၈. ဝတ္တက္ခန္ဓကံ

၁. အာဂန္တုကဝတ္တကထာ

၃၅၇. ဝတ္တက္ခန္ဓကေ အာရာမန္တိ ဥပစာရသီမံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဥပစာရသီမသမီပ’’န္တိ. ‘‘ဂဟေတွာ’’တိ ပဒဿ ‘‘ဥပါဟနာ’’တိ ကမ္မံ ပါကဋံ၊ ကရဏံ ပန အပါကဋံ. တသ္မာ ကရဏံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဥပါဟနဒဏ္ဍကေန ဂဟေတွာ’’တိ. ဣမိနာ ‘‘ဟတ္ထေနာ’’တိ ကရဏံ နိဝတ္တေတိ. ပဋိက္ကမန္တီတိ ဧတ္ထ ပဝိသန္တီတိ စ အပက္ကမန္တီတိ စ အတ္ထံ ပဋိက္ခိပန္တော အာဟ ‘‘သန္နိပတန္တီ’’တိ. ဥပါဟနာ။ပေ။ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာတိ ဧတ္ထ ‘‘ပုစ္ဆိတဗ္ဗာ’’တိ ပဒဿ သဟ ကမ္မေန ပုစ္ဆိတဗ္ဗာကာရံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ကတရသ္မိံ ဌာနေ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘ကတရသ္မိံ။ပေ။ စောဠက’’န္တိ ဣမိနာ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာကာရံ ဒဿေတိ. ‘‘အာဝါသိကာ ဘိက္ခူ’’တိ ဣမိနာ ကမ္မံ ဒဿေတိ. ‘‘ပတ္ထရိတဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာ ဝိဿဇ္ဇေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ သဇဓာတုယာ စဇနတ္ထံ ပဋိက္ခိပတိ. ဂေါစရော ပုစ္ဆိတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ဂေါစရသဒ္ဒေါ ဘိက္ခာစာရသဒ္ဒေန အတ္ထတော ဧကန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဘိက္ခာစာရော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော’’တိ. ဘိက္ခာယ စရန္တိ ဧတ္ထာတိ ဘိက္ခာစာရော၊ ဂေါစရဂါမော. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ဂါမေ. ‘‘ကိ’’န္တိအာဒိနာ ပါနီယံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗန္တိအာဒီသု ပုစ္ဆိတဗ္ဗာကာရံ ဒဿေတိ. ကံ ကာလန္တိ ကသ္မိံ ကာလေ.

ဗဟိ နိက္ခမန္တဿာတိ ဝိဟာရတော ဗဟိ နိက္ခမန္တဿ. နိလ္လောကေတဗ္ဗောတိ ဩလောကေတဗ္ဗော. ‘‘ယဒိ သက္ကောတီ’’တိ ဣမိနာ သစေ ဥဿဟတီတိ ဧတ္ထ သစေသဒ္ဒေါ ယဒိပရိယာယော၊ ဥဿဟတိသဒ္ဒေါ သက္ကောတိ ပရိယာယောတိ ဒဿေတိ. သက္ကောန္တဿ ဝိဟာရသောဓနဝတ္တေတိ သမ္ဗန္ဓော.

