော ပနဿ အစီဝရတံ သန္ဓာယဘာသိတတ္ထဒီပနေန ဒီပေတိ. နိဝတ္ထပါရုတန္တိ ဧတေသံ နိသိန္နဉ္စေဝ နိပန္နဉ္စာတိ အတ္ထော. အပိစ ဧဝံ သန္တေပိ သန္ထတေ စီဝရသညိတာ အနုဗန္ဓတိ ဧဝ. ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၃၅၈) ဟိ ‘‘နိသီဒနံ အဓိဋ္ဌာတုံ န ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ စ၊ ပရိဝါရေ (ပရိ. ၃၂၉) ‘‘နဝ စီဝရာနိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာနီ’’တိ စ နိသီဒနသိက္ခာပဒေ ‘‘ဒသာ ဝိဒတ္ထီ’’တိ စ ဣဓ ‘‘နိသီဒနံ နာမ သဒသံ ဝုစ္စတီ’’တိ စ ဝုတ္တံ၊ အဋ္ဌကထာယဉ္စဿ ‘‘သန္ထတသဒိသံ သန္ထရိတွာ ဧကသ္မိံ အန္တေ သုဂတဝိဒတ္ထိယာ ဝိဒတ္ထိမတ္တပဒေသေ ဒွီသု ဌာနေသု ဖာလေတွာ တိဿော ဒသာ ကရီယန္တိ၊ တာဟိ ဒသာဟိ သဒသံ နာမ ဝုစ္စတီ’’တိ စ ‘‘နိသီဒနံ ဝုတ္တနယေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗမေဝ၊ တဉ္စ ခေါ ပမာဏယုတ္တံ ဧကမေဝ၊ ဒွေ န ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ စ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ နိသီဒနံ နာမ နဝန္နံ စီဝရာနံ အညတရံ စီဝရံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ တဉ္စ သန္ထတသဒိသံ ဧဠကလောမမယသန္ထတဝိသေသန္တိ သိဒ္ဓံ၊ တထာ နိသီဒနမေဝ နိသီဒနသန္ထတဉ္စ သိဒ္ဓံ. ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ စ ‘‘ဧကမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မိံ သိဒ္ဓေ သိဒ္ဓါ သန္ထတေ စီဝရသညိတာတိ အတ္ထော. ကသ္မာ? သန္ထတသာမညတော.

ဧတ္ထာဟ – ကထံ အဒသမေဝ သန္ထတံ စီဝရသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ. အနေကမ္ပိ အနဓိဋ္ဌိတမ္ပိ မဟန္တမ္ပိ ဝဋ္ဋတိ၊ ယတော သဒသမေဝ သန္ထတံ စီဝရသင်္ချံ ဂစ္ဆတိ၊ တတော အဓိဋ္ဌာနဉ္စ ဥပဂစ္ဆတီတိ. အသန္ထတပရိယာပန္နတ္တာ ဩရေန စ ဆန္နံ ဝဿာနံ ဝိနာပိ သမ္မုတိံ၊ တဉ္စ ပေါရာဏံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ဧဝ၊ န အဝိဿဇ္ဇေတွာ ‘‘တဉ္စ ခေါ ပမာဏယုတ္တံ ဧကမေဝ၊ ဒွေ န ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၄၆၉) ဝစနတောတိ. အထာပိ သိယာ သန္ထတံ သယနတ္ထမေဝ ကရီယတိ၊ နိသီဒနံ အသန္ထတမေဝါတိ. တဉ္စ န နိယမတော ‘‘ပုရာဏသန္ထတံ နာမ သကိံ နိဝတ္ထံ သကိံ ပါရုတမ္ပီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာတိ. ဧတ္ထ ဝုစ္စတိ၊ န ဧတ္ထ ကာရဏံ ပရိယေသိတဗ္ဗံ ဝိနယပညတ္တိယာ အနညဝိသယတ္တာ.

သန္ထတဿ ပန အစီဝရဘာဝေ အယံ ယုတ္တိ – အာဒိတော ‘‘တီဏိ သန္ထတာနိ ပန ဝိနယကမ္မံ ကတွာ ပဋိလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနတော တာနိ အကပ္ပိယာနီတိ သိဒ္ဓံ၊ ဘဂဝတာ စ ခေါမာဒီနိ ဆ အနုညာတာနီတိ ကောသေယျံ ကပ္ပိယန္တိ သိဒ္ဓံ. ဧဝံ သန္တေ သုဒ္ဓကောသေယျမ္ပိ စီဝရံ ကပ္ပိယံ ဇာတံ၊ ပဂေဝ ကောသိယမိဿကသန္ထတစီဝရန္တိ အာပဇ္ဇတိ. တထာ ကမ္ဗလဉ္စ အနုညာတံ၊ တဉ္စ သုဒ္ဓိကမ္ပိ ဟောတိ ဇာတိကာဠကဘာဝေန၊ ပဂေဝ ဩဒါတဂေါစရိယမိဿကသန္ထတစီဝရန္တိ အာပဇ္ဇတိ. တတော စ အညမညဝိရောဓော၊ တသ္မာ န သန္ထတံ စီဝရံ နာမ ဟောတိ၊ နိသီဒနံ ပန ဟောတိ တဿ ပမာဏသဏ္ဌာနပရိစ္ဆေဒသမ္ဘဝတော. ဧတ္ထာဟု ကေစိ အာစရိယာ ‘‘ဒုဝိဓံ နိသီဒနံ သန္ထတံ၊ အသန္ထတဉ္စ. တတ္ထ သန္ထတံ သန္ထတမေဝ. အသန္ထတံ ခေါမာဒိဆဗ္ဗိဓံ၊ တဒနုလောမံ ဝါ ဟောတိ၊ အယမေတေသံ ဝိသေသော’’တိ.

ဧတ္ထာဟ – ကသ္မာ ပနေတ္ထ ‘‘သန္ထတံ ပန ဘိက္ခုနာ’’တိ သိက္ခာပဒံ အပညာပေတွာ ‘‘နိသီဒနသန္ထတ’’န္တိ ပညတ္တန္တိ? စီဝရသညိတာယ သန္ထတာနံ ဥဇ္ဈိတတ္တာ တေသံ အစီဝရဘာဝဒဿနတ္ထံ တထာ ပညတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ တသ္မာ တေ ဘိက္ခူ ဓုတင်္ဂဘေဒဘယာ တာနိ ဥဇ္ဈိတွာ တေရသာပိ ဓုတင်္ဂါနိ သမာဒိယိံသု၊ သီသဒဿနဝသေန တီဏေဝ ဝုတ္တာနိ၊ ဘဂဝါ စ တေသံ သန္ထတံ အနုဇာနိ၊ တတော နေသံ ဧဝံ ဟောတိ ‘‘နိသီဒနစီဝရသဏ္ဌာနမ္ပေတံ နိသီဒနသန္ထတံ နော အနုညာတံ၊ စတုတ္ထစီဝရဘာဝေန ပဂေဝ ကတသန္ထတံ ဝါ’’တိ. တတော သန္ထတေ နေသံ စီဝရသညိတာ န ဘဝိဿတီတိ တဒတ္ထံ ဘဂဝတာ နိသီဒနသန္ထတန္တိ ပညတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ပစ္ဆိမာနိ ဒွေ ဝဋ္ဋန္တီ’’တိ ကထံ ပညာယတီတိ စေ? ‘‘အနာပတ္တိ အညေန ကတံ ပဋိလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇတီ’’တိ ဝစနတောတိ.

