ဥပါလိပဉ္စကံ

အနိဿိတဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၁၇. ဥပါလိပဉှေသု ‘‘ကတိ ဟိ နု ခေါ ဘန္တေ’’တိ ပုစ္ဆာယ သမ္ဗန္ဓော နတ္ထီတိ ကဿစိ မညနံ နိဝါရေန္တော အာဟ ‘‘အယ သမ္ဗန္ဓော’’တိ. ထေရောတိ ဥပါလိတ္ထေရော၊ ပုစ္ဆီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣမေသန္တိ ပဉ္စကာနံ တန္တိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ကေသံ အတ္ထာယ တန္တိံ ဌပေဿာမီတိ အာဟ ‘‘နိဿာယ ဝသနကာရီနံ အတ္ထာယာ’’တိ. ဝသနကာရီနံ ဘိက္ခူနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တေသန္တိ ပဉှာနံ.

အာပန္နော ကမ္မကတောတိ ဧတ္ထ ‘‘အာပန္နော’’တိ ပဒံ ‘‘ကမ္မကတော’’တိ ပဒဿ ကာရဏဒဿနန္တိ အာဟ ‘‘အာပတ္တိံ အာပန္နော၊ တပ္ပစ္စယာဝ သံဃေန ကမ္မံ ကတံ ဟောတီ’’တိ. တပ္ပစ္စယာဝါတိ တံအာပတ္တိအာပန္နသင်္ခါတာ ကာရဏာ ဧဝ.

နပ္ပဋိပ္ပဿမ္ဘနဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၂၀. အယန္တိ ကမ္မကတော ဘိက္ခု၊ န ဝတ္တတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အနုလောမဝတ္တေတိ ကတကမ္မဿ အနုလောမေ ဝတ္တေ. အဿာတိ ဘိက္ခုဿ. သရဇ္ဇုကောတိ သဟ ကမ္မသင်္ခါတာယ ရဇ္ဇုယာတိ သရဇ္ဇုကော.

၄၂၁. သမဂ္ဂေဟိ ဘိက္ခူဟီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဟီတိ သစ္စံ. အစ္စယံ ဒေသာပေတွာတိ အညမညံ ဒေါသံ ဒေသာပေတွာ. တိဏဝတ္ထာရကသမထံ ဝါတိ ဝါသဒ္ဒေါ အတ္ထန္တရဝိကပ္ပေါ. တတြ စေတိ ဧတ္ထ တသဒ္ဒေါ ကမ္မဝိသယော၊ စေသဒ္ဒေါ သစေပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘သစေ တာဒိသေ ကမ္မေ’’တိ. ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မမ္ပိ ကတွာတိ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မံ ကတွာပီတိ ယောဇနာ. ပိသဒ္ဒေန အကတွာပီတိ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. ယတြ ပနာတိ ကမ္မေ ပန. တတ္ထာတိ ကမ္မေ. ပက္ကမိတဗ္ဗန္တိ သင်္ဂါမာဝစရေန ပက္ကမိတဗ္ဗံ.

၄၂၂. ဥဿိတမန္တီတိ ဧတ္ထ ဥဿိတံ မန္တီ ဥဿိတမန္တီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘လောဘ။ပေ။ ဘာသိတာ’’တိ. တတ္ထ ‘‘လောဘဒေါသ မောဟမာနုဿန္နံ ဝါစ’’န္တိ ဣမိနာ ဥဿိတပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘ဘာသိတာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘မန္တီ’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတိ. နိဿိတဇပ္ပီတိ ဧတ္ထ အညနိဿိတံ ဇပ္ပမေတဿာတိ နိဿိတဇပ္ပီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အတ္တနော’’တိအာဒိ. ဧတ္ထ ဇပ္ပန္တိ ဝစနံ. ဇပ္ပ ဝစနေတိ ဟိ ဓာတုပါဌေသု ဝုတ္တံ. ဥဿဒယုတ္တန္တိ လောဘာဒိဥဿဒယုတ္တံ၊ ဝစနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဧဝမညန္တိ ဧဝံ အတ္တနာ အညံ. ကထာနုသန္ဓိဝစနေတိ စောဒကစုဒိတကာနံ ကထာယ အနုသန္ဓိဝစနေ. ဧတ္ထ ‘‘ဝစနေ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဘာသာနုသန္ဓီ’’တိ ဧတ္ထ ဘာသသဒ္ဒေါ ဝစနပရိယာယောတိ ဒဿေတိ.