၂. အာဝါသိကဝတ္တကထာ

၃၅၉. အာဝါသိကဝတ္တေ ဧဝံ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. သဗ္ဗံ ကာတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တဿာတိ ဝုဍ္ဎတရဿ အာဂန္တုကဿ. ‘‘ပဏ္ဍိတော’’တိအာဒိနာ သစေ ဗာလော ‘‘သမ္မဇ္ဇာဟိ တာဝ စေတိယင်္ဂဏ’’န္တိ န ဝဒတိ၊ သမ္မဇ္ဇနိံ နိက္ခိပိတွာ တဿ ဝတ္တမေဝ ကာတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. ဘေသဇ္ဇမေဝ ကာတဗ္ဗန္တိ သဟာဝဓာရဏေန ဝုတ္တတ္တာ ဗာလော ‘‘ကရောဟိ တာဝ ဘေသဇ္ဇ’’န္တိ အဝဒန္တောပိ ဘေသဇ္ဇမေဝ ကာတဗ္ဗံ. ‘‘ပဏ္ဍိတော ဟီ’’တိအာဒိနာ ပန အာဂန္တုကဿ ဝတ္တဗ္ဗဘာဝမတ္တမေဝ ဒဿေတိ. ပါဠိမုတ္တကဝတ္တံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ. ဗီဇနေနာတိ ဗီဇနိယာ. ‘‘ဗီဇန’’န္တိ ဟိ နပုံသကလိင်္ဂေါ၊ ‘‘ဗီဇနီ’’တိ ဣတ္ထိလိင်္ဂေါ. ‘‘ဗီဇိတဗ္ဗော’’တိ စ ‘‘ဗီဇိတဗ္ဗ’’န္တိ စ ဣမိနာ အဋ္ဌကထာဝစနေန ဗီဇိယတိ အနေနာတိ ဗီဇနံ၊ ဗီဇိယတိ ဧတာယာတိ ဗီဇနီတိ ဝစနတ္ထော ကာတဗ္ဗော. အဿာတိ ဝုဍ္ဎတရအာဂန္တုကဿ. မက္ခေတဗ္ဗာတိ အဉ္ဇေတဗ္ဗာ. ဟီတိ သစ္စံ. ဧတ္ထာတိ ဥပါဟနပုဉ္ဆနေ. ကတ္ထာတိ ကသ္မိံ ဝိဟာရေ. ပုစ္ဆိတေန အာဝါသိကေနာတိ သမ္ဗန္ဓော.

‘‘အတ္တနော သန္တိကံ။ပေ။ န လဘတီ’’တိ ဣမိနာ အတ္တာနံ သန္ဓာယ အနာဂစ္ဆန္တောပိ အတ္တနော သန္တိကံ သမ္ပတ္တဿ အာဂန္တုကဿ ဝတ္တံ အကာတုံ န လဘတီတိ ဒဿေတိ.

၃. ဂမိကဝတ္တကထာ

၃၆၀. ဂမိကဝတ္တေ ဧဝံ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. တတ္ထာတိ သေနာသနက္ခန္ဓကေ. တံ သဗ္ဗံ ပဋိသာမေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ယတ္ထ ယေသု ပါသာဏပိဋ္ဌိပါသာဏတ္ထမ္ဘေသု ဥပစိကာ နာရောဟန္တိ၊ တဿံ ပါသာဏပိဋ္ဌိယံ ဝါ တေသု ပါသာဏတ္ထမ္ဘေသု ဝါ ယံ ကတသေနာသနံ အတ္ထိ၊ တံ အနာပုစ္ဆန္တဿာပိ အနာပတ္တီတိ ယောဇနာ. စတူသု ပါသာဏေသူတိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော၊ ဥပစိကာနံ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနေ ကတေတိ သမ္ဗန္ဓော. အယန္တိ အာနိသံသော. ဩဝဿကဂေဟေ ပန ဌပိတာနံ မဉ္စပီဌာနန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

၄. အနုမောဒနဝတ္တကထာ

၃၆၂. ဣဒ္ဓံ အဟောသီတိ ဧတ္ထ ဣဓဓာတုယာ ဝဍ္ဎနတ္ထံ ပဋိက္ခိပန္တော အာဟ ‘‘သမ္ပန္နံ အဟောသီ’’တိ. သင်္ဃတ္ထေရေ နိသိန္နေတိ သမ္ဗန္ဓော. အနုထေရေ အနုမောဒနတ္ထာယ နိသိန္နေတိ ယောဇနာ. သင်္ဃတ္ထေရေန အဇ္ဈိဋ္ဌေပီတိ သမ္ဗန္ဓော. အနုမောဒကော ဝဒတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အနု ပုနပ္ပုနံ၊ ပစ္ဆာ ဝါ ဒါယကေ ဓမ္မကထာယ မောဒေတီတိ အနုမောဒကော. ‘‘ဂစ္ဆထာ’’တိ သစေ ဝဒတိ အနုမောဒကောတိ ယောဇနာ. တဿာတိ အနုမောဒကဿ. မနုဿာ ကာရေန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဧကေနာ’’တိ ပဒံ ‘‘ကာရေန္တီ’’တိ ပဒေ ကာရိတကမ္မံ. တဿာတိ ကာရိတဘိက္ခုဿ. အနုမောဒနတောတိ အနုမောဒနကာရဏာ. ဥပနိသိန္နကထာတိ ဥပသမီပေ နိသိန္နာနံ ကထိယတိ ဧတာယာတိ ဥပနိသိန္နကထာ. အနုမောဒနာယာတိ အနုမောဒနတ္ထာယ. အဇ္ဈိဋ္ဌောဝါတိ သယံ အဇ္ဈိဋ္ဌော ဧဝ. ဧတ္ထာတိ အနုမောဒနဝတ္ထုသ္မိံ. ‘‘သဉ္ဇာတဝစ္စော’’တိ ဣမိနာ ဝစ္စော သဉ္ဇာတော ဣမဿာတိ ဝစ္စိတောတိ ကတွာ သဉ္ဇာတတ္ထေ ဣတ ပစ္စယောတိ ဒဿေတိ.