နိသီဒနသန္ထတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဧဠကလောမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၇၂-၃. အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နဿာတိ ဣမိနာ ပကတိယာ ဒီဃမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နဿ ဥပ္ပန္နာနိပိ တိယောဇနပရမမေဝ ဟရိတဗ္ဗာနိ၊ ပဂေဝ အပ္ပဋိပန္နဿာတိ ဒဿေတိ. အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နဿ နိဿဂ္ဂိယန္တိ ဝါ သမ္ဗန္ဓော. တေနေဝ ဝါသာဓိပ္ပါယဿ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓဂမနုဿာဟတ္တာ ‘‘အပ္ပဋိပန္နော’’တိ သင်္ချံ ဂတဿ အနာပတ္တီတိ သိဒ္ဓါ. ဣမသ္မိံ အတ္ထဝိကပ္ပေ ဟိ ဘိက္ခုနော ပနေဝ ဧဠကလောမာနိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျုံ။ပေ။ အသန္တေပိ ဟာရကေ အဒ္ဓါနံ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နဿ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယန္တိ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အာကင်္ခမာနေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဂ္ဂဟေတဗ္ဗာနီတိ အတ္တနော သန္တကာနံယေဝ တိယောဇနာတိက္ကမေ အာပတ္တိံ ဒဿေတိ. တေန အနာကင်္ခမာနေန ပရသန္တကာနိ ပဋိဂ္ဂဟိတာနိ အတိရေကတိယောဇနံ ဟရန္တဿ အနာပတ္တိ သိဒ္ဓါ. အယမတ္ထော ‘‘ဘိက္ခုနော ဥပ္ပဇ္ဇေယျု’’န္တိ ဣမိနာ၊ ‘‘အစ္ဆိန္နံ ပဋိလဘိတွာ’’တိ ဣမိနာ စ ဒီပိတောဝ ဟောတီတိ. ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ စ ‘‘အညံ ဘိက္ခုံ ဟရာပေန္တော ဂစ္ဆတိ စေ၊ ဒွိန္နံ အနာပတ္တီတိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဒွေ ဘိက္ခူ တိယောဇနပရမံ ပတွာ အညမညဿ ဘဏ္ဍံ ပရိဝတ္တေတွာ စေ ဟရန္တိ၊ အနာပတ္တီတိ သိဒ္ဓံ၊ တေနေဝ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘အညံ ဟရာပေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကိံ ဟရာပေတိ? ဇာနန္တံ အဇာနန္တံ. ကိဉ္စေတ္ထ ယဒိ ဇာနန္တံ၊ ‘‘အညော ဟရိဿတီတိ ဌပေတိ၊ တေန ဟရိတေပိ အာပတ္တိယေဝါ’’တိ ဧကံသတော န ဝတ္တဗ္ဗံ. ဇာနန္တောပိ ဟိ ဧကစ္စော ဟရတီတိ. တတော အဋ္ဌကထာယ ဝိရုဇ္ဈတိ. အထ အဇာနန္တံ၊ ‘‘အညဿ ယာနေ ဝါ ဘဏ္ဍေ ဝါ အဇာနန္တဿ ပက္ခိပိတွာ တိယောဇနံ အတိက္ကာမေတိ၊ နိဿဂ္ဂိယာနီ’’တိ ပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈတိ၊ အထ ဥဘောပိ ဧကတော ဧကံ ဘဏ္ဍံ ဟရာပေန္တိ၊ တမ္ပိ နိဿဂ္ဂိယံ သိယာ. အနိဿဂ္ဂိယန္တိ ယုတ္တိယာ ဝိရုဇ္ဈတိ ‘‘တိယောဇနပရမံ သဟတ္ထာ ဟရိတဗ္ဗာနိ အသန္တေ ဟာရကေ’’တိ အဝိသေသေန စ ပါဠိ ဝုတ္တာ. ဟာရကောပိ သစေတနော အစေတနောတိ ဒုဝိဓော. သစေတနောပိ ဧဠကလောမဘာဝံ ဝါ ‘‘အဟမိဒံ ဟရာမီ’’တိ ဝါ ‘‘မံ ဧသ ဣဒံ ဟရာပေတီ’’တိ ဝါ ဇာနနာဇာနနဝသေန ဒုဝိဓော ဟောတိ. တတ္ထ အစေတနော နာမ ဟာရကော နဒီသောတော ဝါ နာဝါ ဝါ အဿာမိကယာနံ ဝါ ဟောတိ. သစေတနော ပါကဋောဝ. တတ္ထ ‘‘မံ ဧသ ဣဒံ ဟရာပေတီ’’တိ ဧတ္တကံ ဇာနန္တံ မနုဿံ ဝါ တိရစ္ဆာနဂတံ ဝါ အညံ ဟရာပေတိ၊ အနာပတ္တီတိ အနုဂဏ္ဌိပဒနယော. အယံ ပါဠိယာ၊ အဋ္ဌကထာယ စ ဧကရသော ဝိနိစ္ဆယော၊ ‘‘အသန္တေ ဟာရကေ’’တိ ကိဉ္စာပိ ဣဒံ အဝိသေသတော ဝုတ္တံ၊ ‘‘အညဿ ယာနေ ဝါ ဘဏ္ဍေ ဝါ အဇာနန္တဿာ’’တိ ဝစနတော ပန သစေတနောဝ ဟာရကော တတ္ထ အဓိပ္ပေတောတိ ပညာယတိ၊ သော စ ဧဠကလောမဘာဝဉ္စ ‘‘ဣဒံ ဟရာမီ’’တိ စ ဇာနန္တော နာဓိပ္ပေတော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အညော ဟရိဿတီတိ ဌပေတိ၊ တေန ဟရိတေပိ အာပတ္တိယေဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဟေတုကတ္တုနော အဘာဝတောဝ. ပါဠိယဉှိ ‘‘အညံ ဟရာပေတီ’’တိ ဟေတုကတ္တုဝသေန ဝုတ္တာ. ဣတရေ ဒွေ ဇာနန္တာ ဣဓ သမ္ဘဝန္တိ. ‘‘အဇာနန္တဿ ပက္ခိပိတွာ’’တိ ပါဠိယံ ‘‘ဧသ ဟရာပေတီ’’တိ ဝါ ‘‘ဣဒံ ဌာနံ အတိက္ကမာပေတီ’’တိ ဝါ ဇာနန္တဿ ယာနေ ဝါ ဘဏ္ဍေ ဝါ ပက္ခိပိတွာ တိယောဇနံ အတိက္ကမာပေတိ၊ န နိဿဂ္ဂိယာ ဟောန္တီတိ ဒီပေတိ.

‘‘ဟရာပေတီ’’တိ ဣဒံ ဟေတုကတ္တုဝစနတံ သာဓေတိ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သာမိကဿ အဇာနန္တဿေဝါ’’တိ ဣဒံ ‘‘မံ ဧသ ဟရာပေတီ’’တိ ဧဝံ အဇာနန္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ‘‘သာရေတိ စောဒေတိ အနုဗန္ဓာပေတီ’’တိ ဣဒံ ‘‘မံ ဧသ ဣဒံ ဌာနံ အတိက္ကမာပေတီ’’တိ ဧဝံ ဇာနန္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အဇာနန္တောပိ သာရဏာဒီဟိ ဌိတဋ္ဌာနံ နာတိက္ကမတိ၊ န ဝါ အနုဗန္ဓတိ. အထ သာရဏာဒီဟိ အနတိက္ကမိတွာ အတ္တနော ရုစိယာ အတိက္ကမတိ အာပတ္တိ ဧဝ ဘိက္ခုနော ဟေတုကတ္တုဘာဝါသမ္ဘဝတော.

