နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ဝိနယပိဋကေ

ပါစိတျာဒိယောဇနာ

ပါစိတ္တိယယောဇနာ

မဟာကာရုဏိကံ နာထံ၊ အဘိနတွာ သမာသတော၊

ပါစိတျာဒိဝဏ္ဏနာယ၊ ကရိဿာမတ္ထယောဇနံ.

၅. ပါစိတ္တိယကဏ္ဍံ

၁. မုသာဝါဒသိက္ခာပဒ-အတ္ထယောဇနာ

ခုဒ္ဒကာနန္တိ သုခုမာပတ္တိပကာသကတ္တာ အပ္ပကာနံ၊ ဂဏနတော ဝါ ပစုရတ္တာ ဗဟုကာနံ. ယေသံ သိက္ခာပဒါနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ယေသ’’န္တိ ပဒံ ‘‘သင်္ဂဟော’’တိ ပဒေ သာမျတ္ထဆဋ္ဌီ. သင်္ဂဟီယတေ သင်္ဂဟော. ‘‘နဝဟိ ဝဂ္ဂေဟီ’’တိပဒံ ‘‘သင်္ဂဟော၊ သုပ္ပတိဋ္ဌိတော’’တိ ပဒဒွယေ ကရဏံ. ဒါနီတိ ကာလဝါစကော သတ္တမျန္တနိပါတော ဣဒါနိ-ပရိယာယော၊ ဣမသ္မိံ ကာလေတိ အတ္ထော. တေသန္တိ ခုဒ္ဒကာနံ၊ အယံ ဝဏ္ဏနာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဘဝတီတိ ဧတ္ထ တိ-သဒ္ဒေါ ဧကံသတ္ထေ အနာဂတကာလိကော ဟောတိ ‘‘နိရယံ နူန ဂစ္ဆာမိ၊ ဧတ္ထ မေ နတ္ထိ သံသယော’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၂.၂၂.၃၃၁) ဝိယ. ကိဉ္စာပေတ္ထ ဟိ ယထာ ဧကံသဝါစကော နူနသဒ္ဒေါ အတ္ထိ၊ န ဧဝံ ‘‘ဘဝတီ’’တိ ပဒေ၊ အတ္ထတော ပန အယံ ဝဏ္ဏနာ နူန ဘဝိဿတီတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. အထ ဝါ အဝဿမ္ဘာဝိယတ္ထေ အနာဂတကာလဝါစကော ဟောတိ ‘‘ဓုဝံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝါမဟ’’န္တိအာဒီသု (ဗု. ဝံ. ၂.၁၀၉-၁၁၄) ဝိယ. ကာမဉှေတ္ထ ယထာ အဝဿမ္ဘာဝိယတ္ထဝါစကော ဓုဝသဒ္ဒေါ အတ္ထိ၊ န ဧဝံ ‘‘ဘဝတီ’’တိ ပဒေ၊ အတ္ထတော ပန ဓုဝံ ဘဝိဿတိ အယံ ဝဏ္ဏနာတိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၁. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ပဒံ ‘‘မုသာဝါဒဝဂ္ဂဿာ’’တိ ပဒေ နိဒ္ဓါရဏသမုဒါယော၊ တေသု နဝသု ဝဂ္ဂေသူတိ အတ္ထော. ပဌမသိက္ခာပဒေတိ ဝါ၊ တေသု ခုဒ္ဒကေသု သိက္ခာပဒေသူတိ အတ္ထော. သကျာနံ ပုတ္တောတိ ဘဂိနီဟိ သံဝါသကရဏတော လောကမရိယာဒံ ဆိန္ဒိတုံ၊ ဇာတိသမ္ဘေဒတော ဝါ ရက္ခိတုံ သက္ကုဏန္တီတိ သကျာ. သာကဝနသဏ္ဍေ နဂရံ မာပေန္တီတိ ဝါ သကျာ၊ ပုဗ္ဗရာဇာနော. တေသံ ဝံသေ ဘူတတ္တာ ဧတရဟိပိ ရာဇာနော သကျာ နာမ၊ တေသံ ပုတ္တောတိ အတ္ထော. ‘‘ဗုဒ္ဓကာလေ’’တိ ပဒံ ‘‘ပဗ္ဗဇိံသူ’’တိ ပဒေ အာဓာရော. သကျကုလတော နိက္ခမိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဝါဒက္ခိတ္တော’’တျာဒိနာ ဝါဒေန ခိတ္တော၊ ဝါဒမှိ ဝါတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ယတြ ယတြာတိ ယဿံ ယဿံ ဒိဋ္ဌိယံ ပဝတ္တတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အဝဇာနိတွာတိ ပဋိဿဝေန ဝိယောဂံ ကတွာ. အဝသဒ္ဒေါ ဟိ ဝိယောဂတ္ထဝါစကော. ‘‘အပဇာနိတွာ’’တိပိ ပါဌော၊ ပဋိညာတံ အပနီတံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဒေါသန္တိ အယုတ္တိဒေါသံ၊ သလ္လက္ခေန္တော ဟုတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ကထေန္တော ကထေန္တောတိ အန္တသဒ္ဒေါ မာနသဒ္ဒကာရိယော. ကထိယမာနော ကထိယမာနောတိ ဟိ အတ္ထော. ပဋိဇာနိတွာတိ ပဋိညာတံ ကတွာ. အာနိသံသန္တိ နိဒ္ဒေါသံ ဂုဏံ. ပဋိပုဗ္ဗော စရသဒ္ဒေါ ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ပဋိစရတိ ပဋိစ္ဆာဒေတီ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အနိစ္စ’’န္တိ ဝဒတိ. ကသ္မာတိ ဝုတ္တေ ‘‘ဇာနိတဗ္ဗတော’’တိ ဝဒတိ. ယဒိ ဧဝံ နိဗ္ဗာနမ္ပိ ဇာနိတဗ္ဗတ္တာ အနိစ္စံ နာမ သိယာတိ ဝုတ္တေ အတ္တနော ဟေတုမှိ ဒေါသံ ဒိသွာ အဟံ ‘‘ဇာနိတဗ္ဗတော’’တိ ဟေတုံ န ဝဒါမိ၊ ‘‘ဇာတိဓမ္မတော’’တိ ပန ဝဒါမိ. တယာ ပန ဒုဿုတတ္တာ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဝတွာ အညေနညံ ပဋိစရတိ. ‘‘ကုရုန္ဒိယ’’န္တိ ပဒံ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ပဒေ အာဓာရော. ဧတဿာတိ ‘‘ရူပံ အနိစ္စံ ဇာနိတဗ္ဗတော’’တိ ဝစနဿ. တတြာတိ ကုရုန္ဒိယံ. တဿာတိ ပဋိဇာနနာဝဇာနနဿ. ‘‘ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထ’’န္တိ ပဒံ ‘‘ဘာသတီ’’တိပဒေ သမ္ပဒါနံ. ‘‘မဟာအဋ္ဌကထာယ’’န္တိပဒံ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ပဒေ အာဓာရော. ‘‘ဒိဝါဋ္ဌာနာဒီသူ’’တိ ပဒံ ဥပနေတဗ္ဗံ. ဣဒံ ‘‘အသုကသ္မိံ နာမပဒေသေ’’တိ ပဒေ နိဒ္ဓါရဏသမုဒါယော.

၃. သမ္မာ ဝဒတိ အနေနာတိ သံဝါဒနံ၊ ဥဇုဇာတိကစိတ္တံ၊ န သံဝါဒနံ ဝိသံဝါဒနံ၊ ဝဉ္စနာဓိပ္ပါယဝသပ္ပဝတ္တံ စိတ္တန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝိသံဝါဒနစိတ္တ’’န္တိ. ‘‘ဝါစာ’’တျာဒိနာ ဝစတိ ဧတာယာတိ ဝါစာတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ဟီတိ ဒဠှီကရဏဇောတကံ၊ တဒမိနာ သစ္စန္တိ အတ္ထော. ‘‘ဝါစာယေဝါ’’တိ ပဒံ ‘‘ဗျပ္ပထော’’တိ ပဒေ တုလျတ္ထံ၊ ‘‘ဝုစ္စတီ’’တိ ပဒေ ကမ္မံ. ပထသဒ္ဒပရတ္တာ ဝါစာသဒ္ဒဿ ဗျာဒေသော ကတော. သုဒ္ဓစေတနာ ကထိတာတိ သမ္ဗန္ဓော. တံသမုဋ္ဌိတသဒ္ဒသဟိတာတိ တာယ စေတနာယ သမုဋ္ဌိတေန သဒ္ဒေန သဟ ပဝတ္တာ စေတနာ ကထိတာတိ ယောဇနာ.

‘‘ဧဝ’’န္တိ ပဒံ ‘‘ဒဿေတွာ’’တိ ပဒေ နိဒဿနံ၊ ကရဏံ ဝါ. ‘‘ဒဿေတွာ’’တိ ပဒံ ‘‘ဒဿေန္တော အာဟာ’’တိ ပဒဒွယေ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာ. အန္တေတိ ‘‘ဝါစာ’’တိအာဒီနံ ပဉ္စန္နံ ပဒါနံ အဝသာနေ. ‘‘အာဟာ’’တိ ဧတ္ထ ဝတ္တမာန-တိဝစနဿ အကာရော ပစ္စုပ္ပန္နကာလဝါစကေန ‘‘ဣဒါနီ’’တိ ပဒေန ယောဇိတတ္တာ. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ပဒံ ‘‘အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ပဒေ အာဓာရော. ဧတ္ထာတိ ‘‘အဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ မေ’’တိအာဒီသု. ‘‘ပါဠိယ’’န္တိ ပဒံ ‘‘ဒေသနာ ကတာ’’တိ ပဒေ အာဓာရော. နိဿိတဝိညာဏဝသေန အဝတွာ နိဿယပသာဒဝသေန ‘‘စက္ခုနာ ဒိဋ္ဌ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဩဠာရိကေနေဝါ’’တိ.

၄. တဿာတိ ‘‘တီဟာကာရေဟီ’’တိအာဒိဝစနဿ. ‘‘အတ္ထော’’တိ ပဒံ ‘‘ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ပဒေ ကမ္မံ. ဟီတိ ဝိသေသဇောတကံ၊ ဝိသေသံ ကထယိဿာမီတိ အတ္ထော. တတ္ထာတိ စတုတ္ထပါရာဇိကေ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ.

၉. အာဒီနမ္ပီတိ ပိသဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော.

၁၁. မန္ဒသဒ္ဒေါ ဇဠတ္ထဝါစကောတိ အာဟ ‘‘မန္ဒတ္တာ ဇဠတ္တာ’’တိ. ယော ပန အညံ ဘဏတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သာမဏေရေနာ’’တိ ပဒံ ‘‘ဝုတ္တော’’တိ ပဒေ ကတ္တာ. အပိသဒ္ဒေါ ပုစ္ဆာဝါစကော၊ ‘‘ပဿိတ္ထာ’’တိ ပဒေန ယောဇေတဗ္ဗော၊ အပိ ပဿိတ္ထာတိ အတ္ထော. ‘‘အဒိဋ္ဌံ ဒိဋ္ဌံ မေ’’တိအာဒိဝစနတော အညာ ပူရဏကထာပိ တာဝ အတ္ထီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အညာ ပူရဏကထာ နာမ ဟောတီ’’တိ. အပ္ပတာယ ဦနဿ အတ္ထဿ ပူရဏဝသေန ပဝတ္တာ ကထာ ပူရဏကထာ. ဧသာ ပူရဏကထာ နာမ ကာတိ အာဟ ‘‘ဧကော’’တိအာဒိ. ဧသာ ဟိ ဂါမေ အပ္ပကမ္ပိ တေလံ ဝါ ပူဝခဏ္ဍံ ဝါ ပဿိတွာ ဝါ လဘိတွာ ဝါ ဗဟုကံ ကတွာ ပူရဏဝသေန ကထိတတ္တာ ပူရဏကထာ နာမ. ဗဟုကာနိ တေလာနိ ဝါ ပူဝေ ဝါ ပဿန္တောပိ လဘန္တောပိ အပ္ပကံ ကတွာ ဦနဝသေန ကထိတတ္တာ ဦနကထာပိ အတ္ထီတိ သက္ကာ ဝတ္တုံ. အဋ္ဌကထာသု ပန အဝုတ္တတ္တာ ဝီမံသိတွာ ဂဟေတဗ္ဗံ. ဗဟုကာယ ပူရဏဿ အတ္ထဿ ဦနဝသေန ပဝတ္တာ ကထာ ဦနကထာတိ ဝိဂ္ဂဟော ကာတဗ္ဗောတိ. ပဌမံ.

၂. ဩမသဝါဒ သိက္ခာပဒံ

၁၂. ဒုတိယေ မသဓာတု ဝိဇ္ဈနတ္ထေ ပဝတ္တတိ ‘‘ဩမဋ္ဌံ ဥမ္မဋ္ဌ’’န္တိအာဒီသု (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၂၁) ဝိယာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဩမသန္တီတိ ဩဝိဇ္ဈန္တီ’’တိ.

၁၃. ‘‘ဣဒံ ဝတ္ထု’’န္တိ ပဒံ ‘‘အာဟရီ’’တိ ပဒေ ကမ္မံ. နန္ဒိတဗ္ဗောတိ နန္ဒော ဝဏ္ဏဗလာဒိ၊ သော ဧတဿတ္ထီတိ နန္ဒီ. ဝိသာလာနိ မဟန္တာနိ ဝိသာဏာနိ ဧတဿတ္ထီတိ ဝိသာလော၊ နန္ဒီ စ သော ဝိသာလော စေတိ နန္ဒိဝိသာလောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘နန္ဒိဝိသာလော နာမာ’’တိအာဒိနာ. သောတိ နန္ဒိဝိသာလော၊ ‘‘အာဟာ’’တိ ပဒေ ကတ္တာ. တတ္ထေဝါတိ ယုဉ္ဇိတဋ္ဌာနေယေဝ. အဟေတုကပဋိသန္ဓိကာလေပီတိ ပိ-သဒ္ဒေါ အနုဂ္ဂဟတ္ထဝါစကော၊ ပဂေဝ ဒွိဟေတုက တိဟေတုက ပဋိသန္ဓိကာလေတိ အတ္ထော. ‘‘တေန စာ’’တိ စကာရဿ အဝုတ္တသမ္ပိဏ္ဍနတ္ထတ္တာ ‘‘အတ္တနော ကမ္မေန စာ’’တိ အတ္ထံ သမ္ပိဏ္ဍေတီတိ အာဟ ‘‘အတ္တနော ကမ္မေန စာ’’တိ. အတ္တနောတိ နန္ဒိဝိသာလဿ.

၁၅. ဧတ္ထာတိ ဧတိဿံ ပဒဘာဇနိယံ၊ ‘‘အာဟာ’’တိ ပဒေ အာဓာရော. ‘‘ယသ္မာ’’တိ ပဒံ ဝိဘဇိတုကာမော’’တိ ပဒေ ဟေတု. အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံယေဝ ‘‘ဟီနေနာပီ’’တိ ဝတွာ ပဒဘာဇနိယံ အဝုတ္တတ္တာ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝေဏုကာရဇာတီတိ ဝိလီဝကာရဇာတိ. နေသာဒဇာတီတိ ဧတ္ထ ကေဝဋ္ဋဇာတိပိ သင်္ဂဟိတာ.

ပု ဝုစ္စတိ ကရီသံ၊ တံ ကုသတိ အပနေတီတိ ပုက္ကုသော. ပုပ္ဖံ ဝုစ္စတိ ကရီသံ၊ ကုသုမံ ဝါ၊ တံ ဆဍ္ဍေတီတိ ပုပ္ဖဆဍ္ဍကော.

ကုဋတိ ဆိန္ဒတီတိ ကောဋ္ဌော၊ သောယေဝ ကောဋ္ဌကော. ယကာရဘကာရေ ဧကတော ယောဇေတွာ ‘‘ယဘာ’’တိ ယော အက္ကောသော အတ္ထိ၊ ဧသော ဟီနော နာမ အက္ကောသောတိ ယောဇနာ.

၁၆. သဗ္ဗပဒေသူတိ နာမာဒီသု သဗ္ဗပဒေသု. ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ. အလိကန္တိ အသစ္စံ၊ မိစ္ဆာဝါစန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ယောပိ ဝဒတီတိ ယောဇနာ.

၂၆. ပရိဟရိတွာတိ ပရိမုခံ ကထနံ အပနေတွာ. ဒဝံ ပရိဟာသံ ကာမေတီတိ ဒဝကာမော၊ တဿ ဘာဝေါ ဒဝကမျံ၊ တံယေဝ ဒဝကမျတာ. အနုပသမ္ပန္နန္တိ ဧတ္ထ အကာရဿ သဒိသတ္ထမဂ္ဂဟေတွာ အညတ္ထောဝ ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဌပေတွာ ဘိက္ခု’’န္တိအာဒိ. ယဒိ ဟိ သဒိသတ္ထော ဘဝေယျ၊ သာမဏေရောဝ အနုပသမ္ပန္နော နာမ သိယာ သဏ္ဌာနေန စ ပုရိသဘာဝေန စ သဒိသတ္တာ၊ တသ္မာ အညတ္ထောဝ ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဗ္ဗသတ္တာတိ ဧတ္ထ သဗ္ဗသဒ္ဒေါ အနဝသေသတ္ထော မနုဿေ ဥပါဒါယ ဝစနတ္ထဇာနနာဇာနနပကတိကာနံ သဗ္ဗသတ္တာနမ္ပိ ဂဟိတတ္တာ.

၃၅. အတ္ထပုရေက္ခာရော နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ သမ္ဗန္ဓော. သိက္ခာပဒမပေက္ခိယ နပုံသကလိင်္ဂဝသေန ‘‘ကိရိယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အာပတ္တိမပေက္ခိယ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ‘‘ကိရိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝဇ္ဇကမ္မသဒ္ဒါ သိက္ခာပဒမပေက္ခန္တာပိ အာပတ္တိ၊ မပေက္ခန္တာပိ နိယတနပုံသကလိင်္ဂတ္တာ နပုံသကာယေဝ၊ တသ္မာ တေ ဒွေ အာပတ္တိဋ္ဌာနေ န ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. ဒုတိယံ.