၅. ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တကထာ

၃၆၄. ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တေတိ ဘတ္တံ ဂဏှန္တိ ဧတ္ထာတိ ဘတ္တဂ္ဂံ၊ ပရိဝိသနဋ္ဌာနံ. တသ္မိံ ကတ္တဗ္ဗံ ဝတ္တံ ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တံ၊ တသ္မိံ ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တေ ဧဝံ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. မနုဿာနံ ပရိဝိသနဋ္ဌာနံ နာမ ယတ္ထ မနုဿာ သပုတ္တဒါရာ အာဝသိတွာ ဘိက္ခူဘောဇေန္တိ. ‘‘အတိအလ္လီယိတွာ’’တိ ဣမိနာ အနုပခဇ္ဇာတိ ဧတ္ထ ခဒဓာတုဿ ဟိံသနံ နာမ အတိအလ္လီယနန္တိ ဒဿေတိ. အာသနေသု သတီတိ အာသနေသု သန္တေသု. နိသီဒန္တဿ နဝကဿာတိ သမ္ဗန္ဓော. အာပဇ္ဇတီတိ အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတိ. အာပုစ္ဆိတေ အနနုဇာနန္တော ထေရော အာပဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ. သင်္ဃာဋိန္တိ ပါရုတသင်္ဃာဋိံ.

ပတ္တဓောဝနဥဒကန္တိ ဘုဉ္ဇနတ္ထာယ ပတ္တာနံ ဓောဝနဥဒကံ. ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဟတ္ထေန ဂဟေတဗ္ဗံ.

ယထာ ဂဏှိယမာနေတိ ယောဇနာ. မတ္တာယာတိ ပမာဏာယ. သဗ္ဗိအာဒီသု ဧဝါတိ ဧဝသဒ္ဒေါ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗော. သဗ္ဗိအာဒီသူတိ သဗ္ဗိတေလဥတ္တရိဘင်္ဂေသု၊ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ. ယန္တိ သဗ္ဗိအာဒိကံ. အပ္ပဟောတီတိ သဗ္ဗေသံ ဘိက္ခူနံ နပ္ပဟောတိ. တန္တိ သဗ္ဗိအာဒိကံ၊ သမ္ပာဒေဟီတိ သမ္ဗန္ဓော. တာဒိသံ သဗ္ဗိအာဒိကန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

ယံ ဘတ္တဂ္ဂန္တိ ယောဇနာ. ဟတ္ထဓောဝနဥဒကန္တိ ဘုတ္တာဝီနံ ဟတ္ထဿ ဓောဝနဥဒကံ. အန္တရာတိ ဘောဇနဿ မဇ္ဈေ. ပိပါသိတေနာတိ ပိဝိတုံ ဣစ္ဆန္တေန. ဂလေတိ ကဏ္ဌေ.