ဣဒါနိ ယထာဌိတဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယ ဝက္ခာမ၊ ‘‘အသန္တေပိ ဟာရကေ’’တိ ဟာရကာလာဘပစ္စယာပိ သယံ ဟရဏတော နိဿဂ္ဂိယမေဝ၊ ပဂေဝ သတိ ဟာရကေတိ အယမေကော အတ္ထော. အဝဓာရဏတ္ထံ အပိ-သဒ္ဒံ ဂဟေတွာ အသန္တေ ဧဝ ဟာရကေ နိဿဂ္ဂိယံ၊ သတိ ပန ဟာရကေ န တေန ဟရာပေန္တဿ နိဿဂ္ဂိယန္တိ အယံ ဒုတိယော အတ္ထော. ‘‘သင်္ဃတော ဝါ။ပေ။ အတ္တနော ဝါ ဓနေနာ’’တိ ဣမိနာ ကိဉ္စာပိ အစိတ္တကမိဒံ သိက္ခာပဒံ၊ သံဃာဒိတော ပန အတ္တနာ အာကင်္ခမာနေန ပဋိဂ္ဂဟိတဿေဝ ဧဠကလောမဿ တိယောဇနာတိက္ကမေ အာပတ္တိ၊ န အဇာနတော အပ္ပဋိဂ္ဂဟိတဿ စီဝရာဒီသု ကုတောစိ လဂ္ဂဿ အတိက္ကမနေတိ ဒီပေတိ. အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘ကမ္ဗလဿ ဥပရိ နိပဇ္ဇိတွာ ဂစ္ဆန္တဿ သစေ ဧကမ္ပိ လောမံ စီဝရေ လဂ္ဂံ ဟောတိ၊ အာပတ္တိ ဧဝ ကမ္ဗလတော ဝိဇဋိတတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ကမ္ဗလဿ ပဋိဂ္ဂဟိတတ္တာ အတ္တနော ဣစ္ဆာယ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတီတိ ယုတ္တံ. ယသ္မာ ‘‘အနာပတ္တိ ကတဘဏ္ဍေ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ တံ အနေကမ္ပိ ကတဘဏ္ဍဋ္ဌာနိယမေဝ ဟောတိ. တဉှိ အနေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ၊ န လောမံ. အထ လောမမ္ပိ အဂ္ဂဟိတမေဝ ဟောတိ၊ ကတဘဏ္ဍံ ဒုပ္ပရိဟာရိယလောမဝိနိဗ္ဘောဂကတဘဏ္ဍော နိယမော. ဧဝံ သန္တေ အကတဘဏ္ဍေ တိကပါစိတ္တိယံ၊ ကတဘဏ္ဍေ တိကဒုက္ကဋဉ္စ နယတော ဒဿေတဗ္ဗံ ဘဝေယျ၊ အညထာ တိကဿ ဒဿိတတ္တာ. သဥဿာဟတ္တာတိ အပ္ပဋိပ္ပဿဒ္ဓဂမနတ္တာ. အစိတ္တကတ္တာ စာတိ ဘိက္ခုနော ဥဿာဟာနုရူပံ လောမာနံ တိယောဇနာတိက္ကမနတော ဝိနာပိ ပယောဂစိတ္တေန ဟရဏစိတ္တေန အာပဇ္ဇတိ ဧဝါတိ အဓိပ္ပါယော. သာ အနာပတ္တိ ပါဠိယာ န သမေတီတိ အန္တော ပန ပယောဂေန တိယောဇနပရမံ အတိက္ကမိတတ္တာ အနာပတ္တိ. ‘‘တိယောဇနံ ဟရတီ’’တိ ဣမိနာ တိယောဇနံ ပဒသာ နေတုကာမောပိ အန္တောတိယောဇနေ ပဒေ ပဒေ ဒုက္ကဋံ နာပဇ္ဇတီတိ ဒဿေတိ၊ တံ ယုတ္တံ ‘‘တိယောဇနံ ဝါသာဓိပ္ပါယော ဂန္တွာ တတော ပရံ ဟရတီ’တိ ဝစနဿတ္ထိတာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပုနပိ ဝုတ္တံ ‘‘အညံ ဟရာပေတီတိ ‘ဣဒံ ဟရိဿာမီ’တိ သဥဿာဟမေဝ အညံ ဟရာပေတီတိ အတ္ထော. ဣတရထာ ဂစ္ဆန္တဿ သီသေ ဌပေသိ၊ တသ္မိံ အဇာနန္တေပိ အနာပတ္တိ သိယာ’’တိ. သစေ ပန ‘‘အဂစ္ဆန္တေ ယာနေ ဝါ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တတ္တာ ဟရဏာဒီဟိ ဇနိတဥဿာဟာနံ ဟတ္ထိအာဒီနံ ‘ဣဒံ ကရိဿာမာ’တိ ဝါ ‘ဟရိဿာမာ’တိ ဝါ အာဘောဂေ ဇနိတေ ဧဝ အနာပတ္တိ၊ န အဇနိတေတိ ဥပတိဿတ္ထေရော အာဟာ’’တိ စ ဝုတ္တံ. ပရိဝတ္တေတွာ ဌပိတေတိ ဒွိန္နမ္ပိ ဗဟိ နိက္ခိပိတတ္တာတိ ဥပတိဿတ္ထေရော. ဗဟိသီမာယ ဌပိတံ ဘဏ္ဍိကံ အန္တော အန္တောသီမာယံ ဌပိတံ ဗဟိ ကရောတော အနာပတ္တီတိ ကေစိ၊ န သုန္ဒရံ ဝိယ.

၅၇၅. ပဋိလဘိတွာ ဟရတီတိ ပဌမတိယောဇနတော ပရံ ဟရတိ၊ န ဒုတိယာဒိတောတိ အတ္ထော. ကတဘဏ္ဍေ ဥပ္ပန္နောကာသာဘာဝါ အနာပတ္တိ.

ဧဠကလောမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဧဠကလောမဓောဝါပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၈၁. ကိဉ္စာပိ ပုရာဏစီဝရဓောဝနသိက္ခာပဒေ စီဝရံ ဌပေတွာ ‘‘အညံ ပရိက္ခာရံ ဓောဝါပေတီ’’တိ (ပါရာ. ၅၀၇) အနာပတ္တိဝါရေ ဝုတ္တံ. ဣမဿ ပန သိက္ခာပဒဿ ဥပ္ပန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဧဠကလောမဓောဝါပနာဒိနာ အာပတ္တီတိ ဧကေ. သာ ဝါ အနာပတ္တိ မူလာပတ္တိတော ဧဝ၊ န ဣမမှာတိ ဧကေ. ဧဠကလောမာနံ အပရိက္ခာရတ္တာ ဘဋ္ဌံ အဂ္ဂဟဏမေဝါတိ ဧကေ. ဣမဿ အန္တိမနယဿ အတ္ထပ္ပကာသနတ္ထံ ဣဒံ ပဉှာကမ္မံ – ‘‘ဓောဝါပေတီ’’တိ ဣဒံ ရဇာပနဝိဇဋာပနဂ္ဂဟဏေန နိပ္ပဒေသဝါစိပဒံ၊ ဥဒါဟု အဂ္ဂဟဏေန သပ္ပဒေသဝါစိပဒံ. ကိဉ္စေတ္ထ ယဒိ နိပ္ပဒေသဝါစိပဒံ၊ သဗ္ဗတ္ထ ဣဒမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ န ဣတရာနိ. အထ သပ္ပဒေသဝါစိပဒံ၊ ‘‘အဝုတ္တာ ဓောဝတိ၊ အပရိဘုတ္တံ ဓောဝါပေတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝိရောဓော. ‘‘အဝုတ္တာ ရဇတိ ဝိဇဋေတိ၊ နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂတောတိ? ဒေသနာဝိလာသမတ္တံ ဘဂဝတော ဝစနံ၊ ကတ္ထစိ တိကပဒဝစနံ၊ ကတ္ထစိ ဧကပဒဝစနံ၊ နိပ္ပဒေသပဒမေဝ တေ ဝဒန္တီတိ. သစေ ‘‘ကတဘဏ္ဍံ ဓောဝါပေတီ’’တိ ဧတ္ထ ပဋိဝိရောဓော၊ ‘‘ကတဘဏ္ဍံ ဝိဇဋာပေတိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂတော အနာပတ္တိ ဧဝါတိ စေ? န၊ အကတဘဏ္ဍဿ သုဒ္ဓလောမဿ ဝိဇဋာပနံ ဣတော ဝါ ဒါတဗ္ဗံ. ဥဒကာဒိဓောဝနဝသေန ပိဏ္ဍေတွာ ဌိတာနံ ဝိဇဋာပနံ လဗ္ဘတီတိ စေ? ပုရာဏသန္ထတဿ ဝိဇဋာပနေ အနာပတ္တိယာ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ န စ တံ ယုတ္တံ ‘‘အပရိဘုတ္တံ ဓောဝါပေတီ’’တိ ဝစနတော. တေန ပရိဘုတ္တံ ဓောဝါပေတိ ရဇာပေတိ ဝိဇဋာပေတိ၊ နိဿဂ္ဂိယမေဝါတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ၊ တဉ္စ ပရိဘုတ္တံ နာမ ကတဘဏ္ဍမေဝ ဟောတိ. န ဟိ သက္ကာ ဧဠကလောမာနိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ၊ အညထာ ‘‘ပရိဘုတ္တံ ဓောဝါပေတီ’’တိ ဝစနံ နိရတ္ထကံ ဟောတိ. န ဟိ ဧတ္ထ ‘‘ပုရာဏာနိ ဧဠကလောမာနိ ဓောဝါပေယျ ဝါ’’တိ ဝစနံ အတ္ထိ ပုရာဏစီဝရသိက္ခာပဒေ ဝိယ. တတ္ထ အာဒိန္နကပ္ပဝသေန၊ ဣဓ တံ လိခိတံ. လေခဒေါသောတိ စေ? န၊ ဝိသေသဟေတုနော အဘာဝါ၊ ပုရာဏစီဝရသိက္ခာပဒေ အပရိဘုတ္တံ ကတဘဏ္ဍံ နာမ၊ ‘‘ကမ္ဗလကောဇဝသန္ထတာဒိ’’န္တိ ဝစနတော စ. ကိဉ္စာပိ ဣမိနာ သဒ္ဒေန အယမတ္ထော သိဒ္ဓေါ၊ ‘‘ဓောဝါပေတီ’’တိ ဣဒံ ပန သိယာ နိပ္ပဒေသံ. သိယာ သပ္ပဒေသံ. တဉှိ ‘‘အဝုတ္တာ ဓောဝတီ’’တိအာဒီသု နိပ္ပဒေသံ. ‘‘ကတဘဏ္ဍံ ဓောဝါပေတီ’’တိ ဧတ္ထ သပ္ပဒေသံ. ‘‘အကတဘဏ္ဍံ ဓောဝါပေတိ ရဇာပေတိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ ‘‘ဝိဇဋာပေတိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ ဝစနပ္ပမာဏတော အနာပတ္တိ ဧဝါတိ စေ? န၊ ဝစနပ္ပမာဏတော ဧဝ အာပတ္တီတိ အာပဇ္ဇနတော. ‘‘အပရိဘုတ္တံ ဓောဝါပေတီ’’တိ ဝစနမေဝ ဟိ တံ အပရိဘုတ္တံ သန္ထတံ ဝိဇဋာပေန္တဿ အနာပတ္တီတိ ဒီပေတိ စေ? သိဒ္ဓံ ပရိဘုတ္တံ ဝိဇဋာပေန္တဿ အာပတ္တိ ဧဝါတိ.

ဧဠကလောမဓောဝါပနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ရူပိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၈၃-၄. သဗ္ဗမ္ပီတိ တိဝိဓမ္ပိ. ‘‘မုတ္တာ မဏိ ဝေဠုရိယော သင်္ခေါ’တိအာဒိ ပန ကိဉ္စာပိ ရာဇသိက္ခာပဒေ ‘န ဝဋ္ဋတီ’တိ ပသင်္ဂတော ဝုတ္တံ၊ သရူပတော ပန အာပတ္တိဒဿနဝသေန သကဋ္ဌာနေပိ ဝတ္တုမာရဒ္ဓ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကထမေတံ? မုတ္တာဒီနံ သကဋ္ဌာနံ ဇာတံ၊ န ဟိ တာနိ ဣဓ ပါဠိယံ ဒိဿန္တီတိ ဣမဿ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တာနိ၊ ရာဇသိက္ခာပဒဿပိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တာနီတိ. န ကေဝလံ ဟိရညသုဝဏ္ဏမေဝ၊ အညမ္ပိ ခေတ္တဝတ္ထာဒိကံ ‘‘အကပ္ပိယံ န သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗ’’န္တိ သာမညေန၊ န သရူပတော. ပါဠိယံ ပန သရူပတော ‘‘စီဝရစေတာပန္နံ နာမ ဟိရညံ ဝါ သုဝဏ္ဏံ ဝါ မုတ္တာ ဝါ မဏိ ဝါ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ရာဇသိက္ခာပဒမေဝဿ သကဋ္ဌာနံ. မုတ္တာမဏိဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ တဇ္ဇာတိယဂ္ဂဟဏံ သိဒ္ဓမေဝါတိ နာဂတော ဣမဿ ပဌမမေဝ ပညတ္တတ္တာ. ယဒိ ဧဝံ ဣဓ အနာဂတတ္တာ ကတရံ နေသံ သကဋ္ဌာနန္တိ? ဣဒမေဝ အတ္ထတော၊ နော သရူပတော.