ဥဿာရေတီတိ ဥဒ္ဓံ ဂမာပေတိ. ဣမိနာ ဥဿာဒေတိ ဥပရိ ဂမာပေတီတိ ဥဿာဒေတာတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ဧတ္ထ ဟိ ဒကာရရကာရာ သဒိသတ္ထာ. တေ ဟိ ဒွေ အက္ခရာ ကဒါစိ ကတ္ထစိ သဒိသတ္ထာ ဟောန္တိ. အဝသာရေတီတိ ဟီနဘာဝံ ဂမာပေတိ. ဣမိနာ အဝသာဒေတိ အဓောဘာဝံ ဂမာပေတီတိ အဝသာဒေတာတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘အပသာဒေတာ’’တိပိ ပါဌော၊ ဥပသဂ္ဂမတ္တမေဝ နာနံ. သမ္ဖဉ္စ ဗဟုံ ဘာသတီတိ ဧတ္ထ သမ္ဖသဒ္ဒေါ နိရတ္ထကကထာဝစနောတိ အာဟ ‘‘နိရတ္ထကကထ’’န္တိ. နိရတ္ထကကထာ ဟိ ယသ္မာ သံ ဟိတသုခံ ဖလတိ ဝိနာသေတိ၊ တသ္မာ သမ္ဖန္တိ ဝုစ္စတိ. ဖာ ဓာတူတိ စ ဖလဓာတူတိ စ ဓာတုပါဌေသု (သဒ္ဒနီတိဓာတုမာလာယံ ၁၆ လကာရန္တဓာတု) ဝုတ္တံ.

ဘာရေ အနာရောပိတေတိ ‘‘တဝ ဘာရော’’တိ သံဃေန ဘာရေ အနာရောပိတေ. အဇ္ဈောတ္ထရိတွာတိ အဘိဘဝိတွာ. ဣမိနာ ပသယှ ပဝတ္တာတိ ဧတ္ထ ပသယှသဒ္ဒဿ အဘိဘဝနတ္ထံ ဒဿေတိ. အနဓိကာရေတိ အနဓိပစ္စဋ္ဌာနေ. ‘‘ကထေတာ’’တိ ဣမိနာ ဝတုဓာတုယာ ကထနတ္ထံ ဒဿေတိ. အနောကာသကမ္မံ ကာရေတွာတိ ဧတ္ထ နကာရဿ အယုတ္တယောဂဘာဝတော ယုတ္တဋ္ဌာနံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဩကာသကမ္မံ အကာရေတွာ’’တိ. ယဿာတိ ယာ အဿ. အဿ ဘိက္ခုနော အတ္တနော ယာ ဒိဋ္ဌိ အတ္ထီတိ ယောဇနာ၊ အထဝါ အတ္တနော ယာ ဒိဋ္ဌိ ဘဝေယျာတိ ယောဇနာ. တန္တိ ဒိဋ္ဌိံ. ‘‘ကထေတာ’’တိ ဣမိနာ ဗျာကတာတိ ဧတ္ထ ဝိ အာ ပုဗ္ဗကရဓာတုယာ ကထနတ္ထံ ဒဿေတိ.

ဝေါဟာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၂၄. ‘‘နေဝ ဒေသနာယ န ဝုဋ္ဌာနေနာ’’တိ ဣဒံ ပါရာဇိကာပတ္တိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဒေါသာနုရူပန္တိ ဝတ္ထုသင်္ခါတဿ ဒေါသဿ အနုရူပံ.

ပယောဂံ န ဇာနာတီတိ ဧတ္ထ သစေ ပယောဂေါ မူလေန ဝိသဒိသော ဟုတွာ ဘိန္နော ဟောတိ၊ ဧဝံ သတိ မူလပယောဂန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘အဓိကရဏာနံ ဟီ’’တိအာဒိ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. မူလမေဝ ပယောဂါ နာမ ဟောန္တိ၊ န အညန္တိ အဓိပ္ပါယော.

ကာတဗ္ဗန္တိ န ဇာနာတီတိ ကာတဗ္ဗံ ဣတိ ကမ္မဿ ကရဏံ န ဇာနာတီတိ ယောဇနာ. ဝတ္ထူတိ ဘဏ္ဍနကလဟာဒိဝတ္ထု၊ နိယဿာဒီနံ ဝတ္ထူတိ သမ္ဗန္ဓော. စတုန္နန္တိ တဇ္ဇနီယနိယဿပဗ္ဗာဇနီယပဋိသာရဏီယဝသေန စတုန္နံ. ယာစတီတိ သံဃံ ကမ္မဿ ဝူပသမံ ယာစတိ.

ဝတ္ထုန္တိ ဧတ္ထ အာပတ္တိက္ခန္ဓာနမေဝ ဝတ္ထုန္တိ အာဟ ‘‘သတ္တန္နံ အာပတ္တိက္ခန္ဓာန’’န္တိ. ပဒေသပညတ္တိသဗ္ဗတ္ထပညတ္တိသာဓာရဏပညတ္တိအသာဓာရဏပညတ္တိဧကတောပည- တ္တိဥဘတောပညတ္တိဝသေန ဆန္နံ ပညတ္တီနံ ပညတ္တိယံ ပဝိဋ္ဌတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘တိဝိဓံ ပညတ္တိ’’န္တိ. ‘‘ဟေဋ္ဌုပရိယံ ကတွာ ပဒံ ယောဇေတီ’’တိ ဣမိနာ ပဒပစ္စာဘဋ္ဌန္တိ ဧတ္ထ ပဒါနံ ဟေဋ္ဌုပရိယဝသေန ပဋိနိဝတ္တိတွာ အာဘဿနံ ဂဠနံ စုတံ ပဒပစ္စာဘဋ္ဌန္တိ အတ္ထံ ဒဿေတိ.

ဝိနယေတိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ ပါဠိယံယေဝ၊ အထ ခေါ အဋ္ဌကထာယမ္ပီတိ အာဟ ‘‘ဝိနယပါဠိယဉ္စေဝ အဋ္ဌကထာယဉ္စာ’’တိ.

ဉတ္တိံ န ဇာနာတီတိ ဧတ္ထ ဉတ္တိဘေဒံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သင်္ခေပတော’’တိအာဒိ. တတ္ထာတိ ဒုဝိဓာသု ဉတ္တီသု. ကမ္မဉတ္တီတိ အနုဿာဝနကမ္မဿ ဌာနေ ဌိတာ ဉတ္တိ. အနုဿာဝနကမ္မံ နတ္ထိ၊ သယမေဝ အနုဿာဝနကမ္မဋ္ဌာနေ ဌိတာတိ အတ္ထော. ကမ္မပါဒဉတ္တီတိ အနုဿာဝနကမ္မဿ ပါဒဘူတာ မူလဘူတာ ဉတ္တိ. နဝသု ဌာနေသူတိ ဩသာရဏာဒီသု နဝသု ဌာနေသူ. ဒွီသု ဌာနေသူတိ ဉတ္တိဒုတိယဉတ္တိစတုတ္ထဝသေန ဒွီသု ဌာနေသု၊ ကမ္မပါဒဉတ္တိယာ ကရဏံ န ဇာနာတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ယွာယံ စတုဗ္ဗိဓော သမထောတိ ယောဇနာ. တန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ သမထံ. ဉတ္တိယာတိ သာမျတ္ထေ သာမိဝစနံ. ယံ အဓိကရဏံ ဝူပသမတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တဿာတိ အဓိကရဏဿ. တံ ဝူပသမံ န ဇာနာတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

သုတ္တံ န ဇာနာတီတိ ဧတ္ထ သုတ္တသဒ္ဒဿ ကဒါစိ ကတ္ထစိ မာတိကာယဉ္စ သုတ္တန္တပိဋကေ စ ပဝတ္တနတော ဣဓ ဥဘတောဝိဘင်္ဂေတိ အာဟ ‘‘ဥဘတောဝိဘင်္ဂ’’န္တိ. ဝိနယံ န ဇာနာတီတိ ဧတ္ထ ဝိနယသဒ္ဒဿ သကလေ ဝိနယပိဋကေ ဝတ္တမာနဿာပိ သုတ္တန္တိ ဧတ္ထ ဥဘတောဝိဘင်္ဂဿ ဂဟိတတ္တာ ဣဓ ခန္ဓကပရိဝါရာဝ ဂဟေတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘ခန္ဓကပရိဝါရံ န ဇာနာတီ’’တိ.

ဝိနယံ န ဇာနာတီတိ ဧတ္ထ ဝိနယပိဋကဿ ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဌပေတွာ ဝိနယပိဋက’’န္တိ. သုတ္တန္တိကေ စတ္တာရော မဟာပဒေသေတိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၈၇ အာဒယော၊ အ. နိ. ၄.၁၈၀) ဗုဒ္ဓါပဒေသသံဃာပဒေသသမ္ဗဟုလတ္ထေရာပဒေသဧကတ္ထေရာ ပဒေသဝသေန စတ္တာရော မဟာပဒေသေ. ဧတ္ထာတိ ပဉ္စကေ. ယန္တိ ဝစနံ. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု ပဉ္စကေသု.

ဣတိ

အနိဿိတဝဂ္ဂ-နပ္ပဋိပ္ပဿမ္ဘနဝဂ္ဂ-ဝေါဟာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာယ

ယောဇနာ သမတ္တာ.

ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၂၅. ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မဝဂ္ဂေ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မာတိ ဧတ္ထ အာဝိ ကရီယတေ အာဝိကမ္မံ၊ ဒိဋ္ဌီနံ အာဝိကမ္မံ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌီနံ အာဝိကမ္မာနီ’’တိ. ‘‘လဒ္ဓိပကာသနာန’’န္တိ ဣမိနာ ဒိဋ္ဌိသဒ္ဒေါ လဒ္ဓိပရိယာယော၊ အာဝိကမ္မသဒ္ဒေါ ပကာသနပရိယာယောတိ ဒဿေတိ. ဧတန္တိ ‘‘ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မာ’’တိ နာမံ. အဒေသနာဂါမိနီ နာမ အတ္ထတော ဂရုကန္တိ အာဟ ‘‘ဂရုကာပတ္တိယာ’’တိ. လဟုကာယပီတိ ပိသဒ္ဒေါ ဂရဟတ္ထော. လဟုကာယပိ ဒေသိတာယ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မံ အဓမ္မိကံ ဟောတိ၊ ပဂေဝ ဂရုကာယာတိ အတ္ထော.

