၁၂. သတ္တသတိကက္ခန္ဓကံ
ဒသဝတ္ထုကထာ
၄၄၇. သတ္တသတိကက္ခန္ဓကေ ဝဍ္ဎေန္တိ ကဋသိန္တိ ဧတ္ထ ကဋသီသဒ္ဒေါ သုသာနဘူမိဝါစကောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပုနပ္ပုနံ ကဠေဝရံ နိက္ခိပမာနာ ဘူမိံ ဝဍ္ဎေန္တီ’’တိ. တတ္ထ ကဠေဝရန္တိ ဒေဟံ. တဉှိ ကဠေ အင်္ဂပစ္စင်္ဂါနံ အဝယဝေ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ ဝရိယတိ ဣစ္ဆိယတီတိ ကဠေဝရန္တိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ဃောရံ ကဋသိံ ဝဍ္ဎေန္တာဝ ပုနဗ္ဘဝံ အာဒိယန္တီတိ ယောဇနာ.
၄၅၄. ပါပကံ နော အာဝုသော ကတန္တိ ဧတ္ထ နောသဒ္ဒေါ အမှသဒ္ဒကာရိယော၊ ဆဋ္ဌီကတ္တာ စ ဟောတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အာဝုသော အမှေဟိ ပါပကံ ကတ’’န္တိ.
၄၅၅. ‘‘ပိယဝစန’’န္တိ ဣမိနာ ကတမေန တွံ ဘူမိ-ဝိဟာရေနာတိ ဧတ္ထ ဘူမိသဒ္ဒေါ ပိယဝါစကော ရုဠှီသဒ္ဒေါတိ ဒဿေတိ. ‘‘အာမန္တေတီ’’တိ ဣမိနာ အာလပနပဒန္တိ ဒဿေတိ. အာဝုသော ဘူမီတိ အတ္ထော. ကုလ္လဝိဟာရော နာမ မေတ္တာဝိဟာရော၊ သော စ ဟေဋ္ဌိမဈာနတ္တယေ ယုတ္တတ္တာ ဥတ္တာနဝိဟာရောတိ အာဟ ‘‘ဥတ္တာနဝိဟာရေနာ’’တိ.
၄၅၇. သာဝတ္ထိယာတိ သာဝတ္ထိနဂရေ. သုတ္တဝိဘင်္ဂေတိ ပဒဘာဇနီယေ. ပဋိက္ခိတ္တဘာဝံ ဝိတ္ထာရေန္တော အာဟ ‘‘တတြ ဟီ’’တိအာဒိ. တတြာတိ သုတ္တဝိဘင်္ဂေ၊ ပဋိက္ခိတ္တံ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတြာတိ ‘‘သန္နိဓိကာရကေ အသန္နိဓိကာရကသညီ’’တိအာဒိဝစနေ. ဧကေ အာစရိယာ ဧဝံ မညန္တီတိ ယောဇနာ. ကိန္တိ မညန္တီတိ အာဟ ‘‘ယော ပန ဘိက္ခူ’’တိအာဒိ. အလောဏကံ ယမ္ပိ အာမိသန္တိ ယောဇနာ. တေနာတိ ပုရေပရိဂ္ဂဟိတလောဏေန. တန္တိ အာမိသံ. တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတမေဝါတိ တသ္မိံ အဟနိ ပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ. တသ္မာတိ ယသ္မာ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတမေဝ၊ တသ္မာ. ဝဒတောတိ ဝဒန္တဿ၊ ဘဂဝတော ဝစနေနာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထာတိ အလောဏကာမိသပရိဘုဉ္ဇနေ၊ ဒုက္ကဋေန ဘဝိတဗ္ဗံ ဣတိ မညန္တီတိ ယောဇနာ. တေတိ ဧကေ အာစရိယာ. ဒုက္ကဋေနပီတိ ပိသဒ္ဒေန ပဂေဝ ပါစိတ္တိယေနာတိ ဒဿေတိ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. ဧတ္ထာတိ ယာဝဇီဝိကယာဝကာလိကေသု. ယာဝဇီဝိကံ န တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ၊ ယာဝကာလိကမေဝ တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတန္တိ ယောဇနာ. တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတဉ္စ ယာဝကာလိကန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တံ ဒုက္ကဋံ တုမှေ ယဒိ မညထာတိ ယောဇနာ. ယာဝဇီဝိကမိဿန္တိ လောဏသင်္ခါတေန ယာဝဇီဝိကေန သံသဋ္ဌံ. ဗျဉ္ဇနမတ္တန္တိ ဝိကာလေ န ကပ္ပတီတိ ဗျဉ္ဇနမတ္တံ.