ကထံ? ဧတာနိ ဟိ ရတနသိက္ခာပဒေ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထူနိ၊ ဒုက္ကဋဝတ္ထူနိ စ ဧကတော ‘‘ရတန’’န္တိ အာဂတာနိ၊ ‘‘ရတနသမ္မတ’’န္တိ ကပ္ပိယဝတ္ထု အာဂတံ. တေသု စ ဒသသု ရတနေသု ရဇတဇာတရူပဒွယံ ဣဓ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထု၊ အဝသေသံ ဒုက္ကဋဝတ္ထူတိ သိဒ္ဓံ. ဣဓ စ သိဒ္ဓတ္တာ ဧဝ ရတနသိက္ခာပဒဿ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘ရတနသမ္မတံ ဝိဿာသံ ဂဏှာတိ၊ တာဝကာလိကံ ဂဏှာတိ၊ ပံသုကူလသညိဿာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ န ရတနံ ဝုတ္တံ. သတ္တဝိဓဓညဒါသိဒါသခေတ္တာဒိ ပန ဗြဟ္မဇာလာဒိသုတ္တဝသေန (ဒီ. နိ. ၁.၁ အာဒယော) အကပ္ပိယန္တိ သိဒ္ဓံ၊ တသ္မာ ဣဓ ဒုက္ကဋဝတ္ထူတိ သိဒ္ဓံ၊ တေနေဝ အနုယောဂဝတ္တေ ‘‘ဓမ္မံ ဇာနာတိ၊ ဓမ္မာနုလောမံ၊ ဝိနယံ၊ ဝိနယာနုလောမံ ဇာနာတီ’’တိ (ပရိ. ၄၄၂) ဝုတ္တံ. တထာ အာမကမံသမ္ပိ ဒုက္ကဋဝတ္ထုံ အာပဇ္ဇတီတိ? န၊ ဣဓ ဝိနယေ အနုညာတတ္တာ ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အမနုဿိကာဗာဓေ အာမကမံသ’’န္တိအာဒိနာ (မဟာဝ. ၂၆၄)၊ တသ္မာ န အာမကမံသံ သုတ္တေ အာဂတမ္ပိ ဒုက္ကဋဝတ္ထု ဟောတိ၊ တထာပိ အတ္တနော ပရိဘောဂတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဟဏေ ဒုက္ကဋမေဝါတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော. ‘‘ဣဓ နိက္ခိပါဟီ’တိ ဝုတ္တေ ဥပနိက္ခိတ္တသာဒိယနမေဝ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ‘‘အကပ္ပိယဝိစာရဏာ ဧဝ န ဝဋ္ဋတီတိ စေ? ကပ္ပိယဉ္စ အကပ္ပိယဉ္စ နိဿာယ ဌိတန္တိ ဧတ္ထ တံ သယံ အပရိဘောဂါရဟံ ဟုတွာ တဒဂ္ဃနကံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ပရိဘောဂါရဟံ ဟုတွာ ဌိတန္တိ အတ္ထော’’တိ လိခိတံ၊ ‘‘ပံသုကူလဘာဝေန ဌိတတ္တာ၊ ဂုတ္တဋ္ဌာနာစိက္ခနဿ ကပ္ပိယတ္တာ စ ကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတံ. ‘ဣဒံ ဂဏှာ’တိအာဒိနာ ဝဒန္တဿ အကပ္ပိယတ္တာ အကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတ’’န္တိ စ. ဧဝမ္ပိ ကပ္ပိယဉ္စ အကပ္ပိယဉ္စာတိ ‘‘ဣမသ္မိံ ဩကာသေ ဌပိတံ၊ ကိံ န ပဿသီတိ ဆေကတရေ ဣမေဝ ကဟာပဏေ’’တိအာဒိဝစနဿ ကပ္ပိယတ္တာ ကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတံ. ‘‘ဣဒံ ဂဏှာ’’တိ ဝုတ္တေ ဒုဗ္ဗိစာရိတတ္တာ အတ္တနော အကပ္ပိယတ္တာ တတော အာဂတံ အကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတမေဝ ဟောတိ. ‘‘ဣဒံ ဂဏှာ’တိ ဝုတ္တေ တေန ဂဟိတေ ‘ဥဂ္ဂဏှာပေယျ ဝါ’တိ ဝုတ္တဝိဓိံ န ပါပုဏာတိ၊ ကေဝလံ ဒုဗ္ဗိစာရိတတ္တာ တဿေဝ တံ အကပ္ပိယံ ဟောတိ၊ မူလပဋိဂ္ဂဟဏဿ သုဒ္ဓတ္တာ ပရတော ပတ္တစတုက္ကေ တတိယပတ္တော ဝိယာတိ စ ဧဝံ ဥပတိဿတ္ထေရော ဝဒတီ’’တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ. ကိံ ဗဟုနာ၊ ဝိသုဒ္ဓါဂမတ္တာ ကပ္ပိယံ. ဒုဗ္ဗိစာရဏာယ သတိ အကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတံ ဟောတီတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော. ‘‘ဧဝံ သံဃဂဏာဒီနမ္ပိ အတ္ထာယ ပရိစ္စတ္တေပိ တေန သမာနဂတိကတ္တာ ဌပေတွာ အာပတ္တိဝိသေသ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

န ကိဉ္စိ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ စေတာပိတန္တိ စေတာပိတဉ္စေ၊ ဥပါယာဘာဝံ ဒဿေတိ. ‘‘ဥပနိက္ခေပံ ဌပေတွာတိ သစေ သော ဥပါသကော ‘အတိဗဟုံ ဧတံ ဟိရညံ၊ ဣဒံ ဘန္တေ အဇ္ဇေဝ န ဝိနာသေတဗ္ဗ’န္တိ ဝတွာ သယံ ဥပနိက္ခေပဒေသေ ဌပေတိ၊ အညေန ဝါ ဌပါပေတိ၊ ဧတံ ဥပနိက္ခေပံ ဌပေတွာ တတော လဒ္ဓံ ဥဒယံ ပရိဘုဉ္ဇန္တော သံဃော ပစ္စယေ ပရိဘုဉ္ဇတိ နာမာ’’တိ ဝုတ္တံ.

၅၈၅. အယံ ကိရ ဣတ္ထံလက္ခဏသမ္ပန္နော ဥက္ကံသတော. ဧဝံ အင်္ဂသမ္ပန္နောပိ အပရဘာဂေ လောဘဝသေန ဝါ အညေန ဝါ ကာရဏေန သစေ နိမိတ္တံ ကတွာ ပါတေတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. သေနာသနမ္ပိ ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေတိ ပဝေသေ ပဝေသေ. သော ဟိ ကာရဏန္တရေန ရုက္ခမူလိကဿ၊ အဗ္ဘောကာသိကဿပိ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ၊ ဌာနနိသဇ္ဇာဒိဝသေန နိဝါသာဓိပ္ပါယေ သတိ ပရိဘောဂေ ပရိဘောဂေ ပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗံ. ဘေသဇ္ဇဿ သတိပစ္စယတာ သဗ္ဗကာလမ္ပီတိ ဧကေ. အသန္နိဟိတဿ ပစ္ဆာဘတ္တမေဝ၊ သန္နိဟိတဿ ပုရေဘတ္တမ္ပီတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော. ‘‘ယာမကာလိကံ သတ္တာဟကာလိကံ ယာဝဇီဝိကံ အာဟာရတ္ထာယ။ပေ။ ပဋိဂ္ဂဏှာတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿ. အဇ္ဈောဟာရေ အဇ္ဈောဟာရေ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (ပါစိ. ၂၄၄) ဟိ ဝုတ္တံ. ဒုက္ကဋဉှိ ဝိကာလဘောဇနသိက္ခာပဒေ အာဂတံ ဝိကာလေ အာပဇ္ဇတိ၊ နော ကာလေ အာဟာရကာလတ္တာ၊ သန္နိဓိသိက္ခာပဒေ အာဂတံ ပန ကာလေပိ သန္နိဓိဇာတတ္တာ၊ တေနေဝ တတ္ထ သတ္တာဟကာလိကယာဝဇီဝိကဒွယမေဝ ဝုတ္တန္တိ. ‘‘သတိ ပစ္စယေ’’တိ ဝစနတော နာယံ ဝိသေသော လဗ္ဘတီတိ စေ? န၊ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂတော၊ ဝစနာနိယမတော စ. သန္နိဓိသိက္ခာပဒေ ဟိ ‘‘အနာပတ္တိ ယာဝကာလိကံ ယာဝကာလံ နိဒဟိတွာ ဘုဉ္ဇတိ. ယာမကာလိကံ ယာမေ နိဒဟိတွာ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ (ပါစိ. ၂၅၆) ဧတ္ထ ဝစနပ္ပမာဏတော ယာမကာလိကံ န ပုရေဘတ္တေ၊ န ပစ္ဆာဘတ္တေ၊ န ဒိဝသေ၊ န ရတ္တိယံ ယာမမေဝ နိဒဟိတွာ ဘုဉ္ဇန္တဿ အနာပတ္တီတိ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂေါ. တထာ တတ္ထေဝ ‘‘ယာမကာလိကံ ယာမံ နိဒဟိတွာ ဘုဉ္ဇတိ၊ သတ္တာဟကာလိကံ သတ္တာဟံ နိဒဟိတွာ ဘုဉ္ဇတီ’’တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ၊ န ဝုတ္တံ ‘‘သတိ ပစ္စယေ’’တိ၊ တသ္မာ သတိပစ္စယ-ဝစနံ ကတ္ထစိ ဟောတိ၊ ကတ္ထစိ န ဟောတီတိ ဝစနာနိယမတော အာပတ္တိယာပိ အနိယမော သိယာ. ဧဝံ သန္တေပိ ယထာဝုတ္တဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတိ ဧဝ. န အနာဟာရပ္ပယောဇနတ္တာ ယာမကာလိကာဒီနန္တိ စေ? န၊ သပ္ပိအာဒိမိဿဘောဇနဿ ပဏီတဘောဇနဘာဝပ္ပတ္တိတော. အပိစ သဗ္ဗကာလိကေသု ယာဝကာလိကံ ဩဠာရိကံ၊ တံ အာဟာရတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ ကာလေ အနာပတ္တိ၊ ပဂေဝ အနောဠာရိကံ ယာမကာလိကာဒိံ၊ အာဟာရတ္ထာယ ဧဝ အနုညာတတ္တာ. ယာဝကာလိကေ ဧဝ အနာပတ္တီတိ စေ? န၊ အနာဟာရတ္ထာယ ဂဏှန္တဿ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော ဣတရံ အာဟာရတ္ထာယ ဂဏှန္တဿ ဝိယ၊ တသ္မာ ယထာဝုတ္တမေဝေတ္ထ သန္နိဋ္ဌာနံ ပါဠိံ၊ ယုတ္တိဉ္စ အနုလောမေတီတိ.