နိဝတ္တန္တေနာတိ ဧတ္ထ ကသ္မာ ဌာနာ နိဝတ္တန္တေနာတိ အာဟ ‘‘ဘတ္တဂ္ဂတော’’တိ. ကထံ ကေနာကာရေန နိဝတ္တိတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ကသ္မာ နဝကေဟိ ဘိက္ခူဟိ ပဌမတရံ နိဝတ္တိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘သမ္ဗာဓေသု ဟီ’’တိအာဒိ. နိက္ခမနောကာသောတိ ပဌမတရံ နိက္ခန္တောကာသော. ပဋိပါဋိယာတိ ဝုဍ္ဎပဋိပါဋိယာ. ဓုရေတိ ဂေဟဒွါရဿ သမီပေ. ဓုရသဒ္ဒေါ ဟိ ဣဓ သမီပဝါစကော. နဝကာ အန္တောဂေဟေ စေ နိသိန္နာ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. အန္တရေနာတိ ဘိက္ခူနံ ဝိဝရေန၊ မဇ္ဈေန ဝါ. ဝိရဠာယာတိ တနုကာယ.

၆. ပိဏ္ဍစာရိကဝတ္တကထာ

၃၆၆. ပိဏ္ဍစာရိကဝတ္တေ ဧဝံ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. ကပ္ပါသံ ဝါ ဂဟေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ယဉ္စာတိ ယဉ္စ ကိဉ္စိ ဝတ္ထုံ၊ ဂဟေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ကရောန္တီ ဌိတာ ဝါတိ ကရောန္တီ ဟုတွာ ဌိတာ ဝါ. တန္တိ ကမ္မံ. န စ ဘိက္ခာဒါယိကာယာတိ ဣတ္ထိလိင်္ဂဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ဣတ္ထိယာ ဧဝ မုခံ န ဥလ္လောကေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထံ ပဋိက္ခိပန္တော အာဟ ‘‘ဣတ္ထီ ဝါ ဟောတူ’’တိအာဒိ. ‘‘ဘိက္ခာဒါနသမယေ’’တိ ဣမိနာ အညသ္မိံ သမယေ ဩလောကေန္တောပိ နတ္ထိ ဒေါသောတိ ဒဿေတိ. ဧကသ္မိံ ကာလေ ဘိက္ခာယ ဒဒမာနာယ သဗ္ဗကာလမ္ပိ န ဩလောကေတဗ္ဗန္တိ အနိစ္ဆိတတ္ထံ ပဋိက္ခိပတိ.

၇. အာရညိကဝတ္တကထာ

၃၆၈. အာရညိကဝတ္တေ ဧဝံ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. သေနာသနာ ဩတရိတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ အရညေ ရုက္ခမူလာဒီသု နိသိန္နဿ ဝိဟာရာဘာဝတော သေနာသနံ နာမ ဝသနဋ္ဌာနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဝသနဋ္ဌာနတော နိက္ခမိတဗ္ဗ’’န္တိ.

ပတ္တံ ထဝိကာယ ပက္ခိပိတွာတိ ဧတ္ထ ကထံ ပတ္တော ထဝိကာယ ပက္ခိပိတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘သစေ ဗဟီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ပတ္တော ပက္ခိပိတဗ္ဗောတိ သမ္ဗန္ဓော. ဓောဝိတွာ ကတွာတိ ပဒေသု ‘‘ပတ္တံ ဝေါဒက’’န္တိ ဝိဘတ္တိပရိဏာမံ ကတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. တမ္ပီတိ ဝေဠုနာဠိကမ္ပိ. သမီပေတိ အာရညကဿ သေနာသနဿ သမီပေ. ယထာ စ အာရညကဿ အရဏိသဟိတံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ ကန္တာရံ ပဋိပန္နဿာပိ အရဏိသဟိတံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ဂဏဝါသိနောတိ ဂဏေန သဟ ဝါသိနော၊ အာရညကဿာတိ သမ္ဗန္ဓော. တေနာတိ အရဏိသဟိတေန. ‘‘နက္ခတ္တာနေဝ နက္ခတ္တပဒါနီ’’တိ ဣမိနာ အဿယုဇာဒိနက္ခတ္တာနေဝ (အဘိဓာနပ္ပဒီပိကာယံ ၅၈-၆၀ ဂါထာသု) ဒိသာဘာဂဇာနနဿ၊ စ သမယဇာနနဿ စ ကာရဏတ္တာ နက္ခတ္တပဒါနိ နာမာတိ ဒဿေတိ.

