၃. ပတ္တဝဂ္ဂေါ

၁. ပတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၅၉၈. ဗဟူ ပတ္တေ သန္နိစယန္တိ ဧတ္ထ သန္နိစယန္တိ ဘာဝနပုံသကံ၊ ဗဟူ ပတ္တေ ဝါ ဂဟေတွာ သန္နိစယံ ကရိဿန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘အဍ္ဎတေရသပလမာသာနံ ဂါဟိကာ’’တိ လိခိတံ. ဧတ္ထ –

‘‘ကုဍုဝေါ စတုပလေယျော၊ ကုဍုဝါနံ စတုဂ္ဂုဏံ၊

ပတ္ထံ စတုဂ္ဂုဏော မာသာ-တိ ကမာဟု စတုဂ္ဂုဏ’’န္တိ. –

အာဒိံ လောကဝေါဟာရံ ဒဿေတွာဝ ကေစိ ပပဉ္စေန္တိ.

၆၀၂. ခါဒနန္တိ ခါဒနီယံ သူပါဒိ. ‘‘ဗျဉ္ဇနဿ မတ္တာ နာမ ဩဒနတော စတုတ္ထော ဘာဂေါ’’တိ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၃၈၇) ဗြဟ္မာယုသုတ္တဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တတ္တာ အာလောပဿ စတုတ္ထဘာဂံ ဗျဉ္ဇနံ အနုရူပန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ဘိက္ခုနိယာ ပတ္တသန္နိစယဿ ဝါရိတတ္တာ တဒနုလောမတော ဘိက္ခူနမ္ပိ ဒုတိယော ဝါရိတော’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ န ယုတ္တံ၊ ပါဠိယဉှိ ‘‘သန္နိစယံ ကရေယျာတိ အနဓိဋ္ဌိတော အဝိကပ္ပိတော’’တိ (ပါစိ. ၇၃၅) ဝုတ္တံ. သော ဟိ ကထိနက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၃၀၆ အာဒယော) နိစယသန္နိဓိ ဝိယ ဧကောပိ ပုနဒိဝသေ ‘‘သန္နိစယော’’တိ ဝုစ္စတိ. အနန္တရသိက္ခာပဒေ ပန ‘‘ဒုတိယော ဝါရိတောတိ အဓိဋ္ဌာနံ နိယတံ၊ တသ္မာ ဒွေ ပတ္တေ အဓိဋ္ဌာတုံ န လဘတိ. သစေ ဧကတော အဓိဋ္ဌာတိ၊ ဒွေပိ န အဓိဋ္ဌိတာ ဟောန္တိ. ဝိသုံ ဝိသုံ အဓိဋ္ဌာတိ၊ ဒုတိယော အနဓိဋ္ဌိတော’’တိ ဝဒန္တိ. ဝိကပ္ပေတုံ ပန ဗဟူပိ လဘတိ. ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ သန္ဓာယ ‘‘နာမမတ္တေ ဝိသေသော’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ နာမန္တိ မဇ္ဈိမော မဇ္ဈိမောမကော မဇ္ဈိမုက္ကဋ္ဌောတိအာဒိ.

၆၀၈. ‘‘ပါကဿ ဟိ ဦနတ္တာ ပတ္တသင်္ချံ န ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝစနတော အဓိဋ္ဌိတပတ္တောပိ ခရပါကေန သေတတ္တာ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီတိ စေ? န၊ အဓိဋ္ဌာနဝိဇဟနေသု နဝသု အနာဂတတ္တာ၊ တသ္မာ ပဌမပါကာနံ ဧဝ ဦနတ္တာ ပတ္တသင်္ချံ န ဂစ္ဆတိ၊ တသ္မိံ သတိ အညံ ဝိညာပေတုံ န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ဦနပဉ္စဗန္ဓနေနာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ဆိဒ္ဒေ၊ ရာဇိယာ ဝါ ဟိ သတိ တေဟိ အဓိဋ္ဌာနံ ဝိဇဟတီတိ ဝိဇဟိတေ နာယံ ပဋိသေဓော၊ တသ္မာ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ၊ ဝိကပ္ပေတွာပိ အညံ ဝိညာပေတုံ န လဘတိ.

ဧဝံ ပတ္တကာရကော မူလံ လဘိတွာတိ ဧတ္ထ ပစိတွာ ဌပိတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ. ဒါတုကာမော ဟုတွာတိ ဧတ္ထ ဒိန္နဒိဝသတော၊ သုတဒိဝသတော ဝါ ပဋ္ဌာယ ဒသာဟံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. လိင်္ဂပရိဝတ္တေန ပန ဒသာဟာတိက္ကမေ ပတ္တသာမိကဿ ဘိက္ခုဿ၊ ဘိက္ခုနိယာ ပန ရတ္တာတိက္ကမေ နိဿဂ္ဂိယံ.

ပတ္တသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဦနပဉ္စဗန္ဓနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၁၂-၃. ဗဟူ ပတ္တေ ဝိညာပေန္တီတိ ဧကမေကံ ဝိညာပေန္တာ ဗဟူ ဘိက္ခူ ဗဟူ ပတ္တေ ဝိညာပေန္တိ၊ ဗဟူ ဝါ ဘိက္ခူ ပတ္တေ ဝိညာပေန္တီတိ အတ္ထော. ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပတ္တော ဝိညာပေတဗ္ဗော၊ ယော ဝိညာပေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ဦနပဉ္စဗန္ဓနေန သမူဟတံ ဟောတိ န ဟောတီတိ? န ဟောတိ တမေဝ ဂဟေတွာ ‘‘ဝိညာပေတိ၊ ပယောဂေ ဒုက္ကဋ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာတိ ဧကေ. ပဋိလာဘမ္ပိ ပရိယာဒိယိတွာ တံ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ တံ ‘‘ပဋိလာဘေန နိဿဂ္ဂိယော ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ သမူဟတံ ဟောတိ. အညထာ သဒုက္ကဋံ နိဿဂ္ဂိယံ အာပဇ္ဇတိ အနာပတ္တိဝါရဝိရောဓော စ. ယာ ကာစိ ပန အကတဝိညတ္တိ အနနုညာတကာလေ ဒုက္ကဋမေဝ. ဘိန္နေနာတိ ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ၊ ဘေဒေနာတိ ဝါ အတ္ထော၊ ဟေတွတ္ထေ ကရဏဝစနံ.

ဦနပဉ္စဗန္ဓနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၂၀. ‘‘သာ အဟောသိ သုဝဏ္ဏမာလာ’’တိ ဝစနတော ဌပေတွာ သဟဓမ္မိကေ အညေသံ ယထာသုခံ ရူပိယံ ဒါတုံ ဝဋ္ဋတိ ဥဂ္ဂဏှာပေတုံ၊ သဗျောဟာရာပေဘုဉ္စာတိ အာစရိယော၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ ဣဒ္ဓိမဿ ဣဒ္ဓိဝိသယတ္တာ.

၆၂၂. ‘‘ယေသံ မံသံ ကပ္ပတီ’’တိ ဝစနေန ယေသံ မံသံ န ကပ္ပတိ၊ တေသံ သပ္ပိအာဒိ ကိဉ္စာပိ န ကပ္ပတိ၊ န ပန နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထူတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တထာ န ပဏီတဘောဇနဝတ္ထူတိ. ဥဂ္ဂဟိတကံ ကတွာ နိက္ခိတ္တန္တိ အဇ္ဈောဟရဏတ္ထံ နိက္ခိတ္တံ. ဣတရဉှိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ အဇ္ဈောဟရိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ဥဘယေသမ္ပီတိ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတေဟိ၊ ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတေဟိ စ ကတာနံ. ‘‘မံသဿ အကပ္ပိယတ္တာ’’တိ ကာရဏပတိရူပကံ ဝတွာ. ခါဒိံသူတိ ‘‘ဝိကာလေ ကေဝလံ နဝနီတမေဝ ခါဒိတုကာမေန ဒဓိတက္ကဂတာနိ အပနေတဗ္ဗာနိ၊ ပစိတုကာမဿ သာမံပါကံ န ဟောတီတိ ထေရဿ အဓိပ္ပါယော’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ခယံ ဂမိဿတီ’’တိ ဝစနတော ခီရံ ပက္ခိပိတွာ ပက္ကသပ္ပိ ဝိကာလေ ကပ္ပတီတိ သိဒ္ဓံ. ဘေသဇ္ဇေဟီတိ ယာဝဇီဝိကဘေသဇ္ဇေဟိ. ကတတေလံ ပုရေဘတ္တန္တိ အပစိတွာ ကတံ ဧဝ. ဥဏှောဒကေနာတိ တာပနဘာဝံ ဒီပေတီတိ ကေစိ၊ တံ န သုန္ဒရံ. နိဗ္ဗဋ္ဋိတတ္တာတိ ပိညာကာဒိတော. ‘‘တေလတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဟိတ။ပေ။ ဒုက္ကဋမေဝါ’’တိ ဝစနတော အတေလတ္ထာယ ပဋိဂ္ဂဟိတေဟိ၊ သတ္တာဟာတိက္ကန္တေဟိပိ ကတတေလံ ကတဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ သတ္တာဟံ ဝဋ္ဋတီတိ ဆာယာ ဒိဿတိ၊ ကရမန္ဒံ ရုက္ခသာရောတိ ကေစိ.

၆၂၃. အဝသကသဋေ ယသ္မာ ခီရာဒီနိ ပက္ခိပိတွာ တေလံ ပစန္တိ၊ တသ္မာ ကသဋံ န ဝဋ္ဋတိ၊ တေလမေဝ ဝဋ္ဋတိ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘ပက္ကတေလကသဋေ ဝိယ ကုက္ကုစ္စာယတီ’’တိ. ဝသာယ သဒ္ဓိံ ပက္ကတ္တာ န ဝဋ္ဋတီတိ စေ? ဝဒထ၊ ဘန္တေ၊ နဝနီတေ ဒဓိဂုဠိကာတိအာဒိသမ္ဗန္ဓော. မဓုမှိ စတ္တာရော ကာလိကာ ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗာ၊ ဥစ္ဆုမှိ စ၊ ကထံ? သမက္ခိကံ သေဠကံ မဓု ယာဝကာလိကံ. အနေလကံ ဥဒကသမ္ဘိန္နံ ယာမကာလိကံ၊ အသမ္ဘိန္နံ သတ္တာဟကာလိကံ၊ မဓုသိဋ္ဌံ ပရိသုဒ္ဓံ ယာဝဇီဝိကံ. တထာ ဥစ္ဆု ဝါ ရသော ဝါ သကသဋော ယာဝကာလိကော၊ နိက္ကသဋော ဥဒကသမ္ဘိန္နော ယာမကာလိကော၊ အသမ္ဘိန္နော သတ္တာဟကာလိကော၊ သုက္ခကသဋံ ယာဝဇီဝိကန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ဥဒကသမ္ဘေဒဝိသေသတော.

ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? စတူသု ကာလိကေသု ပုဗ္ဗံ ပုဗ္ဗံ ဂရုကံ၊ အပရံ အပရံ လဟုကံ. တေသု စာယံ ဥဒကသမ္ဘေဒေါ ဂရုကံ လဟုကံ ကရောတိ၊ လဟုကဉ္စ ဂရုကံ. အမ္ဗရသာဒီနိ ဟိ ယာဝကာလိကတ္တာ ဂရုကာနိ၊ ဥဒကသမ္ဘေဒေါ ပန တာနိ အမ္ဗပါနာဒိသမညံ ဒတွာ လဟုကာနိ ယာမကာလိကာနိ ကရောတိ. ‘‘ဖာဏိတံ နာမ ဥစ္ဆုမှာ နိဗ္ဗတ္တန္တိ ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယာ’’တိ အဋ္ဌကထာဝစနတော ဥစ္ဆုရသော သတ္တာဟကာလိကောတိ သိဒ္ဓံ. တတ္ထ ‘‘ဥဒကသမ္ဘေဒေါ တံ ယာမကာလိကံ ကရောတီ’’တိအာဒိံ ဗဟုံ ဝတွာ ယောဇိတာ.

အပိစေတ္ထ ဥစ္ဆုရသော ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥစ္ဆုရသ’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၀၀) အနုညာတတ္တာ ဂုဠောဒကံ ဝိယ ဥစ္ဆုရသသာမညတော ဥဒကေန အသမ္ဘိန္နောပိ အဂိလာနဿ ဝဋ္ဋတိ၊ တေနေဝါဟ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဥစ္ဆုရသော နိကသဋော ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ (မဟာ. အဋ္ဌ. ၃၀၀). အယံ သဗ္ဗော နော တက္ကောတိ အာစရိယော. ကေစိ ပနာဟု ‘‘ဖာဏိတံ နာမ ဥစ္ဆုမှာ နိဗ္ဗတ္တ’န္တိ ဝစနတော၊ ‘ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယာ’တိ အဋ္ဌကထာဝစနတော စ ဥစ္ဆုရသော ဖာဏိတမေဝ၊ တသ္မာ ဂုဠေ ဝိယ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ. ကေစိ ‘‘ဝုတ္တနယေန သတ္တာဟကာလိကောဝ သမာနော ‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥစ္ဆုရသ’န္တိ ဝိသုံ အနုညာတတ္တာ အသမ္ဘိန္နောပိ အဂိလာနဿ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ကေစိ ‘‘ဝုတ္တနယေန ဝိသုံ အနုညာတတ္တာ ဧဝ သမ္ဘိန္နော ဝါ အသမ္ဘိန္နော ဝါ ယာမကာလိကောဝ၊ ဂုဠောဒကံ ပန သတ္တာဟကာလိကမေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ. ကေစိ ‘‘ဂုဠောဒကံ ဝိယ သော ဒုဝိဓောပိ သတ္တာဟကာလိကောယေဝါ’’တိ ဝဒန္တိ.

တတ္ထာယံ ပဌမာစရိယဝါဒေ ဝိစာရဏာ – ဖာဏိတာနုမတိယာယေဝ ဥစ္ဆုရသာနုမတိယာ သိဒ္ဓိတော ဝိသုံ ‘‘ဥစ္ဆုရသ’’န္တိ ဥဒ္ဓရိတွာ အနုမတိ နိရတ္ထိကာတိ အာပဇ္ဇတိ၊ တထာ ‘‘ဥစ္ဆုရသော နိကသဋော ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ အဋ္ဌကထာပိ နိရတ္ထိကာ. ‘‘သတ္တာဟံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ၊ န စ တထာ သက္ကာ ဝတ္တုံ. ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝဋ္ဋနကရသာဓိကာရတ္တာတိ စေ? န၊ တသ္မိံ အဓိကာရေ သတ္တာဟကာလိကဿ အဝတ္တဗ္ဗပ္ပသင်္ဂတော. ကာလဘေဒံ အနပေက္ခိတွာ ရသာဓိကာရေ ဩတိဏ္ဏတ္တာ ဝုတ္တောတိ စေ? န သက္ကာ ‘‘နိကသဋော သတ္တာဟံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝတ္တုံ. ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝဋ္ဋနကရသာဓိကာရတ္တာ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ စေ? န၊ ဧဝဉှိ ဝုတ္တေ တဒညရသော ဝိယ အယမ္ပိ ပစ္ဆာဘတ္တမေဝ ဝဋ္ဋတိ၊ န တတော ပရန္တိ အာပဇ္ဇတိ. တတော ပရံ အပရိဘောဂတ္တာ ‘‘ပစ္ဆာဘတ္တံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ စေ? န၊ ယာဝကာလိကဘာဝပ္ပသင်္ဂတော. န သော ပသင်္ဂေါ အာဘိဒေါသိကဿာပိ ဥစ္ဆုရသဿ ပါကေန ဖာဏိတာဒိဘာဝပ္ပသင်္ဂတော. အယမေဝ တတိယစတုတ္ထာစရိယဝါဒေသု ဝိစာရဏာ. ဒုတိယဝါဒေ ဝိစာရဏာ ဝုတ္တာ၊ ဝိမဒ္ဒေါ ပနေတ္ထ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၃၀၀) အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဖာဏိတံ နာမ ဥစ္ဆုမှာ နိဗ္ဗတ္တန္တိ မဓုကတာလနာဠိကေရဖာဏိတာဒိတော ဥက္ကဋဝတ္ထုတော နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုဖာဏိတဿ ဝိသေသဝစနံ၊ တေနေတံ ပညာယတိ ‘‘နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထုဘူတံ ဣဓ ဖာဏိတံ နာမ ဥစ္ဆုမှာ နိဗ္ဗတ္တမေဝ၊ န မဓုကာဒိတော နိဗ္ဗတ္တ’’န္တိ. ဧတ္တာဝတာ ယံကိဉ္စိ ဥစ္ဆုမှာ နိဗ္ဗတ္တံ၊ န တံ သဗ္ဗံ ဖာဏိတမေဝ နာမာတိ သာဓိတံ ဟောတိ. တေနေဝ ခန္ဓကေ ဖာဏိတံ ပဌမံ အနုဇာနိတွာဝ ပစ္ဆာ ဥစ္ဆုရသော အနုညာတော၊ တထာ တတ္ထေဝ ဂုဠံ၊ ဂုဠောဒကဉ္စ.

ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယ အပက္ကာ ဝါတိအာဒိမှိ ပန ယေသံ လဒ္ဓိ ‘‘ဥစ္ဆုရသော ယာမကာလိကော’’တိ. ‘‘တေ အပက္ကာ ဝါတိ သာမံ ဘိက္ခုနာ အပက္ကာ ဝါ. အဝတ္ထုကပက္ကာ ဝါတိ ဝိနာ ဝတ္ထုနာ ပက္ကာ ဝါ’’တိ အတ္ထံ ဝဏ္ဏယန္တိ၊ တံ န ယုတ္တံ ‘‘ဥစ္ဆုရသံ ဥပါဒါယာ’’တိ ဣမဿ ဝစနဿ ပယောဇနာဘာဝပ္ပသင်္ဂတော၊ ဘိက္ခုနော ပစနာဓိကာရာဘာဝါ. သာမပါကော ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ စေ? သာမံ အပက္ကဿ ဥစ္ဆုရသဿ တေသံ အတ္တနောမတိယာ ဖာဏိတဘာဝသိဒ္ဓိတော စ ပရတော ‘‘ပုရေဘတ္တံ ပဋိဂ္ဂဟိတေန အပရိဿာဝိတဥစ္ဆုရသေန ကတဖာဏိတ’’န္တိအာဒိနယဒဿနတော စ တံ အယုတ္တံ၊ တတ္ထ ‘‘အပရိဿာဝိတဥစ္ဆုရသေန သယံကတံ နိရာမိသမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝစနံ ယံ တတ္ထ ကသဋံ သာမပါကံ န ဇနေတိ၊ သဝတ္ထုကပဋိဂ္ဂဟိတကတံယေဝ တံ ကရောတီတိ ဒီပေတိ၊ တသ္မာ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋတိ ဝိကာလေတိ ပေါရာဏာ. ‘‘ကောဋ္ဋိတဥစ္ဆုဖာဏိတံ ‘ရဇနပါကံ ဝိယ ဩဠာရိကံ သဝတ္ထုကပက္ကံ နာမ ဟောတီ’တိ သညာယ ပုရေဘတ္တမေဝ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ. မဟာအဋ္ဌကထာစရိယာ ‘‘ဧဝံ ဖာဏိတဂ္ဂဟဏံ အမဓုရံ၊ တသ္မာ ပစ္ဆာဘတ္တံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝဒိံသု. ကိံ မဓုရတာယ၊ အမဓုရတာယ ဝါတိ? အတ္ထမေဝ ဒဿေတုံ မဟာပစ္စရိယံ တထာ ဝုတ္တန္တိ ဥပတိဿတ္ထေရော အာဟ ကိရ. တံ ယုတ္တန္တိ ဥစ္ဆုတော နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ၊ တေနေဝါဟ ‘‘ခဏ္ဍသက္ခရံ ပန။ပေ။ ဝဋ္ဋတီ’’တိ. ‘‘တံ ခီရဃဋေ ပက္ခိပိတွာ ပစန္တီ’’တိ လိခိတံ. ဇလ္လိကာ နာမ ဖေဏာဒိ.

ဘေသဇ္ဇောဒိသံ ဝဒန္တေန ဣတရေ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝုတ္တာ. ‘‘အာဟာရတ္ထံ ဖရိတုံ သမတ္ထာနီ’’တိ ခန္ဓကေ (မဟာဝ. ၂၆၀) ‘‘ယံ ဘေသဇ္ဇဉ္စေဝ အဿ ဘေသဇ္ဇသမ္မတဉ္စ လောကဿ၊ အာဟာရတ္ထဉ္စ ဖရေယျာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ဝိစာရဏာ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကေ အာဝိ ဘဝိဿတိ.

