၁. ပါတိမောက္ခုဒ္ဒေသယာစနကထာ

၃၈၃. ပါတိမောက္ခဋ္ဌပနက္ခန္ဓကေ နန္ဒိမုခိယာ ရတ္တိယာတိ ဧတ္ထ နန္ဒိယတိ တုသိယတီတိ နန္ဒိ၊ ဣကာရန္တောယံ နပုံသကလိင်္ဂေါ. ‘‘နန္ဒိသေနော (ဇာ. အဋ္ဌ. ၃.၄.၁) နန္ဒိဝိသာလော’’တိအာဒီသု ဣကာရန္တောယံ ပုလ္လိင်္ဂေါ ဟောတိ၊ ဣဓ ပန မုခံ အပေက္ခိတွာ ဣကာရန္တော နပုံသကလိင်္ဂေါ ဟောတိ. အရုဏုဋ္ဌိတကာလေ ဩဒါတဒိသာမုခတာယ နန္ဒိ မုခံ ဧတိဿံ ရတ္တိယန္တိ နန္ဒိမုခီ၊ ရတ္တိ၊ တာယ နန္ဒိမုခိယာ ရတ္တိယာ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အရုဏုဋ္ဌိတကာလေပိ ဟိ နန္ဒီမုခါ ဝိယ ရတ္တိ ခါယတီ’’တိ. အန္တောပူတိန္တိ ဧတ္ထ ကာယဿ အန္တော ကုဏပပူတိန္တိ အတ္ထံ ပဋိပက္ခိပန္တော အာဟ ‘‘အတ္တစိတ္တသန္တာနေ’’တိအာဒိ. ‘‘ကိလေသဝဿနဝသေနာ’’တိ ဣမိနာ ဥဒကဝဿနဝသေနာတိ အတ္ထံ ပဋိက္ခိပတိ. အဝဿုတန္တိ တိန္တံ၊ ကိလိန္နန္တိ အတ္ထော. ကသမ္ဗုဇာတန္တိ ဧတ္ထ ကသမ္ဗူတိ သင်္ကာရော. သော ဟိ သမ္မုဉ္စနိယာ ကသိယမာနေ ဝိလေခိယမာနေ သမ္ဗတိ သဒ္ဒံ ကရောတီတိ ကသမ္ဗု၊ တံ ဝိယ ဇာတန္တိ ကသမ္ဗုဇာတန္တိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဋ္ဌကထာယံ ပန အဓိပ္ပါယဝသေန ‘‘အာကိလိဋ္ဌဇာတ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ အတိဝိယ ကိလိဋ္ဌဇာတန္တိ အတ္ထော. ‘‘အာကိဏ္ဏဒေါသတာယ ကိလိဋ္ဌဇာတ’’န္တိပိ ပါဌော. ‘‘ယာဝ ဗာဟာဂဟဏာပိ နာမာ’’တိ ဣမိနာ ပါဌေန ဒဿေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဟီတိ ပဒပူရဏမတ္တံ. တေနာတိ မောဃပုရိသေန. ‘‘ယာဝါ’’တိ နိပါတပယောဂတ္တာ ‘‘ဗာဟာဂဟဏာပီ’’တိ ဧတ္ထ ပဉ္စမီဝိဘတ္တိ အဝဓိအတ္ထေ ဟောတိ. နာမ-သဒ္ဒေါ ဂရဟတ္ထဇောတကော၊ တဿ ပယောဂတ္တာ ‘‘အာဂမေဿတီ’’တိ ဧတ္ထ အတီတတ္ထေ အနာဂတဝစနံ (သဒ္ဒနီတိသုတ္တမာလာယ ၈၉၃ သုတ္တေ). အာဂမေဿတိ နာမာတိ ယောဇနာ. အာဂမေဿတီတိ ဤသံ အဓိဝါသေဿတိ. ‘‘အာတော ဂမုဤသမဓိဝါသနေ’’တိ ဟိ ဓာတုပါဌေသု (သဒ္ဒနီတိဓာတုမာလာယံ ၁၈ မကာရန္တဓာတု) ဝုတ္တံ.