၃. ပေသုညသိက္ခာပဒံ

၃၆. တတိယေ ‘‘ဇာတဘဏ္ဍနာန’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ အဂျာဟိတောတိအာဒီသု ဝိယ ဝိသေသနပရနိပါတဝသေန ‘‘ဘဏ္ဍနဇာတာန’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘သဉ္ဇာတဘဏ္ဍနာန’’န္တိ. ‘‘ပုဗ္ဗဘာဂေါ’’တိ ဝတွာ တဿ သရူပံ ဒဿေတိ ‘‘ဣမိနာ စ ဣမိနာ စာ’’တိအာဒိနာ. ဝိရုဒ္ဓံ ဝဒတိ ဧတေနာတိ ဝိဝါဒေါ၊ ဝိဂ္ဂါဟိကကထာ၊ တံ အာပန္နာတိ ဝိဝါဒါပန္နာ၊ တေသံ. ပိသတိ သဉ္စုဏ္ဏေတီတိ ပိသုဏော၊ ပုဂ္ဂလော၊ တဿ ဣဒန္တိ ပေသုညံ၊ ဝစနန္တိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပေသုညန္တိ ပိသုဏဝါစ’’န္တိ.

၃၇. ဘိက္ခုပေသုညေတိ ဘိက္ခူနံ သန္တိကံ ဥပသံဟဋေ ပေသုညဝစနေတိ ဆဋ္ဌီသမာသော.

၃၈. ‘‘ဒိသွာ’’တိ ပဒံ ‘‘ဘဏန္တဿာ’’တိ ပဒေ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာ၊ ဒဿနံ ဟုတွာတိ အတ္ထော. တတိယံ.

၄. ပဒသောဓမ္မသိက္ခာပဒံ

၄၄. စတုတ္ထေ ပဋိမုခံ အာဒရေန သုဏန္တီတိ ပတိဿာ၊ န ပတိဿာ အပ္ပတိဿာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အပ္ပတိဿဝါ’’တိ.

၄၅. ‘‘ပဒသော’’တိ ဧတ္ထ သော-ပစ္စယော ဝိစ္ဆတ္ထဝါစကောတိ အာဟ ‘‘ပဒံ ပဒ’’န္တိ. တတ္ထာတိ တေသု စတုဗ္ဗိဓေသု. ပဒံ နာမ ဣဓ အတ္ထဇောတကံ ဝါ ဝိဘတျန္တံ ဝါ န ဟောတိ၊ အထ ခေါ လောကိယေဟိ လက္ခိတော ဂါထာယ စတုတ္ထံသော ပါဒေါဝ အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘ပဒန္တိ ဧကော ဂါထာပါဒေါ’’တိ. အနု ပစ္ဆာ ဝုတ္တပဒတ္တာ ဒုတိယပါဒေါ အနုပဒံ နာမ. အနု သဒိသံ ဗျဉ္ဇနံ အနုဗျဉ္ဇနန္တိ အတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘အနုဗျဉ္ဇန’’န္တိအာဒိနာ. ဗျဉ္ဇနသဒ္ဒေါ ပဒ-ပရိယာယော. ယံကိဉ္စိ ပဒံ အနုဗျဉ္ဇနံ နာမ န ဟောတိ၊ ပုရိမပဒေန ပန သဒိသံ ပစ္ဆိမပဒမေဝ အနုဗျဉ္ဇနံ နာမ.

ဝါစေန္တော ဟုတွာ နိဋ္ဌာပေတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဧကမေကံ ပဒ’’န္တိ ပဒံ ‘‘နိဋ္ဌာပေတီ’’တိ ပဒေ ကာရိတကမ္မံ. ‘‘ထေရေနာ’’တိ ပဒံ ‘‘ဝုတ္တေ’’တိ ပဒေ ကတ္တာ၊ ‘‘ဧကတော’’တိ ပဒေ သဟတ္ထော. သာမဏေရော အပါပုဏိတွာ ဘဏတီတိ သမ္ဗန္ဓော. မတ္တမေဝါတိ ဧတ္ထ ဧဝသဒ္ဒေါ မတ္တသဒ္ဒဿ အဝဓာရဏတ္ထံ ဒဿေတိ၊ တေန ပကာရံ ပဋိက္ခိပတိ. ‘‘အနိစ္စ’’န္တိ စ ‘‘အနိစ္စာ’’တိ စ ဒွိန္နံ ပဒါနံ သတိပိ လိင်္ဂဝိသေသတ္တေ အနုဗျဉ္ဇနတ္တာ အာပတ္တိမောက္ခော နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘အနုဗျဉ္ဇနဂဏနာယ ပါစိတ္တိယာ’’တိ.

ဗြဟ္မဇာလာဒီနီတိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန သာမညဖလသုတ္တာဒီနိ ဒီဃသုတ္တာနိ (ဒီ. နိ. ၁.၁၅၀ အာဒယော) သင်္ဂဟိတာနိ. စသဒ္ဒေန ဩဃတရဏသုတ္တာဒီနိ သံယုတ္တသုတ္တာနိ (သံ. နိ. ၁.၁) စ စိတ္တပရိယာဒါနသုတ္တာဒီနိ အင်္ဂုတ္တရသုတ္တာနိ (အ. နိ. ၁.၂ အာဒယော) စ သင်္ဂဟိတာနိ. သောတိ ဒေဝတာဘာသိတော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ.

ကိဉ္စာပိ ဝဒတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိသဒ္ဒေါ ဂရဟတ္ထဝါစကော၊ ပနသဒ္ဒေါ အနုဂ္ဂဟတ္ထဝါစကော. မေဏ္ဍကမိလိန္ဒပဉှေသူတိ မေဏ္ဍကပဉှေ စ မိလိန္ဒပဉှေ စ. ယန္တိ သုတ္တံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အာရမ္မဏကထာ ဗုဒ္ဓိကကထာ ဒဏ္ဍကကထာ ဉာဏဝတ္ထုကထာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ ပေယျာလဝသေန ဝုတ္တတ္တာ. ဣမာယော ပကရဏာနိ နာမာတိ ဝဒန္တိ. မဟာပစ္စရိယာဒီသု ဝတွာ ပရိဂ္ဂဟိတောတိ ယောဇနာ. ယန္တိ သုတ္တံ.

၄၈. တတြာတိ ‘‘ဧကတော ဥဒ္ဒိသာပေန္တော’’တိ ဝစနေ. ဥဒ္ဒိသာပေန္တီတိ အာစရိယံ ဒေသာပေန္တိ ဗဟုကတ္တာရမပေက္ခိယ ဗဟုဝစနဝသေန ဝုတ္တံ. တေဟီတိ ဥပသမ္ပန္နာနုပသမ္ပန္နေဟိ. ဒွေပီတိ ဥပသမ္ပန္နော စ အနုပသမ္ပန္နော စ.

ဥပစာရန္တိ ဒွါဒသဟတ္ထူပစာရံ. ယေသန္တိ ဘိက္ခူနံ. ပလာယနကဂန္ထန္တိ ပရိဝဇ္ဇေတွာ ဂစ္ဆန္တံ ပကရဏံ. သာမဏေရော ဂဏှာတီတိ ယောဇနာ.

ဩပါတေတီတိ အဝပါတေတိ၊ ဂဠိတာပေတီတိ အတ္ထော. သုတ္တေပီတိ ဝေယျာကရဏသုတ္တေပိ. တန္တိ ယေဘုယျေန ပဂုဏဂန္ထံ. ပရိသင်္ကမာနန္တိ သာရဇ္ဇမာနံ. ယံ ပန ဝစနံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ကိရိယသမုဋ္ဌာနတ္တာတိ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ ကိရိယသမုဋ္ဌာနတ္တာတိ. စတုတ္ထံ.

၅. သဟသေယျသိက္ခာပဒံ

၄၉. ပဉ္စမေ မုဋ္ဌာ သတိ ဧတေသန္တိ မုဋ္ဌဿတီ. နတ္ထိ သမ္ပဇာနံ ဧတေသန္တိ အသမ္ပဇာနာ. ဘဝင်္ဂေါတိဏ္ဏကာလေတိ နိဒ္ဒေါက္ကမနကာလေ.

၅၀. ‘‘ပကတိယာ’’တိ ပဒံ ‘‘ဒေန္တီ’’တိ ပဒေ ဝိသေသနံ. တေ ဘိက္ခူ ဒေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဂါရဝေနာ’’တိ ပဒဉ္စ ‘‘သိက္ခာကာမတာယာ’’တိ ပဒဉ္စ ‘‘ဒေန္တီ’’တိ ပဒေ ဟေတု. သီသဿ ဥပဓာနံ ဥဿီသံ၊ တဿ ကရီယတေ ဥဿီသကရဏံ၊ တံယေဝ အတ္ထော ပယောဇနံ ဥဿီသကရဏတ္ထော၊ တဒတ္ထာယ. တတြာတိ ပုရိမဝစနာပေက္ခံ၊ ‘‘သိက္ခာကာမတာယာ’’တိ ဝစနေတိ အတ္ထော. နိဒဿနန္တိ သေသော. အထ ဝါ သိက္ခာကာမတာယာတိ ပစ္စတ္တေ ဘုမ္မဝစနံ. ‘‘ဣဒမ္ပိဿ ဟောတိ သီလသ္မိ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၁၉၅ အာဒယော) ဝိယ. ဣဒမ္ပိ သိက္ခာကာမတာယ အယံ သိက္ခာကာမတာ သိက္ခာကာမဘာဝေါ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ဧသ နယော ‘‘တတြိဒံ သမန္တပါသာဒိကာယ သမန္တပါသာဒိကတ္တသ္မိ’’န္တိအာဒီသုပိ. ဘိက္ခူ ခိပန္တီတိ ယောဇနာ. တန္တိ အာယသ္မန္တံ ရာဟုလံ. အထာတိ ခိပနတော ပစ္ဆာ. ဣဒန္တိ ဝတ္ထု. သမ္မုဉ္စနိကစဝရဆဍ္ဍနကာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေနာယသ္မတာ ရာဟုလေန ပါတိတံ နု ခေါတိ ယောဇနာ. သော ပနာယသ္မာ ဂစ္ဆတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အပရိဘောဂါ အညေသန္တိ အညေဟိ န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗာ.

၅၁. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. သယနံ သေယျာ၊ ကာယပသာရဏကိရိယာ၊ သယန္တိ ဧတ္ထာတိ သေယျာ၊ မဉ္စပီဌာဒိ. တဒုဘယမ္ပိ ဧကသေသေန ဝါ သာမညနိဒ္ဒေသေန ဝါ ဧကတော ကတွာ ‘‘သဟသေယျ’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သေယျာ’’တိအာဒိ. တတ္ထာတိ ဒွီသု သေယျာသု. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဒွေ သေယျာ ဒဿိတာ၊ တသ္မာ. ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နာ’’တိအာဒိနာ လက္ခဏံ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ. ပါကဋဝေါဟာရန္တိ လောကေ ဝိဒိတံ ဝစနံ. ဒုဿကုဋိယန္တိ ဒုဿေန ဆာဒိတကုဋိယံ. အဋ္ဌကထာသု ယထာဝုတ္တေ ပဉ္စဝိဓစ္ဆဒနေယေဝ ဂယှမာနေ ကော ဒေါသောတိ အာဟ ‘‘ပဉ္စဝိဓစ္ဆဒနေယေဝါ’’တိအာဒိ. ယံ ပန သေနာသနံ ပရိက္ခိတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ပါကာရေန ဝါတိ ဣဋ္ဌကသိလာဒါရုနာ ဝါ. အညေန ဝါတိ ကိလဉ္ဇာဒိနာ ဝါ. ဝတ္ထေနပီတိ ပိသဒ္ဒေါ ပဂေဝ ဣဋ္ဌကာဒိနာတိ ဒဿေတိ. ယဿာတိ သေနာသနသင်္ခါတာယ သေယျာယ. ဥပရီတိ ဝါ သမန္တတောတိ ဝါ ယောဇနာ. ဧကေန ဒွါရေန ပဝိသိတွာ သဗ္ဗပါသာဒဿ ဝဠဉ္ဇိတဗ္ဗတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဧကူပစာရော’’တိ. သတဂဗ္ဘံ ဝါ စတုဿာလံ ဧကူပစာရံ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တန္တိ သေနာသနသင်္ခါတံ သေယျံ.

တတ္ထာတိ သေနာသနသင်္ခါတာယံ သေယျာယံ. သမ္ဗဟုလာ သာမဏေရာ သစေ ဟောန္တိ၊ ဧကော ဘိက္ခု သစေ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ‘‘သာမဏေရာ’’တိ ဣဒံ ပစ္စာသန္နဝသေန ဝုတ္တံ၊ ဥပလက္ခဏဝသေန ဝါ အညေဟိပိ သဟသေယျာနံ အာပတ္တိသမ္ဘဝတော. တေတိ သာမဏေရာ. သဗ္ဗေသန္တိ ဘိက္ခူနံ. တဿာတိ သာမဏေရဿ. ဧသေဝ နယောတိ ဧသော ဧဝ နယော၊ န အညော နယောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဧသေဝ နယောတိ ဧသော ဣဝ နယော၊ ဧသော ဧတာဒိသော နယော ဣဝ အယံ နယော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ အတ္ထော.

အပိ စာတိ ဧကံသေန. ဧတ္ထာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ. စတုက္ကန္တိ ဧကာဝါသဧကာနုပသမ္ပန္နံ၊ ဧကာဝါသနာနုပသမ္ပန္နံ၊ နာနာဝါသဧကာနုပသမ္ပန္နံ၊ နာနာဝါသနာနုပသမ္ပန္နန္တိ စတုသမူဟံ၊ စတုပရိမာဏံ ဝါ. ယောတိ ဘိက္ခု. ဟိသဒ္ဒေါ ဝိတ္ထာရဇောတကော၊ တံ ဝစနံ ဝိတ္ထာရယိဿာမီတိ အတ္ထော၊ ဝိတ္ထာရော မယာ ဝုစ္စတေတိ ဝါ. ဒေဝသိကန္တိ ဒိဝသေ ဒိဝသေ. ဏိကပစ္စယော ဟိ ဝိစ္ဆတ္ထဝါစကော. ယောပိ သဟသေယျံ ကပ္ပေတိ၊ တဿာပိ အာပတ္တီတိ ယောဇေတဗ္ဗော. တတြာတိ ‘‘တိရစ္ဆာနဂတေနာပီ’’တိ ဝစနေ.

‘‘အပဒါနံ အဟိမစ္ဆာ၊ ဒွိပဒါနဉ္စ ကုက္ကုဋီ၊

စတုပ္ပဒါနံ မဇ္ဇာရီ၊ ဝတ္ထု ပါရာဇိကဿိမာ’’တိ. (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၅၅)၊

ဣမံ ဂါထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဝုတ္တနယေနေဝါ’’တိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗော၊ တသ္မာ. ဂေါဓာတိ ကုဏ္ဍော. ဗိဠာလောတိ အာခုဘုဇော. မင်္ဂုသောတိ နကုလော.

အသမ္ဗဒ္ဓဘိတ္တိကဿ ကတပါသာဒဿာတိ ယောဇနာ. တုလာတိ ဧတ္ထ တုလာ နာမ ထမ္ဘာန၊ မုပရိ ဒက္ခိဏုတ္တရဝိတ္ထာရဝသေန ဌပိတော ဒါရုဝိသေသော ထလတိ ထမ္ဘေသု ပတိဋ္ဌာတီတိ ကတွာ. တာ ပန ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒတော တိဿော၊ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေန ပန ပဉ္စသတ္တနဝါဒယော. နာနူပစာရေ ပါသာဒေတိ သမ္ဗန္ဓော.

ဝါဠသင်္ဃာဋာဒီသူတိ ဝါဠရူပံ ဒဿေတွာ ကတေသု သင်္ဃာဋာဒီသု. အာဒိသဒ္ဒေန တုလံ သင်္ဂဏှာတိ. ဧတ္ထ စ သင်္ဃာဋော နာမ တုလာန၊ မုပရိ ပုဗ္ဗပစ္ဆိမာယာမဝသေန ဌပိတော ကဋ္ဌဝိသေသော သမ္မာ ဃဋေန္တိ ဧတ္ထ ဂေါပါနသျာဒယောတိ ကတွာ. တေ ပန တယော ဟောန္တိ. နိဗ္ဗကောသဗ္ဘန္တရေတိ ဆဒနကောဋိအဗ္ဘန္တရေ. ပရိမဏ္ဍလံ ဝါ စတုရဿံ ဝါ သေနာသနံ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတြာတိ တသ္မိံ သေနာသနေ. အပရိစ္ဆိန္နော ဂဗ္ဘဿ ဥပစာရော ဧတေသန္တိ အပရိစ္ဆိန္နဂဗ္ဘူပစာရာ သဗ္ဗဂဗ္ဘာ၊ တေ ပဝိသန္တီတိ အတ္ထော. နိပန္နာနံ ဘိက္ခူနန္တိ ယောဇနာ. တတြာတိ တသ္မိံ ပမုခေ. ပမုခဿ သဗ္ဗစ္ဆန္နတ္တာ၊ သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နတ္တာ စ အာပတ္တိံ ကရောတီတိ ယောဇနာ. နနု ပမုခေ ဆန္နမေဝ အတ္ထိ၊ နော ပရိစ္ဆန္နန္တိ အာဟ ‘‘ဂဗ္ဘပရိက္ခေပေါ’’တိအာဒိ. ဟီတိ သစ္စံ.

ယံ ပန အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဇဂတီတိ ပထဝိယာ စ မန္ဒိရာလိန္ဒဝတ္ထုဿ စ နာမမေတံ. ဣဓ ပန မန္ဒိရာလိန္ဒဝတ္ထုသင်္ခါတာ ဘူဘေဒါ ဂဟိတာ. တတ္ထာတိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ. ကသ္မာ ပါဠိယာ န သမေတီတိ အာဟ ‘‘ဒသဟတ္ထုဗ္ဗေဓာပီ’’တိအာဒိ. ဟီတိ ယသ္မာ. တတ္ထာတိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ. ယေပိ မဟာပါသာဒါ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. တေသုပီတိ မဟာပါသာဒေသုပိ.