၆၂၄. ဒွါရဝါတပါနကဝါဋာနီတိ ဒွါရဿ စ ဝါတပါနာနဉ္စ ကဝါဋာနိ. ကသာဝပက္ခေပမတ္တေန ဟိ တာနိ အတ္တနော သဘာဝံ ပရိစ္စဇိတာနိ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘မက္ခေတဗ္ဗာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ကသာဝေါ နာမ ကနကလမ္ဗာဒီနိပီ’’တိ ဝဒန္တိ. အဓိဋ္ဌေတီတိ ‘‘ဣဒါနိ အဇ္ဈောဟရဏီယံ န ဘဝိဿတိ၊ ဗာဟိရပရိဘောဂေါ ဘဝိဿတီ’’တိ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတိ. ဣဓ ‘‘ဝိကပ္ပေတီ’’တိ ပဒံ နတ္ထိ. အဓိဋ္ဌာနမ္ပိ မုခါရုဠှိယာ ဝုတ္တံ ‘‘ဣမံ နဝနီတံ အဓိဋ္ဌာမီ’’တိ အဝတ္တဗ္ဗတော.

၆၂၅. ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ပန န ဝဋ္ဋတီတိ ဝိဿာသာဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သစေ သဝိဿာသော၊ ဝဋ္ဋတီတိ ‘‘ပရိဘုဉ္ဇ တွ’’န္တိ ဧတ္တာဝတာ ဝိဿဇ္ဇိတံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဥဘိန္နံ အနာပတ္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. သစေ န ဝိဿဇ္ဇိတံ၊ အာပတ္တိ ဟောတီတိ သိဒ္ဓံ. တသ္မာ ဥဘိန္နံ သန္တကံ စီဝရံ အညတရေန သမ္မုခီဘူတေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. နော စေ အဓိဋ္ဌာတိ၊ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတီတိပိ ယုဇ္ဇတိ. ကာကနိကမတ္တဉ္စေ မူလံ အဒိန္နံ၊ ‘‘န အဓိဋ္ဌာနုပဂံ။ပေ။ သကဘာဝံ န ဥပေတီ’’တိ ဣမိနာ ဧတံ သဒိသံ န ဟောတိ၊ အာဘိဓမ္မိကဂဏာနံ ဒိန္နံ ဝိယ စ န ဟောတိ. ကသ္မာ? အာဘိဓမ္မိကာ ဟိ အနုပသမ္ပန္နာပိ ဟောန္တိ၊ ပစ္ဆာ အာဘိဓမ္မိကဘူတာနမ္ပိ တံ သာဓာရဏံ ဟောတီတိ. ဧတ္ထ ဒွေပိ ဥပသမ္ပန္နာ ဧဝ၊ ဒွိန္နမ္ပိ တတ္ထ ယထာကာမကရဏီယတာ အတ္ထိ မမတ္တဉ္စ၊ န ဧဝံ တဒညေသံ သာဓာရဏံ၊ န စ ဒွေ တယော ဘိက္ခူ ‘‘ဧကတော ဝဿိဿာမာ’’တိ ကရောန္တိ၊ ရက္ခတိ တာဝ. ‘‘အဝိဘတ္တတ္တာ အနာပတ္တီ’’တိ ဣမိနာ စ ဣဒံ သဒိသံ၊ ယေန မူလေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ၊ တဿ သစေ ဣတရော ဒေတိ၊ သော ဝါ တံ ဣတရဿ ဒေတိ၊ သတိ ပဋိဂ္ဂဟဏေ သတ္တာဟာတိက္ကမေ နိဿဂ္ဂိယတ္တာ၊ တသ္မာ တံ စီဝရံ ဒွီသု သမ္မုခီဘူတေန ဧကေန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ. ကိဉ္စာပိ ဧတ္ထ ပယောဂေါ န ဒိဿတိ သမာနပရိက္ခာရာနံ ဒွိန္နံ အဓိဋ္ဌာနပယောဂါဘာဝတော၊ တထာပိ သမာနသဗ္ဗဘဏ္ဍကာနံ ဒွိန္နံ တေလာဒိ ယေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ၊ တဿ ကာလာတိက္ကမေ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော၊ အနဓိဋ္ဌာနေ ဒုလ္လဘဝိသေသဟေတုတ္တာ စ ‘‘အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တံ အယုတ္တံ ပတ္တစီဝရသတ္တာဟကာလိကာနံ အသဒိသဝိဓာနတ္တာ. ဧတ္ထ ပတ္တစီဝရဉှိ အတ္တနော သန္တကဘာဝံ ဥပဂတမေဝ အနဓိဋ္ဌဟန္တဿ ကာလာတိက္ကမေ အာပတ္တိ၊ သတ္တာဟကာလိကံ ပန ပရသန္တကသာဓာရဏမ္ပိ ပဋိဂ္ဂဟိတံ ပဋိဂ္ဂါဟကဿ ကာလာတိက္ကမေ အာပတ္တိကရံ. ပဋိဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ ပမာဏံ၊ န တတ္ထ သကသန္တကတာ၊ သတ္တာဟကာလိကဉ္စ နိဿဂ္ဂိယံ၊ သဗ္ဗေသမ္ပိ အနဇ္ဈောဟရဏီယံ. ပတ္တစီဝရံ အညဿ ပရိဘုဉ္ဇတော အနာပတ္တိ. ဣဒဉ္စ ကာလာတိက္ကန္တမ္ပိ နိဿဇ္ဇိတွာ ပစ္ဆာ လဒ္ဓံ ကပ္ပတိ. ပတ္တစီဝရံ ပန တံ တဿ ဝိနယကမ္မန္တိ ကပ္ပတီတိ. အဝိဘတ္တဿပိ ဣမဿ ဒါနံ ရုဟတိ၊ န ပတ္တစီဝရဿ. ဝုတ္တဉှေတံ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ဒွိန္နံ သန္တကံ ဟောတိ။ပေ။ သစေပိ အဝိဘဇိတွာ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒီနံ ဒေန္တိ၊ အဒိန္နမေဝ ဟောတီ’’တိ. ယဿ ဒါနမေဝ န ရုဟတိ၊ တဿ ကုတော အဓိဋ္ဌာနံ. ဧကော စေ ပတ္တစီဝရံ ဒသမေ ဒိဝသေ ဣတရဿ ဒေတိ. တတော ပဋ္ဌာယ သော ဒသ ဒိဝသေ ပရိဟရိတုံ လဘတိ၊ န တထာ သတ္တာဟကာလိကန္တိ သဗ္ဗထာ ဥပပရိက္ခိယမာနံ သရိက္ခံ နက္ခမတီတိ န တံ သာရတော ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ အာစရိယဿ တက္ကော. ‘‘ဝိနယကမ္မဝသေန ပန အနိဿဇ္ဇိတွာ သဟသာ ဝိရုဇ္ဈိတွာ ကဿစိ ပရိစ္စတ္တမ္ပိ ပုန ပဋိလဘိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ သစေ ဒေသန္တရိတံ၊ သမုဒ္ဒန္တရိတံ ဝါ စီဝရံ နိဿဂ္ဂိယံ ဇာတံ၊ တံ ဣဓ ဌိတေန ဘိက္ခုနာ ဧကဿ ဝန္တေန စိတ္တေန စတ္တံ ကတွာ အနပေက္ခိတွာ အာပတ္တိံ ဒေသေတွာ တဿ ဝိဿာသေန ပုန ဂဟေတွာ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ ‘‘ပတ္တာဒီသု စ အယမေဝ နယော’’တိ စ ဝုတ္တံ၊ ‘‘တာလနာဠိကေရဖာဏိတမ္ပိ သတ္တာဟကာလိကံ ဧဝါ’’တိ စ. ‘‘ဒွိန္နံ သန္တကံ ဧကေန ပဋိဂ္ဂဟိတံ သတ္တာဟကာလိကံ သတ္တာဟာတိက္ကမေ အာပတ္တိံ န ကရောတိ၊ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ပန ဒွိန္နမ္ပိ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ စ ‘‘ပရသန္တကံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ ဌပိတေပိ ဧသေဝ နယော’’တိ စ ကေစိ ဝဒန္တိ. ဒုက္ကဋဝတ္ထုဘူတံ သပ္ပိအာဒိ နိဿဇ္ဇိတဗ္ဗံ ပုန ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝိဓာနံ န ဒိဿတီတိ.

ဘေသဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၂၇. ‘‘ဧကမေဝ ကတွာ’’တိ ဝစနေန ဝဿိကသာဋိကလက္ခဏေန ဉာတကာနမ္ပိ သတုပ္ပါဒံ ကရောန္တေန ဧကမေဝ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော. စတုဗ္ဗိဓံ ခေတ္တန္တိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ တိဝိဓံ ဒိဿတိ၊ တံ ပန ဧဝံ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ယသ္မိံ ခေတ္တေ ပရိယေသိတုံ လဘတိ၊ တံ ပရိယေသနခေတ္တံ နာမ၊ ‘‘ဧဝံ ကရဏနိဝါသနာဓိဋ္ဌာနခေတ္တာနိပီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ပစ္ဆိမေန ပုရိမဂ္ဂါဟော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ န ပုရိမေန ပစ္ဆိမဂ္ဂါဟော၊ ယထာလာဘန္တိ အာစရိယော. တဿတ္ထော – အဓိဋ္ဌာနခေတ္တေန ပစ္ဆိမေန ပုရိမာနံ တိဏ္ဏံ ဂါဟော ဟောတိ၊ တထာ နိဝါသနခေတ္တေန ဒွိန္နံ ပုရိမာနံ. ကရဏခေတ္တေန ပန ဧကဿေဝ ပုရိမဿ ဂါဟော ဟောတီတိ. ဧတ္ထ ပန ကိဉ္စာပိ ကရဏခေတ္တနိဝါသနခေတ္တာနံ ကာလတော နာနတ္တံ နတ္ထိ၊ ကိရိယတော ပန ‘‘အဋ္ဌိံ ကတွာ နိဝါသေတဗ္ဗ’’န္တိ ပါဠိဝစနတော၊ တသ္မာ ဒွိဓာ ကတွာ ဝုတ္တံ အညတရာဘာဝေန၊ တဒတ္ထသိဒ္ဓိတော စ၊ ကထံ ပနေတ္ထ နာနတ္တံ နတ္ထီတိ ပညာယတီတိ စေ? ပါဠိတော၊ ‘‘အဍ္ဎမာသော သေသော ဂိမှာနန္တိ ကတွာ နိဝါသေတဗ္ဗ’’န္တိ ဟိ ပါဠိ၊ တထာ မာတိကာဋ္ဌကထာတော (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ) စ.