၃၈၄. န အာယတကေနေဝ ပပါတောတိ ဧတ္ထ ဒီဃေနေဝ ပပါတောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘န ပဌမမေဝ ဂမ္ဘီရော’’တိ. အာယတသဒ္ဒေါ ဟိ ဒီဃပရိယာယော. ‘‘န အာယတကေန ဂီတဿရေန ဓမ္မော ဂါယိတဗ္ဗော’’တိအာဒီသု (စူဠဝ. ၂၄၉) ဝိယ ပပါတော ဒီဃေန တီရဿ အာဒိမှိ န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဌမမေဝါတိ တီရဿ အာဒိမှိယေဝ. ‘‘အနုပုဗ္ဗေန ဂမ္ဘီရော’’တိ ဣမိနာ ‘‘န ပဌမမေဝ ဂမ္ဘီရော’’တိ ဝစနဿ အဓိပ္ပါယတ္ထံ ဒဿေတိ. ဌိတဓမ္မောတိ တီရဿ အန္တောယေဝ ဌိတသဘာဝေါ. ဝေလံ နာတိဝတ္တတီတိ ဧတ္ထ ဝေလာသဒ္ဒဿ တီရမရိယာဒတ္ထေသု ပဝတ္တဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဩသက္ကနကန္ဒရံ မရိယာဒဝေလ’’န္တိ. တတ္ထ ‘‘ဩသက္ကနကန္ဒရ’’ဣတိ ပဒေန တီရတ္ထံ ဒဿေတိ၊ ‘‘မရိယာဒ’’ ဣတိ ပဒေန မရိယာဒတ္ထံ. ကေန ဥဒကေန ဒရိတဗ္ဗောတိ ကန္ဒရော၊ ဥဒကေန ဩသက္ကနော ကန္ဒရော ဧတ္ထာတိ ဩသက္ကနကန္ဒရံ၊ တီရံ. ဩသက္ကနကန္ဒရဘူတဉ္စ မရိယာဒဘူတဉ္စ ဝေလံ တီရံ နာတိက္ကမတီတိ အတ္ထော. တီရံ ဝါဟေတီတိ ဧတ္ထ ဝဟဓာတုယာ ပါပုဏနတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘တီရံ အပ္ပေတီ’’တိ. တတ္ထ အပ္ပေတီတိ ပါပုဏာပေတိ. ‘‘ဥဿာရေတီ’’တိ ဣမိနာ ပါဠိယံ ‘‘ထလံ ဥဿာရေတီ’’တိ ပဒေန ‘‘တီရံ ဝါဟေတီ’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတီတိ အတ္ထော ဒဿိတော. ဥဿာရေတီတိ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂမာပေတိ. အညာပဋိဝေဓောတိ ဧတ္ထ အာဇာနာတိ၊ အာဇာနိတ္ထာတိ ဝါ အညံ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ဝါ အရဟတ္တဖလံ ဝါ၊ တဿ ပဋိဝိဇ္ဈနံ အညာပဋိဝေဓော၊ သုခုစ္စာရဏတ္ထံ မဇ္ဈေ ဒီဃော၊ အညာပဋိဝေဓော နာမ အရဟတ္တုပ္ပတ္တိယေဝ ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အရဟတ္တုပ္ပတ္တီ’’တိ.

၃၈၅. ဆန္နမတိဝဿတီတိ ဥဒါနပါဠိယာ သန္ဓာယဘာသိတပါဠိဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အာပတ္တိ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ဣဒန္တိ ‘‘ဆန္နမတိဝဿတီ’’တိ ဝစနံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတန္တိ နဝါပတ္တိအာပဇ္ဇနံ သန္ဓာယာတိ သမ္ဗန္ဓော.