ဒေသနာသုဒ္ဓီတိ ဧတ္ထ ဒေသနာ နာမ ဝိနယကမ္မံ၊ တေန ဝုဋ္ဌာနမ္ပိ ဒေသနာ ဧဝ နာမ ဟောတီတိ. ‘‘ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’’တိ အဝတွာ ‘‘ပဋိသေဝတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပဋိဂ္ဂဟဏေ ပန သတိံ အကတွာ ပရိဘောဂေ ကရောန္တဿ အနာပတ္တိ. ခီဏာသဝါ ကတကိစ္စတ္တာ ဝိဘတ္တဒါယာဒါ ဝိယ ဟောန္တိ၊ တေန တေသံ သာမိပရိဘောဂါ ဟောန္တိ. အညထာ ယာဝကာလိကဘာဝံ အနတိက္ကန္တတ္တာ ဝိရုဇ္ဈတိ. ဣဏပရိဘောဂေါ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဘေသဇ္ဇေ အာပတ္တိတော၊ ဣတရသ္မိံ အယုတ္တပရိဘောဂတော၊ ဣဏံ ဝိယ အနနုညာတဘုတ္တတ္တာ စ. ‘‘အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ဟိ အလဇ္ဇီ နာမ နတ္ထိ၊ တသ္မာ န ကောစိ သင်္ကိတဗ္ဗော’’တိ လိခိတံ. ဘာရဘူတာ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒယော. ယထာဒါနမေဝ ဂဟိတတ္တာတိ ဧတ္ထ ‘‘အတ္တနော ဟတ္ထေန စေ ဒေတိ၊ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘အတိရေကဘာဂံ ဂဟေတွာ ပုနဒိဝသေ အတ္တနော အတ္ထာယ ဥဒ္ဓဋဘာဂံ တတ္ထေဝ ဒါပေတိ၊ ဝဋ္ဋတီ’’တိ စ. ပရိဝတ္တကံ ဒေတိ၊ ဓမ္မိယဉ္စေ၊ ဝဋ္ဋတိ. နော အဓမ္မိယံ. ‘‘တံ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေန ဥဂ္ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ကေန လေသေနာတိ စေ? ‘‘အလဗ္ဘမာနာယ သာမဂ္ဂိယာ အနာပတ္တိ သမ္ဘောဂေ သံဝါသေ’’တိ (မဟာဝ. ၁၃၀) ဣမိနာ ဥပသမ္ပဒက္ခန္ဓကဝစနလေသေန.

၅၈၆. အဿတိယာ ဒိန္နန္တိ ဧတ္ထ ‘‘အဿတိယာ ဒိန္နံ နာမ အပရိစ္စတ္တံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဒုဿန္တေ ဗဒ္ဓကဟာပဏာဒီနိ သတိံ ပဋိလဘိတွာ ဒါယကာ စေ ပုန ဂဏှန္တိ၊ နိဿဂ္ဂိယမေဝ ဒေသေတဗ္ဗံ. တေန အကပ္ပိယဘဏ္ဍေန တေ စေ ဒါယကာ သပ္ပိအာဒီနိ ကိဏိတွာ သံဃဿ ဒေန္တိ၊ တဿပိ ဘိက္ခုနော ကပ္ပတိ ဒါယကာနံယေဝ သန္တကတ္တာ. ဘိက္ခုနာ ဟိ ‘ဝတ္ထံ ဂဏှာမီ’တိ ဝတ္ထသညာယ ဧဝ ဂဟိတံ၊ န ရူပိယသညာယ. ဣဒဉ္စ သိက္ခာပဒံ အတ္တနော အတ္ထာယ ဥဂ္ဂဟဏံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န စ တေန တံ အတ္တနော အတ္ထာယ ပရေသံ ဝါ အတ္ထာယ ဂဟိတံ. အထ တေ ဒါယကာ နော စေ အာဂန္တွာ ဂဏှန္တိ၊ ဒါယကေ ပုစ္ဆိတွာ အတ္တနော အတ္ထာယ စေ ပရိစ္စတ္တံ၊ သံဃေ နိဿဇ္ဇိတွာ အာပတ္တိ ဒေသေတဗ္ဗာ. နော စေ၊ အာပတ္တိ ဧဝ ဒေသေတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ပုဗ္ဗာပရဝိရုဒ္ဓံ. အာပတ္တိဒေသနာယ ဟိ သတိ ရူပိယံ ပဋိဂ္ဂဟိတန္တိ သိဒ္ဓံ၊ တသ္မိံ သိဒ္ဓေ ‘‘တတော ဥပ္ပန္နံ တဿပိ ကပ္ပတီ’’တိ ဣဒံ န ယုဇ္ဇတီတိ. ကပ္ပတိ ဧဝါတိ စေ? န၊ ဝတ္ထုံ အနိဿဇ္ဇိတွာ အာပတ္တိ ဒေသေတဗ္ဗာတိ န ယုဇ္ဇတိ. အစိတ္တကတ္တာ သိက္ခာပဒဿ ယုဇ္ဇတီတိ စေ? န၊ သဗ္ဗတ္ထ ‘‘ရူပိယံ ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’’တိ ဝစနတော. ‘‘ရူပိယံ ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ၊ အညထာ သဗ္ဗတ္ထ ‘‘ရူပိယ’’န္တိ ပဒံ နိရတ္ထကံ ဟောတိ ဝိနာပိ တေန တဒတ္ထသိဒ္ဓိတော. အနေန စ ဝတ္ထံ ပဋိဂ္ဂဟိတံ၊ ဒါယကေန စ ဝတ္ထမေဝ ဒိန္နံ၊ ဝတ္ထဂတမ္ပိ ရူပိယံ ထေယျစိတ္တေန ဂဏှန္တော ပဒဝါရေန ကာရေတဗ္ဗော. အဋ္ဌကထာယဉ္စ ‘‘ရူပိယေ အရူပိယသညီတိ သုဝဏ္ဏာဒီသု ခရပတ္တာဒိသညီ’’တိ ဝုတ္တံ ‘‘ရူပိယံ ပဋိဂ္ဂဏှာတီ’’တိ ဝစနဝသေန.