တထာဟ ‘‘ပစ္ဆိမော အဍ္ဎမာသော ကရဏနိဝါသနခေတ္တမ္ပီ’’တိ၊ ဣမိနာ နယေန တိဝိဓမေဝ ခေတ္တန္တိပိ သိဒ္ဓံ. သမန္တပါသာဒိကာယံ ပန ကတ္ထစိ ပေါတ္ထကေ ‘‘ဇေဋ္ဌမူလပုဏ္ဏမာသိယာ ပစ္ဆိမပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ ကာဠပက္ခုပေါသထော၊ အယမေကော အဒ္ဓမာသော ပရိယေသနခေတ္တဉ္စေဝ ကရဏခေတ္တဉ္စ. ဧတသ္မိဉှိ အန္တရေ ဝဿိကသာဋိကံ အလဒ္ဓံ ပရိယေသိတုံ၊ လဒ္ဓံ ကာတုဉ္စ ဝဋ္ဋတိ၊ နိဝါသေတုံ၊ အဓိဋ္ဌာတုဉ္စ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပါဌော ဒိဿတိ၊ သော အပါဌော ယထာဝုတ္တပါဠိမာတိကာဋ္ဌကထာဝိရောဓတော၊ တသ္မာ တတ္ထ ‘‘အလဒ္ဓံ ပရိယေသိတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ ကာတုံ၊ နိဝါသေတုံ၊ အဓိဋ္ဌာတုဉ္စ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပါဌော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ တာဝ ပစ္ဆိမေန ပုရိမဂ္ဂါဟသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ န ပုရိမေန ကရဏခေတ္တာဒီနံ ဂါဟော သမ္ဘဝတိ. ‘‘မာသော သေသော ဂိမှာနန္တိ ဝဿိကသာဋိကစီဝရံ ပရိယေသိတဗ္ဗ’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ဟိ ဝုတ္တံ၊ န၊ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အယမေကော အဒ္ဓမာသော ပရိယေသနခေတ္တဉ္စေဝ ကရဏခေတ္တဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာတိ စေ? န၊ တဿ လေခနဒေါသတ္တာ၊ တထာ သာဓိတံ. ကရဏခေတ္တေန ပန နိဝါသနခေတ္တဂ္ဂါဟော အတ္ထိ ကာလနာနတ္တာဘာဝတော၊ တေနေဝ ပုဗ္ဗေ ယထာလာဘဂ္ဂဟဏံ ကတံ၊ တထာ စ သာဓိတမေဝ၊ န ဘေဒေါ ပနတ္ထိ၊ ပယောဇနံ ဝုတ္တမေဝ. နိဝါသနက္ခေတ္တေန အဓိဋ္ဌာနက္ခေတ္တဂ္ဂါဟော နတ္ထိ ဧဝ၊ န ဟိ ပုရိမေန ပစ္ဆိမဂ္ဂါဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. န ပါဠိဝိရောဓတောတိ စေ? န၊ တဒတ္ထာဇာနနတော. ‘‘မာသော သေသော ဂိမှာနန္တိ အဒ္ဓမာသော သေသော ဂိမှာန’’န္တိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒဿ ဟိ ဣတော ပဋ္ဌာယာတိ အတ္ထော. ပရတော အာပတ္တိခေတ္တဒဿနတော ဣတရဿ အနာပတ္တိခေတ္တဘာဝေါ ဒဿိတောဝ ဟောတိ. ဒိန္နပုဗ္ဗတောပိ ဉာတကပဝါရိတဋ္ဌာနတော နိပ္ဖါဒေန္တဿ နိဿဂ္ဂိယံ ပိဋ္ဌိသမယတ္တာ၊ ပကတိယာ ဝဿိကသာဋိကဒါယကာ နာမ သံဃဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ အပဝါရေတွာ အနုသံဝစ္ဆရံ ဒေန္တာ၊ တတ္ထ သတုပ္ပါဒေါဝ ဝဋ္ဋတိ. ဝတ္တဘေဒေ ဒုက္ကဋန္တိ တဒညေသု.

‘‘သစေ ကတ။ပေ။ ဝဿူပနာယိကဒိဝသေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ။ပေ။ ဆ မာသေ ပရိဟာရံ လဘတီ’’တိ ဝစနတော အန္တောဝဿေပိ ယာဝ ဝဿာနဿ ပစ္ဆိမဒိဝသာ အကတာ ပရိဟာရံ လဘတီတိ ဒီပိတံ ဟောတိ. ကသ္မာ န ဝိစာရိတန္တိ စေ? အတ္ထာပတ္တိသိဒ္ဓတ္တာ. ‘‘ဆ မာသေ ပရိဟာရံ လဘတီ’’တိ ဝစနေန အကတာ လဘတီတိ သိဒ္ဓမေဝ၊ တံ ကိဉ္စာပိ သိဒ္ဓံ၊ သရူပေန ပန အနာဂတတ္တာ သရူပေန ဒဿေတုံ၊ ဒုဿဒ္ဓါပယတ္တာ ဥပပတ္တိတော ဒဿေတုဉ္စ ဣဒမာရဒ္ဓံ အာစရိယေန၊ ‘‘ယထာ စေတ္ထ၊ ဧဝံ ကထိနဗ္ဘန္တရေ ဥပ္ပန္နစီဝရမ္ပိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ အနုဂဏ္ဌိပဒေ ဝုတ္တံ၊ တံ ဒုဝုတ္တံ တတ္ထေဝ ပုဗ္ဗာပရဝိရောဓတော. ယဉ္စေတ္ထ အဋ္ဌကထာဝစနံ သာဓကတ္တေန ဝုတ္တံ၊ တံ တမတ္ထံ န သာဓေတိ. ‘‘ယဒိ နပ္ပဟောတိ ယာဝ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာ ပရိဟာရံ လဘတီ’’တိ ဝစနံ အပ္ပဟောန္တဿ ယာဝ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာ တာဝ ပရိဟာရခေတ္တံ၊ တတော ပရံ ဧကဒိဝသောပိ န ဟောတီတိ ဒီပေတိ၊ တသ္မာ အပ္ပဟောနကဘာဝေန အကတာဝ ယာဝ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာ ပရိဟာရံ လဘတိ၊ တတော ပရံ န လဘတီတိ သိဒ္ဓံ. တထာ တဒေဝ ဝစနံ ကတပရိဟာရံ န လဘတီတိ ဒီပေတိ၊ တသ္မာ ကတ္တိကပုဏ္ဏမဒိဝသေယေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ. ‘‘အပ္ပဟောန္တေ ဒသာဟေ အန္တောဝဿေ ကရဏပရိယောသာနံယေဝ ပမာဏ’’န္တိ လိခိတံ.

ဧတ္ထာဟ – ‘‘ဧကာဟဒွီဟာဒိဝသေနာ’’တိအာဒိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ကသ္မာ? ဂိမှဒိဝသာနံ အနဓိဋ္ဌာနကာလတ္တာ၊ တသ္မာ ဧဝ ‘‘အန္တောဒသာဟေ ဝါ တဒဟေယေဝ ဝါ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ’တိ စ သာမညတော န ဝတ္တဗ္ဗံ ဂိမှဒိဝသာနံ အဓိဋ္ဌာနခေတ္တဘာဝပ္ပသင်္ဂတော’’တိ. ဧတ္ထ ဝုစ္စတိ – န၊ တဒတ္ထာဇာနနတော. ဒသာဟာနာဂတာယ ဝဿူပနာယိကာယ ဂိမှဒိဝသာ ဒသာဟာ ဟောန္တိ၊ ပဌမဒိဝသေ စ လဒ္ဓါ နိဋ္ဌိတာ ဝဿိကသာဋိကာ ဒသာဟာတိက္ကန္တာပိ ဝဿူပနာယိကဒိဝသံ အဓိဋ္ဌာနခေတ္တံ အပ္ပတ္တတ္တာ န စ တာဝ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ၊ ဝုတ္တဉ္စေတံ ‘‘ဝဿူပနာယိကတော ပုဗ္ဗေ ဒသာဟာတိက္ကမေပိ အနာပတ္တီ’’တိ.

အန္တောဒသာဟေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာတိ ဣဒံ န အဝိသေသေန ဧတသ္မိံ အန္တရေ ဂိမှဒိဝသေပိ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေတုံ ဝုတ္တံ၊ ကိန္တု ဂိမှဒိဝသေ စေ ဥပ္ပန္နာ၊ အဓိဋ္ဌာနခေတ္တေ စ အန္တောဒသာဟံ ဟောတိ၊ အန္တောဒသာဟေ ခေတ္တေယေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ၊ န ခေတ္တန္တိ ကတွာ ဒသာဟံ အတိက္ကမိတဗ္ဗန္တိ ဒီပေတုံ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? ဂိမှဒိဝသာနမ္ပိ ဂဏနူပဂတ္တာ၊ တသ္မာ အခေတ္တဒိဝသေပိ ဂဏေတွာ ခေတ္တေ ဧဝ ‘‘အန္တောဒသာဟေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ.

ဝဿိကသာဋိကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. စီဝရအစ္ဆိန္ဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၃၂. သာမန္တိ သကသညိတာနိယမနတ္ထံ ဝုတ္တံ. သကသညိတာယေဝ ဟိ အစ္ဆိန္ဒာပနအစ္ဆိန္ဒနေသု နိဿဂ္ဂိယံ၊ တသ္မာ နိဿဂ္ဂိယမူလင်္ဂနိဒဿနမေတံ. ‘‘စီဝရ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘အစီဝရံ အစ္ဆိန္ဒန္တဿ န နိဿဂ္ဂိယ’’န္တိ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ. ‘‘ဒတွာတိ ဒတွာ ဝါ ဒါပေတွာ ဝါ’’တိ ကိဉ္စာပိ ပဒဘာဇနံ ယုဇ္ဇတိ၊ အညဿ ပန သန္တကံ အညဿ ဘိက္ခုနော ဒါပေတွာ တံ သယံ ဝါ အစ္ဆိန္ဒေယျ၊ တေနေဝ ဝါ အစ္ဆိန္ဒာပေယျာတိ အနိဋ္ဌပ္ပသင်္ဂဘယာ န ဝုတ္တံ၊ အတ္ထတော ပန အတ္တနော သန္တကံ အညေန သဒ္ဓိဝိဟာရိကာဒိနာ ဒါပေတွာ၊ အညဿ သန္တကံ ဝါ တဿ ဝိဿာသာ ဒါပေတွာ တံ အစ္ဆိန္ဒေယျ ဝါ အစ္ဆိန္ဒာပေယျ ဝါ နိဿဂ္ဂိယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ တဉ္စ ခေါ အနပေက္ခော ဒတွာ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘စဇိတွာ ဒိန္နံ အစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဏှန္တော ဘဏ္ဍဂ္ဃေန ကာရေတဗ္ဗော’’တိ ဣဒံ ကိန္တိ စေ? သကသညာယ အဂ္ဂဟေတွာ အညာယ ထေယျာယ ဂဏှန္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ တေနေဝ ဝုတ္တံ ‘‘သကသညာယ ဂဟိတတ္တာ ပနဿ ပါရာဇိကံ နတ္ထီ’’တိ၊ အပိစ ‘‘အနာပတ္တိ သော ဝါ ဒေတိ၊ တဿ ဝါ ဝိဿသန္တော ဂဏှာတီ’’တိ ဝစနတောပိ တံ သိဒ္ဓမေဝ. ဧတ္တာဝတာ တာဝကာလိကံ ကတွာ ဒိန္နံ အစ္ဆိန္ဒန္တဿ အနာပတ္တိ သာဓိတာ ဟောတိ. ‘‘အမှာကံ သန္တိကေ ဥပဇ္ဈံ ဂဏှိဿတီ’’တိအာဒိဝစနံ သာမဏေရဿ ဒါနံ ဒီပေတိ၊ တဉ္စ ဣဓ နာဓိပ္ပေတံ. ပါဠိယံ (ပါရာ. ၆၃၃-၆၃၄) ဥပသမ္ပန္နေ တိကပါစိတ္တိယံ ဝိယ အနုပသမ္ပန္နေ တိကဒုက္ကဋမ္ပိ အာဂတန္တိ စေ? န၊ တဒဓိပ္ပါယာဇာနနတော. အနုပသမ္ပန္နကာလေ ဧဝံ ဒတွာ အညဿ သန္တိကေ ဥပသမ္ပန္နံ ဒိသွာ ကုပိတော စေ အစ္ဆိန္ဒတိ၊ ဥပသမ္ပန္နဿေဝ ဝါ ‘‘သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ တုမှာကံ သန္တိကေ ဥပသမ္ပဇ္ဇိဿာမီ’’တိ ဝဒန္တဿ ဒတွာ ပုန အစ္ဆိန္ဒတိ စေ၊ နိဿဂ္ဂိယန္တိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော.

၆၃၃. သကိံ အာဏတ္တော ဗဟုကမ္ပိ အစ္ဆိန္ဒတိ၊ နိဿဂ္ဂိယန္တိ ဧကဗဒ္ဓတ္တာ ဧကံ ပါစိတ္တိယံ၊ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ ‘‘အာဏတ္တော ဗဟူနိ ဂဏှာတိ၊ ဧကံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ. မာတိကာဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဝတ္ထုဂဏနာယ အာပတ္တိယော’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ အာဏတ္တိယာ ဗဟုတ္တာ ‘‘သဗ္ဗာနိ ဂဏှာ’’တိ ဝဒန္တဿ ဂါဟံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ တေနေဝ တတ္ထ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကဝါစာယ သမ္ဗဟုလာ အာပတ္တိယော’’တိ. ဧဝံ သန္တေ ပါဠိဝစနံ၊ အဋ္ဌကထာဝစနဒွယဉ္စ အညမညံ သမေတိ၊ ပရသန္တကမ္ပိ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ ပံသုကူလဉ္စ၊ တေန ‘‘ဒုဿန္တေ ဗဒ္ဓရူပိယံ ဝိယာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ တဒတ္ထနိယမဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ ယထာဝဆာဒိတံ အစ္ဆိန္ဒနစိတ္တေန သစိတ္တကံ၊ ဝစီကမ္မံ ပန ကေဝလံ အစ္ဆိန္ဒာပေန္တဿေဝ ‘‘ဒေဟီ’’တိ ဗလက္ကာရေန ဂဏှတောပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ တံ န ယုတ္တံ ‘‘အနာပတ္တိ သော ဝါ ဒေတီ’’တိ ဝစနတော. ‘‘တုဋ္ဌော ဝါ ဒုဋ္ဌော ဝါ ဒေတိ၊ အနာပတ္တိယေဝါ’’တိ မာတိကာဋ္ဌကထာဝစနတော ဝါတိ စေ? န၊ ဥဘယတ္ထ အတ္တနော ရုစိယာ ဒါနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တတ္တာ၊ ပသယှာဝဟာရေ အနာပတ္တိပ္ပသင်္ဂတော စ. ‘‘ဘိက္ခုဿ သာမံ စီဝရံ ဒတွာ’တိ ပါဠိဝစနတော စ မာတိကာဋ္ဌကထာယ အင်္ဂဝဝတ္ထာနေ ‘ဥပသမ္ပန္နတာ’တိ ဝုတ္တတ္တာ စ ဥဘယတ္ထ ဒါနဟရဏေသု ဘိက္ခုဘာဝေါ ဣစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ဒီပေတီ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဣဒမယုတ္တန္တိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော. ကသ္မာ? အနုပသမ္ပန္နဿ စီဝရံ ဒတွာ တံ ဥပသမ္ပန္နကာလေ အစ္ဆိန္ဒန္တဿ အနာပတ္တိပ္ပသင်္ဂတော. ‘‘အနုပသမ္ပန္နဿ စီဝရံ ဝါ အညံ ဝါ ပရိက္ခာရံ ဒတွာ။ပေ။ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဝစနတော ဒုက္ကဋံ တတ္ထ ဟောတီတိ စေ? နာသိဒ္ဓတ္တာ၊ ဒါနကာလေ ဧဝ ဥပသမ္ပန္နတာ ပမာဏန္တိ အသိဒ္ဓမေတံ အဋ္ဌကထာယ ဝါ ပါဠိယာ ဝါ ယုတ္တိတော ဝါ၊ တသ္မာ တံ န ယုတ္တန္တိ အတ္ထော. အနုပသမ္ပန္နဿ စီဝရံ ဒတွာ တဿေဝ အနုပသမ္ပန္နကာလေယေဝ စီဝရံ အစ္ဆိန္ဒန္တဿ ဒုက္ကဋံ၊ ဥပသမ္ပန္နကာလေ ဝါ ဒတွာ အနုပသမ္ပန္နကာလေ အစ္ဆိန္ဒန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ တဿ ဝစနဿ ဣဒံ ဝိကပ္ပန္တရဉ္စ သမ္ဘဝတိ၊ တသ္မာ (ပါရာ. ၆၃၁ အာဒယော) ဝိကပ္ပန္တရဿ သမ္ဘဝတော စ န ယုတ္တံ၊ ယသ္မာ အနုပသမ္ပန္နကာလေ ဒတွာ ဥပသမ္ပန္နကာလေ အစ္ဆိန္ဒန္တဿ ဝိသုံ ဒုက္ကဋံ န ပညတ္တံ၊ တသ္မာ ပုရာဏစီဝရဓောဝါပနာဒိသိက္ခာပဒေသု ဝိယ အပရဘာဂေ ဥပသမ္ပန္နတာ စေတ္ထ ပမာဏံ၊ တသ္မာ ‘‘ဥပသမ္ပန္နတာ’’တိ အင်္ဂေသု ဝုတ္တတ္တာ စ တံ န ယုတ္တန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ ‘‘ပစ္စာသီသန္တဿေဝ ဒါနမဓိပ္ပေတံ၊ န နိဿဋ္ဌဒါန’’န္တိ ဓမ္မသိရိတ္ထေရော ဝဒတိ ကိရ၊ ဝီမံသိတဗ္ဗံ.

စီဝရအစ္ဆိန္ဒနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. သုတ္တဝိညတ္တိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၃၇. ဆဋ္ဌေ ကိဉ္စာပိ ‘‘သာမံ သုတ္တံ ဝိညာပေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ မာတိကာဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘စီဝရတ္ထာယ သာမံ ဝိညတ္တံ သုတ္တ’’န္တိ အဝတွာ ကေဝလံ ‘‘စီဝရတ္ထာယ ဝိညာပိတသုတ္တ’’န္တိ အင်္ဂေသု ဝုတ္တတ္တာ အညေန စီဝရတ္ထာယ ဝိညတ္တံ သုတ္တမ္ပိ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သာမန္တိ စေတ္ထ ကဿစိ နိယမနံ. ‘‘သာမံ ဝိညာပေတွာ’’တိ ကိဉ္စာပိ ဝုတ္တံ၊ တထာပိ ‘‘သာမံ ဝါယာပေယျာ’’တိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဝါယာပေယျာတိ ဧဝံ သမ္ဗန္ဓော၊ အတ္ထော စ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ ပါဠိယံ ပန အာသန္နပဒေန ယောဇနာ ကတာ၊ တသ္မာ သာမံ ဝိညတ္တံ သုတ္တန္တိ အညဝိညတ္တံ ကပ္ပိယံ အာပဇ္ဇတိ၊ ဟတ္ထကမ္မယာစနဝသေန လဒ္ဓတန္တဝါယောပိ ကပ္ပိယော. ဝိကပ္ပနုပဂပစ္ဆိမပ္ပမာဏံ စေ၊ တန္တေ ဝီတံယေဝ သကိံ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ ပုန အဓိဋ္ဌာနကိစ္စံ နတ္ထိ အဓိဋ္ဌိတေန ဧကီဘာဝူပဂမနတော. ‘‘သစေ ပန ပရိစ္ဆေဒံ ဒဿေတွာဝ စိနသာဋကံ ဝိယ၊ အန္တရန္တရာ အဓိဋ္ဌိတံ ဟောတိ၊ ပုန အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ပဋိလာဘေနာတိ ဝစနေန ဝါယာပေတွာ ဌပေဿာမီတိအာဒိ ဧကသ္မိံ အန္တောဂဓံ ဟောတီ’’တိ ဝဒန္တိ.

သုတ္တဝိညတ္တိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. မဟာပေသကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၄၂. ဝိသိဋ္ဌံ ကပ္ပဉ္စ တဿ ဝစနေန ဝိသိဋ္ဌံ ကတဉ္စ ပမာဏံ၊ န အာမိသဒါနံ. ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု ‘‘စီဝရ’’န္တိ ဥဒ္ဓရိတွာ ဝိဘာဂေါ ဝုတ္တော၊ တံ န သမေတီတိ.

မဟာပေသကာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. အစ္စေကစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၄၆. ‘‘အနုဇာနာမိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အစ္စေကစီဝရံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ နိက္ခိပိတု’’န္တိ၊ ‘‘ယာဝ ပဝါရဏာ ပဝါရိတာ’’တိ စ ယံ ဝုတ္တံ၊ တေ ပန ဘိက္ခူ တဿ ဝစနဿ အတ္ထံ မိစ္ဆာ ဂဟေတွာ အစ္စေကစီဝရံ နိက္ခိပန္တာ စီဝရကာလသမယံ အတိက္ကာမေသုံ. ကိမိဒံ ဝိဘတ္တံ၊ ဥဒါဟု အဝိဘတ္တန္တိ? ဝိဘတ္တံ၊ ပုဂ္ဂလိကံ ဝါ. တေနေဝ ပရတော ‘‘အမှာကံ၊ အာဝုသော၊ အစ္စေကစီဝရာနီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ အဝိဘတ္တံ ပန သံဃိကတ္တာ န ကဿစိ နိဿဂ္ဂိယံ ကရောတိ.

အပိစ ‘‘အစ္စေကစီဝရံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ နိက္ခိပိတု’’န္တိ ဣမိနာ သာမညဝစနေန ဝဿူပနာယိကဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ၊ ပိဋ္ဌိသမယတော ပဋ္ဌာယ ဝါ ယာဝ ပဝါရဏာ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ သံဃိကတ္တာ၊ ပုဂ္ဂလိကမ္ပိ ‘‘ဝဿံဝုတ္ထကာလေ ဂဏှထာ’’တိ ဒိန္နတ္တာ. တာဒိသဉှိ ယာဝ ဝဿံဝုတ္ထော ဟောတိ၊ တာဝ န တဿေဝ၊ ဒါယကဿ သန္တကံ ဟောတိ၊ တထာ ဣတော တတိယဝဿေ၊ စတုတ္ထဝဿေ ဝါ ‘‘ပဝါရဏာယ ဂဏှထာ’’တိအာဒိနာ ဒိန္နမ္ပိ နိက္ခိပိတွာ ယထာဒါနမေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ. အယမတ္ထော အဋ္ဌကထာယံ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၆၄၆-၉ အာဒယော) ပါကဋော. တာနိ စီဝရကာလသမယာတိက္ကမေ န နိဿဂ္ဂိယာနီတိ စေ? န၊ ဥဒ္ဒိဿ ဒိန္နတ္တာ. ယသ္မာ အယံ သမယော ‘‘ကာလေပိ အာဒိဿ ဒိန္န’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘ကာလော’’တိ အာဂတော၊ ဂဏဘောဇနသိက္ခာပဒါဒီသု ‘‘သမယော’’တွေဝ အာဂတော၊ တသ္မာ ဣဓ တေသံ ဧကတ္ထတာဒဿနတ္ထံ ဧကတော ‘‘စီဝရကာလသမယော’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. မာတိကာယံ ပနေတ္ထ တာဒိသံ စီဝရံ အတ္တနော သန္တကဘာဝံ ဥပဂတံ ပုဂ္ဂလိကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ တေနေဝါဟ ‘‘ဘိက္ခုနော ပနေဝ အစ္စေကစီဝရံ ဥပ္ပဇ္ဇေယျာ’’တိ. အတ္တနော ကုဋိယာ ဝဿံဝုတ္ထဿ ဘိက္ခုနော ဟိ ဒါတုံ အလဘန္တော အန္တောဝဿေ ဧဝ ဒါနကိစ္စံ ပရိနိဋ္ဌာပေတွာ ဂစ္ဆတိ၊ တထာ သံဃဿ. တသ္မာ ဣဒံ အစ္စေကစီဝရံ အတ္ထိ ဥပ္ပန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ သံဃဿ ဝါ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ သန္တကဘာဝံ ဥပဂစ္ဆန္တံ၊ ယံ န ဝဿာဝါသိကဘာဝေန ဒိန္နံ၊ အတ္ထိ ဥပ္ပန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ အနုပဂန္တွာ ဝဿံဝုတ္ထကာလေယေဝ ပုဂ္ဂလဿ ဝါ သံဃဿ ဝါ ဥပဂစ္ဆန္တံ၊ ယံ ဝဿာဝါသိကဘာဝေန ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ သမယေ ဒိန္နံ၊ အတ္ထိ သမယေ ဒိန္နမ္ပိ ပုဂ္ဂလဿ သန္တကဘာဝံ အနုပဂစ္ဆန္တံ၊ သံဃသန္တကဘာဝံ ဝါ ဒါယကသန္တကဘာဝံ ဝါ ဥပဂစ္ဆန္တံ၊ ဤဒိသံ သန္ဓာယ ‘‘သညာဏံ ကတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣဒံ အတိရေကသံဝစ္ဆရမ္ပိ နိက္ခိပိတုံ လဘတိ အတ္တနော သန္တကဘာဝံ အနုပဂတတ္တာ၊ တသ္မာ ‘‘ဒသာဟာနာဂတ’’န္တိ ဣတော အညံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ သိဒ္ဓမေတန္တိ. ဒသာဟတော ပုရေတရံ လဘိတွာ ယာဝ ပဝါရဏာ နိက္ခိပိတုံ န လဘတိ၊ တသ္မာ သကဘာဝူပဂတမေဝ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗံ၊ တံယေဝ သန္ဓာယ ‘‘ဒသာဟာနာဂတ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ယတော ‘‘အန္တောသမယေ အဓိဋ္ဌေတိ၊ ဝိကပ္ပေတီ’’တိ အနာပတ္တိဝါရေ ဝုတ္တံ. သညာဏံ ကတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗကံ ပန ပရဿ ဒါတဗ္ဗတာယ သကဘာဝံ အနုပဂတံ၊ န ဟိ တံ သန္ဓာယ ‘‘အဓိဋ္ဌေတိ၊ ဝိကပ္ပေတီ’’တိ သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ န စ တံ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ နိဿဂ္ဂိယံ ဟောတိ သံဃဿ နိဿဂ္ဂိယာဘာဝတော၊ အဋ္ဌကထာယမ္ပိ အယမတ္ထော သုဋ္ဌု ပါကဋောဝ. ကတမံ သညာဏံ ကတွာ နိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ စေ? ပရသန္တကံ စီဝရံ သံဃိကမေဝ ဟောတိ၊ တတော ‘‘သလ္လက္ခေတွာ သုခံ ဒါတုံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဣမိနာ ဟိ ပရဿ သန္တကဘာဝေါ ဒဿိတော.

‘‘တတော ပရံ ဧကဒိဝသမ္ပိ ပရိဟာရော နတ္ထီတိ ဒသာဟပရမတော ဥဒ္ဓံ အနုပဂတတ္တာ’’တိ လိခိတံ၊ ဣတော သမယတော ဥဒ္ဓမေဝ ဒသာဟဿ အနုပဂတတ္တာ သမယတော ပရံ ဒသာဟံ န လဘတီတိ ကိရဿ အဓိပ္ပါယော. ‘‘ဧတံ ပရိဟာရံ လဘတိယေဝါ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဧကာဒသမံ အရုဏံ စီဝရမာသေ ဥဋ္ဌေတီ’’တိ ကာရဏံ လိခိတံ. အနုဂဏ္ဌိပဒေ ပန ‘‘အနဓိဋ္ဌဟိတွာ ဧကာဒသဒိဝသေ နိက္ခိပိတုံ လဘတီ’တိ ဝဒန္တော ဘဂဝါ ဣတရမ္ပိ အနစ္စေကစီဝရာဒိံ အနုဇာနာတိ၊ အစ္စေကစီဝရမုခေနာတိ အပရေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ ကတရံ သုဘာသိတံ? ဥဘယမ္ပီတိ ဧကေ. ကထံ? ပဌမံ ‘‘အစ္စေကစီဝရဿ အနတ္ထတေ ကထိနေ ဒသဒိဝသာဓိကော မာသော၊ အတ္ထတေ ကထိနေ ဒသဒိဝသာဓိကာ ပဉ္စမာသာ’’တိ ဣမိနာ သမေတိ၊ အနုဂဏ္ဌိပဒလဒ္ဓိယာ ဟိ ဧတ္ထ ‘‘ဧကာဒသဒိဝသာဓိကော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ၊ ဒုတိယံ ‘‘ဒသာဟာနာဂတန္တိ။ပေ။ ဒသာဟေန အသမ္ပတ္တာတိ အတ္ထော’’တိ ဣမိနာ သမေတိ. ဣမဿ နယဿ ဝသေန ‘‘ပဉ္စမိတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နဿ စီဝရဿ နိဓာနကာလော ဒဿိတော ဟောတီ’’တိ ပါဌော ယုဇ္ဇတိ. တထာ ဂဏ္ဌိပဒလဒ္ဓိယာ ‘‘နဝါဟာနာဂတံ ကတ္တိကတေမာသိကပုဏ္ဏမ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ၊ တဿ ဝသေန ‘‘ကာမဉ္စေသ ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတဗ္ဗန္တိ ဣမိနာဝ သိဒ္ဓေါ၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဝသေန ပန အပုဗ္ဗံ ဝိယ အတ္ထံ ဒဿေတွာ သိက္ခာပဒံ ဌပိတ’’န္တိ အယံ ပါဌော ယုဇ္ဇတိ. ကော ပနေတ္ထ သာရောတိ? ယော ပစ္ဆာ ဝုတ္တော၊ သောဝ သာရော. တေနေဝ အဋ္ဌကထာစရိယေန ‘‘ပဉ္စမိတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေဟိ အဋ္ဌကထာယ စ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနတော၊ ‘‘ဒသာဟာနာဂတ’’န္တိ ပါဠိယာ သံသန္ဒနတော စ ဧတ္ထ ဂဏ္ဌိပဒလဒ္ဓိပိ ပါဠိယာ သမေတိ.