၈. သေနာသနဝတ္တကထာ

၃၆၉. သေနာသနဝတ္တေ ဧဝံ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. ဒွါရံ နာမာတိ မဟာဒွါရံ. မဟာဝဠဉ္ဇန္တိ မဟန္တေဟိ ဇနေဟိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ. တတ္ထာတိ ဒွါရေ. အာပုစ္ဆိတွာဝါတိ ဝုဍ္ဎံ အာပုစ္ဆိတွာဝ၊ သဘာဂဿ ဝုဍ္ဎတရဿာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝဋ္ဋတိယေဝါတိ ယထာသုခံ ဝိဟရိတုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ပရိဝတ္တိတဗ္ဗန္တိ ပရိမုခံ ဝတ္တိတဗ္ဗံ.

၉. ဇန္တာဃရဝတ္တာဒိကထာ

၃၇၁. ဇန္တာဃရဝတ္တေ ဧဝံ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. ဗဟိဇဂတီတိ ဗဟိအာလိန္ဒော.

၃၇၃. အာစမနဝတ္ထုသ္မိံ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. နီဟရိတွာတိ ဥဒကံ နီဟရိတွာ. အာစမိတဗ္ဗန္တိ ဓောဝိတဗ္ဗံ. ‘‘အာပုဗ္ဗော စမု ဓောဝနေ’’တိ ဟိ ဓာတုပါဌေသု ဝုတ္တံ. ဣဒံ အတိဝိဝဋန္တိ ဣဒံ ဌာနံ အတိဝိဝဋံ၊ န ကေနစိ ပဋိစ္ဆန္နန္တိ အတ္ထော. ဥဒကံ အလဘန္တဿေဝါတိ ဥဒကံ အလဘန္တေယေဝ.

၃၇၄. ဝစ္စကုဋိဝတ္တေ ဧဝံ ဝိနိစ္ဆယော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. အယန္တိ ဒန္တကဋ္ဌံ ခါဒတော ဝစ္စကရဏံ. သဗ္ဗတ္ထေဝါတိ သဗ္ဗသ္မိံ ဧဝ ဌာနေ. ‘‘န ဖရုသေန ကဋ္ဌေနာ’’တိ ဧတ္ထ န ကေဝလံ ခရကဋ္ဌမေဝ၊ ဖာလိတကဋ္ဌာဒယောပိ ဆဝိအဝလေခနကဋ္ဌာ ဖရုသာယေဝ နာမာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဖာလိတကဋ္ဌေန ဝါ’’တိအာဒိ. ပဝိဋ္ဌဿာတိ ဝစ္စကုဋိံ ပဝိဋ္ဌဿ.

သဗ္ဗသာဓာရဏဋ္ဌာနန္တိ သဗ္ဗေသံ ဘိက္ခူနံ၊ သဗ္ဗေဟိ ဝါ သာဓာရဏံ ဝစ္စကုဋိသင်္ခါတံ ဌာနံ. တတြာတိ တသ္မိံ သဗ္ဗသာဓာရဏေ ဌာနေ. နိဗဒ္ဓဂမနတ္ထာယာတိ အတ္တနော နိဗဒ္ဓဂမနတ္ထာယ ကတံ ယံ ဌာနံ ဝါ ယံ ပုဂ္ဂလိကဋ္ဌာနံ ဝါ ဟောတီတိ ယောဇနာ.

ဥဟတာတိ ဧတ္ထ ဥပုဗ္ဗော ဟဒဓာတူတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဥဟဒိတာ’’တိ. ‘‘ဟဒ ကရီသောဿဂ္ဂေ’’တိ ဓာတုပါဌေသု (ပါဏိနီ ၉၇၇ ဓာတုပါဌေ၊ သဒ္ဒနီတိဓာတုမာလာယံ ၁၅ ဒကာရန္တဓာတု) ဝုတ္တတ္တာ ဝစ္စကူပတော ဗဟိ ကရီသဿ ဩဿဇ္ဇနန္တိ အာဟ ‘‘ဗဟိ ဝစ္စမက္ခိတာ’’တိ. ဓောဝိတဗ္ဗာတိ ဥဒကေန ဓောဝိတဗ္ဗာ. ဧတမ္ပီတိ ဥဒကဿ အဝိဇ္ဇမာနမ္ပိ. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗသ္မိံ ဝတ္တက္ခန္ဓကေ.

ဣတိ ဝတ္တက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာယ ယောဇနာ သမတ္တာ.