သုဓာဆဒနမဏ္ဍပဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘သုဓာ’’တိ ဣဒံ ဥပလက္ခဏဝသေန ဝုတ္တံ ယေန ကေနစိ ဆဒနမဏ္ဍပဿာပိ အဓိပ္ပေတတ္တာ. မဏ္ဍံ ဝုစ္စတိ သူရိယရသ္မိ၊ တံ ပါတိ ရက္ခတိ၊ တတော ဝါ ဇနန္တိ မဏ္ဍပံ. နနု ဧကူပစာရံ ဟောတိ ပါကာရဿ ဆိဒ္ဒတ္တာတိ အာဟ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. ဝဠဉ္ဇနတ္ထာယ ဧဝါတိ ဧဝကာရော ယောဇေတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘န ဝဠဉ္ဇနူပစ္ဆေဒနတ္ထာယာ’’တိ. အထ ဝါ ‘‘သဒ္ဒန္တရတ္ထာပေါဟနေန သဒ္ဒေါ အတ္ထံ ဝဒတီ’’တိ (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၁၊ ဒီ. နိ. ဋိ. ၁.၁၊ မ. နိ. ဋီ. ၁.မူလပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ၊ သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.ဩဃတရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ၊ အ. နိ. ဋီ. ၁.၁.ရုပါဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တတ္တာ ‘‘န ဝဠဉ္ဇနူပစ္ဆေဒနတ္ထာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. ကဝါဋန္တိ ဧတ္ထ ဒွါရမေဝ အဓိပ္ပေတံ ပရိယာယေန ဝုတ္တတ္တာ၊ အသတိ စ ဒွါရေ ကဝါဋဿာဘာဝတော. သံဝရဏဝိဝရဏကာလေ ကဝတိ သဒ္ဒံ ကရောတီတိ ကဝါဋံ.

တတြာတိ ‘‘ဧကူပစာရတ္တာ’’တိ ဝစနေ. ယဿာတိ ပရဝါဒိနော. အနုယောဂေါ သိယာတိ ယောဇနာ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သဟသေယျသိက္ခာပဒေ၊ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထာတိ ပိဟိတဒွါရေ ဂဗ္ဘေ. သောတိ ပရဝါဒီ. သဗ္ဗစ္ဆန္နတ္တာ အာပတ္တိ ဣတိ ဝုတ္တေတိ ယောဇနာ. ဧသေဝ နယော ‘‘သဗ္ဗပရိစ္ဆန္နတာ န ဟောတီ’’တိ ဧတ္ထာပိ. ပစ္စာဂမိဿတီတိ ပတိ အာဂမိဿတိ၊ ပုန အာဂမိဿတီတိ အတ္ထော.

ဗျဉ္ဇနမတ္တေနေဝါတိ ‘‘သဗ္ဗစ္ဆန္နာ’’တိအာဒိအက္ခရပဒမတ္တေနေဝ၊ န အတ္ထဝသေန. ‘‘ဧဝဉ္စ သတီ’’တိ ဣမိနာ အဗျာပိတဒေါသံ ဒဿေတိ. တတောတိ အနာပတ္တိတော၊ ပရိဟာယေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. တသ္မာတိ ယသ္မာ အနိယတေသု ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ. တတ္ထာတိ အနိယတေသု. ဣဓာပီတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေပိ. ယံ ယန္တိ သေနာသနံ. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု သေနာသနေသု၊ သဟသေယျာပတ္တိ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၅၃. ဒွီသု အဋ္ဌကထာဝါဒေသု မဟာအဋ္ဌကထာဝါဒေါဝ ယုတ္တောတိ သော ပစ္ဆာ ဝုတ္တော.

ဣမိနာပီတိ သေနမ္ဗမဏ္ဍပေနာပိ. ဧတန္တိ ဇဂတိယာ အပရိက္ခိတ္တတံ. ယထာတိ ယံသဒ္ဒတ္ထော တတိယန္တနိပါတော၊ ယေန သေနမ္ဗမဏ္ဍပေနာတိ အတ္ထောတိ. ပဉ္စမံ.

၆. ဒုတိယသဟသေယျသိက္ခာပဒံ

၅၅. ဆဋ္ဌေ အာဂန္တုကာ ဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ အာဝသထော၊ အာဝသထော စ သော အဂါရဉ္စေတိ အာဝသထာဂါရန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အာဂန္တုကာနံ ဝသနာဂါရ’’န္တိ. မနုဿာနံ သန္တိကာ ဝစနံ သုတွာတိ ဝစနသေသော ယောဇေတဗ္ဗော. သာဋကန္တိ ဥတ္တရသာဋကံ၊ နိဝတ္ထဝတ္ထန္တိပိ ဝဒန္တိ. အစ္စာဂမ္မာတိ တွာပစ္စယန္တပဒဿ သမ္ဗန္ဓံ ဒဿေတုမာဟ ‘‘ပဝတ္တော’’တိ. ယထာ ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒေ အက္ကောသေတုကာမတာယ ခတ္တိယံ ‘‘စဏ္ဍာလော’’တိ ဝဒတော အလိကံ ဘဏတောပိ မုသာဝါဒသိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိ၊ ဩမသဝါဒသိက္ခာပဒေနေဝ အာပတ္တိ၊ ဧဝမိဓာပိ မာတုဂါမေန သဟ သယတော ပဌမသဟသေယျသိက္ခာပဒေန အနာပတ္တိ၊ ဣမိနာဝ အာပတ္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပဒံ

၆၀. သတ္တမေ မဟာဒွါရေတိ ဗဟိ ဌိတေ မဟာဒွါရေ. အာဂမ္မ၊ ပဝိသိတွာ ဝါ ဝသနဋ္ဌာနတ္တာ ဩဝရကော အာဝသထော နာမာတိ အာဟ ‘‘ဩဝရကဒွါရေ’’တိ. သုနိဂ္ဂတေနာတိ သုဋ္ဌု ဗဟိ နိက္ခမိတွာ ဂတေန သဒ္ဒေန. ‘‘အညာတု’’န္တိ ပဒဿ ‘‘န ဉာတု’’န္တိ အတ္ထံ ပဋိက္ခိပန္တော အာဟ ‘‘အာဇာနိတု’’န္တိ. ဣမိနာ နကာရဝိကာရော အဣတိ နိပါတော န ဟောတိ၊ အာဣတိ ဥပသဂ္ဂေါတိ ပန ဒဿေတိ. ‘‘ဝိညုနာ ပုရိသေနာ’’တိ ဧတ္တကမေဝ အဝတွာ ‘‘ပုရိသဝိဂ္ဂဟေနာ’’တိ ဝဒန္တော မနုဿပုရိသဝိဂ္ဂဟံ ဂဟေတွာ ဌိတေန ယက္ခေန ပေတေန တိရစ္ဆာနဂတေန သဒ္ဓိံ ဌိတာယ မာတုဂါမဿ ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. န ယက္ခေနာတိ ယက္ခေန သဒ္ဓိံ ဌိတာယ မာတုဂါမဿ ဒေသေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ. ဧသ နယော ‘‘န ပေတေန၊ န တိရစ္ဆာနဂတေနာ’’တိ ဧတ္ထာပိ.

၆၆. ဆပ္ပဉ္စဝါစာဟီတိ ဧတ္ထ ‘‘ပဉ္စာ’’တိ ဝါစာသိလိဋ္ဌဝသေန ဝုတ္တံ ကဿစိ ပယောဇနဿာဘာဝါ. တတ္ထာတိ ‘‘ဆပ္ပဉ္စဝါစာဟီ’’တိ ပဒေ. ဧကော ဂါထာပါဒေါ ဧကာ ဝါစာတိ ဝဒန္တော စုဏ္ဏိယေ ဝိဘတျန္တံ ဧကံ ပဒံ ဧကာ ဝါစာ နာမာတိ ဒဿေတိ၊ အတ္ထဇောတကပဒံ ဝါ ဝါကျပဒံ ဝါ န ဂဟေတဗ္ဗံ. ‘‘ဧကံ ပဒံ ပါဠိတော၊ ပဉ္စ အဋ္ဌကထာတော’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဒွေ ပဒါနိ ပါဠိတော၊ စတ္တာရိ အဋ္ဌကထာတော’’တိအာဒိနယောပိ ဂဟေတဗ္ဗော. ဆပဒါနတိက္ကမောယေဝ ဟိ ပမာဏံ. တသ္မိန္တိ ဧတ္ထ သတိ ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသေ လိင်္ဂဿာပိ ဝိပလ္လာသော ဟောတိ ‘‘တသ္မိ’’န္တိ ပုလ္လိင်္ဂေန ဝုတ္တတ္တာ. သတိ စ ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသေ ‘‘တဿာ’’တိ ဣတ္ထိလိင်္ဂဘာဝေန ပဝတ္တာ. ‘‘မာတုဂါမဿာ’’တိ နိယတပုလ္လိင်္ဂါပေက္ခနဿ အသမ္ဘဝတော အတ္ထဝသေန ‘‘ဧကိဿာ’’တိ ဣတ္ထိလိင်္ဂဘာဝေန ဝုတ္တံ. ဣမိနာ ဘေဒလိင်္ဂနိဿိတော ဝိသေသနဝိသေသျောပိ အတ္ထီတိ ဒဿေတိ. တုမှာကန္တိ နိဒ္ဓါရဏသမုဒါယော. ‘‘သုဏာထာ’’တိ အဝတွာ အာဘောဂေါပိ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘ပဌမ’’န္တိအာဒိ. ပဌမန္တိ စ ပဌမမေဝ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘န ပစ္ဆာ’’တိ. ပုဋ္ဌော ဟုတွာ ဘိက္ခု ကထေတီတိ ယောဇနာတိ. သတ္တမံ.

၈. ဘူတာရောစနသိက္ခာပဒံ

၆၇. အဋ္ဌမေ တတ္ထာတိ စတုတ္ထပါရာဇိကသိက္ခာပဒေ. ဣဓာတိ ဘူတာရောစနသိက္ခာပဒေ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. ပယုတ္တဝါစာတိ ပစ္စယေဟိ ယုတ္တာ ဝါစာ. တထာတိ တတော ဂုဏာရောစနကာရဏာ၊ အရိယာ သာဒိယိံသူတိ ယောဇနာ.

ယတသဒ္ဒါနံ နိစ္စသမ္ဗန္ဓတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ယေ’’တိအာဒိ. သဗ္ဗေပီတိ ပုထုဇ္ဇနာရိယာပိ. ဘူတန္တိ ဝိဇ္ဇမာနံ. ကသ္မာ သဗ္ဗေပိ ပဋိဇာနိံသု၊ နနု အရိယေဟိ အတ္တနော ဂုဏာနံ အနာရောစိတတ္တာ န ပဋိဇာနိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘အရိယာနမ္ပီ’’တိအာဒိ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. အရိယာနမ္ပိ အဗ္ဘန္တရေ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မော ယသ္မာ ဘူတော ဟောတိ၊ တသ္မာ သဗ္ဗေပိ ‘‘ဘူတံ ဘဂဝါ’’တိ ပဋိဇာနိံသူတိ ယောဇနာ. ယသ္မာ ဘာသိတော ဝိယ ဟောတိ၊ တသ္မာတိ ယောဇနာ. အရိယာ ပဋိဇာနိံသူတိ သမ္ဗန္ဓော. အနာဒီနဝဒဿိနောတိ ဒေါသဿ အဒဿနဓမ္မာ. တေဟီတိ အရိယေဟိ၊ ဘာသိတောတိ သမ္ဗန္ဓော. ယံ ပိဏ္ဍပါတံ ဥပ္ပါဒေသုန္တိ ယောဇနာ. အညေတိ ပုထုဇ္ဇနာ. သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကေနေဝါတိ သဗ္ဗေသံ ပုထုဇ္ဇနာရိယာနံ သင်္ဂဟဏေ ပဝတ္တေနေဝ. သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေပီတိ သိက္ခာပဒဿ ပဒဘာဇနိယေပိ. တတ္ထာတိ စတုတ္ထပါရာဇိကေ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ.

၇၇. ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န သုတာဒိဂုဏန္တိ အတ္ထော. အန္တရာ ဝါတိ ပရိနိဗ္ဗာနကာလတော အညသ္မိံ ကာလေ ဝါ. အတိကဍ္ဎိယမာနေနာတိ အတိနိပ္ပီဠိယမာနေန. ဥမ္မတ္တကဿာတိ ဣဒံ ပနာတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒျတ္ထော. တေန ‘‘ခိတ္တစိတ္တဿာ’’တိအာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နာနန္တိ မဂ္ဂပညာယ၊ ဖလပညာယ စ သမ္ပန္နာနံ. အနာပတ္တီတိ ပါစိတ္တိယာပတ္တိယာ အနာပတ္တိ န ဝတ္တဗ္ဗာ၊ အာပတ္တိယေဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဥမ္မတ္တကဿ အနာပတ္တီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယောတိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ဒုဋ္ဌုလ္လာရောစနသိက္ခာပဒံ

၇၈. နဝမေ တတြာတိ တဿံ ‘‘ဒုဋ္ဌုလ္လာ နာမာ’’တိအာဒိပါဠိယံ၊ တာသု ဝါ ပါဠိအဋ္ဌကထာသု. ဝိစာရဏာတိ ဝီမံသနာ. ဥပသမ္ပန္နသဒ္ဒေတိ ဥပသမ္ပန္နသဒ္ဒတ္ထဘာဝေ. ဧတ္ထ ဟိ သဒ္ဒေ ဝုစ္စမာနေ အဝိနာဘာဝတော သဒ္ဒေန အတ္ထောပိ ဝုတ္တော၊ ဝိနာပိ ဘာဝပစ္စယေန ဘာဝတ္ထဿ ဉာတဗ္ဗတ္တာ ဘာဝေါပိ ဂဟေတဗ္ဗော၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပသမ္ပန္နသဒ္ဒတ္ထဘာဝေ’’တိ. ဧသေဝ နယော ‘‘ဒုဋ္ဌုလ္လသဒ္ဒေ’’တိ ဧတ္ထာပိ. ဧတံ ပရိမာဏံ ယဿာတိ ဧတံ၊ ‘‘တေရသ သံဃာဒိသေသာ’’တိ ဝစနံ. ဧတံ ဧဝ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ န ‘‘စတ္တာရိ စ ပါရာဇိကာနီ’’တိ ဣဒန္တိ အတ္ထော. တတ္ထာတိ ပါဠိယံ. ကဿစိ ဝိမတိ ဘဝေယျ၊ ကိံ ဘဝေယျာတိ ယောဇနာ. အာပတ္တိံ အာရောစေန္တေန အက္ကောသန္တဿ သမာနတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဝံ သတီ’’တိအာဒိ. ပါစိတ္တိယမေဝ စာတိ စသဒ္ဒေါ ဗျတိရေကတ္ထော၊ န ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဟီတိ သစ္စံ. ဧတန္တိ ပါစိတ္တိယာပဇ္ဇနတံ၊ ‘‘အသုဒ္ဓေါ ဟောတိ။ပေ။ ဩမသဝါဒဿာ’’တိ ဝစနံ ဝါ၊ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထာတိ ပါဠိယံ. အဋ္ဌကထာစရိယာဝေတိ ဧတ္ထ ဧဝကာရော အဋ္ဌာနယောဂေါ၊ ပမာဏန္တိ ဧတ္ထ ယောဇေတဗ္ဗော၊ ကာရဏမေဝါတိ အတ္ထော. တေန ဝုတ္တံ ‘‘န အညာ ဝိစာရဏာ’’တိ. အထ ဝါ အညာတိ သာမျတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနမေတံ၊ န အညေသံ ဝိစာရဏာ ပမာဏန္တိ အတ္ထော. ဧဝဉှိ သတိ ဧဝကာရော ဌာနယောဂေါဝ. ပုဗ္ဗေပိ စာတိ ဂန္ထာရမ္ဘကာလေပိ စ.

ဧတန္တိ အဋ္ဌကထာစရိယာနံ ပမာဏတံ. သံဝရတ္ထာယ ဧဝ၊ အနာပဇ္ဇနတ္ထာယ ဧဝ စ အနုညာတန္တိ ယောဇနာ. တေနာဟ ‘‘န တဿ’’တျာဒိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဘိက္ခုဘာဝေါ နာမ န အတ္ထိ၊ တသ္မာ သုဝုတ္တမေဝါတိ သမ္ဗန္ဓော.

၈၀. သာတိ ဘိက္ခုသမ္မုတိ၊ သံဃေန ကာတဗ္ဗာတိ ယောဇနာ. ကတ္ထစီတိ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ. ‘‘ဝုတ္တတ္တာ’’တိ ပဒံ ‘‘ကာတဗ္ဗာ’’တိ ပဒေ ဟေတု. ဧသာတိ ဧသော ဘိက္ခု. ဟိတေသိတာယာတိ ဟိတဿ ဧသိတာယ၊ အတ္ထဿ ဣစ္ဆတာယာတိ အတ္ထော.

၈၂. သေသာနီတိ အာဒိမှိ ပဉ္စသိက္ခာပဒတော သေသာနိ ဥပရိ ပဉ္စ သိက္ခာပဒါနိ. အဿာတိ အနုပသမ္ပန္နဿ. ဃဋေတွာတိ သမ္ဗန္ဓံ ကတွာတိ. နဝမံ.

၁၀. ပထဝီခဏနသိက္ခာပဒံ

၈၆. ဒသမေ ဘဂဝါ ဒဿေတီတိ ယောဇနာ. ဧတ္ထာတိ ပထဝိယံ. တတ္ထာတိ တေသု ပါသာဏာဒီသု. မုဋ္ဌိပ္ပမာဏတောတိ ခဋကပမာဏတော. သာတိ အဒဍ္ဎပထဝီ. ဟတ္ထိကုစ္ဆိယန္တိ ဧဝံနာမကေ ဌာနေ. ဧကပစ္ဆိပူရံ ပထဝိန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တေသံယေဝါတိ အပ္ပပံသုအပ္ပမတ္တိကာပဒါနံ ဧဝ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. ဧတန္တိ ယေဘုယျေနပါသာဏာဒိပဉ္စကံ. တန္တိ ကုသီတံ. အာဏာပေတွာတိ ဧတ္ထ ‘‘အာဏ ပေသနေ’’တိ ဓာတုပါဌေသု ဝုတ္တတ္တာ အာဏဓာတုယေဝ ပေသနသင်္ခါတံ ဟေတွတ္ထံ ဝဒတိ၊ န ဏာပေပစ္စယော၊ သော ပန ဓာတွတ္ထေယေဝ ဝတ္တတိ. န ဟိ တဿ ဝိသုံ ဝုတ္တော အဘိဓေယျော အတ္ထိ ဓာတွတ္ထတော အညဿ အဘိဓေယျဿာဘာဝါ. တာဝါတိ ပဌမံ ပါဠိမုတ္တကဝိနိစ္ဆယဿ၊ တတော ဝါ.