ကထံ? ယသ္မာ ပဝါရဏာဒိဝသေ အရုဏုဂ္ဂမနေ ဘိက္ခု ဝဿံဝုတ္ထော ဟောတိ၊ တသ္မာ ဣမိနာ ဒသမေန အဟေန သဒ္ဓိံ ဆဋ္ဌိတော ပဋ္ဌာယ နဝဒိဝသာ ဒသ အဟာနီတိ ဒသာဟံ၊ တေန ဒသာဟေန၊ သဟယောဂတ္ထေ ကရဏဝစနံ. ကတ္တိကတေမာသိကပုဏ္ဏမာ စီဝရသမယံ အသမ္ပတ္တာတိ ကတွာ ‘‘အနာဂတာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ယထာ အပရကတ္တိကပုဏ္ဏမာယ ဝဿိကသာဋိကံ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဝိကပ္ပေန္တော ‘‘စာတုမာသံ အဓိဋ္ဌာတုံ တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒန္တိ. ဧတ္ထ ဝုစ္စတီတိ စေ? န၊ ဣမဿ နိပ္ပယောဇနဘာဝပ္ပသင်္ဂတော. အစ္စေကစီဝရပဋိဂ္ဂဟဏကာလံ နိယမိတန္တိ စေ? န၊ ‘‘ဆဋ္ဌိတော ပဋ္ဌာယ ဥပ္ပန္နစီဝရံ အစ္စေကမေဝ န ဟောတိ. ပဌမကထိနေန သိဒ္ဓတ္တာ’’တိ ပေါရာဏဋ္ဌကထာဂဏ္ဌိပဒေသု ဝုတ္တတ္တာ တတော ဥပရိ ‘‘အစ္စေကစီဝရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ ပဋိဂ္ဂဏှန္တဿ အာပတ္တိသင်္ဂဟော စ. န စ သာ အာပတ္တိ ပါဠိယာ၊ အဋ္ဌကထာယ၊ ယုတ္တိတော ဝါ သမ္ဘဝတိ. အဋ္ဌုပ္ပတ္တိမတ္တဝသေန ဝုတ္တန္တိ စေ? န၊ ဒသာဟာဓိစ္စကာရိကာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိပါယံ န ဒိဿတိ. ‘‘ဘိက္ခူ အစ္စေကစီဝရံ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ စီဝရကာလသမယံ အတိက္ကာမေန္တီ’’တိ ဧတ္ထ ဧတ္တိကာ ဧဝ ဟိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ. တထာ ဟိ ပရိဝါရေ (ပရိ. ၄၇-၅၃) ‘‘ကိသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိ’’န္တိ အာရဘိတွာ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. အစ္စေကစီဝရံ စီဝရကာလံ နာတိက္ကာမေတဗ္ဗံ၊ ဣတရံ အတိက္ကာမေတဗ္ဗန္တိ ဒဿနတ္ထံ ဣဒံ ပညတ္တန္တိ စေ? န၊ အစ္စေကစီဝရဿေဝ အပရာဓဒဿနတော၊ ဝိသေသကာရဏာဘာဝါ၊ ‘‘ကာမဉ္စေသ ဒသာဟပရမံ အတိရေကစီဝရံ ဓာရေတဗ္ဗန္တိ ဣမိနာဝ သိဒ္ဓေါ’’တိအာဒိဝစနဝိရောဓတော စ ယထာဝုတ္တဝစနာသမ္ဘဝတော စ.

ကထံ? ဒသာဟေန သဟ ကတ္တိကပုဏ္ဏမာ ‘‘အနာဂတာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တေ ဒသာဟတော အညာ သာ ပုဏ္ဏမာတိ အာပဇ္ဇတိ. အနညာ စေ၊ သဟ-သဒ္ဒေါ န သမ္ဘဝတိ၊ န ဟိ အတ္တနာဝ အတ္တနော ယောဂေါ သမ္ဘဝတိ၊ အနာဂတ-သဒ္ဒေါ စ န သမ္ဘဝတိ. အာဂတာ သမ္ပတ္တာ ဧဝ ဟိ သာ ပုဏ္ဏမာ. စီဝရသမယဿ အနန္တရတ္တာ ဧကီဘာဝံ အနာဂတတ္တာ အနာဂတာယေဝါတိ စေ? န၊ တထာပိ အနာဂတ-သဒ္ဒဿ သမ္ဘဝတော၊ အာဂမနသမ္ဘဝေ သတိယေဝ ဟိ အနာဂတ-သဒ္ဒေါ သမ္ဘဝတိ၊ န ဟိ နိဗ္ဗာနံ၊ ပညတ္တိ ဝါ ‘‘အနာဂတာ’’တိ ဝုစ္စတိ. နိဗ္ဗာနံ ဝိယ ခဏတ္တယံ၊ သာ စ ပုဏ္ဏမာ န ကဒါစိ သမယဘာဝံ ပါပုဏာတီတိ အယုတ္တမေဝ. ‘‘တတော ပရံ ဝိကပ္ပေတု’’န္တိ ပန ဝစနံ ပိဋ္ဌိသမယံ ဂဟေတွာ ဌိတတ္တာ သမ္ဘဝတိ. အပိစ ပဝါရဏာယံ အရုဏေ စ ဥဋ္ဌိတေ သာ ပုဏ္ဏမာ စီဝရသမယံ ဧကာဟာနာဂတာ ဧဝါပဇ္ဇတိ ပုဗ္ဗေ သဟယောဂပတ္တတ္တာ. ဧဝံ သန္တေ ဧကီဘာဝဂတာပိ သာ စီဝရသမယံ အနာဂတာ ဧဝ ဇာတာတိ သဗ္ဗဒါ န တထာဝိဂ္ဂဟကရဏဝစနတ္ထံ ကောစိဒေဝ ဝစနတော ဒီပေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ကိမတ္ထံ ပနေတ္ထ ‘‘ဒသဒိဝသာဓိကော မာသော’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ? တံ ပါရိပူရိသမ္ဘဝတော. ပဉ္စမိယဉှိ ပုရေ အရုဏံ ဥပ္ပန္နအစ္စေကစီဝရဿ ဒသဒိဝသာဓိကော မာသောယေဝ ပရိပူရောတိ ကတွာ တထာ ဝုတ္တံ. အပိစ တဿာ ပဉ္စမိယာ ဒိဝသဘာဂေါပိ သမ္ပတ္တာယ ရတ္တိယာ ‘‘ဟိယျော’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ပဂေဝ ပုရေ အရုဏံ၊ တေနေဝါဟ ‘‘ဟိယျော ခေါ၊ အာဝုသော၊ အမှာက’’န္တိအာဒိ. ‘‘ဧဝံ သန္တေ ‘ဆဋ္ဌိတော ပဋ္ဌာယာ’တိ ဝုတ္တပဌမပါဌဿ ဝသေန ‘အနစ္စေကစီဝရမ္ပိ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဌပိတံ တိစီဝရမ္ပိ ဧတံ ပရိဟာရံ လဘတိယေဝါ’’’တိ စ ‘‘ဒသဒိဝသာဓိကော မာသော’’တိအာဒိ စ ယံ လိခိတံ. တံ န၊ ‘‘ပဉ္စမိတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ ပါဌေ သဇ္ဇိတေဝ ဧတေန ပရိယာယေန ယထာဝုတ္တအတ္ထသမ္ဘဝတော၊ န တာနိ ဌာနာနိ ပုန သဇ္ဇိတာနိ. ယထာဌိတဝသေနေဝ အဇ္ဈုပေက္ခိတဗ္ဗာနီတိ နော တက္ကောတိ အာစရိယော. ဣဒံ သိက္ခာပဒံ ပုဏ္ဏမာယံ အနိဿဂ္ဂိယတ္ထမေဝါတိ ဥပတိဿတ္ထေရော. ‘‘ပဝါရဏာမာသဿ ဇုဏှပက္ခပဉ္စမိတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ ပါဌေ သဇ္ဇိတေ ဧတေန ပရိယာယေန ယထာဝုတ္တော ဥပ္ပန္နဿ စီဝရဿ နိဓာနကာလော ဒဿိတော ဟောတိ၊ ‘‘အစ္စေကစီဝရန္တိ အစ္စာယိကစီဝရံ ဝုစ္စတီ’’တိအာဒိ ပါဌော. ‘‘ဆဋ္ဌိတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ စ ‘‘ကာမဉ္စေသ ဒသာဟပရမ’’န္တိအာဒိ စ ယံ လိခိတံ၊ တံ န ပါဌော၊ တသ္မာ ဧကာဒသဒိဝသံ ပရိဟာရံ လဘတီတိ ကတွာ အာစရိယေန ‘‘ပဉ္စမိတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ လိခါပိတော ကိရ. ‘‘ပဝါရဏာမာသဿ ဇုဏှပက္ခဆဋ္ဌိတော ပဋ္ဌာယ ပန ဥပ္ပန္နံ အနစ္စေကစီဝရမ္ပိ ပစ္စုဒ္ဓရိတွာ ဌပိတံ တိစီဝရမ္ပိ ဧတံ ပရိဟာရံ လဘတိယေဝါတိ ပါဌော’’တိ စ ‘‘အစ္စေကစီဝရဿ အနတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသဒိဝသာဓိကော မာသော၊ အတ္ထတေ ကထိနေ ဧကာဒသဒိဝသာဓိကာ ပဉ္စမာသာတိ ပါဌော’’တိ စ ဧတ္ထ ပပဉ္စေန္တိ၊ တသ္မာ သုဋ္ဌု သလ္လက္ခေတွာ ကထေတဗ္ဗံ၊ တုဏှီဘူတေန ဝါ ဘဝိတဗ္ဗံ.

အစ္စေကစီဝရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. သာသင်္ကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၅၂. ‘‘တိဏ္ဏံ စီဝရာနံ အညတရံ စီဝရန္တိ ဣဒံ တိစီဝရေ ဧဝ အယံ ဝိဓိ၊ ဣတရသ္မိံ ယထာသုခန္တိ ဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ‘‘အတိရေကဆာရတ္တံ ဝိပ္ပဝသန္တီ’’တိ တသ္မိံယေဝ သေနာသနေ ဝါသော န ဝိပ္ပဝါသောတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? စီဝရပ္ပဝတ္တိဇာနနတော. ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ ‘‘အာရညကံ နာမ သေနာသနံ ပဉ္စဓနုသတိကံ ပစ္ဆိမ’’န္တိ ဝစနတော အတိရေကတောပိ ဝုတ္တံ၊ အာရညကမေဝ ပန သေနာသနံ ဟောတိ၊ ဓုတင်္ဂံ ရက္ခတိ စီဝရပ္ပဝတ္တိဇာနနပလိဗောဓသမ္ဘဝတော.