ယထာ ။ပေ။ ဟောတီတိ ယထာ အာဝိကတေ စတူဟိ ပဉ္စဟိ ဧကီဘူတေဟိ အာဝိကတာ ဟောတီတိ ယောဇနာ. စတူဟိ ပဉ္စဟီတိ အန္တိမပရိစ္ဆေဒဒဿနံ. တတော အတိရေကေဟိပိ ဧကတော ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ ဒေသိတာ စ အာပတ္တိ န ဝုဋ္ဌာတိ၊ ဒေသနာပစ္စယာ ဒုက္ကဋဉ္စ ဟောတိ. ‘‘စတူဟိ ပဉ္စဟီ’’တိ အန္တိမပရိစ္ဆေဒဿ ဒဿိတတ္တာ ဒွီဟိ တီဟိ ပန ဧကတော ဒေသေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. မနောမာနသေနာတိ ဧတ္ထ မနောသဒ္ဒေန မာနသသဒ္ဒဿ ရာဂအရဟတ္တေသုပိ ပဝတ္တနတော တဒတ္ထေ ပဋိက္ခိပိတွာ စိတ္တေ ဧဝ ဝတ္တတီတိ ဒဿေတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘မနသင်္ခါတေန မာနသေနာ’’တိ. ဣမိနာ မနဘူတံ မာနသံ မနောမာနသန္တိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ.

သမာနသံဝါသကဿာပီတိ ပိသဒ္ဒေါ သမာနသံဝါသကဿပိ နာနာသီမာယ ဌိတဿ သန္တိကေ အာဝိကမ္မံ အဓမ္မိကံ ဟောတိ၊ ပဂေဝ နာနာသံဝါသကဿာတိ ဒဿေတိ. မာဠကသီမာယာတိ ခဏ္ဍသီမာယ အင်္ဂဏေ. အဝိပ္ပဝါသသီမာယာတိ မဟာသီမာယ၊ ဌိတဿာပိ သန္တိကေတိ သမ္ဗန္ဓော. ပိသဒ္ဒေန ‘‘ခဏ္ဍသီမာယ ဌိတဿပီ’’တိ အတ္ထံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ.

၄၃၀. န ပရိယတ္တန္တိ န သမတ္ထံ. ဣမိနာ နာလန္တိ ဧတ္ထ အလံသဒ္ဒေါ ပရိယတ္တတ္ထောဝ၊ နာရဟဘူသနဝါရဏတ္ထောတိ ဒဿေတိ. ဣဓာပီတိ ပဉ္စကေပိ. ပိသဒ္ဒေန ပုရိမပဉ္စကံ အပေက္ခတိ. ‘‘သာသနတော’’တိ ဣမိနာ စုဓာတုယာ အပါဒါနံ ဒဿေတိ. ‘‘ကာမော’’တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယသဒ္ဒေါ ကာမပရိယာယောတိ ဒဿေတိ.

၄၃၂. မန္ဒတ္တာ မောမူဟတ္တာတိ ဧတ္ထ တ္တပစ္စယဿ ဘာဝတ္ထေ၊ ပဉ္စမီဝိဘတ္တိယာ စ ကာရဏတ္ထေ ပဝတ္တဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘မန္ဒဘာဝေန မောမူဟဘာဝေနာ’’တိ. ပရိဘဝါတိ ဧတ္ထ ပရိဘဝကာမာတိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပရိဘဝံ အာရောပေတုကာမော ဟုတွာ’’တိ. အညဗျာကရဏေသုပီတိ အရဟတ္တဗျာကရဏေသုပိ. သဗ္ဗတ္ထာတိ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မဝဂ္ဂေ. ယန္တိ ဝစနံ.

ဣတိ ဒိဋ္ဌာဝိကမ္မဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာယ ယောဇနာ သမတ္တာ.

မုသာဝါဒဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၄၄. ဓမ္မပဓာနံ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ ‘‘ပါရာဇိကံ ဂစ္ဆတီတိ ပါရာဇိကဂါမီ’’တိ သုဒ္ဓကတ္တုဝသေန ဝုတ္တံ၊ ပုဂ္ဂလပဓာနံ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ ‘‘ပါရာဇိကံ ဂစ္ဆတိ အနေန၊ ဂမာပေတီတိ ဝါ ပါရာဇိကဂါမီ’’တိ ကရဏဟေတုကတ္တုဝသေနပိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဝိတ္ထာရံ ဒဿန္တော အာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ တတ္ထာတိ ‘‘မုသာဝါဒေါ ပါရာဇိကဂါမီ’’တိအာဒိပါဌေ၊ ဧဝံ ဝိတ္ထာရော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ သမ္ဗန္ဓော. တေသု ‘‘မုသာဝါဒေါ ပါရာဇိကဂါမီ’’တိအာဒီသု ဝါ၊ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ.