ပေါက္ခရံ ပဒုမံ နေတီတိ ပေါက္ခရဏီ. ‘‘သောဓေန္တေဟီ’’တိ ပဒံ ‘‘ဥဿိဉ္စိတုံ အပနေတု’’န္တိ ပဒေသု ဘာဝကတ္တာ. ယောတိ ‘‘တနုကဒ္ဒမော’’တိ ပဒေန ယောဇေတဗ္ဗော. ယော တနုကဒ္ဒမောတိ ဟိ အတ္ထော. ကုဋေဟီတိ ဃဋေဟိ. ဥဿိဉ္စိတုန္တိ ဥက္ခိပိတွာ၊ ဥဒ္ဓရိတွာ ဝါ သိဉ္စိတုံ. တတြာတိ သုက္ခကဒ္ဒမေ၊ ‘‘ယော’’တိ ပဒေ အဝယဝီအာဓာရော. ယောတိ သုက္ခကဒ္ဒမော.

တဋန္တိ ကူလံ. ဥဒကသာမန္တာတိ ဥဒကဿ သမီပေ. ဩမကစတုမာသန္တိ စတုမာသတော ဦနကံ. ဩဝဋ္ဌန္တိ ဒေဝေန ဩဝဿိတံ ဟောတိ သစေတိ ယောဇနာ. ပတတီတိ တဋံ ပတတိ. ဥဒကေယေဝါတိ ပကတိဥဒကေယေဝ. ဥဒကဿာတိ ဝဿောဒကဿ. တတ္ထာတိ ပါသာဏပိဋ္ဌိယံ. ပဌမမေဝါတိ သောဏ္ဍိခဏနတော ပဌမံ ဧဝ. ဥဒကေ ပရိယာဒိဏ္ဏေတိ ဥဒကေ သုက္ခေ. ပစ္ဆာတိ ဥဒကပူရတော ပစ္ဆာ. တတ္ထာတိ သောဏ္ဍိယံ. ဥဒကေယေဝါတိ မူလဥဒကေယေဝ. ဥဒကန္တိ အာဂန္တုကဥဒကံ. အလ္လီယတီတိ ပိဋ္ဌိပါသာဏေ လဂ္ဂတိ. တမ္ပီတိ သုခုမရဇမ္ပိ. အကတပဗ္ဘာရေတိ ဝဠဉ္ဇေန အကတေ ပဗ္ဘာရေ. ဥပစိကာဟိ ဝမီယတိ၊ ဃရဂေါဠိကာဒယော ဝါ သတ္တေ ဝမတီတိ ဝမ္မိကော.

ဂါဝီနံ ခုရော ကဏ္ဋကသဒိသတ္တာ ဂေါကဏ္ဋကော နာမ၊ တေန ဆိန္နော ကဒ္ဒမော ‘‘ဂေါကဏ္ဋကော’’တိ ဝုစ္စတိ. အစ္ဆဒနံ ဝါ ဝိနဋ္ဌစ္ဆဒနံ ဝါ ပုရာဏသေနာသနံ ဟောတီတိ ယောဇနာ. တတောတိ ပုရာဏသေနာသနတော၊ ဂဏှိတုံ ဝဋ္ဋတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အဝသေသန္တိ ဝိနဋ္ဌစ္ဆဒနတော. အဝသေသံ ဣဋ္ဌကံ ဂဏှာမိ ဣတိ သညာယာတိ ယောဇေတဗ္ဗော. တေနာတိ ဣဋ္ဌကာဒိနာ. ယာ ယာတိ မတ္တိကာ. အတိန္တာတိ အနလ္လာ၊ အကိလိန္နာတိ အတ္ထော.

တသ္မိန္တိ မတ္တိကာပုဉ္ဇေ. သဗ္ဗောတိ သကလော မတ္တိကာပုဉ္ဇော. အဿာတိ မတ္တိကာပုဉ္ဇဿ. ‘‘ကပ္ပိယကာရကေဟီ’’တိ ပဒံ ‘‘အပနာမေတွာ’’တိ ပဒေ ကာရိတကမ္မံ. ကသ္မာ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘ဥဒကေနာ’’တိအာဒိ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ.

တတ္ထာတိ မတ္တိကာပါကာရေ. အညမ္ပီတိ မဏ္ဍပထမ္ဘတော အညမ္ပိ. တေန အပဒေသေနာတိ တေန ပါသာဏာဒိပဝဋ္ဋနလေသေန.

ပဿာဝဓာရာယာတိ မုတ္တသောတာယ. ကတ္တရယဋ္ဌိယာတိ ကတ္တရဒဏ္ဍေန. ဧတ္ထ ဟိ ကတ္တရယတိ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ သိထိလဘာဝေန သိထိလော ဟုတွာ ဘဝတီတိ ကတွာ ကတ္တရော ဝုစ္စတိ ဇိဏ္ဏမနုဿော၊ တေန ဧကန္တတော ဂဟေတဗ္ဗတ္တာ ကတ္တရေန ဂဟိတာ ယဋ္ဌိ၊ ကတ္တရဿ ယဋ္ဌီတိ ဝါ ကတွာ ကတ္တရယဋ္ဌိ ဝုစ္စတိ ကတ္တရဒဏ္ဍော. ဒန္တဇပဌမက္ခရေန သဇ္ဈာယိတဗ္ဗော. ဝီရိယသမ္ပဂ္ဂဟဏတ္ထန္တိ ဝီရိယဿ သုဋ္ဌု ပဂ္ဂဏှနတ္ထံ၊ ဝီရိယဿ ဥက္ခိပနတ္ထန္တိ အတ္ထော. ကေစိ ဘိက္ခူတိ ယောဇနာ.

၈၇. တတြာပီတိ ဣဋ္ဌကကပါလာဒီသုပိ. ဟီတိ သစ္စံ. တေသံ အနုပါဒါနတ္တာတိ တေသံ ဣဋ္ဌကာဒီနံ အဂ္ဂိဿ အနိန္ဓနတ္တာ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာဝါ. တာနီတိ ဣဋ္ဌကာဒီနိ. အဝိသယတ္တာတိ အာပတ္တိယာ အနောကာသတ္တာ. တိဏုက္ကန္တိ တိဏမယံ ဥက္ကံ. တတ္ထေဝါတိ မဟာပစ္စရိယံ ဧဝ. အရီယတိ အဂ္ဂိနိပ္ဖါဒနတ္ထံ ဃံသီယတိ ဧတ္ထာတိ အရဏီ၊ ဟေဋ္ဌာ နိမန္ထနီယဒါရု. သဟ ဓနုနာ ဧတိ ပဝတ္တတီတိ သဟိတော၊ ဥပရိ နိမန္ထနဒါရု. အရဏီ စ သဟိတော စ အရဏီသဟိတော၊ တေန အဂ္ဂိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာတိ ယောဇနာ. ယထာ ကရိယမာနေ န ဍယှတိ၊ တထာ ကရောဟီတိ သမ္ဗန္ဓော.

၈၈. အာဝါဋံ ဇာနာတိ အာဝါဋံ ကာတုံ၊ ခဏိတုံ ဝါ ဇာနာဟီတိ အတ္ထော. ‘‘ဧဝံ မဟာမတ္တိကံ ဇာန၊ ထုသမတ္တိကံ ဇာနာ’’တိ ဧတ္ထာပိ ယထာလာဘံ သမ္ပဒါနဝါစကပဒံ အဇ္ဈာဟရိတွာ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. သာတိ ပထဝီ. တေနာတိ ပဝဋ္ဋနာဒိနာတိ. ဒသမံ.

မုသာဝါဒဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

၂. ဘူတဂါမဝဂ္ဂေါ

၁. ဘူတဂါမသိက္ခာပဒ-အတ္ထယောဇနာ

၈၉. ဒုတိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ တဿာတိ ဒေဝတာယ. ဥက္ခိတ္တံ ဖရသုန္တိ ဥဒ္ဓံ ခိတ္တံ ကုဌာရိံ. နိဂ္ဂဟေတုန္တိ သဏ္ဌာတုံ၊ နိဝတ္တေတုံ ဝါ. စက္ခုဝိသယာတီတေတိ ပသာဒစက္ခုဿ ဂေါစရာတိက္ကန္တေ. မဟာရာဇသန္တိကာတိ ဝေဿဝဏမဟာရာဇဿ သန္တိကာ. ထနမူလေယေဝါတိ ထနသမီပေယေဝ. ဟိမဝန္တေတိ ဟိမဥဂ္ဂိရဏေ ဝနေ၊ ဟိမယုတ္တေ ဝါ. တတ္ထာတိ ဟိမဝန္တေ၊ ဒေဝတာသန္နိပါတေ ဝါ. ရုက္ခဓမ္မောတိ ရုက္ခသဘာဝေါ. ရုက္ခဓမ္မော စ နာမ ဆေဒနဘေဒနာဒီသု ရုက္ခာနံ အစေတနတ္တာ ကောပဿ အကရဏံ၊ တသ္မိံ ရုက္ခဓမ္မေ ဌိတာ ဒေဝတာ ရုက္ခဓမ္မေ ဌိတာ နာမ၊ ဆေဒနဘေဒနာဒီသု ရုက္ခဿ ဝိယ ရုက္ခဋ္ဌကဒေဝတာယ အကောပနံ ရုက္ခဓမ္မေ ဌိတာ နာမာတိ အဓိပ္ပါယော. တတ္ထာတိ တာသု သန္နိပါတဒေဝတာသု. ဣတီတိ ဣမဿ အလဘနဿ၊ ဣမသ္မိံ အလဘနေ ဝါ၊ အာဒီနဝန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဘဂဝတော စာတိ စ-သဒ္ဒေါ ‘‘ပုဗ္ဗစရိတ’’န္တိ ဧတ္ထ ယောဇေတဗ္ဗော. ဣမဉ္စ အာဒီနဝံ အဒ္ဒသ၊ ဘဂဝတော ပုဗ္ဗစရိတဉ္စ အနုဿရီတိ ဝါကျသမ္ပိဏ္ဍနဝသေန ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. တေနာတိ ဒဿနာနုဿရဏကာရဏေန. အဿာတိ ဒေဝတာယ. သံဝိဇ္ဇတိ ပိတာ အဿာတိ သပိတိကော၊ ပုတ္တော. (တာဝါတိ အတိဝိယ၊ ပဋိသဉ္စိက္ခန္တိယာတိ သမ္ဗန္ဓော) ‘‘မရိယာဒံ ဗန္ဓိဿတီ’’တိ ဝတွာ တဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သိက္ခာပဒံ ပညပေဿတီ’’တိ. ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခန္တိယာ အဿာ ဒေဝတာယ ဧတဒဟောသီတိ ယောဇနာ.

ယောတိ ယော ကောစိ ဇနော. ဝေတိ ဧကန္တေန. ဥပ္ပတိတန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇနဝသေန အတ္တနော ဥပရိ ပတိတံ. ဘန္တန္တိ ဘမန္တံ ဓာဝန္တံ၊ ဝါရယေတိ နိဝါရေယျ နိဂ္ဂဏှေယျာတိ အတ္ထော. တန္တိ ဇနံ. အယံ ပနေတ္ထ ယောဇနာ – သာရထိ ဘန္တံ ရထံ ဝါရယေ ဣဝ၊ တထာ ယော ဝေ ဥပ္ပတိတံ ကောဓံ ဝါရယေ၊ တံ အဟံ သာရထိံ ဣတိ ဗြူမိ. ဣတရော ကောဓနိဝါရကတော အညော ရာဇဥပရာဇာဒီနံ သာရထိဘူတော ဇနော ရသ္မိဂ္ဂါဟော ရဇ္ဇုဂ္ဂါဟော နာမာတိ.

ဒုတိယဂါထာယ ဝေဇ္ဇော ဝိသဋံ ဝိတ္ထတံ သပ္ပဝိသံ သပ္ပဿ အာသီဝိသဿ ဝိသံ ဂရဠံ ဩသဓေဟိ ဘေသဇ္ဇေန၊ မန္တေန စ ဝိနေတိ ဣဝ၊ တထာ ယော ဘိက္ခဝေ ဥပ္ပတိတံ ကောဓံ မေတ္တာယ ဝိနေတိ၊ သော ဘိက္ခု ဥရဂေါ ဘုဇဂေါ ပုရာဏံ ပုရေ ဘဝံ ဇိဏ္ဏံ ပုရာဏတ္တာ ဇိဏ္ဏံ တစံ ဇဟာတိ ဣဝ၊ တထာ ဩရပါရံ အပါရသင်္ခါတံ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယသံယောဇနံ ဇဟာတီတိ ယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ.

တတြာတိ ဒွီသု ဂါထာသု. ဝတ္ထု ပန ဝိနယေ အာရူဠှန္တိ ယောဇနာ. အထာတိ ပစ္ဆာ. ယဿ ဒေဝပုတ္တဿာတိ ယေန ဒေဝပုတ္တေန. ပရိဂ္ဂဟောတိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဂဟိတော. သောတိ ဒေဝပုတ္တော. တတောတိ ဥပဂမနတော. ယဒါ ဟောတိ၊ တဒါတိ ယောဇနာ. မဟေသက္ခဒေဝတာသူတိ မဟာပရိဝါရာသု ဒေဝတာသု၊ မဟာတေဇာသု ဝါ. ပဋိက္ကမန္တီတိ အပေန္တိ. ဒေဝတာ ယမ္ပိ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တီတိ ယောဇနာ. တတ္ထေဝါတိ အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနေယေဝ. ဥပဋ္ဌာနန္တိ ဥပဋ္ဌာနတ္ထာယ၊ သမ္ပဒါနတ္ထေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ. အထ ဝါ ဥပဂန္တွာ တိဋ္ဌတိ ဧတ္ထာတိ ဥပဋ္ဌာနံ၊ ဘဂဝတော သမီပဋ္ဌာနံ၊ တံ အာဂန္တွာတိ အတ္ထော. နန္တိ တံ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော.

၉၀. ‘‘ဘဝန္တီ’’တိ ဣမိနာ ဝိရူဠှေ မူလေ နီလဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ ဝဍ္ဎမာနကေ တရုဏရုက္ခဂစ္ဆာဒိကေ ဒဿေတိ. ‘‘အဟုဝတ္ထု’’န္တိ ဣမိနာ ပန ဝဍ္ဎိတွာ ဌိတေ မဟန္တရုက္ခဂစ္ဆာဒိကေ ဒဿေတိ. ‘‘အဟုဝတ္ထု’’န္တိ စ ဟိယျတ္တနိသင်္ခါတာယ တ္ထုံ-ဝိဘတ္တိယာ ဟူ-ဓာတုဿ ဦကာရဿ ဥဝါဒေသော ဟောတိ. ပေါတ္ထကေသု ပန ‘‘အဟုဝတီ’’တိ ပါဌော ဒိဿတိ၊ သော အပါဌောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ‘‘ဇာယန္တီ’’တိ ဣမိနာ ဘူ-ဓာတုဿ သတ္တတ္ထဘာဝံ ဒဿေတိ၊ ‘‘ဝဍ္ဎန္တီ’’တိ ဣမိနာ ဝဍ္ဎနတ္ထဘာဝံ. ဧတန္တိ ‘‘ဘူတဂါမော’’တိ နာမံ. ပီယတေ ယထာကာမံ ပရိဘုဉ္ဇီယတေ၊ ပါတဗ္ဗံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗန္တိ ဝါ ပါတဗျံ၊ ပါသဒ္ဒေါ ယထာကာမပရိဘုဉ္ဇနတ္ထော. တေနာဟ – ‘‘ဆေဒနဘေဒနာဒီဟိ ယထာရုစိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗတာတိ အတ္ထော’’တိ.

၉၁. ‘‘ဣဒါနီ’’တိ ပဒံ ‘‘အာဟာ’’တိ ပဒေ ကာလသတ္တမီ. ယသ္မိန္တိ ဗီဇေ. တန္တိ ဗီဇံ. ပဉ္စ ဗီဇဇာတာနီတိ ဧတ္ထ ဇာတသဒ္ဒဿ တဗ္ဘာဝတ္ထတံ သန္ဓာယ အဋ္ဌကထာသု ဧဝံ ဝုတ္တံ. တဗ္ဘာဝတ္ထဿ ‘‘မူလေ ဇာယန္တီ’’တိ ဣမာယ ပါဠိယာ အသံသန္ဒနတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ သင်္ဂဟကာရေန ‘‘န သမေန္တီ’’တိ. အဋ္ဌကထာစရိယာနံ မတေန သတိ ဇာတသဒ္ဒဿ တဗ္ဘာဝတ္ထဘာဝေ ‘‘မူလေ ဇာယန္တီ’’တိအာဒီသု မူလေ မူလာနိ ဇာယန္တီတိ ဒေါသော ဘဝေယျာတိ မနသိ ကတွာ အာဟ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. တာနီတိ ရုက္ခာဒီနိ. တဿာတိ ‘‘ဘူတဂါမော နာမ ပဉ္စ ဗီဇဇာတာနီ’’တိ ပဒဿ. ဧတန္တိ ‘‘ဗီဇဇာတာနီ’’တိ နာမံ. ဗီဇေသု ဇာတာနိ ဗီဇဇာတာနီတိ ဝုတ္တေ ‘‘မူလေ ဇာယန္တီ’’တိအာဒိနာ သမေတိ. ဧတေနာတိ ‘‘ဗီဇတော’’တိအာဒိနာ သင်္ဂဟောတိ သမ္ဗန္ဓော.