၆၅၃. ‘‘ဂါဝုတတော အတိရေကပ္ပမာဏေန လဘတီ’’တိ ယံ ဝုတ္တံ၊ တံ ကထံ ပညာယတီတိ စေ? ‘‘သိယာ စ တဿ ဘိက္ခုနော ကောစိဒေဝ ပစ္စယော တေန စီဝရေန ဝိပ္ပဝါသာယာ’’တိ ဝစနတော. ယောဇနပ္ပမာဏေပိ သိယာတိ စေ? န၊ ‘‘ပုန ဂါမသီမံ ဩက္ကမိတွာ ဝသိတွာ ပက္ကမတီ’’တိ အနာပတ္တိဝါရေ အနုညာတတ္တာ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘ယောဇနပ္ပမာဏေ န လဘတီ’’တိ ဣဒံ ကိန္တိ? ဣဒံ နိဗဒ္ဓါဝါသဝသေနေဝ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဓုတင်္ဂံ ဘိဇ္ဇတီတိ? န ဘိဇ္ဇတိ၊ ကိန္တု န ဣဓ ဓုတင်္ဂါဓိကာရော အတ္ထီတိ. အထ ကသ္မာ ‘‘အယံ ဓုတင်္ဂစောရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တန္တိ? အသမ္ဘဝတော. ကထံ ပညာယတီတိ? အင်္ဂေသု အဘာဝတော. ဓုတင်္ဂဓရဿ ပတိရူပသေနာသနဒီပနတော ဓုတင်္ဂဓရတာ တဿ သိဒ္ဓါ. ဝစနပ္ပမာဏတောတိ စေ? န၊ ဝစနပ္ပမာဏတော စ ပါဠိယေဝ ပမာဏံ. ‘‘အနာပတ္တိ ပုန ဂါမသီမံ ဩက္ကမိတွာ ဝသိတွာ ပက္ကမတီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ဂါမသီမာ နိက္ခမိတွာ ကိတ္တကံ ကာလံ ဝသိတွာ ပက္ကမိတဗ္ဗန္တိ စေ? ပုနဒိဝသေယေဝ၊ တသ္မာ အဋ္ဌမော အရုဏော နိဗဒ္ဓါဝါသေ ဝါ ဂန္တဗ္ဗဋ္ဌာနေ ဝါ ဥဋ္ဌေတဗ္ဗောတိ ဧကေ. အန္တောဆာရတ္တန္တိ ဧကေ. ယာဝ နိဗဒ္ဓါဝါသံ န ကပ္ပေတီတိ ဧကေ. ယာဝ မဂ္ဂပရိဿမဝိနောဒနာတိ ဧကေ. သတိ အန္တရာယေ အန္တောဆာရတ္တံ ဝသတိ၊ အနာပတ္တိ. နိဗဒ္ဓါဝါသကပ္ပနေ သတိ အရုဏုဂ္ဂမနေ အာပတ္တိ. သစေ တံသတ္တမော ဒိဝသော၊ တဒဟေဝ နိက္ခိတ္တစီဝရံ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ပစ္စုဒ္ဓရိတဗ္ဗံ ဝါတိ ဧကေ. သစေ အန္တရာ နဝမဂ္ဂပါတုဘာဝေန ဝါ နဝဂါမသန္နိဝေသေန ဝါ၊ တံ သေနာသနံ အင်္ဂသမ္ပတ္တိတော ပရိဟာယတိ. တဒဟေဝ စီဝရံ ဂဟေတဗ္ဗံ ဝါ ပစ္စုဒ္ဓရိတဗ္ဗံ ဝါ. ဆာရတ္တံ ဝိပ္ပဝသန္တဿ စေ ပရိဟာယတိ၊ အနာပတ္တိ အနုညာတဒိဝသတ္တာတိ ဧကေ. အာပတ္တိ ဧဝ အနင်္ဂသမ္ပတ္တိတောတိ ဧကေ. ယုတ္တတရံ ပနေတ္ထ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. သစေ ဓုတင်္ဂဓရော ဟောတိ၊ ဂါမသီမာယံ အဝသိတွာ ပစ္ဆိမပ္ပမာဏယုတ္တေ ဌာနေ ဝသိတွာ ပက္ကမိတဗ္ဗံ. ပဌမံ ဗဒ္ဓအဝိပ္ပဝါသသီမော စေ ဂါမော ဟောတိ၊ အညသ္မိမ္ပိ မာသေ အန္တောသီမာယ ဝသတော အနာပတ္တိ. ပေါရာဏဂဏ္ဌိပဒေ ‘‘ယထာဝုတ္တသေနာသနေ ဝသန္တေနာပိ ဆာရတ္တမေဝ စီဝရံ ဂါမေ နိက္ခိပိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယေန အညံ အန္တောဆာရတ္တမ္ပိ အညမ္ပိ ဝသတော အာပတ္တိယေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ.

သာသင်္ကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ပရိဏတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

၆၅၇. ဒေထာဝုသော အမှာကန္တိ ဧတ္ထ အကတဝိညတ္တိ ဟောတိ န ဟောတီတိ? ဟောတိ၊ ယဒိ ဧဝံ အညာတကဝိညတ္တိသိက္ခာပဒဿ စ ဣမဿ စ ကိံ နာနာကရဏန္တိ? တံ အညာတကအပ္ပဝါရိတေယေဝ ဝိညာပေန္တဿ၊ ဣဒံ ဉာတကပဝါရိတေပိ၊ တံ အနစ္ဆိန္နစီဝရဿေဝ၊ ဣဒံ တဿပိ၊ တံ စီဝရံယေဝ ဝိညာပေန္တဿ၊ ဣဒံ အစီဝရမ္ပိ. ဧဝံ သန္တေ ဣဒံ တံ အန္တောကတွာ ဌိတံ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဒွိန္နမ္ပိ အင်္ဂသမ္ပတ္တိယာ သတိ ကေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ? ဣမိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ ဣမဿ နိပ္ပဒေသတောတိ ဧကေ. ဒွီဟိပိ ဘဝိတဗ္ဗံ ဥဘိန္နမ္ပိ အင်္ဂသိဒ္ဓိတောတိ ဧကေ. ဣမာနိ တဿ အင်္ဂါနိ ဝိကပ္ပနုပဂစီဝရတာ၊ သမယာဘာဝေါ၊ အညာတကဝိညတ္တိ၊ တာယ စ ပဋိလာဘောတိ စတ္တာရိ. ဣမဿ ပန သံဃေ ပရိဏတဘာဝေါ၊ ဉတွာ အတ္တနော ပရိဏာမနံ၊ ပဋိလာဘောတိ တီဏိ. ဧတ္ထ ပဌမော ဝါဒေါ အယုတ္တော ကတွာပိ ဩကာသံ အဋ္ဌကထာယံ၊ ပရိဝါရေ စ အဝိစာရိတတ္တာ. ယဒိ ဧဝံ တတ္ထ အင်္ဂေသု ‘‘အနညပရိဏတတာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ စေ? န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ အတ္ထတော သိဒ္ဓတ္တာ. ပရိဏတသိက္ခာပဒဒွယသိဒ္ဓိတော၊ ပရိဏတသညိတော၊ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော စ ‘‘မယှမ္ပိ ဒေထာ’’တိ ဝဒတိ၊ ‘‘ဝဋ္ဋတီ’’တိ အနုဒ္ဒိဋ္ဌံ၊ ‘‘အမှာကမ္ပိ အတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘သံဃဿ ပရိဏတံ။ပေ။ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ပုဂ္ဂလဿာ’’တိ န ဝုတ္တံ၊ ယတော သုဒ္ဓပါစိတ္တိယဝသေန အာဂတတ္တာ. ‘‘အညစေတိယဿာ’’တိ န ဝုတ္တံ သံဃဿ အစေတိယတ္တာ၊ တသ္မာယေဝ ‘‘စေတိယဿ ပရိဏတံ။ပေ။ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ ဧတ္ထာပိ ‘‘အညသံဃဿ အညပုဂ္ဂလဿာ’’တိ န ဝုတ္တံ. ‘‘ယတော တထာ ဣဓ စ ‘ပုဂ္ဂလဿ ပရိဏတံ။ပေ။ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’တိ ဧတ္ထ စ ‘အတ္တနောပီ’တိ ကိဉ္စာပိ န ဝုတ္တံ၊ တထာပိ သမ္ဘဝတီ’’တိ ဝဒန္တိ. တံ ပန ဣဓ အတ္တနော ပရိဏာမနာဓိကာရတ္တာ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ န ဝုတ္တန္တိ ဧကေ. တတုတ္တရိသိက္ခာပဒေ ‘‘အညဿတ္ထာယာ’’တိ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၂.၅၂၆) ပဒံ ဝိယာတိ ဧကေ. တံ န၊ ဧတ္ထ ပုဂ္ဂလပရိဏာမနသိက္ခာပဒေ အဝုတ္တတ္တာ. ဓမ္မသိရိတ္ထေရော ပနာဟ –

‘‘အတ္တနော အညတော လာဘံ၊ သံဃဿညဿ ဝါ နတံ၊

ပရိဏာမေယျ နိဿဂ္ဂိ၊ ပါစိတ္တိယမ္ပိ ဒုက္ကဋ’’န္တိ.

တဿတ္ထော – သံဃဿ ပရိဏတံ အတ္တနော ပရိဏာမေယျ နိဿဂ္ဂိယံ. တဒေဝ အညတော ပရိဏာမေယျ ပါစိတ္တိယံ. အညဿ ပရိဏတံ အတ္တနော ဝါ ပရဿ ဝါ ပရိဏာမေယျ ဒုက္ကဋန္တိ၊ တသ္မာ အညာတကဝိညတ္တိအာဒီသု ဝုတ္တာပတ္တိသမ္ဘဝတော ဣဓ ပရိဏတဒွယေ ‘‘အတ္တနော’’တိ ပဒံ န ဝုတ္တံ. တသ္မိဉှိ ဝုတ္တေ ဒုက္ကဋမတ္တပ္ပသင်္ဂေါ သိယာ၊ အဝုတ္တေ ပနေတေသု ဝုတ္တာပတ္တီနံ ယထာဂမမညတရာ စ ဣဓ အဝုတ္တသိဒ္ဓိ ဒုက္ကဋဉ္စာတိ ဒွေ အာပတ္တိယော ဧကတော ဟောန္တီတိ ဝိနယဓရာနံ အနဝသေသဉာဏဿ ဩကာသော ကတော ဟောတီတိ.

ဣတိ တိံသကကဏ္ဍံ သာရမဏ္ဍံ၊

အလမေတံ ဝိနယဿ သာရမဏ္ဍေ၊

ဣဓ နိဋ္ဌိတသဗ္ဗသာရမဏ္ဍံ၊

ဝိနယဝသေန ပုနာတိ သာရမဏ္ဍန္တိ.

ပရိဏတသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နိဋ္ဌိတော ပတ္တဝဂ္ဂေါ တတိယော.

နိဿဂ္ဂိယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.