‘‘အပိစ ပုညကာမာ’’တိအာဒိ ပန ဝိဓာနန္တရဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ တေနေဝ ဟိ ‘‘ဣမသ္မိံ ဂေဟေ ဣဒံ လဒ္ဓန္တိ သလ္လက္ခေတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အညထာ သလ္လက္ခဏေ ဝိမတိဝသေန၊ ဝိမတိယာ စ သတိ နိဿဂ္ဂိယမေဝ ‘‘ရူပိယေ ဝေမတိကော’’တိအာဒိ ဝစနတောတိ. ဣဒံ ဝိဓာနံ နိရတ္ထကမေဝ အာပဇ္ဇတိ၊ န စ နိရတ္ထကံ. ကသ္မာ? ဒုဿန္တေ ဗဒ္ဓကဟာပဏာဒိ အဿတိယာ ဒိန္နံ ဝတ္ထသညာယ ပဋိဂ္ဂဟိတဉ္စ၊ တတော န ရူပိယံ ဒိန္နဉ္စ ဟောတိ ပဋိဂ္ဂဟိတဉ္စာတိ. ဧတ္ထ အာပတ္တိဒေသနာကိစ္စံ နတ္ထိ၊ တံ ပန ဒါယကာနမေဝ ပဋိဒါတဗ္ဗံ. တတော ဥပ္ပန္နံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍဉ္စ သဗ္ဗေသံ ကပ္ပတီတိ ဣမဿ ဝိဓာနန္တရဒဿနတ္ထံ ‘‘အပိစ ပုညကာမာ’’တိအာဒီတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော.

ရူပိယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ရူပိယသံဝေါဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၈၇. ‘‘ဇာတရူပရဇတပရိဝတ္တန’’န္တိ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ဝုတ္တံ၊ တထာ ‘‘ရူပိယံ နာမ သတ္ထုဝဏ္ဏော ကဟာပဏော’’တိအာဒိ ပါဠိဝစနဉ္စ. ‘‘အရူပိယေ ရူပိယသညီ ရူပိယံ စေတာပေတီ’’တိအာဒိ တိကဝစနတော၊ ‘‘ဒုက္ကဋဝတ္ထုနာ ပန နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုံ စေတာပေန္တဿ။ပေ။ နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ ဂရုကဿ စေတာပိတတ္တာ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနတော စ ပန အနုက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါပေတ္ထ လဗ္ဘတီတိ သိဒ္ဓံ. သတ္ထုဝဏ္ဏော စ ကဟာပဏော စ တတော ယေ စညေ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဧဝမေတ္ထ သမုစ္စယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမသ္မိံ ပန သိက္ခာပဒေ ‘‘နာနပ္ပကာရကံ နာမ ကတမ္ပိ အကတမ္ပိ ကတာကတမ္ပီ’’တိ ဧတ္ထ ဝိဘတ္တာနံ တိဏ္ဏံ ရူပိယာရူပိယာနဉ္စ ဒွိန္နံ ဝသေန ပဉ္စ တိကာ ဝုတ္တာ၊ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ တဒနုလောမတော ဧကော တိကော ဒဿိတောတိ သဗ္ဗေ ဆ ဟောန္တိ.

ဧတ္ထာဟ – အညသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ဧကသ္မိံ တိကစ္ဆေဒေ ဒဿိတေ သတိပိ သမ္ဘဝေ ဣတရေ န ဒဿီယန္တိ၊ ဣဓေဝ ကသ္မာ ဒဿိတောတိ? ‘‘နာနပ္ပကာရက’’န္တိ မာတိကာယံ ဝုတ္တတ္တာ ဣဓေဝ နာနပ္ပကာရဘာဝဒဿနတ္ထန္တိ. န ကယဝိက္ကယသိက္ခာပဒေပိ ဝတ္တဗ္ဗပ္ပသင်္ဂတောတိ စေ? န၊ ဣဓ ဒဿိတနယတ္တာ. အထ စ ရူပိယဿ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘ယေ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ အန္တေ ဝုတ္တတ္တာ သတ္ထုဝဏ္ဏာဒယော ဝဠဉ္ဇနုပဂါ ဧဝါတိ သိဒ္ဓံ. တတော အဝဠဉ္ဇနုပဂေဟိ ဇာတရူပရဇတေဟိ ဝေါဟာရေန န နိဿဂ္ဂိယန္တိ အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ တံ အာပဇ္ဇနတ္ထန္တိ ဒဿေန္တေန ‘‘ကတေန ကတံ စေတာပေတီ’’တိအာဒယော တိကာ ဝုတ္တာတိ၊ ဧဝံ သန္တေ ရူပိယဝိဘင်္ဂေ ‘‘ယေ စ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တသ္မိံ ပဒေ အဝုတ္တေ အဝဠဉ္ဇနုပဂါပိ သင်္ဂဟံ ဂတာဝ ဟောန္တီတိ ကတာဒီဟိ တိကတ္တယဿ ဝတ္တဗ္ဗပယောဇနံ န ဘဝိဿတီတိ စေ? န၊ ကပ္ပိယဘဏ္ဍေန ကပ္ပိယဘဏ္ဍပအဝတ္တနဿာပိ ရူပိယသံဝေါဟာရဘာဝပ္ပသင်္ဂတော. ‘‘ယေ ဝေါဟာရံ ဂစ္ဆန္တီ’’တိ ဝစနေနပိ ကမုက ကထလ ကံသဘာဇန သာဋကာဒိပရိဝတ္တနဿပိ ရူပိယသံဝေါဟာရဘာဝပ္ပသင်္ဂေါ ဧဝါတိ စေ? န၊ ကတာဒိဝစနေန ဇာတရူပါဒိအကပ္ပိယဝတ္ထူနညေဝ အဓိပ္ပေတဘာဝဒီပနတော၊ တသ္မာ ဥဘယေနပိ ယဒေတံ ကတာကတာဒိဘေဒံ ပါကတိကရူပိယံ ယဉ္စ ကဟာပဏမာသကသင်္ခေပံ၊ ယဉ္စ ကဟာပဏာဒိဝေါဟာရူပဂံ၊ ဥဘယမ္ပေတံ ဣဓ စ အနန္တရာတီတသိက္ခာပဒေ စ ရူပိယံ နာမာတိ အဓိပ္ပေတတ္ထသိဒ္ဓိ ဟောတိ၊ န တဏ္ဍုလာဒီနိ၊ တတ္ထ ကတာဒိဝေါဟာရာသမ္ဘဝတော. ဧတ္တာဝတာ ကတာဒိတိကတ္တယပ္ပယောဇနံ ဝုတ္တံ.