‘‘ယေဟီ’’တိ ပဒံ ‘‘ဇာတတ္တာ’’တိ ပဒေ အပါဒါနံ၊ ဟေတု ဝါ ‘‘ဝုတ္တာနီ’’တိ ပဒေ ကရဏံ၊ ကတ္တာ ဝါ. တေသန္တိ ဗီဇာနံ. ရုက္ခာဒီနံ ဝိရုဟနံ ဇနေတီတိ ဗီဇံ. ‘‘ဗီဇတော’’တိအာဒိနာ ကာရိယောပစာရေန ကာရဏဿ ဒဿိတတ္တာ ကာရဏူပစာရံ ပဒီပေတိ. အညာနိပိ ယာနိ ဝါ ပန ဂစ္ဆဝလ္လိရုက္ခာဒီနိ အတ္ထိ သံဝိဇ္ဇန္တိ၊ တာနိ ဂစ္ဆဝလ္လိရုက္ခာဒီနိ ဇာယန္တိ သဉ္ဇာယန္တီတိ ယောဇနာ. တာနီတိ ဂစ္ဆဝလ္လိရုက္ခာဒီနိ. တဉ္စ မူလံ၊ ပါဠိယံ ဝုတ္တဟလိဒ္ဒါဒိ စ အတ္ထိ၊ သဗ္ဗမ္ပိ ဧတံ မူလဗီဇံ နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထာတိ ဗီဇေသု၊ ခန္ဓဗီဇေသု ဝါ.

၉၂. သညာဝသေနာတိ ‘‘ဗီဇ’’န္တိ သညာဝသေန. ‘‘တတ္ထာ’’တိ ပဒံ ‘‘ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ပဒေ အာဓာရော. ‘‘ယထာ’’တိအာဒိနာ ကာရဏောပစာရေန ကာရိယဿ ဝုတ္တတ္တာ ဖလူပစာရံ ဒဿေတိ. ယံ ဗီဇံ ဝုတ္တံ၊ တံ ဒုက္ကဋဝတ္ထူတိ ယောဇနာ. ယဒေတံ အာဒိပဒန္တိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တေနာတိ အာဒိပဒေန. ရဝီယတိ ဘဂဝတာ ကထီယတီတိ ရုတံ၊ ပါဠိ၊ တဿ အနုရူပံ ယထာရုတံ၊ ပါဠိအနတိက္ကန္တန္တိ အတ္ထော.

ဧတ္ထာတိ ‘‘ဗီဇေ ဗီဇသညီ’’တိအာဒိပဒေ၊ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ ဝါ. ဥဒကေ ဌာတိ ပဝတ္တတီတိ ဥဒကဋ္ဌော၊ ဧဝံ ထလဋ္ဌောပိ. တတ္ထာတိ ဥဒကဋ္ဌထလဋ္ဌေသု. သာသပဿ မတ္တံ ပမာဏံ အဿ သေဝါလဿာတိ သာသပမတ္တိကော. တိလဿ ဗီဇပမာဏံ အဿ သေဝါလဿာတိ တိလဗီဇကော. ပမာဏတ္ထေ ကော. အာဒိသဒ္ဒေန သင်္ခပဏကာဒယော သေဝါလေ သင်္ဂဏှာတိ. တတ္ထ တိလဗီဇပမာဏော ဇလသဏ္ဌိတော နီလာဒိဝဏ္ဏယုတ္တော သေဝါလော တိလဗီဇံ နာမ၊ သပတ္တော အပ္ပကဏ္ဍော ဥက္ခလိပိဓာနာဒိပမာဏော သမူလော ဧကော သေဝါလဝိသေသော သင်္ခေါ နာမ၊ ဘမရသဏ္ဌာနော နီလဝဏ္ဏော ဧကော သေဝါလဝိသေသော ပဏကော နာမ. ဥဒကံ သေဝတီတိ သေဝါလော. တတ္ထာတိ သေဝါလေသု. ယောတိ သေဝါလော. ပတိဋ္ဌိတံ သေဝါလန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ယတ္ထ ကတ္ထစီတိ မူလေ ဝါ နဠေ ဝါ ပတ္တေ ဝါ. ဥဒ္ဓရိတွာတိ ဥပ္ပါဋေတွာ. ‘‘ဟတ္ထေဟီ’’တိ ပဒံ ‘‘ဝိယူဟိတွာ’’တိ ပဒေ ကရဏံ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. တဿာတိ သေဝါလဿ. ဧတ္တာဝတာတိ ဣတော စိတော စ ဝိယူဟနမတ္တေန. ယော သေဝါလော နိက္ခမတိ၊ တံ သေဝါလန္တိ ယောဇနာ. ပရိဿာဝနန္တရေနာတိ ပရိဿာဝနဆိဒ္ဒေန. ဥပ္ပလာနိ အသ္မိံ ဂစ္ဆေတိ ဥပ္ပလိနီ. ပဒုမာနိ အသ္မိံ ဂစ္ဆေတိ ပဒုမိနီ၊ ဣနော၊ ဣတ္ထိလိင်္ဂဇောတကော ဤ. တတ္ထေဝါတိ ဥဒကေယေဝ. တာနီတိ ဝလ္လီတိဏာနိ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. အနန္တကောတိ သာသပမတ္တိကော သေဝါလော. သော ဟိ နတ္ထိ အတ္တတော အန္တော လာမကော သေဝါလော ဧတဿာတိ ကတွာ ‘‘အနန္တကော’’တိ ဝုစ္စတိ. အတ္တနာယေဝ ဟိ သုခုမော၊ တတော သုခုမော သေဝါလော နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော. တတ္ထာတိ ဒုက္ကဋဝတ္ထုဘာဝေ. တမ္ပီတိ ‘‘သမ္ပုဏ္ဏဘူတဂါမံ န ဟောတီ’’တိ ဝစနမ္ပိ. ပိသဒ္ဒေါ မဟာပစ္စရိအာဒိအဋ္ဌကထာစရိယာနံ ဝစနာပေက္ခော. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. န အာဂတော၊ တသ္မာ န သမေတီတိ ယောဇနာ. အထာတိ တသ္မိံ အနာဂတေ. ဧတန္တိ အနန္တကသေဝါလာဒိံ. ဂစ္ဆိဿတီတိ ဝဒေယျာတိ သမ္ဗန္ဓော. တမ္ပီတိ ‘‘ဂစ္ဆိဿတီ’’တိ ဝစနမ္ပိ. ပိသဒ္ဒေါ ပုရိမဋ္ဌကထာစရိယာနံ ဝစနာပေက္ခော.

အဘူတဂါမမူလတ္တာ တာဒိသဿ ဗီဇဂါမဿာတိ ဧတ္ထ ဗီဇဂါမော တိဝိဓော ဟောတိ – ယော သယံ ဘူတဂါမတော ဟုတွာ အညမ္ပိ ဘူတဂါမံ ဇနေတိ၊ အမ္ဗဋ္ဌိအာဒိကော. ယော ပန သယံ ဘူတဂါမတော ဟုတွာ အညံ ပန ဘူတဂါမံ န ဇနေတိ၊ တာလနာဠိကေရာဒိခါဏု. ယော ပန သယမ္ပိ ဘူတဂါမတော အဟုတွာ အညမ္ပိ ဘူတဂါမံ န ဇနေတိ. ပါနီယဃဋာဒီနံ ဗဟိ သေဝါလောတိ. ဘူတဂါမော ပန စတုဗ္ဗိဓော ဟောတိ – ယော သယံ ဗီဇဂါမတော ဟုတွာ အညမ္ပိ ဗီဇဂါမံ ဇနေတိ၊ ဧတရဟိ အမ္ဗရုက္ခာဒိကော. ယော ပန သယံ ဗီဇဂါမတော အဟုတွာဝ အညံ ဗီဇဂါမံ ဇနေတိ၊ အာဒိကပ္ပကာလေ အမ္ဗရုက္ခာဒိကော. ယော ပန သယံ ဗီဇဂါမတော ဟုတွာ အညံ ပန ဗီဇဂါမံ န ဇနေတိ၊ နီလဝဏ္ဏော ဖလိတကဒလီရုက္ခာဒိကော. ယော ပန သယမ္ပိ ဗီဇဂါမတော အဟုတွာ အညမ္ပိ ဗီဇဂါမံ န ဇနေတိ၊ ဣဓ ဝုတ္တော အနန္တကသေဝါလာဒိကောတိ. တတ္ထ စတုတ္ထံ ဘူတဂါမံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အဘူတဂါမမူလကတ္တာ တာဒိသဿ ဗီဇဿာ’’တိ. အယံ ပန တတိယဗီဇဂါမဿ စ စတုတ္ထဘူတဂါမဿ စ ဝိသေသော – တတိယဗီဇဂါမေ မူလပဏ္ဏာနိ န ပညာယန္တိ၊ စတုတ္ထဘူတဂါမေ တာနိ ပညာယန္တီတိ. မူလပဏ္ဏာနံ အပညာယနတ္တာ ဗီဇဂါမောတိ ဝုတ္တော၊ တေသံ ပညာယနတ္တာ ဘူတဂါမောတိ ဝုတ္တော. ဣတရထာ ဟိ ဝိရောဓော ဘဝေယျာတိ. အတ္တနော ဝါဒေ ပါစိတ္တိယဘာဝတော ဂရုကံ၊ မဟာပစ္စရိအာဒီနံ ဝါဒေ ဒုက္ကဋမတ္တဘာဝတော လဟုကံ. ဧတန္တိ ဌာနံ.

ဧဝံ ဥဒကဋ္ဌံ ဒဿေတွာ ထလဋ္ဌံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ထလဋ္ဌေ’’တိအာဒိ. ထလဋ္ဌေ ဝိနိစ္ဆယော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. တတ္ထာတိ ဟရိတခါဏူသု. ဥဒ္ဓံ ဝဍ္ဎတီတိ နဝသာခါနိဂ္ဂမနေန ဆိန္နတော ဥပရိ ဝဍ္ဎတိ. သောတိ ခါဏု. ဖလိတာယ ကဒလိယာ ခါဏု ဗီဇဂါမေန သင်္ဂဟိတောတိ ယောဇနာ. ဖလံ သဉ္ဇာတံ ဧတိဿာတိ ဖလိတာ. တထာတိ ‘‘ဘူတဂါမေနေဝ သင်္ဂဟိတာ’’တိ ပဒါနိ အာကဍ္ဎတိ. ယဒါတိ ယသ္မိံ ကာလေ. ရတနပ္ပမာဏာပီတိ ဟတ္ထပ္ပမာဏာပိ. အထာတိ အပါဒါနတ္ထော၊ တတော ရာသိကရဏတော အညန္တိ အတ္ထော. ဘူမိယံ နိခဏန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘မူလေသု စေဝ ပဏ္ဏေသု စာ’’တိ ဧတ္ထ စသဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထောဝ၊ န ဝိကပ္ပတ္ထောတိ အာဟ ‘‘မူလမတ္တေသု ပနာ’’တိအာဒိ.

ဗီဇာနီတိ မူလာဒိဗီဇာနိ. ဌပိတာနိ ဟောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဥပရီ’’တိ ပဒေန ဟေဋ္ဌာ မူလာနိ စာတိ အတ္ထံ နယေန ဉာပေတိ. န အင်္ကုရေ နိဂ္ဂတမတ္တေယေဝ၊ အထ ခေါ ဟရိတေ နီလပဏ္ဏဝဏ္ဏေ ဇာတေယေဝ ဘူတဂါမသင်္ဂဟော ကာတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဟရိတေ’’တိအာဒိ. တာလဋ္ဌီနံ မူလန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဒန္တသူစိ ဝိယာတိ ဟတ္ထိဒန္တသူစိ ဝိယ. ယထာ အသမ္ပုဏ္ဏဘူတဂါမော တတိယော ကောဋ္ဌာသော န အာဂတော၊ န ဧဝံ အမူလကဘူတဂါမော. သော ပန အာဂတောယေဝါတိ အာဟ ‘‘အမူလကဘူတဂါမေ’’တိ. အမူလိကလတာ ဝိယ အမူလကဘူတဂါမေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော.

ဝန္ဒာကာတိ ရုက္ခာဒနီ. သာ ဟိ သယံ ရုက္ခံ နိဿာယ ဇာယန္တီပိ အတ္တနော နိဿယာနံ ရုက္ခာနံ အဒနတ္တာ ဘက္ခနတ္တာ ဝဒီယတိ ထုတီယတီတိ ‘‘ဝန္ဒာကာ’’တိ ဝုစ္စတိ. အညာ ဝါတိ ဝန္ဒာကာယ အညာ ဝါ. တန္တိ ဝန္ဒာကာဒိံ. တတောတိ ရုက္ခတော. ဝနန္တိ ခုဒ္ဒကော ဂစ္ဆော. ပဂုမ္ဗောတိ မဟာဂစ္ဆော. ဒဏ္ဍကောတိ ရုက္ခော ဒဏ္ဍယောဂတော. တဿာပီတိ အမူလိကလတာယပိ. အယမေဝ ဝိနိစ္ဆယောတိ ဝန္ဒာကာဒိကဿ ဝိနိစ္ဆယော ဝိယ အယံ ဝိနိစ္ဆယော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. ‘‘ဒွေ တီဏိ ပတ္တာနီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ဧကပတ္တော သဉ္ဇာယန္တောပိ အဂ္ဂဗီဇသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ‘‘အနုပသမ္ပန္နေနာ’’တိ ပဒံ ‘‘လိတ္တဿာ’’တိ ပဒေ ကတ္တာ. နိဒါဃသမယေတိ ဂိမှကာလေ. အဗ္ဗောဟာရိကောတိ အာပတ္တိယာ အင်္ဂန္တိ န ဝေါဟရိတဗ္ဗော. ဝေါဟရိတုံ န အရဟတီတိ အတ္ထော. ဧတန္တိ အဗ္ဗောဟာရိကတံ၊ ‘‘သစေ။ပေ။ ပမဇ္ဇိတဗ္ဗာ’’တိ ဝစနံ ဝါ.

အဟိံ သပ္ပံ ဆာဒေတီတိ အဟိစ္ဆတ္တံ၊ တံယေဝ အဟိစ္ဆတ္တကံ. ယထာကထဉ္စိ ဟိ ဗျုပ္ပတ္တိ၊ ရုဠှိယာ အတ္ထဝိနိစ္ဆယော. တသ္မာတိ တတော ဝိကောပနတော. တတ္ထာတိ အဟိစ္ဆတ္တကေ. ဟေဋ္ဌာ ‘‘ဥဒကပပ္ပဋကော’’တိ ဝတွာ ဣဓ ‘‘ရုက္ခပပ္ပဋိကာယပီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ပပ္ပဋကသဒ္ဒေါ ဒွိလိင်္ဂေါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တန္တိ ပပ္ပဋိကံ. ဌိတံ နိယျာသန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဧဝံ ‘‘လဂ္ဂ’’န္တိ ဧတ္ထာပိ. ဟတ္ထကုက္ကုစ္စေနာတိ ဟတ္ထလောလေန. ‘‘ဆိန္ဒန္တဿာပီ’’တိ ပဒေ ဟေတု.

ဝါသတ္ထိကေနာတိ ဝါသံ ဣစ္ဆန္တေန. ‘‘ဩစိနာပေတဗ္ဗာ’’တိ ပဒေ ကတ္တာ. ဥပ္ပါဋေန္တေဟီတိ ဥဒ္ဓရန္တေဟိ. တေသန္တိ သာမဏေရာနံ. သာခံ ဂဟိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဌပိတဿ သိင်္ဂီဝေရဿာတိ ယောဇနာ.

ဆိဇ္ဇနကန္တိ ဆိဇ္ဇနယုတ္တံ၊ ဆိဇ္ဇနာရဟန္တိ အတ္ထော. ‘‘စင်္ကမိတဋ္ဌာနံ ဒဿေဿာမီ’’တိ ဣမိနာ ဝတ္တသီသေန စင်္ကမနံ ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. ‘‘ဘိဇ္ဇတီ’’တိ ဣမိနာ အဘိဇ္ဇမာနေ ဂဏ္ဌိပိ ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ. ဒါရုမက္ကဋကန္တိ မက္ကဋဿ ဟတ္ထော မက္ကဋော ဥပစာရေန၊ မက္ကဋော ဝိယာတိ မက္ကဋကော၊ သဒိသတ္ထေ ကော. ဒါရုသင်္ခါတော မက္ကဋကော ဒါရုမက္ကဋကော. တံ အာကောဋေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. အနိယာမိတတ္တာတိ ဣမန္တိ အနိယာမိတတ္တာ ဝစနဿ. ဣဒံ မဟာသာမညံ၊ ဝိသေသသာမညမ္ပိ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘နာမံ ဂဟေတွာပီ’’တိအာဒိ. သဗ္ဗန္တိ သဗ္ဗံ ဝစနံ.

‘‘ဣမံ ဇာနာတိအာဒီသူ’’တိ ပဒံ ‘‘ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော’’တိ ပဒေ အာဓာရော. ဣမံ မူလဘေသဇ္ဇံ ဇာနာတိ ဣမံ မူလဘေသဇ္ဇံ ယောဇိတုံ ဇာနာတိ ယောဇနာ. ဧတ္တာဝတာတိ ‘‘ဣမံ ဇာနာ’’တိအာဒိဝစနမတ္တေန. ကပ္ပိယန္တိ သမဏဝေါဟာရေန၊ ဝေါဟာရဿ ဝါ ယုတ္တံ အနုရူပံ. ဧတ္ထာတိ ‘‘ကပ္ပိယံ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဝစနေ. နိဗ္ဗဋ္ဋဗီဇမေဝါတိ ဖလတော နိဗ္ဗဋ္ဋေတွာ ဝိသုံ ကတံ ဗီဇံ ဧဝ. တတ္ထာတိ သုတ္တေ. ကရောန္တေန ဘိက္ခုနာ ကာတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ‘‘ကပ္ပိယန္တိ ဝတွာဝါ’’တိ ဣမိနာ ပဌမံ ကတွာ အဂ္ဂိသတ္ထနခါနိ ဥဒ္ဓရိတွာ ပစ္ဆာ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. လောဟမယသတ္ထဿာတိ အယတမ္ဗာဒိလောဟမယဿ သတ္ထဿ. တေဟီတိ မနုဿာဒီနံ နခေဟိ. တေဟီတိ အဿာဒီနံ ခုရေဟိ. တေဟီတိ ဟတ္ထိနခေဟိ. ယေဟီတိ နခေဟိ. တတ္ထဇာတကေဟိပီတိ တသ္မိံ သတ္ထေ ဇာတကေဟိပိ၊ နခေဟီတိ သမ္ဗန္ဓော.