ဧတ္ထာတိ ‘‘ယာဝကာလိကေန ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိဝစနေ (မဟာဝ. ၃၀၅) တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ယာဝဇီဝိကန္တိ ယောဇနာ. ယာဝကာလိကဿ ဂတိ ဝိယ ဂတိ ဧတဿာတိ ယာဝကာလိကဂတိကံ. တသ္မာ ဒုက္ကဋံ န ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထာတိ ပုရေပဋိဂ္ဂဟိတလောဏေန အာမိသပရိဘုဉ္ဇနေ. တဒဟုပဋိဂ္ဂဟိတံ ယာဝကာလိကေန သမ္ဘိန္နရသံ ယာဝဇီဝိကန္တိ ယောဇနာ. တန္တိ ယထာဝုတ္တံ ယာဝဇီဝိကံ၊ ဝိကာလဘောဇနပါစိတ္တိယာ ဧဝ ကာရဏံ ဟောတီတိ ယောဇနာ. ဧဝန္တိ တထာ၊ အဇ္ဇ ပဋိဂ္ဂဟိတမ္ပိ ယာဝဇီဝိကန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အပရဇ္ဇု ပဋိဂ္ဂဟိတေန ယာဝကာလိကေနာတိ ယောဇနာ. တန္တိ ယာဝဇီဝိကေန သမ္မိဿံ ယာဝကာလိကံ၊ အဇာနန္တောပီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣဒန္တိ ယထာဝုတ္တံ ယာဝကာလိကံ. တတောတိ သန္နိဓိဘောဇနပါစိတ္တိယတော. ဟီတိ သစ္စံ. ‘‘သာဝတ္ထိယာ သုတ္တဝိဘင်္ဂေ’’တိ ဣဒံ ဗျာကရဏံ ပရိသုဒ္ဓန္တိ ယောဇနာ.
‘‘ရာဇဂဟေ ဥပေါသထသံယုတ္တေ’’တိ ဣဒံ ဝစနံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဥပေါသထသံယုတ္တေတိ ဥပေါသထေန သမ္ဗန္ဓေ ဥပေါသထက္ခန္ဓကေ. ကိံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘န ဘိက္ခဝေ။ပေ။ ဒုက္ကဋဿာတိ (မဟာဝ. ၁၄၁) ဧတံ သန္ဓာယာ’’တိ. အတိသာရေတိ အတိက္ကမိတွာ သရဏေ ဂမနေ ပဝတ္တနေတိ အတ္ထော. နိမိတ္တတ္ထေ စေတံ ဘုမ္မံ. ‘‘စမ္ပေယျကေ ဝိနယဝတ္ထုသ္မိ’’န္တိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘စမ္ပေယျက္ခန္ဓကေ အာဂတ’’န္တိ ဣမိနာ စမ္ပေယျေ အာဂတံ စမ္ပေယျကန္တိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ.
ဓမ္မိကန္တိ ဘူတေန ပဝတ္တံ. သုတ္တဝိဘင်္ဂေ ဟိ ယသ္မာ အာဂတန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဒသာယေဝါတိ ဒသာယမေဝ၊ အာဓာရေ စေတံ ဘုမ္မံ. ဝိဒတ္ထိမတ္တာတိ ဝိဒတ္ထိပမာဏာ. ဒသာယ ဝိနာတိ ဒသံ ဝဇ္ဇေတွာ. တံ ပမာဏန္တိ ဝိဒတ္ထိတ္တယသင်္ခါတံ တံ ပမာဏံ ကရောန္တဿ ဝုတ္တပါစိတ္တိယံ အာပဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တံ အတိက္ကာမယတော ဆေဒနကံ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (ပါစိ. ၅၃၃) ဣဒံ ဝစနံ အာဂတမေဝ ဟောတီတိ ယောဇနာ. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗသ္မိံ သတ္တသတိကက္ခန္ဓကေ.
ဣတိ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ
သတ္တသတိကက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာယ
ယောဇနာ သမတ္တာ.
ဒွိဝဂ္ဂသင်္ဂဟာတိ မဟာဝဂ္ဂစူဠဝဂ္ဂဝသေန ဒွီဟိ ဝဂ္ဂေဟိ သင်္ဂဟိတာ. ဒွါဝီသတိပဘေဒနာတိ မဟာဝဂ္ဂေ ဒသ၊ စူဠဝဂ္ဂေ ဒွါဒသာတိ ဧဝံ ဒွါဝီသတိပကာရာ. ပဉ္စက္ခန္ဓဒုက္ခပ္ပဟာယိနောတိ ပဉ္စက္ခန္ဓသင်္ခါတံ ဒုက္ခံ ပဇဟနသီလဿ၊ ဘဂဝတောတိ သမ္ဗန္ဓော. အာသာပီတိ ဣစ္ဆာပိ. အယံ ပနေတ္ထ ယောဇနာ-ပဉ္စက္ခန္ဓဒုက္ခပ္ပဟာယိနော ဘဂဝတော သာသနေ ဒွိဝဂ္ဂသင်္ဂဟာ ဒွါဝီသတိပဘေဒနာ ယေ ခန္ဓကာ ဘဂဝတာ ဝုတ္တာ၊ တေသံ ခန္ဓကာနံ ဧသာ ဝဏ္ဏနာ အန္တရာယံ ဝိနာ ယထာ သိဒ္ဓါ၊ ဧဝံ တထာ ပါဏီနံ ကလျာဏာ အာသာပိ သိဇ္ဈန္တူတိ.
ဣတိ သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယသံဝဏ္ဏနာယ
စူဠဝဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာယ
ယောဇနာ သမတ္တာ.
ဇာဒိလဉ္ဆိတနာမေန၊ နေကာနံ ဝါစိတော မယာ၊
စူဠဝဂ္ဂခန္ဓကဿ၊ သမတ္တော ယောဇနာနယောတိ.
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