ဣဒါနိ သေသတ္တိကာနိ ဝုစ္စတိ – ဧတ္ထ ဟိ ယထာဝုတ္တပ္ပဘေဒံ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထု ရူပိယံ နာမ၊ သေသံ ဒုက္ကဋဝတ္ထုပိ ကပ္ပိယဝတ္ထုပိ န ရူပိယန္တိ အရူပိယံ နာမ ဟောတီတိ ကတွာ ‘‘အရူပိယေ အရူပိယသညီ ပဉ္စန္နံ သဟဓမ္မိကာနံ အနာပတ္တီ’’တိ ဣဒံ န ဧကံသိကံ အာပဇ္ဇတိ ဒုက္ကဋဝတ္ထုမှိ ဒုက္ကဋာပဇ္ဇနတော. ဣဓ ဝစနပ္ပမာဏတော နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုတော အညံ အန္တမသော မုတ္တာဒိပိ အရူပိယမေဝ နာမ. တတ္ထ ပဉ္စန္နံ သဟဓမ္မိကာနံ အနာပတ္တီတိ စေ? န၊ ရာဇသိက္ခာပဒဝိရောဓတော. တတ္ထ ဟိ ‘‘မုတ္တာ ဝါ မဏိ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ မုတ္တာဒိ အကပ္ပိယံ ဒုက္ကဋဝတ္ထူတိ စ သိဒ္ဓံ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထူသု အဘာဝါ. ဧဝံ သန္တေ ‘‘အရူပိယေ အရူပိယသညီ ပဉ္စန္နံ သဟဓမ္မိကာနံ အနာပတ္တီ’’တိ သုဒ္ဓကပ္ပိယဘဏ္ဍံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န သဗ္ဗံ အရူပိယံ. တတော အညတ္ထ ပန ‘‘အရူပိယေ ရူပိယသညီ’’တိအာဒိတိကဒုက္ကဋေ စ အဋ္ဌကထာယံ ဒဿိတတိကေ စ သဗ္ဗံ အရူပိယံ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ အရူပိယဘာဝဒီပနတ္ထံ ဒုတိယော တိကော ဝုတ္တော. တဒတ္ထမေဝ အဋ္ဌကထာယံ ဒဿိတော ဧကော တိကော. ကသ္မာ န ပါဠိယံ သော ဝုတ္တောတိ စေ? တတ္ထ စေတာပိတအရူပိယေ ရူပိယဆဍ္ဍနကသမ္မုတိကိစ္စာဘာဝတော. တသ္မိဉှိ တိကေ ဝုတ္တေ ကပ္ပိယဝတ္ထုနောပိ အရူပိယဆဍ္ဍနကသမ္မုတိ ဒါတဗ္ဗာတိ အာပဇ္ဇတိ၊ တဿ ဝသေန ရူပိယဆဍ္ဍနကသမ္မုတိ ဧဝ န ဝတ္တဗ္ဗာတိ? န၊ ရူပိယဿပိ သမ္မုတိကိစ္စာဘာဝပ္ပသင်္ဂတော၊ တသ္မာ ရူပိယေ ရူပိယသညီ ကပ္ပိယဝတ္ထုံ စေတာပေတိ ပတ္တစတုက္ကေ တတိယပတ္တံ ဝိယ၊ တံ သံဃာဒီနံ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ နိဿဋ္ဌံ ပန အညေသံ ကပ္ပတိ တတိယပတ္တော ဝိယ. အထ သမ္ပဋိစ္ဆိတရူပိယေန စေတာပိတံ ဟောတိ ဒုတိယပတ္တော ဝိယ၊ တံ ဝိနာပိ သမ္မုတိယာ ယော ကောစိ ဘိက္ခု ဆဍ္ဍေတိ၊ ဝဋ္ဋတိ. တတော ပရံ ‘‘သစေ တတ္ထ အာဂစ္ဆတိ အာရာမိကော ဝါ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ‘‘ရူပိယေ’’တိ ဝါ ‘‘အရူပိယေ’’တိ ဝါ သဗ္ဗတ္ထ ဘုမ္မပ္ပတ္တေ အတ္တနော သန္တကံ၊ ဥပယောဂပ္ပတ္တေ ပရသန္တကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထာဟ – ဥပတိဿတ္ထေရော ပုရိမသိက္ခာပဒေန ရူပိယပဋိဂ္ဂဟဏံ ဝါရိတံ၊ ဣမိနာ သုဒ္ဓါဂမေန ကပ္ပိယကာရကဿ ဟတ္ထေ ကပ္ပိယံ နိဿာယ ဌိတေန သံဝေါဟာရော ဝါရိတောတိ.

၅၈၉. နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုနာ နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုံ။ပေ။ အပရာပရပရိဝတ္တနေ ဣမိနာတိ ဧတ္ထ ဧကသ္မိံ ဧဝ ဝတ္ထုသ္မိံ ဒွိန္နံ သိက္ခာပဒါနံ ဝသေန ဧကတော အာပတ္တိ ဝုတ္တာ၊ တံ ပန ပစ္ဆိမဿ ဝသေန နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ဧတေန နိဿဂ္ဂိယံ အာပန္နမ္ပိ အာပဇ္ဇတီတိ ဧကေ. ပရဿ ရူပိယဂ္ဂဟဏံ ပရိဝတ္တနန္တိ ရူပိယေ အဂ္ဂဟိတေ တဿ အဘာဝတော ဣမိနာဝ အာပတ္တိ၊ န ပုရိမေန ဩမသဝါဒေါ ဝိယ. မုသာဝါဒေန မုသာ ဝဒန္တဿာပိ ဟိ ဩမသဝါဒေနေဝ အာပတ္တိ. နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုနာ ဒုက္ကဋ။ပေ။ ဧသေဝ နယောတိ ဧတဿ ယုတ္တိံ ဒဿေန္တော ‘‘ယော ဟိ အယ’’န္တိ အာဟ.

ဝဍ္ဎိံ ပယောဇေန္တဿာတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဂဟေတွာ သတိ မာသေ၊ သတိ သံဝစ္ဆရေ ‘‘ဧတ္တကံ ဒေဟီ’’တိ စေ ဝဒတိ. ရူပိယသံဝေါဟာရော ဟောတိ. ဝိနာ ကပ္ပိယကာရကေန ‘‘ဧတ္တကာ ဝုဍ္ဎိ ဟောတု၊ ဧတ္တကံ ဂဏှာ’’တိ ဝဒတော ဒုက္ကဋံ ကယဝိက္ကယလက္ခဏာဘာဝတော. ‘‘မူလေ မူလသာမိကာန’’န္တိအာဒိ ကပ္ပိယကရဏူပါယဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ န ကေဝလံ နိဿဋ္ဌံ အပရိဘောဂံ ဟောတိ၊ ပုန ဧဝံ ကတေ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတိ. တဿပိ ပရိဘောဂေ မူလဿ ကပ္ပိယကရဏူပါယော စေ န ဟောတိ၊ ကပ္ပိယံ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ ယထာ ပါဠိယာ စေတ္ထ ကပ္ပိယကရဏူပါယော၊ သော စ တတိယပတ္တေပိ၊ ‘‘ယထာ စ အတ္တနော အတ္ထာယ ဂဟိတေ ဧဝရူပုပါယော၊ တထာ သံဃာဒိအတ္ထာယ ဂဟိတေပိ ဧသော ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣမေ ကိရ ပဌမဒုတိယပတ္တေ ယာဝ ဂဟဋ္ဌေန ပရိဝတ္တေတိ၊ တာဝ န ကပ္ပိယကရဏူပါယော၊ အနေကပုရိသယုဂမ္ပိ ‘‘အကပ္ပိယာ ဧဝါ’’တိ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ. အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘သံဃသန္တကံ ကပ္ပိယဘဏ္ဍံ ဝိက္ကိဏိတွာ အာဂတကဟာပဏာနိပိ ပဋိဂ္ဂဟဏံ မောစေတွာဝ သမ္ပဋိစ္ဆိတဗ္ဗာနိ၊ တသ္မာ ကပ္ပိယကာရကော စေ ဣမာနိ တာနိ ကဟာပဏာနီတိ ဝဒတိ၊ န ဝဋ္ဋတိယေဝ၊ ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗံ၊ န ဝိစာရေတဗ္ဗံ၊ ဝိစာရေတိ စေ? သဗ္ဗေသံ န ကပ္ပတိ. ပဋိဂ္ဂဟဏံ မောစေတွာ သမ္ပဋိစ္ဆိတာနိ စေ ဝိစာရေတိ၊ တဿေဝ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ အဘိက္ခဏံ ဝုတ္တံ.

ရူပိယသံဝေါဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ကယဝိက္ကယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၉၃. ပဋပိလောတိကာနန္တိ ပဋပိလောတိကေဟိ. ‘‘အဇ္ဈာစရတိ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဣဒံ ပုရိမသိက္ခာပဒေပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ကယိတဉ္စ ဟောတိ ဝိက္ကယိတဉ္စာ’’တိ ဧတေသံ ပဒါနံ ဝိပရီတတော ‘‘အတ္တနော ဘဏ္ဍ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? ‘‘ဣမိနာ ဣမ’’န္တိ ဝစနာနုရူပတော. သဒ္ဓါဒေယျဝိနိပါတနံ ပနေတ္ထ အဋ္ဌာနပဒါနံ ဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ကယဝိက္ကယသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဋ္ဌိတော ကောသိယဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.