တတ္ထာတိ ပုရိမဝစနာပေက္ခံ. ‘‘ကပ္ပိယံ ကရောန္တေနာ’’တိအာဒိဝစနမပေက္ခတိ. ‘‘ဥစ္ဆုံ ကပ္ပိယံ ကရိဿာမီ’’တိ ဥစ္ဆုမေဝ ဝိဇ္ဈတိ၊ ပဂေဝ. ‘‘ဒါရုံ ကပ္ပိယံ ကရိဿာမီ’’တိ ဥစ္ဆုံ ဝိဇ္ဈတိ၊ ‘‘ဒါရုံ ကပ္ပိယံ ကရိဿာမီ’’တိ ဒါရုမေဝ ဝါ ဝိဇ္ဈတိ၊ ဝဋ္ဋတိ ဧကာဗဒ္ဓတ္တာတိ ဝဒန္တိ. တန္တိ ရဇ္ဇုံ ဝါ ဝလ္လိံ ဝါ. သဗ္ဗံ ခဏ္ဍန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထာတိ မရိစပက္ကေသု. ကဋာဟန္တိ ဧကာယ ဘာဇနဝိကတိယာ နာမမေတံ. ဣဓ ပန ဗီဇာနံ ဘာဇနဘာဝေန တံသဒိသတ္တာ ဖလဖေဂ္ဂုပိ ‘‘ကဋာဟ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဧကာဗဒ္ဓန္တိ ကဋာဟေန ဧကတော အာဗဒ္ဓံ.

တာနီတိ တိဏာနိ. တေနာတိ ရုက္ခပဝဋ္ဋနာဒိနာ. တတြာတိ တသ္မိံ ဌပနပါတနဋ္ဌာနေ. ‘‘မနုဿဝိဂ္ဂဟပါရာဇိကဝဏ္ဏနာယ’’န္တိ ပဒံ ‘‘ဝုတ္တ’’န္တိ ပဒေ သာမညာဓာရော. ဘိက္ခု အဇ္ဈောတ္ထဋော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဩပါတေတိ အာဝါဋေ. သော ဟိ အဝပတနဋ္ဌာနတ္တာ ‘‘ဩပါတော’’တိ ဝုစ္စတိ. ရုက္ခန္တိ အဇ္ဈောတ္ထဋရုက္ခံ. ဘူမိန္တိ ဩပါတထိရဘူမိံ. ဇီဝိတဟေတူတိ နိမိတ္တတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနံ၊ ဇီဝိတကာရဏာတိ အတ္ထော. ‘‘ဘိက္ခုနာ’’တိ ပဒံ ‘‘နိက္ခာမေတု’’န္တိ ပဒေ ဘာဝကတ္တာ၊ ကာရိတကတ္တာ ဝါ. ‘‘အဇ္ဈောတ္ထဋဘိက္ခု’’န္တိ ဝါ ‘‘ဩပါတဘိက္ခု’’န္တိ ဝါ ကာရိတကမ္မံ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗံ. တတ္ထာတိ အနာပတ္တိဘာဝေ၊ အနာပတ္တိဘာဝဿ ဝါ. ဧတဿာတိ သုတ္တဿ. ပရော ပန ကာရုညေန ကရောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတမ္ပီတိ ကာရုညမ္ပိ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါတိ. ပဌမံ.

၂. အညဝါဒကသိက္ခာပဒံ

၉၄. ဒုတိယေ အနာစာရန္တိ အစရိတဗ္ဗံ ကာယဝစီဒွါရဝီတိက္ကမံ. သဗ္ဗနာမဿ အနိယမတ္ထတ္တာ ဣဓ ဝစနန္တိ အာဟ ‘‘အညေန ဝစနေန အညံ ဝစန’’န္တိ. သောတိ ဘိက္ခု၊ ဝဒတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကောတိ ကော ပုဂ္ဂလော. ကိန္တိ ကိံ အာပတ္တိံ. ကိသ္မိန္တိ ကိသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ. ကိန္တိ ကိံ ကမ္မံ. ကန္တိ ကံ ပုဂ္ဂလံ. ကိန္တိ ကိံ ဝစနံ.

ဧတ္ထာတိ ‘‘ကော အာပန္နော’’တိအာဒိပါဠိယံ. ‘‘ဘိက္ခူဟီ’’တိ ပဒံ ‘‘ဝုတ္တော’’တိ ပဒေ ကတ္တာ. အသာရုပ္ပန္တိ ဘိက္ခူနံ အသာရုပ္ပံ. ဧသောတိ ဧသော အတ္ထော၊ ဝိဘဝေါတိ အတ္ထော. ဧတန္တိ ဝတ္ထု. ဘဏန္တော ဝါ ဟုတွာ အညေနညံ ပဋိစရတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထာတိ ပဋိစ္ဆန္နာသနေ. သောတန္တိ သောတဒွါရံ. စက္ခုန္တိ စက္ခုဒွါရံ.

၉၈. အညန္တိ ပုစ္ဆိတတ္ထတော အညံ အပုစ္ဆိတမတ္ထံ. ဘာဝပ္ပဓာနောယံ ကတ္တုနိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘အညေနညံ ပဋိစရဏဿေတံ နာမ’’န္တိ. တုဏှီဘာဝဿာတိ အဘာသနဿ. အာတျူပသဂ္ဂေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ အာဟ ‘‘အာရောပေတူ’’တိ. ဧဝံ ‘‘အရောပိတေ’’တိ ဧတ္ထပိ. တေနာဟ ‘‘အနာရောပိတေ’’တိ.

၁၀၁. တန္တိ အညဝါဒကဝိဟေသကရောပနကမ္မံ. အဿာတိ ဘဝေယျ၊ ဟောတိ ဝါ.

၁၀၂. ကိန္တိ ကိံ ဝစနံ. ယေနာတိ ယေန ဗျာဓိနာ ကထေတုံ န သက္ကောတိ၊ တာဒိသော ဗျာဓိ မုခေ ဟောတီတိ ယောဇနာ. တပ္ပစ္စယာတိ တတော ကထိတကာရဏာတိ. ဒုတိယံ.

၃. ဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပဒံ

၁၀၃. တတိယေ ဘိက္ခူ ဥဇ္ဈာပေန္တီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဘိက္ခူ’’တိ ကာရိတကမ္မတ္တာ ကရဏတ္ထေ ဥပယောဂဝစနန္တိ အာဟ ‘‘တေဟိ ဘိက္ခူဟီ’’တိ. ဩကာရဝိပရီတော ဥကာရောတိ စ ဈေသဒ္ဒေါ ဉာဏတ္ထောတိ စ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဝဇာနာပေန္တီ’’တိ. ‘‘တံ အာယသ္မန္တ’’န္တိ ပဒံ ‘‘အဝဇာနာပေန္တီ’’တိ ပဒေ ဓာတုကမ္မံ. အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတူနံ ဈေသဒ္ဒေါ ဩလောကနတ္ထော စ စိန္တနတ္ထော စ ဟောတိ၊ တေနာဟ ‘‘ဩလောကာပေန္တီ’’တိအာဒိ. ဧတ္ထာတိ ‘‘ဘိက္ခူ ဥဇ္ဈာပေန္တီ’’တိ ပဒေ. ဆန္ဒာယာတိ ဆန္ဒတ္ထံ. ယေသံ သေနာသနာနိ စ ပညပေတိ၊ ဘတ္တာနိ စ ဥဒ္ဒိသတိ၊ တေသံ အတ္တနိ ပေမတ္ထန္တိ အတ္ထော. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ဆန္ဒာယာတိ ဆန္ဒေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣမိနာ လိင်္ဂဝိပလ္လာသနယော ဝုတ္တော. ပရေသံ အတ္တနော ပေမေနာတိ အတ္ထော. ပက္ခပါတေနာတိ အတ္တနော ပက္ခေ ပါတာပနေန.

၁၀၅. ဥဇ္ဈာပေန္တိ အနေနာတိ ဥဇ္ဈာပနကံ. ခိယျန္တိ အနေနာတိ ခိယျနကန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယေန ဝစနေနာ’’တိအာဒိ.

၁၀၆. ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန သမ္မတံ မင်္ကုကတ္တုကာမောတိ သမ္ဗန္ဓံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဥပသမ္ပန္နံ သံဃေန သမ္မတ’’န္တိအာဒိ. သမ္ဗဇ္ဈနံ သမ္ဗန္ဓော၊ ကာတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. ဥပသမ္ပန္နဿ သံဃေန သမ္မတဿ အဝဏ္ဏံ ကတ္တုကာမော အယသံ ကတ္တုကာမောတိ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမေန သမ္ဗန္ဓံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမော ကာတဗ္ဗော’’တိ. ‘‘ဝသေနာ’’တိ ပဒံ ဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမော ကာတဗ္ဗော’’တိ ပဒေ ဝိသေသနံ. ယသ္မာ ဝိသေသော နတ္ထိ၊ တသ္မာ ကတန္တိ ယောဇနာ. တန္တိ ‘‘ခိယျနက’’န္တိ ပဒံ. သော စ ဘိက္ခူတိ ဥဇ္ဈာပနကော စ ခိယျနကော စ သော စ ဘိက္ခု. အထာတိ တသ္မာ ဥဇ္ဈာပနကခိယျနကကရတ္တာ. အဿာတိ ဘိက္ခုနော. အဿာတိ ဘဝေယျ.

‘‘ဥပသမ္ပန္န’’န္တိ ပဒံ ‘‘ဥဇ္ဈာပေတီ’’တိ ပဒေ ဓာတုကမ္မံ ‘‘အနုပသမ္ပန္န’’န္တိ ပဒံ ကာရိတကမ္မံ၊ ‘‘အနုပသမ္ပန္န’’န္တိ ပဒံ ‘‘ဥဇ္ဈာပေတီ’’တိ ကာရိတကိရိယံ အပေက္ခိတွာ ကမ္မံ ဟောတိ. ‘‘ခိယျတီ’’တိ သုဒ္ဓကိရိယာယ အပေက္ခာယ ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တဿ ဝါ’’တိအာဒိ. တဿာတိ အနုပသမ္ပန္နဿ သန္တိကေတိ သမ္ဗန္ဓော. တန္တိ သံဃေန သမ္မတံ ဥပသမ္ပန္နံ. ‘‘သံဃေန အသမ္မတ’’န္တိ ဧတ္ထ န အပလောကနကမ္မေန အသမ္မတံ၊ ကမ္မဝါစာယ ပန အသမ္မတန္တိ အာဟ ‘‘ကမ္မဝါစာယာ’’တိအာဒိ. ဒွေ တယော ဟုတွာ ကမ္မဝါစာယ သမ္မနိတုမသက္ကုဏေယျတ္တာ အသမ္မတန္တိ စ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယတြာ’’တိအာဒိ. ယတြာတိ ယသ္မိံ ဝိဟာရေ. ‘‘အနုပသမ္ပန္နံ သံဃေန သမ္မတ’’န္တိ ဧတ္ထ အနုပသမ္ပန္နဿ သမ္မုတိယော ဒါတုမသက္ကုဏေယျတ္တာ ပုဗ္ဗဝေါဟာရဝသေန သမ္မတန္တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိ. တန္တိ အနုပသမ္ပန္နဘာဝေ ဌိတံ. ဗျတ္တဿာတိ ဝိယတ္တဿ. သံဃေန ဝါ ကတောတိ ယောဇနာတိ. တတိယံ.

၄. ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒံ

၁၀၈. စတုတ္ထေ ဟိမမေဝ ဟိမန္တော၊ ဟိမန္တေ နိယုတ္တော ဟေမန္တိကော၊ ကာလောတိ အာဟ ‘‘ဟေမန္တကာလေ’’တိ. ဩတာပေန္တာ ပက္ကမိံသူတိ သမ္ဗန္ဓော. ကာလသဒ္ဒဿ သမ္ဗန္ဓိသဒ္ဒတ္တာ သမ္ဗန္ဓာပေက္ခောတိ အာဟ ‘‘ယဿ ကဿစီ’’တိ. ဟိမဝဿေနာတိ ဟိမေန စ ဝဿေန စ.

၁၁၀. ‘‘ဝဿိကော’’တိ န သင်္ကေတာတိ အဝဿိကသင်္ကေတာ. ‘‘အဋ္ဌ မာသေ’’တိ သာမညတော ဝုတ္တေပိ ‘‘အဝဿိကသင်္ကေတေ’’တိ ဝိသေသိတတ္တာ ဟေမန္တိကဂိမှိကမာသာယေဝ ဂဟေတဗ္ဗာတိ အာဟ ‘‘စတ္တာရော ဟေမန္တိကေ’’တိအာဒိ. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ရုက္ခေ. န ဦဟဒန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကာကာ ဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဝါသဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. တေနာဟ ‘‘အညေ ဝါ သကုန္တာ’’တိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ အနုဇာနာတိ၊ တသ္မာ. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ရုက္ခေ၊ ဝိဿမိတွာ ဂစ္ဆန္တီတိ ယောဇနာ. ယသ္မိန္တိ ရုက္ခေ၊ ကတွာ ဝသန္တီတိ ယောဇနာ. အဋ္ဌ မာသေ ဧဝါတိ သမ္ဘဝတော အာဟ ‘‘ယေသု ဇနပဒေသူ’’တိအာဒိ. တေသုပီတိ ဇနပဒေသုပိ. အဝဿိကသင်္ကေတေ ဧဝါတိ သမ္ဘဝတော အာဟ ‘‘ယတ္ထာ’’တိအာဒိ. ယတ္ထာတိ ယေသု ဇနပဒေသု. ‘‘ဝိဂတဝလာဟကံ ဝိသုဒ္ဓံ နဘံ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ သစေ အဝိဂတဝလာဟကံ အဝိသုဒ္ဓံ နဘံ ဟောတိ၊ နိက္ခိပိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ. ‘‘ဧဝရူပေ ကာလေ’’တိ ပဒံ ‘‘နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတီ’’တိ ပဒေ အာဓာရော.

အဗ္ဘောကာသိကေနာပီတိ အဗ္ဘောကာသဓုတင်္ဂယုတ္တေနာပိ. ပိသဒ္ဒေါ ရုက္ခမူလိကဿ အပေက္ခကော. ဝတ္တံ ဝိတ္ထာရေန္တော အာဟ ‘‘တဿ ဟီ’’တိအာဒိ. တဿာတိ အဗ္ဘောကာသိကဿ. ဟိသဒ္ဒေါ ဝိတ္ထာရဇောတကော. တတ္ထေဝါတိ ပုဂ္ဂလိကမဉ္စကေယေဝ. သံဃိကံ မဉ္စန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဝီတမဉ္စကောတိ ဝါယိတမဉ္စကော. တသ္မိန္တိ ဝီတမဉ္စကေ. ပုရာဏမဉ္စကော နဿန္တောပိ အနဂ္ဃေါတိ အာဟ ‘‘ပုရာဏမဉ္စကော ဂဟေတဗ္ဗော’’တိ. စမ္မေန အဝနဟိတဗ္ဗောတိ ဩနဒ္ဓေါ၊ သော ဧဝ ဩနဒ္ဓကော. ဂဟေတွာ စ ပန ပညပေတွာ နိပဇ္ဇိတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ယောဇနာ. အသမယေတိ ဝဿိကသင်္ခါတေ အကာလေ. စတုဂ္ဂုဏေနာပီတိ စတုပဋလေနပိ. ဝဋ္ဋန္တိ ဝလာဟကာ အာဝဋ္ဋန္တိ အသ္မိံ သမယေတိ ဝဋ္ဋုလော၊ သော ဧဝ ဝဋ္ဋလိကော၊ သတ္တာဟံ ဝဋ္ဋလိကော၊ သတ္တာဟော ဝါ ဝဋ္ဋလိကော သတ္တာဟဝဋ္ဋလိကော၊ သော အာဒိ ယေသံ တာနီတိ သတ္တာဟဝဋ္ဋလိကာဒီနိ. အာဒိသဒ္ဒေန သတ္တာဟတော ဦနာဓိကာနိ ဂဟေတဗ္ဗာနိ. ကာယာနုဂတိကတ္တာတိ ကာယံ အနုဂမကတ္တာ ကာယသဒိသတ္တာတိ အတ္ထော.

ပဏ္ဏကုဋီသူတိ ပဏ္ဏေန ဆာဒိတကုဋီသု. သဘာဂဘိက္ခူနန္တိ အတ္တနာ သဘာဂဘိက္ခူနံ၊ သန္တိကန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အနောဝဿကေ ဌာနေတိ ယောဇနာ. လဂ္ဂေတွာတိ လမ္ဗေတွာ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. ‘‘သမ္မဇ္ဇနိ’’န္တိ ပဒံ ‘‘ဂဟေတွာ’’တိ ပဒေ အဝုတ္တကမ္မံ၊ ‘‘ဌပေတဗ္ဗာ’’တိ ပဒေ ဝုတ္တကမ္မံ. ဓောဝိတွာတိ သမ္မဇ္ဇနိံ သုဒ္ဓံ ကတွာ. ဥပေါသထာဂါရာဒီသူတိအာဒိသဒ္ဒေန ပရိဝေဏာဒီနိ ဂဟေတဗ္ဗာနိ.