အဒဿနေနာတိ ဧတ္ထ ကဿ အဒဿနေနာတိ အာဟ ‘‘ဝိနယဓရဿာ’’တိ. ဝိတ္ထာရံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ကပ္ပိယာကပ္ပိယေသု ဟီ’’တိအာဒိ. တန္တိ ဝိနယဓရံ. အဿဝနေနာတိ ဧတ္ထ ကေသံ ဝစနံ အဿဝနေနာတိ အာဟ ‘‘ဧကဝိဟာရေပီ’’တိအာဒိ. ဧကဝိဟာရေပီတိ ဝိနယဓရေန ဧကဝိဟာရေပိ. ပိသဒ္ဒေန နာနာဝိဟာရေ ပန ပဂေဝါတိ ဒဿေတိ. ဥပဋ္ဌာနန္တိ ဥပဋ္ဌာနတ္ထံ၊ ဥပဋ္ဌာနဋ္ဌာနံ ဝါ. ဝုစ္စမာနံ အညေသံ ဝစနံ အသုဏန္တော ဟုတွာ ဝါတိ ယောဇနာ. ပသုတ္တကတာတိ ဧတ္ထ ယကာရလောပေါတိ အာဟ ‘‘ပသုတ္တကတာယာ’’တိ. ပသုတ္တကဘာဝေနပီတိ ပိသဒ္ဒေါ အညမ္ပိ အဒဿနာဒိကာရဏံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. တထာသညီတိ ဧတ္ထ တထာသဒ္ဒေါ ကောဝိသယောတိ အာဟ ‘‘အကပ္ပိယေ။ပေ။ အာပဇ္ဇန္တော’’တိ. ဧကရတ္တာတိက္ကမာဒိဝသေနာတိ အာဒိသဒ္ဒေန ဆာရတ္တာတိက္ကမာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. သဗ္ဗတ္ထာတိ မုသာဝါဒဝဂ္ဂေ.

ဣတိ မုသာဝါဒဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာယ ယောဇနာ သမတ္တာ.

ဘိက္ခုနောဝါဒဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၅၀. ဘိက္ခုနိဝဂ္ဂေ အလာဘာယာတိ ဧတ္ထ လဘဓာတုယာ ကမ္မံ၊ သမ္ပဒါနဝစနဿ စ တဒတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘စတုန္နံ ပစ္စယာနံ အလာဘတ္ထာယာ’’တိ. ‘‘ဝါယမတီ’’တိ ဣမိနာ ပရိသက္ကတီတိ ဧတ္ထ သက္ကဓာတုယာ သမတ္ထတ္ထံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဝါယမတ္ထံ ဒဿေတိ. ကလိသာသနန္တိ ပါပပရာဇယအာဏံ. နီဟရဏတ္ထာယာတိ နိဒ္ဓရိတွာ အပနယနတ္ထာယ.

၄၅၁. ‘‘ကမ္မ’’န္တိ သာမညတော ဝုတ္တတ္တာ ‘‘သတ္တန္နံ ကမ္မာနံ အညတရ’’န္တိ.

၄၅၄. န သာကစ္ဆာတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ကော နာမ ကထာမဂ္ဂေါ န သာကစ္ဆာတဗ္ဗော၊ နနု ဝိနယောယေဝါတိ အာဟ ‘‘ကပ္ပိယာ။ပေ။ ကထာမဂ္ဂေါ’’တိ. ‘‘န ကထေတဗ္ဗော’’တိ ဣမိနာ ကစ္ဆသဒ္ဒဿ ကထဓာတုယာ နိပ္ဖန္နဘာဝံ ဒီပေတိ. ကသ္မာ ပန ပဌမပဉ္စကေ ‘‘န အသေက္ခေနာ’’တိ ပဋိက္ခိပိတွာ ဒုတိယပဉ္စကေ ‘‘အသေက္ခေနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ. ဣတရော ပုထုဇ္ဇနော န ကထေတီတိ ယောဇနာ.

န အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တောတိ ဧတ္ထ အတ္ထော နာမ အဋ္ဌကထာယေဝါဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘အဋ္ဌကထာယာ’’တိ. ‘‘ပဘေဒဂတဉာဏပ္ပတ္တော’’တိ ဣမိနာ အတ္ထာဒီသု ပတိ ဝိသုံ သမ္ဘိဇ္ဇတီတိ ပဋိသမ္ဘိဒါ၊ ပညာ၊ တံ ပတ္တောတိ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော. အတ္ထေ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တော အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တောတိ ဒဿေတိ. ‘‘ပါဠိဓမ္မေ’’တိ ဣမိနာ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တောတိ ဧတ္ထ ဓမ္မသရူပံ ဒဿေတိ. ဝေါဟာရနိရုတ္တိယန္တိ ပညတ္တိနိရုတ္တိယံ. ဣမိနာ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တောတိ ဧတ္ထ နိရုတ္တိသရူပံ ဒဿေတိ. ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တောတိ ဧတ္ထ ပဋိဘာနံ နာမ ဟေဋ္ဌိမဉာဏတ္တယမေဝါတိ အာဟ ‘‘အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဒီနိ ဉာဏာနီ’’တိ၊ တေသူတိ ဉာဏေသု၊ ယံ ယံ ဝိမုတ္တံ ယထာဝိမုတ္တံ၊ စိတ္တံ. ပစ္စဝေက္ခိတာတိ ပုနပ္ပုနံ ဩလောကိတာ. သဗ္ဗတ္ထာတိ ဘိက္ခုနိဝဂ္ဂေ.

ဣတိ ဘိက္ခုနောဝါဒဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာယ ယောဇနာ သမတ္တာ.

ဥဗ္ဗာဟိကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၅၅. ဥဗ္ဗာဟိကဝဂ္ဂေ အတ္ထကုသလောတိအာဒိပဒါနံ ဘေဒနိဿိတသမာသံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဋ္ဌကထာကုသလော’’တိအာဒိ. အာစရိယမုခတောတိ အာစရိယဝဒနတော၊ အာစရိယသမ္မုခေ ဝါ၊ သိထိလဓနိတာဒီတိ အာဒိသဒ္ဒေန ဒီဃရဿာဒီနိ (ပရိ. အဋ္ဌ. ၄၈၅၊ ဝိ. သင်္ဂ. အဋ္ဌ. ၂၅၂) သင်္ဂဏှာတိ. အက္ခရပရိစ္ဆေဒေတိ ဧတ္တကော သိထိလော၊ ဧတ္တကော ဓနိတောတိအာဒိနာ အက္ခရပရိစ္ဆေဒေ. ဣမိနာ ဗျဉ္ဇနကုသလောတိ ဧတ္ထ ဗျဉ္ဇနသဒ္ဒေါ အက္ခရပရိယာယောတိ ဒဿေတိ. န ပုဗ္ဗာပရကုသလောတိ ဧတ္ထ ပုဗ္ဗာပရော နာမ ပုရိမာနံ စတုန္နဉ္စေဝ ကထာယ စ ပုဗ္ဗာပရောတိ အာဟ ‘‘အတ္ထပုဗ္ဗာပရေ’’တိအာဒိ.

ကောဓနောတိအာဒီနိ ဝုတ္တာနီတိ သမ္ဗန္ဓော. ယသ္မာ န သက္ကောတီတိ ယောဇနာ. ပသာရေတာတိ ဧတ္ထ သရဓာတု ဥပသဂ္ဂဝသေန ဝေစိတ္တဝါစကောတိ အာဟ ‘‘မောဟေတာ’’တိ.

ဣတိ ဥဗ္ဗာဟိကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာယ ယောဇနာ သမတ္တာ.

အဓိကရဏဝူပသမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၅၇. အဓိကရဏဝူပသမဝဂ္ဂေ သံဃဂရု နာမ ကောတိ အာဟ ‘‘ဓမ္မဉ္စ။ပေ။ သံဃဂရု နာမ ဟောတီ’’တိ. တာနီတိ စီဝရာဒီနိ.

၄၅၈. ပဉ္စဟုပါလိ အာကာရေဟီတိ ဧတ္ထ အာကာရသဒ္ဒေါ ကာရဏတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟီ’’တိ. ကမ္မေနာတိအာဒီသု ကမ္မာဒီနံ သရူပံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အပလောကနာဒီသူ’’တိအာဒိ. ဥပပတ္တီဟီတိ ယုတ္တီဟိ. မယှံ ဥစ္စာကုလာ ပဗ္ဗဇိတဘာဝဉ္စ ဗဟုဿုတဘာဝဉ္စ တုမှေ ဇာနာထာတိ ယောဇနာ. မာဒိသော နာမ။ပေ။ တုမှာကံ ယုတ္တံ နနူတိ ယောဇနာ. ကဏ္ဏမူလေတိ ကဏ္ဏသမီပေ. အနုဿာဝနေနာတိ အနုသမီပေ သာဝါပနေန. တေသန္တိ ဘိက္ခူနံ. အနိဝတ္တိဓမ္မေတိ အနိဝတ္တနသဘာဝေ. သလာကဂ္ဂါဟေနာတိ အတ္တနော သလာကာယ ဂါဟာပနေန.

ဧတ္ထာတိ ကမ္မာဒီသု. ပမာဏန္တိ သံဃဘေဒဿ ကာရဏံ. ပုဗ္ဗဘာဂါတိ သံဃဘေဒတော ပုဗ္ဗဘာဂေ ပဝတ္တာ. ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝံ အာဝိကရောန္တော အာဟ ‘‘အဋ္ဌာရသဝတ္ထုဒီပနဝသေန ဟီ’’တိအာဒိ. ဝေါဟရန္တေပီတိ ယောဇနာ. တတ္ထာတိ ဝေါဟာရေ. ကဒါ ပန သံဃော ဘိန္နောတိ အာဟ ‘‘ယဒါ ပနာ’’တိအာဒိ. ယဒါ ပန ကရောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကမ္မန္တိ ဥပေါသထကမ္မတော အညံ ကမ္မံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဥဒ္ဒေသန္တိ ဥပေါသထကမ္မံ. ဣတီတိ ဧဝံ. သံဃဘေဒကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာယံ ‘‘ဧဝံ။ပေ။ ပကာသယိဿာမာ’’တိ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၃၅၁) ယံ ဝစနံ အဝေါစုမှာတိ ယောဇနာ. တဿ ဝစနဿာတိ ပါဌံ အဇ္ဈာဟရိတွာ ‘‘သွာယံ အတ္ထော’’တိ ပဒေန သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗော.