ယော ပန ဘိက္ခု ဂန္တုကာမော ဟောတိ၊ တေနာတိ ယောဇနာ. တတ္ထာတိ သာလာယံ. ယတ္ထ ကတ္ထစီတိ ယသ္မိံ ကိသ္မိဉ္စိ ဌာနေ. ပါကတိကဋ္ဌာနေတိ ပကတိယာ ဂဟိတဋ္ဌာနေ. တတြ တတြေဝါတိ တေသု တေသု စေတိယင်္ဂဏာဒီသုယေဝ. အသနသာလန္တိ အသန္တိ ဘက္ခန္တိ အဿံ သာလာယန္တိ အသနာ၊ အသနာ စ သာ သာလာ စေတိ အသနသာလာ၊ ဘောဇနသာလာတိ အတ္ထော. တတြာတိ တဿ သမ္မဇ္ဇန္တဿ၊ တသ္မိံ ‘‘ဝတ္တံ ဇာနိတဗ္ဗ’’န္တိ ပါဌေ ဝါ. မဇ္ဈတောတိ ပဝိတ္တတော၊ သုဒ္ဓဋ္ဌာနတောတိ အတ္ထော. ပါဒဋ္ဌာနာဘိမုခါတိ သမ္မဇ္ဇန္တဿ ပါဒဋ္ဌာနံ အဘိမုခါ. ဝါလိကာ ဟရိတဗ္ဗာတိ ပံသု စ ဝါလိကာ စ အပနေတဗ္ဗာ. သမ္မုဉ္စနီသလာကာယ ပရံ ပေလ္လေတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော. ဗဟီတိ သမ္မဇ္ဇိတဗ္ဗတလတော ဗဟိ.

၁၁၁. မသာရကောတီတိ ဧတ္ထ ဣတိသဒ္ဒေါ နာမပရိယာယော၊ မသာရကော နာမာတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဗုန္ဒိကာဗဒ္ဓေါတီတိအာဒီသုပိ. ပါဒေ မသိတွာ ဝိဇ္ဈိတွာ တတ္ထ အဋနိယော ပဝေသေတဗ္ဗာ ဧတ္ထာတိ မသာရကော. ဗုန္ဒော ဧဝ ဗုန္ဒိကော၊ ပါဒေါ၊ တသ္မိံ အာဗဒ္ဓါ ဗန္ဓိတာ အဋနီ ယဿာတိ ဗုန္ဒိကာဗဒ္ဓေါ. ကုဠီရဿ ပါဒေါ ဝိယ ပါဒေါ ယဿာတိ ကုဠီရပါဒကော၊ ယထာ ကုဠီရော ဝင်္ကပါဒေါ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဝင်္ကပါဒေါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာဟစ္စ အင်္ဂေ ဝိဇ္ဈိတွာ တတ္ထ ပဝေသိတော ပါဒေါ ယဿာတိ အာဟစ္စပါဒကော. အာဏိန္တိ အဂ္ဂခိလံ. မဉ္စတိ ပုဂ္ဂလံ ဓာရေတီတိ မဉ္စော. ပီဌတိ ဝိသမဒုက္ခံ ဟိံသတီတိ ပီဌံ. ပဏဝေါတိ ဧကော တူရိယဝိသေသော၊ တဿ သဏ္ဌာနံ ကတွာတိ အတ္ထော. တဉှိ ဧတရဟိ ဗုဒ္ဓပဋိမဿ ပလ္လင်္ကသဏ္ဌာနံ ဟောတိ. တန္တိ ကောစ္ဆံ. ကရောန္တိ ကိရာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထာတိ သေနာသနပရိဘောဂေ. ဟီတိ သစ္စံ. တန္တိ ကောစ္ဆံ မဟဂ္ဃံ ဟောတိ၊ မဟဂ္ဃတ္တာ ဘဒ္ဒပီဌန္တိပိ ဝုစ္စတိ. ယေနာတိ ယေန ဘိက္ခုနာ. ‘‘ထာမမဇ္ဈိမဿာ’’တိ ပဒေန ပမာဏမဇ္ဈိမံ နိဝတ္တေတိ.

ဧတ္ထာတိ ‘‘အနာပုစ္ဆံ ဝါ ဂစ္ဆေယျာ’’တိ ပဒေ. ထေရော အာဏာပေတီတိ ယောဇနာ. အာဏာပေတီတိ စ အာဏ-ဓာတုယာ ဧဝ ပေသနသင်္ခါတဿ ဟေတွတ္ထဿ ဝါစကတ္တာ ဏာပေသဒ္ဒေါ သွတ္ထောဝ. သောတိ ဒဟရော. တထာတိ ယထာ ထေရေန ဝုတ္တော၊ တထာ ကတွာတိ အတ္ထော. တတ္ထာတိ ဒိဝါဋ္ဌာနေ၊ မဉ္စပီဌေ ဝါ. တတောတိ ဌပနကာလတော. ပရိဗုန္ဓေတိ ဟိံ သေတီတိ ပလိဗောဓော၊ ပရိသဒ္ဒေါ ဥပသဂ္ဂေါ၊ သော ဝိကာရဝသေန အညထာ ဇာတော. သော ပလိဗောဓော အညတ္ထ အာဝါသာဒိကော၊ ဣဓ ပန သန္ထရာပိတမဉ္စာဒိကော. သာယန္တိ သာယနှေ၊ ဘုမ္မတ္ထေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ. ထေရော ဘဏတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထာတိ မဉ္စပီဌေ. ‘‘ဗာလော ဟောတီ’’တိ ဝတွာ တဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အနုဂ္ဂဟိတဝတ္တော’’တိ. အနုဂ္ဂဟိတံ ဝတ္တံ ယေနာတိ အနုဂ္ဂဟိတဝတ္တော၊ ထေရော. တဇ္ဇေတီတိ ဥဗ္ဗေဇေတိ. တသ္မိန္တိ ဒဟရေ. အဿာတိ ထေရဿ.

အာဏတ္တိက္ခဏေယေဝါတိ ထေရဿ ပေသနက္ခဏေယေဝ. ဒဟရော ဝဒတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ထေရော’’တိ ပဒံ ‘‘ဝတွာ ဂစ္ဆတီ’’တိ ပဒဒွယေ ကတ္တာ၊ ‘‘ကာရေတဗ္ဗော’’တိ ပဒေ ကမ္မံ. နန္တိ မဉ္စပီဌံ၊ ‘‘ပညပေတွာ’’တိပဒမပေက္ခိယ ဧဝံ ဝုတ္တံ. နန္တိ ဒဟရံ ဝါ. ‘‘ဝတွာ’’တိ ပဒမပေက္ခိယ ဧဝံ ဝုတ္တံ. တတ္ထေဝါတိ မဉ္စပီဌေယေဝ. အဿာတိ ထေရဿ. တတ္ထာတိ ဒိဝါဋ္ဌာနေ. ဘောဇနသာလတော အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တောတိ ဘောဇနသာလတော နိက္ခမိတွာ မဉ္စပီဌပညာပနဋ္ဌာနတော အညံ ဌာနံ ဂစ္ဆန္တော၊ ထေရောတိ ယောဇနာ. တတ္ထေဝါတိ ဒိဝါဋ္ဌာနေယေဝ. ယတြိစ္ဆတီတိ ယံ ဌာနံ ဂန္တုမိစ္ဆတီတိ အတ္ထော. အန္တရသန္နိပါတေတိ သကလံ အဟောရတ္တံ အသန္နိပါတေတွာ အန္တရေ သန္နိပါတေ သတီတိ ယောဇနာ.

တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဌာနေ. အာဂန္တုကာ ဂဏှန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတောတိ ဂဏှနတော. တေသန္တိ အာဂန္တုကာနံ. ယေဟီတိ အာဝါသိကော ဝါ ဟောတု၊ အာဂန္တုကော ဝါ၊ ယေဟိ ဘိက္ခူဟိ. တေတိ နိသိန္နကဘိက္ခူ. ဥဒ္ဓံ ပါဠိပါဌံ သာရေတိ ပဝတ္တေတီတိ ဥဿာရကော. ဓမ္မကထာယံ သာဓူတိ ဓမ္မကထိကော. တသ္မိန္တိ ဥဿာရကေ ဝါ ဓမ္မကထိကေ ဝါ. အဟောရတ္တန္တိ အဟော စ ရတ္တိ စ အဟောရတ္တံ၊ အစ္စန္တသံယောဂပဒံ. ဣတရသ္မိန္တိ ပဌမံ နိသိန္နဘိက္ခုတော အညသ္မိံ ဘိက္ခုမှီတိ ယောဇနာ. အန္တောဥပစာရဋ္ဌေယေဝါတိ လေဍ္ဍုပါတသင်္ခါတဿ ဥပစာရဿ အန္တော ဌိတေယေဝ၊ အနာဒရေ စေတံ ဘုမ္မံ. သဗ္ဗတ္ထာတိ အာပတ္တိဝါရအနာပတ္တိဝါရေသု.

၁၁၂. စိမိလိကံ ဝါတိအာဒီသု ဝိနိစ္ဆယော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. တန္တိ စိမိလိကတ္ထရဏံ. ဥတ္တရိ အတ္ထရိတဗ္ဗန္တိ ဥတ္တရတ္ထရဏန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဥတ္တရတ္ထရဏံ နာမာ’’တိအာဒိ. ဘူမိယန္တိ သုဓာဒိပရိကမ္မေန အကတာယံ ပကတိဘူမိယံ. စမ္မခဏ္ဍောတိ ဧတ္ထ စမ္မံယေဝ အန္တေ ခဏ္ဍတ္တာ ဆိန္နတ္တာ စမ္မခဏ္ဍောတိ ဝုစ္စတိ. နနု သီဟစမ္မာဒီနိ န ကပ္ပန္တီတိ အာဟ ‘‘အဋ္ဌကထာသု ဟီ’’တိအာဒိ. ဟီတိ သစ္စံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ န ဒိဿတိ၊ တသ္မာ. ပရိဟရဏေယေဝါတိ အတ္တနော သန္တကန္တိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ၊ ပုဂ္ဂလိကန္တိ ဝါ ပရိဂ္ဂဟေတွာ တံ တံ ဌာနံ ဟရဏေယေဝ. ပါဒေါ ပုဉ္ဆီယတိ သောဓီယတိ ဧတာယာတိ ပါဒပုဉ္ဆနီတိ ကတွာ ရဇ္ဇုပိလောတိကာယော ပါဒပုဉ္ဆနီတိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ပါဒပုဉ္ဆနီ နာမာ’’တိအာဒိ. မယသဒ္ဒလောပံ ကတွာ ဖလကပီဌန္တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဖလကပီဌံ နာမ ဖလကမယံ ပီဌ’’န္တိ. ဖလကဉ္စ ပီဌဉ္စ ဖလကပီဌန္တိ ဝါ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘အထ ဝါ’’တိ. ဧတေနာတိ ‘‘ဖလကပီဌ’’န္တိ ပဒေန. ‘‘သင်္ဂဟိတ’’န္တိ ပဒေ ကရဏံ၊ ကတ္တာ ဝါ. ဗီဇနိပတ္တကန္တိ စတုရဿဗီဇနီယေဝ သကုဏပတ္တသဒိသတ္တာ ဗီဇနိပတ္တကံ၊ သဒိသတ္ထေ ကော. ‘‘အဇ္ဈောကာသေ’’တိ ပဒံ ‘‘ပစိတွာ’’တိ ပဒေ အာဓာရော. အဂ္ဂိသာလာယန္တိ အဂ္ဂိနာ ပစနသာလာယံ. ပဗ္ဘာရေတိ လေဏသဒိသေ ပဗ္ဘာရေ. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ဌာနေ.

ယသ္မိန္တိ ပုဂ္ဂလေ. ‘‘အတ္တနော ပုဂ္ဂလိကမိဝ ဟောတီ’’တိ ဣမိနာ အနာပတ္တီတိ ဒဿေတိ.

၁၁၃. ယော ဘိက္ခု ဝါ လဇ္ဇီ ဟောတိ၊ တထာရူပံ ဘိက္ခုံ ဝါ တိ ယောဇနာ. ‘‘လဇ္ဇီ ဟောတီ’’တိ ဝတွာ တဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အတ္တနော ပလိဗောဓံ ဝိယ မညတီ’’တိ. ယောတိ အာပုစ္ဆကော ဘိက္ခု. ‘‘ကေနစိ ဥပဒ္ဒုတံ ဟောတီ’’တိ သင်္ခေပေန ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရေန္တော အာဟ ‘‘သစေပိ ဟီ’’တိအာဒိ. ဟိသဒ္ဒေါ ဝိတ္ထာရဇောတကော. ဝုဍ္ဎတရော ဘိက္ခု ဂဏှာတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တံ ပဒေသန္တိ သေနာသနဋ္ဌပိတဋ္ဌာနံ. အာပဒါသူတိ ဝိပတ္တီသူတိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဒုတိယသေနာသနသိက္ခာပဒံ

၁၁၆. ပဉ္စမေ မဉ္စကဘိသီတိ မဉ္စေ အတ္ထရိတဗ္ဗော မဉ္စကော၊ သောယေဝ ဘိသီတိ မဉ္စကဘိသိ. ဧဝံ ပီဌကဘိသိပိ. ပါဝါရော ကောဇဝေါတိ ဒွေယေဝ ပစ္စတ္ထရဏန္တိ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘ပါဝါရော’’တိအာဒိ. ဝုတ္တန္တိ အဋ္ဌကထာသု ဝုတ္တံ. ဒုတိယာတိက္ကမေတိ ဒုတိယပါဒါတိက္ကမေ. သေနာသနတောတိ သစေ ဧကံ သေနာသနံ ဟောတိ၊ တတော. အထ ဗဟူနိ သေနာသနာနိ ဟောန္တိ၊ သဗ္ဗပစ္ဆိမသေနာသနတော. ဧကော လေဍ္ဍုပါတော သေနာသနဿ ဥပစာရော ဟောတိ၊ ဧကော ပရိက္ခေပါရဟောတိ အာဟ ‘‘ဒွေ လေဍ္ဍုပါတာ’’တိ.

သစေ ဘိက္ခု၊ သာမဏေရော၊ အာရာမိကော စာတိ တယော ဟောန္တိ၊ ဘိက္ခုံ အနာပုစ္ဆိတွာ သာမဏေရော ဝါ အာရာမိကော ဝါ န အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော. အထ သာမဏေရော၊ အာရာမိကော စာတိ ဒွေ ဟောန္တိ၊ သာမဏေရံ အနာပုစ္ဆိတွာ အာရာမိကောဝ န အာပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဘိက္ခုမှိ သတီ’’တိအာဒိ. တီသုပိ အသန္တေသု အာပုစ္ဆိတဗ္ဗဝိဓိံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘တသ္မိမ္ပိ အသတီ’’တိအာဒိ. ယေနာတိ ဥပါသကေန၊ ‘‘ကာရိတော’’တိ ပဒေ ကတ္တာ. တဿာတိ ဝိဟာရသာမိကဿ. တသ္မိမ္ပိ အသတိ ဂန္တဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ပါသာဏေသူတိ ပါသာဏဖလကေသု. သစေ ဥဿဟတီတိ သစေ သက္ကောတိ. ဥဿဟန္တေန ဘိက္ခုနာ ဌပေတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. တေပီတိ ဥပါသကာပိ၊ န သမ္ပဋိစ္ဆန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထာတိ ဒါရုဘဏ္ဍာဒီသု.

ပရိစ္ဆေဒါကာရေန ဝေဏီယတိ ဒိဿတီတိ ပရိဝေဏံ. ‘‘အထ ခေါ’’တိ ပဒံ ‘‘ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ပဒေ အရုစိလက္ခဏံ. ‘‘အာသန္နေ’’တိ ဣမိနာ ဥပစာရသဒ္ဒဿ ဥပဋ္ဌာနတ္ထအညရောပနတ္ထေ နိဝတ္တေတိ. ယသ္မာ ဝမ္မိကရာသိယေဝ ဟောတိ၊ တသ္မာတိ ယောဇနာ. ဥပစိနန္တီတိ ဥပစိကာ၊ တာဟိ နိမိတ္တဘူတာဟိ ပလုဇ္ဇတိ နဿတီတိ အတ္ထော. သေနာသနန္တိ ဝိဟာရံ. ခါယိတုန္တိ ခါဒိတုံ၊ အယမေဝ ဝါ ပါဌော. တန္တိ မဉ္စပီဌံ. မဉ္စပီဌံ ဝိဟာရေ အပညပေတွာ ဝိဟာရူပစာရေ ပညာပနဿ ဝိသေသဖလံ ဒဿေတုံ အာဟ ‘‘ဝိဟာရူပစာရေ ပနာ’’တိအာဒိ. ဝိဟာရူပစာရေ ပညပိတန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

၁၁၈. ‘‘ဂစ္ဆန္တေနာ’’တိ ပဒံ ‘‘ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိ ပဒေ ကတ္တာ. တထေဝါတိ ယထာ ပုရိမဘိက္ခု ကရောတိ၊ တထေဝ. ဝသန္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိသာမေတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ရတ္တိဋ္ဌာနန္တိ ရတ္တိံ ဝသနဋ္ဌာနံ.

ယာ ဒီဃသာလာ ဝါ ယာ ပဏ္ဏသာလာ ဝါ ဥပစိကာနံ ဥဋ္ဌာနဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ တတောတိ ယောဇနာ. တသ္မိန္တိ ဒီဃသာလာဒိကေ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ၊ သန္တိဋ္ဌန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. သိလုစ္စယောတိ ပဗ္ဗတော၊ တသ္မိံ လေဏံ သိလုစ္စယလေဏံ၊ ပဗ္ဗတဂုဟာတိ အတ္ထော. ဥပစိကာသင်္ကာတိ ဥပစိကာနံ ဥဋ္ဌာနဋ္ဌာနန္တိ အာသင်္ကာ. တတောတိ ပါသာဏပိဋ္ဌိယံ ဝါ ပါသာဏထမ္ဘေသု ဝါ ကတသေနာသနာဒိတော. အာဂန္တုကော ယော ဘိက္ခု အနုဝတ္တန္တော ဝသတီတိ သမ္ဗန္ဓော. သောတိ အာဂန္တုကော ဘိက္ခု. ပုန သောတိ အာဂန္တုကော ဘိက္ခုယေဝ. တတောတိ ဂဟေတွာ ဣဿရိယေန ဝသနတော. ဥဘောပီတိ အာဝါသိကောပိ အာဂန္တုကောပိ ဒွေ ဘိက္ခူ. တေသူတိ ဒွီသု တီသု. ပစ္ဆိမဿာတိ သဗ္ဗပစ္ဆိမဿ. အာဘောဂေနာတိ အာဘောဂမတ္တေန မုတ္တိ နတ္ထိ၊ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗမေဝါတိ အဓိပ္ပါယော. အညတောတိ အညာဝါသတော. အညတြာတိ အညသ္မိံ အာဝါသေ. တတ္ထေဝါတိ အာနီတာဝါသေယေဝ. တေနာတိ ဝုဍ္ဎတရေန၊ ‘‘သမ္ပဋိစ္ဆိတေ’’တိ ပဒေ ကတ္တာ. သမ္ပဋိစ္ဆိတေတိ ဝုဍ္ဎတရေန သမ္ပဋိစ္ဆိတေပိ ဣတရဿ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ အာပုစ္ဆိတတ္တာတိ ဝဒန္တိ. နဋ္ဌံ ဝါတိ နဋ္ဌေ ဝါ သေနာသနေ သတိ ဂီဝါ န ဟောတီတိ ယောဇနာ. အညဿာတိ အဝိဿာသိကပုဂ္ဂလဿ. နဋ္ဌာနီတိ နဋ္ဌေသု မဉ္စပီဌေသု သန္တေသု.