ပညတ္တေတန္တိ ဧတ္ထ နိဂ္ဂဟိတလောပသန္ဓီတိ အာဟ ‘‘ပညတ္တံ ဧတ’’န္တိ. ကွာတိ ကိသ္မိံ ခန္ဓကေ. တတြာတိ ဝတ္တက္ခန္ဓကေ. ဧတ္တာဝတာတိ ဧတ္တကေန အာဂန္တုကဝတ္တာဒိအကရဏမတ္တေန. အနုပုဗ္ဗေနာတိ အနုက္ကမေန. ယထာရတ္တန္တိ ဧတ္ထ ယထာသဒ္ဒေါ အနုရူပတ္ထဝါစကော၊ ရတ္တိသဒ္ဒေန ရတ္တိပ္ပမာဏံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ရတ္တိပရိမာဏာနုရူပ’’န္တိ. ဣမိနာ ရတ္တိယာ အနုရူပံ ယထာရတ္တန္တိ နိဗ္ဗစနံ ဒဿေတိ. ‘‘ရတ္တိပရိမာဏာနုရူပ’’န္တိ ဝုတ္တေ ရတ္တိပရိမာဏဿ အတိက္ကန္တတ္တာ အတ္ထတော ထေရောတိ အာဟ ‘‘ယထာထေရန္တိ အတ္ထော’’တိ. ဝဝတ္ထာနန္တိ ပရိစ္ဆေဒေါ. သော ဟိ ဝိသုံ အဝဟိတော ဟုတွာ တိဋ္ဌတီတိ ဝဝတ္ထာနန္တိ ဝုစ္စတိ. ကမ္မာကမ္မာနီတိ ဧတ္ထ ကမ္မံ အကမ္မာနီတိ ပဒဝိဘာဂံ ကတွာ အကာရော ဝုဒ္ဓတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ခုဒ္ဒကာနိ စေဝ မဟန္တာနိ စ ကမ္မာနီ’’တိ. သတိ စ အကမ္မဿ မဟန္တဘာဝေ ကမ္မံ နာမ ခုဒ္ဒကန္တိ အတ္ထတော သိဒ္ဓံ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ခုဒ္ဒကာနိ စေဝါ’’တိ. အကာရဿ အပ္ပတ္ထံ ဂဟေတွာ ‘‘မဟန္တာနိ စေဝ ခုဒ္ဒကာနိ စ ကမ္မာနီ’’တိ အတ္ထောပိ ယုဇ္ဇတေဝ. သော ပန ဣဓ န ဂဟိတော၊ အညတ္ထ ပန ဒိဿတိ. ‘‘ဥစ္စာဝစာနိ ကမ္မာနီ’’တိ ဟိ ဝါကျဝသေန ဝုတ္တဋ္ဌာနေ ဥစ္စသဒ္ဒေန မဟန္တတ္ထံ ဒဿေတိ၊ အဝစသဒ္ဒေန ခုဒ္ဒကတ္ထံ ဒဿေတိ. တသ္မာ မဟန္တခုဒ္ဒကာနိ ကမ္မာနီတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သတိ စ အကမ္မဿ ခုဒ္ဒကဘာဝေ ကမ္မံ နာမ မဟန္တန္တိ အတ္ထတောပိ သိဒ္ဓန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

သံဃဘေဒဝဂ္ဂဒွယဝဏ္ဏနာ

၄၅၉. သံဃဘေဒဝဂ္ဂဒွယေ ဧတေတိ သဘာဝါ. တေတိ အဓမ္မာဒယော. ဣတီတိ ဧဝံ. ယံ ကမ္မန္တိ ယောဇနာ. ဒိဋ္ဌိံ ဝိနိဓာယာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧကသ္မိံ ပဉ္စကေ အယံ အတ္ထယောဇနာ ကာတဗ္ဗာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထာပီတိ ဣမသ္မိံ ပဉ္စကေပိ. ပိသဒ္ဒေန ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တံ ပဉ္စကံ အပေက္ခတိ. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု ပဉ္စကေသု. ဟီတိ သစ္စံ. ပုဗ္ဗေ အဝုတ္တနယံ ယံ ဝစနမတ္ထိ၊ တံ ဝစနံ ဧတ္ထ ပဉ္စကေသု န အတ္ထီတိ ယောဇနာ.

အာဝါသိကဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၆၁. အာဝါသိကဝဂ္ဂေ ‘‘ဟရိတွာ’’တိ ဣမိနာ ယထာဘတန္တိ ဧတ္ထ ဘရဓာတုယာ ဟရဏတ္ထဉ္စ ကိရိယာဝိသေသနဘာဝဉ္စ ဒဿေတိ. ‘‘ဌပိတော’’တိ ဣမိနာ နိက္ခိတ္တောတိ ဧတ္ထ ခိပဓာတုယာ ဌပနတ္ထံ ဒဿေတိ.

၄၆၂. ပရိဏာမေတီတိ ပရိဏတံပါပေတိ. ‘‘နိယာမေတိ ကထေတီ’’တိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယတ္ထံ ဒဿေတိ၊ ဧတ္ထာတိ အာဝါသိကဝဂ္ဂေ.

ကထိနတ္ထာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၆၇. ကထိနတ္ထာရဝဂ္ဂေ ဩတမသိကောတိ ဧတ္ထ အဝတမံ ဂတော ဩတမသိကောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အန္ဓကာရဂတော’’တိ. အန္ဓကာရသဒ္ဒေန တမသဒ္ဒေါ အန္ဓကာရပရိယာယောတိ ဒဿေတိ. တန္တိ ဩတမသိကံ. အသမန္နာဟရန္တောတိ တံ အသမန္နာဟရန္တော၊ ကသ္မာ အသမန္နာဟရန္တောတိ အာဟ ‘‘ကိစ္စယပသုတတ္တာ ဝန္ဒန’’န္တိ. ဧကတောတိ ကောပေန သဒ္ဓိံ. ဝေရီ ဝိသဘာဂပုဂ္ဂလော ဧကတော အာကောဓေန ဝတ္တနဋ္ဌေန ဧကာဝတ္တောတိ ဝုစ္စတိ. ပဟရေယျာတိ ဝန္ဒန္တံ ပဟရေယျ. ‘‘အညံ စိန္တယမာနော’’တိ ဣမိနာ အညသ္မိံ အာရမ္မဏေ စိတ္တံ ဝိဒဟတိ ဌပေတီတိ အညဝိဟိတောတိ ဒဿေတိ.

သင်္ဃတော ဥဒ္ဓရိတွာ ခိပိတဗ္ဗော အပနေတဗ္ဗောတိ ဥက္ခိတ္တော၊ သောယေဝ ဥက္ခိတ္တကော. တေဟီတိ စတူဟိ. အဝန္ဒိယေသု ပန္နရသပုဂ္ဂလေသူတိ သမ္ဗန္ဓော. အန္တရာ ဝုတ္တကာရဏေန စာတိ အန္တရေ ဝုတ္တေန ‘‘တဉှိ ဝန္ဒန္တဿ မဉ္စပါဒါဒီသုပိ နလာဋံ ပဋိဟညေယျာ’’တိအာဒိနာ ကာရဏေန စ. ဣတောတိ ပန္နရသပုဂ္ဂလမှာ. ဣတီတိ ဧဝံ. သစေ ဥဒ္ဒေသာစရိယော စ ဩဝါဒါစရိယော စ နဝကော ဟောတိ၊ န ဝန္ဒနီယော. သဗ္ဗတ္ထာတိ ကထိနတ္ထာရဝဂ္ဂေ.

ဣတိ ကထိနတ္ထာရဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာယ ယောဇနာ သမတ္တာ.

နိဋ္ဌိတာ စ ဥပါလိပဉ္စကဝဏ္ဏနာယ ယောဇနာ.

အာပတ္တိသမုဋ္ဌာနဝဏ္ဏနာ

၄၇၀. ‘‘အစိတ္တကော အာပဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. အစိတ္တကော အာပဇ္ဇတီတိ အစိတ္တကော ဟုတွာ အာပဇ္ဇတိ. ဧသေဝ နယော အစိတ္တကော ဝုဋ္ဌာတီတိ ဧတ္ထာပိ. ယံကိဉ္စိ အာပတ္တိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣတရံ အာပတ္တိန္တိ ယောဇနာ. ဓမ္မဒါနံ ကရောမီတိ ‘‘သဗ္ဗဒါနံ ဓမ္မဒါနံ ဇိနာတီ’’တိ (ဓ. ပ. ၃၅၄) စ ‘‘အမတံဒဒေါ စ သော ဟောတိ၊ ယော ဓမ္မမနုသာသတီ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၄၂) စ ဘဂဝတာ ဝုတ္တဝစနံ သုတွာ ဓမ္မဒါနံ ကရောမိ. ဒေါမနဿိကောတိ ဒေါမနဿေန ယုတ္တော၊ ဒေါမနဿဝန္တော ဝါ. ဧတ္ထာတိ အဗျာကတမူလေ.

၄၇၃. ယဿ ယဿာတိ သိက္ခာပဒဿ. တံ သဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗံ တံတံသမုဋ္ဌာနသိက္ခာပဒံ.