ဝုဍ္ဎတရော ဘိက္ခု စ ဣဿရိယော စ ယက္ခော စ သီဟော စ ဝါဠမိဂေါ စ ကဏှသပ္ပေါ စ ဝုဍ္ဎ။ပေ။ ကဏှသပ္ပါ၊ တေ အာဒယော ယေသံ တေတိ ဝုဍ္ဎ။ပေ။ ကဏှသပ္ပါဒယော၊ တေသု. အာဒိသဒ္ဒေန ပေတာဒယော သင်္ဂဏှာတိ. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ဌာနေ. အဿာတိ ဘိက္ခုနော. ‘‘ပလိဗုဒ္ဓေါ’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပဒ္ဒုတော’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. အနုပခဇ္ဇသိက္ခာပဒံ

၁၁၉. ဆဋ္ဌေ ရူမ္ဘိတွာတိ နိဝါရေတွာ၊ အာဝရဏံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဝဿဂ္ဂေနာတိ ဝဿဂဏနာယ. အနုပခဇ္ဇာတိ ဧတ္ထ ခဒ ဟိံသာယန္တိ ဓာတုပါဌေသု (သဒ္ဒနီတိဓာတုမာလာယံ ၁၅ ဒကာရန္တဓာတု) ဝုတ္တတ္တာ ခဒသဒ္ဒေါ ဟိံသတ္ထော ဟောတိ. အနုသမီပံ ဥပဂန္တွာ ခဒနံ ဟိံ သနံ နာမ အနုသမီပံ ပဝိသနမေဝါတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အနုပဝိသိတွာ’’တိ.

၁၂၀. ‘‘ဇာန’’န္တိ ဧတ္ထ ဇာနနာကာရံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘အနုဋ္ဌာပနီယော အယ’’န္တိ. တေနေဝါတိ ဇာနနဟေတုနာ ဧဝ. အဿာတိ ‘‘ဇာန’’န္တိပဒဿ. ဟီတိ ဝိတ္ထာရဇောတကော. သံဃော ပန ဒေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ယဿာတိ ဝုဍ္ဎာဒီသု အညတရဿ. ဧတ္ထာတိ ဝုဍ္ဎဂိလာနာဒီသု. ဂိလာနဿပိ ဒေတီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဂိလာနော’’တိ ပဒံ ‘‘န ပီဠေတဗ္ဗော၊ အနုကမ္ပိတဗ္ဗော’’တိပဒဒွယေ ဝုတ္တကမ္မံ. ‘‘ကာမဉ္စာ’’တိ ပဒဿ အနုဂ္ဂဟတ္ထဇောတကတ္တာ ပနသဒ္ဒေါ ဂရဟတ္ထဇောတကော.

၁၂၁. မဉ္စပီဌာနံ ဥပစာရော နာမာတိ သမ္ဗန္ဓော. ယတောတိ ယတော ကုတောစိ ဌာနတော. ယာဝ မဉ္စပီဌံ အတ္ထိ၊ တာဝ ဥပစာရော နာမာတိ ယောဇနာ. တသ္မိံ ဥပစာရေ ဌိတဿ ဘိက္ခုနော ဥပစာရေတိ သမ္ဗန္ဓော.

‘‘အဘိနိသီဒတိ ဝါ အဘိနိပဇ္ဇတိ ဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဝါသဒ္ဒဿ အနိယမဝိကပ္ပတ္ထံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘အဘိနိသီဒနမတ္တေနာ’’တိအာဒိ.

၁၂၂. ဣတောတိ ဝါရတော. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ ပါစိတ္တိယဝါရေ. ယထာ ဝုတ္တော၊ ဧဝန္တိ သမ္ဗန္ဓော. သဗ္ဗတ္ထေဝါတိ သဗ္ဗေသု ဧဝ ဝိဟာရပရိဝေဏေသု. အဿာတိ ဝိသဘာဂပုဂ္ဂလဿ. ဣဓာပီတိ ဣမသ္မိမ္ပိ သိက္ခာပဒေ. တတ္ထာတိ ဝိဿာသိကပုဂ္ဂလေ.

၁၂၃. ပါဠိယံ ‘‘အာပဒါသူ’’တိပဒံ ‘‘ပဝိသတီ’’တိ အဇ္ဈာဟာရပဒေန သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘အာပဒါသူတိအာဒီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. နိက္ကဍ္ဎနသိက္ခာပဒံ

၁၂၆. သတ္တမေ ယေ ပါသာဒါ ဝါ ယာနိ ဝါ စတုဿာလာနီတိ ယောဇနာ. စတဿော ဘူမိယော ဧတေသန္တိ စတုဘူမကာ. ဧဝံ ပဉ္စဘူမကာ. ကောဋ္ဌကာနီတိ ဒွါရကောဋ္ဌကာနိ. ‘‘ပါသာဒါ’’တိပဒမပေက္ခိယ ဝုတ္တံ ‘‘ယေ’’တိပဒံ၊ ‘‘စတုဿာလာနီ’’တိပဒေ အပေက္ခိတေ ‘‘ယာနီ’’တိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ဟောတိ. သေနာသနေသု ဧကေန ပယောဂေန ဗဟုကေ ဒွါရေ ဘိက္ခုံ အတိက္ကာမေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. နာနာပယောဂေဟိ နာနာဒွါရေ ဘိက္ခုံ အတိက္ကာမေန္တဿာတိ ယောဇနာ. ‘‘ဒွါရဂဏနာယာ’’တိဣမိနာ ပယောဂဂဏနာယာတိပိ အတ္ထံ ဉာပေတိ အတ္ထတော ပါကဋတ္တာ. အနာမသိတွာတိ အဆုပိတွာ.

ဧတ္တကာနီတိ ဧတပမာဏာနိ. တဿာတိ နိက္ကဍ္ဎိယမာနဿ ဘိက္ခုဿ. ဂါဠှန္တိ ဒဠှံ.

၁၂၇. ဣဓာပီတိ ဣမသ္မိမ္ပိ သိက္ခာပဒေ. ပိသဒ္ဒေါ ပုရိမသိက္ခာပဒါပေက္ခော. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု သိက္ခာပဒေသု. ယတြာတိ ယသ္မိံ သိက္ခာပဒေ.

၁၂၈. သောတိ ဘဏ္ဍနကာရကကလဟကာရကော ဘိက္ခု. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. ပက္ခန္တိ အတ္တနော ပက္ခံ. နိက္ကဍ္ဎိယမာနပုဂ္ဂလပက္ခေ ဥမ္မတ္တကဿ နိက္ကဍ္ဎတိ ဝါ နိက္ကဍ္ဎာပေတိ ဝါတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. နိက္ကဍ္ဎကပုဂ္ဂလပက္ခေ ဥမ္မတ္တကဿ အနာပတ္တီတိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗန္တိ. သတ္တမံ.

၈. ဝေဟာသကုဋိသိက္ခာပဒံ

၁၂၉. အဋ္ဌမေ အစ္ဆန္နတလတ္တာ ဥပရိ ဝေဟာသော ဧတိဿာတိ ဥပရိဝေဟာသာ၊ သာ စ သာ ကုဋိ စေတိ ဥပရိဝေဟာသကုဋီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဥပရိအစ္ဆန္နတလာယာ’’တိ. တဿာ ကုဋိယာ သရူပံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဒွိဘူမိကကုဋိယာ ဝါ’’တိအာဒိ. ‘‘မဉ္စ’’န္တိ ပဒံ ‘‘အဘီ’’တိဥပသဂ္ဂေန သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘အဘိဘဝိတွာ’’တိ. ‘‘နိသီဒတီ’’တိ ကိရိယာပဒေန ဝါ ယောဇေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဘုမ္မတ္ထေ ဝါ’’တိအာဒိ. ဧတန္တိ ‘‘မဉ္စ’’န္တိပဒေ ဧတံ ဝစနံ ဥပယောဂဝစနံ. အထ ဝါ ဧတန္တိ ‘‘မဉ္စ’’န္တိပဒံ ဥပယောဂဝစနဝန္တံ. ဧတ္ထ စ ပစ္ဆိမသမ္ဗန္ဓေ အဘီတျူပသဂ္ဂေါ ပဒါလင်္ကာရမတ္တော ပဒဝိဘူသနမတ္တောတိ အာဟ ‘‘အဘီတိ ဣဒံ ပနာ’’တိအာဒိ. ပဒသောဘဏတ္ထန္တိ ပဒဿ အလင်္ကာရတ္ထံ ဝိဘူသနတ္ထံ ပဒဿ ဖုလ္လိတတ္ထန္တိ အဓိပ္ပါယော. နိပတိတွာတိ ဧတ္ထ နီတျူပသဂ္ဂေါ ဓာတွတ္ထာနုဝတ္တကောတိ အာဟ ‘‘ပတိတွာ’’တိ. အထ ဝါ နိက္ခန္တတ္ထဝါစကောတိ အာဟ ‘‘နိက္ခမိတွာ ဝါ’’တိ. ဣမိနာ နီတျူပသဂ္ဂဿ ဓာတွတ္ထဝိသေသကတံ ဒီပေတိ၊ နိက္ခန္တော ဟုတွာ ပတိတွာတိ အတ္ထော. ဟီတိ ယသ္မာ. အာဏီတိ အဂ္ဂခီလာ.

၁၃၁. ယာ ကုဋိ သီသံ န ဃဋ္ဋေတိ၊ သာ အသီသဃဋ္ဋာ နာမာတိ ယောဇနာ. ‘‘ပမာဏမဇ္ဈိမဿာ’’တိဣမိနာ ထာမမဇ္ဈိမံ နိဝတ္တေတိ. သဗ္ဗဟေဋ္ဌိမာဟီတိ သဗ္ဗေသံ ဒဗ္ဗသမ္ဘာရာနံ ဟေဋ္ဌာ ဌိတာဟိ. တုလာဟီတိ ဂေဟထမ္ဘာနမုပရိ ဝိတ္ထာရဝသေန ဌိတေဟိ ကဋ္ဌဝိသေသေဟိ. ဣမိနာ အဋ္ဌကထာဝစနေန စ တုလာယ သရူပံ ပါကဋံ. ကေစိ ပန တုလာယ သရူပံ အညထာ ဝဒန္တိ. ဧတေနာတိ ‘‘မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ အသီသဃဋ္ဋာ’’တိဝစနေန ဒဿိတာ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဟီတိ သစ္စံ. ယာ ကာစိ ကုဋိ ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ. ဥပရီတိ ဒွိဘူမိကကုဋိယံ ဘူမိတော ဥပရိ ဘူမိယံ. အစ္ဆန္နတလာတိ အနုလ္လောစတလာ၊ အဝိတာနတလာတိ အတ္ထော. ဣဓ ပနာတိ ဣမသ္မိံ ပန သိက္ခာပဒေ.

၁၃၃. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. ယာယန္တိ ယာ အယံ ကုဋိ. တတ္ထာတိ တဿံ သီသဃဋ္ဋကုဋိယံ. အနောဏတေန ဘိက္ခုနာတိ ယောဇနာ. ယဿာတိ ကုဋိယာ. အပရိဘောဂန္တိ န ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ၊ န ပရိဘုဉ္ဇနာရဟန္တိ အတ္ထော. ပတာဏီတိ ပတနဿ နိဝါရဏာ အာဏိ အဂ္ဂခီလာ. သာ ဟိ အာဗန္ဓံ နယတိ ပဝတ္တေတီတိ အာဏီတိ ဝုစ္စတိ. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ မဉ္စပီဌေ. န နိပ္ပတန္တီတိ နိက္ခန္တော ဟုတွာ န ပတန္တိ. အာဟစ္စပါဒကေတိ အင်္ဂေ အာဟနိတွာ ဝိဇ္ဈိတွာ တတ္ထ ပဝေသိတပါဒကေ. နာဂဒန္တကာဒီသူတိ နာဂဿ ဒန္တော ဝိယာတိ နာဂဒန္တကော၊ သဒိသတ္ထေ ကော၊ သော အာဒိ ယေသံ တေတိ နာဂဒန္တကာဒယော၊ တေသု. အာဒိသဒ္ဒေန ဘိတ္တိခီလာဒယော သင်္ဂဏှာတီတိ. အဋ္ဌမံ.

၉. မဟလ္လကဝိဟာရသိက္ခာပဒံ

၁၃၅. နဝမေ ပိဋ္ဌသင်္ဃာဋဿာတိ ဒွါရဗာဟာယ. သာ ဟိ ပိဋ္ဌေ ဒွိန္နံ ကဝါဋာနံ သံ ဧကတော ဃာဋော ဃဋနံ သမာဂမော ဧတဿတ္ထီတိ ပိဋ္ဌသင်္ဃာဋောတိ ဝုစ္စတိ. ကုရုန္ဒိယံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. မဟာအဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တန္တိ ယောဇနာ. တန္တိ မဟာအဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တဝစနံ. ဧဝံ ‘‘တဒေဝါ’’တိ ဧတ္ထာပိ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. ဘဂဝတာပီတိ န မဟာအဋ္ဌကထာစရိယေဟိ ဧဝ ဝုတ္တံ၊ အထ ခေါ ဘဂဝတာပိ ကတောတိ ယောဇနာ. ဒွါရဗန္ဓေန အဂ္ဂဠဿ အဝိနာဘာဝတော ‘‘အဂ္ဂဠဋ္ဌပနာယာ’’တိ ဝုတ္တေပိ အဂ္ဂဠေန သဟ ဒွါရဗန္ဓဋ္ဌပနာယာတိ အတ္ထောဝ ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘သကဝါဋကဒွါရဗန္ဓဋ္ဌပနာယာ’’တိ. အဂ္ဂဠောတိ ကဝါဋဖလကော. ဣမမေဝတ္ထန္တိ မယာ ဝုတ္တံ ဣမံ ဧဝ အတ္ထံ သန္ဓာယာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထာတိ ‘‘အဂ္ဂဠဋ္ဌပနာယာ’’တိဝစနေ. အဓိပ္ပါယောတိ ဘဂဝတော အဘိသန္ဓိ. ဟိ-သဒ္ဒေါ ဝိတ္ထာရဇောတကော. ကမ္ပတီတိ ဘုသံ ကမ္ပတိ. စလတီတိ ဤသံ စလတိ. တေနာတိ တေန သိထိလပတနဟေတုနာ. မာတိကာယံ၊ ပဒဘာဇနီယဉ္စ ‘‘အဂ္ဂဠဋ္ဌပနာယာ’’တိပဒဿ သမ္ဗန္ဓာဘာဝတော တဿ သမ္ဗန္ဓံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ တတ္ထာတိ ‘‘အဂ္ဂဠဋ္ဌပနာယာ’’တိဝစနေ န ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အတ္ထဿ ကာရဏဿ ဥပ္ပတ္တိ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ သာယေဝ အဋ္ဌုပ္ပတ္တီတိ ဝုစ္စတိ တ္ထကာရဿ ဋ္ဌကာရံ ကတွာ. အဓိကာရတော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ ယောဇနာ.

ယံ ပန ဝစနံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ယဿာတိ မဟာဝိဟာရဿ. ဥပရီတိ ဒွါရတော ဥပရိ. တီသု ဒိသာသူတိ ဥဘောသု ပဿေသု၊ ဥပရီတိ တီသု ဒိသာသု. တတြာပီတိ ခုဒ္ဒကေ ဝိဟာရေပိ. သာတိ ဘိတ္တိ. အပရိပူရဥပစာရာပီတိ သမန္တာ ကဝါဋပမာဏေန အပရိပူရဥပစာရာပိ. ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေနာတိ ဥက္ကံသပမာဏေန. ဟတ္ထပါသတော အတိရေကံ န လိမ္ပိတဗ္ဗောတိ အဓိပ္ပါယော. တီသု ဒိသာသု ဧဝ လိမ္ပိတဗ္ဗော န ဟောတိ၊ လေပေါကာသေ သတိ အဓောဘာဂေပိ လိမ္ပိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘သစေ ပနဿာ’’တိအာဒိ. အဿာတိ ဝိဟာရဿ. အာလောကံ သန္ဓေန္တိ ပိဒဟန္တီတိ ‘‘အာလောကသန္ဓီ’’တိ ဝုတ္တေ ဝါတပါနကဝါဋကာယေဝါတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝါတပါနကဝါဋကာ ဝုစ္စန္တီ’’တိ. ဝါတံ ပိဝတီတိ ဝါတပါနံ၊ ဒွါရံ၊ တသ္မိံ ဌိတာ ကဝါဋကာ ဝါတပါနကဝါဋကာ. တေတိ ဝါတပါနကဝါဋကာ ပဟရန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထာတိ အာလောကသန္ဓိမှိ. သဗ္ဗဒိသာသူတိ ဥဘောသု ပဿေသု၊ ဟေဋ္ဌာ၊ ဥပရီတိ စတူသု ဒိသာသု. ‘‘တသ္မာ’’တိပဒံ ‘‘လိမ္ပိတဗ္ဗော ဝါ လေပါပေတဗ္ဗော ဝါ’’တိပဒဒွယေ ဟေတု. ဧတ္ထာတိ ‘‘အာလောကသန္ဓိပရိကမ္မာယာ’’တိပဒေ.