၅. ဗြဟ္မယာစနကထာ

၇. ဘဂဝါ ဥပသင်္ကမီတိ သမ္ဗန္ဓော. တသ္မိန္တိ အဇပါလနိဂြောဓေ. အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏောတိ အာစရိတော သမ္မာစရိတော၊ န ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ အာစိဏ္ဏော၊ အထ ခေါ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏော၊ အတိအာစိဏ္ဏော နိစ္စာစိဏ္ဏောတိ အတ္ထော. သင်္ခေပေန ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရေန္တော အာဟ ‘‘ဇာနန္တိ ဟီ’’တိအာဒိ. ဓမ္မဒေသနန္တိ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ၊ ဓမ္မဒေသနတ္ထာယ ဝါ ဘဂဝန္တံ၊ ဘဂဝန္တံ ဝါ ဓမ္မဒေသနံ. တတောတိ ယာစနကာရဏာ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. လောကသန္နိဝါသော ဗြဟ္မဂရုကော ယသ္မာ၊ ဣတိ တသ္မာ ဥပ္ပါဒေဿန္တီတိ ယောဇနာ. ဣတီတိအာဒိ နိဂမနံ.

တတ္ထာတိ ပရိဝိတက္ကနာကာရပါဌေ. ‘‘ပဉ္စကာမဂုဏေသု အလ္လီယ’’န္တီတိ ဣမိနာ အလ္လီယန္တိ အဘိရမိတဗ္ဗဋ္ဌေန လဂ္ဂန္တိ ဧတ္ထာတိ အာလယာ ပဉ္စ ကာမဂုဏာတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. အလ္လီယန္တီတိ လဂ္ဂန္တိ. ‘‘ပဉ္စ ကာမဂုဏေ အလ္လီယန္တီ’’တိပိ ပါဌော၊ ဧဝံ သတိ အလ္လီယန္တိ အဘိရမိတဗ္ဗဋ္ဌေန သေဝိယန္တီတိ အာလယာ ပဉ္စ ကာမဂုဏာတိ ဝစနတ္ထော ကာတဗ္ဗော. အလ္လီယန္တီတိ သေဝန္တိ. တေတိ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ. ‘‘ယဒိဒ’’န္တိပဒဿ ယံ ဣဒန္တိ ပဒဝိဘာဂံ ကတွာ ‘‘ယ’’န္တိ စ ‘‘ဣဒ’’န္တိ စ သဗ္ဗနာမပဒန္တိ အာသင်္ကာ ဘဝေယျာတိ အာဟ ‘‘ယဒိဒန္တိ နိပါတော’’တိ. ဣမိနာ တီသု လိင်္ဂေသု ဒွီသု စ ဝစနေသု ဝိနာသံ၊ ဝိကာရံ ဝါ ဝိသဒိသံ ဝါ နအယနတ္တာ နဂမနတ္တာ အဗျယံ နာမာတိ ဒဿေတိ၊ အတ္ထော ပန သဗ္ဗနာမတ္ထောယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တဿာတိ ‘‘ယဒိဒ’’န္တိနိပါတဿ၊ အတ္ထောတိ သမ္ဗန္ဓော. ဌာနန္တိ ‘‘ဌာနံ’’ဣတိပဒံ. ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒန္တိ ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ’’ဣတိပဒံ. အတ္ထောပိ ယုတ္တောယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣမေသန္တိ သင်္ခါရာဒီနံ ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ. ပစ္စယာတိ အဝိဇ္ဇာဒိကာရဏာ. ‘‘ဣဒပ္ပစ္စယာ ဧဝါ’’တိ ဣမိနာ ဣဒပ္ပစ္စယတာတိ ဧတ္ထ တာပစ္စယဿ သွတ္ထံ ဒီပေတိ ‘‘ဒေဝတာ’’တိအာဒီသု (ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ဧဝမိစ္စာဒိပါဌဝဏ္ဏနာ) ဝိယ.

သော မမဿ ကိလမထောတိ ဧတ္ထ တံသဒ္ဒဿ ဝိသယံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယာ အဇာနန္တာနံ ဒေသနာ နာမာ’’တိ၊ ဣမိနာ ‘‘ဒေသေယျံ၊ န အာဇာနေယျု’’န္တိ ဒွိန္နမေဝ ကိရိယာပဒါနံ တသဒ္ဒဿ ဝိသယဘာဝံ ဒဿေတိ၊ န ဧကဿ ကိရိယာပဒဿ. သောတိ ဒေသနာသင်္ခါတော ကာယဝစီပယောဂေါ၊ ဣမိနာ ဝါကျဝိသယေ တသဒ္ဒေါ ဥတ္တရပဒဿေဝ လိင်္ဂဝစနာနိ ဂဏှာတီတိ ဒဿေတိ၊ သမာသမဇ္ဈေ ပန တသဒ္ဒေါ ပုဗ္ဗပဒဿေဝ လိင်္ဂဝစနာနိ ဂဏှာတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အဝိဇ္ဇာ စ သာ ပစ္စယော စာ’’တိ (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ပဌမဗောဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ) စ ‘‘အဘိဓမ္မော စ သော ပိဋကဉ္စာ’’တိ စ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကထာ၊ ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ) အာဒိ. ကိလမထောတိ ကာယကိလမနဟေတု. ကိလမတိ အနေနာတိ ကိလမထော. အဿာတိ ဘဝေယျ. သာတိ ကာယဝစီပယောဂသင်္ခါတာ ဒေသနာ. ဝိဟေသာတိ ကာယဝိဟိံသာဟေတု. ဝိဟိံသတိ ဣမာယာတိ ဝိဟေသာ. စိတ္တေန ပန ဗုဒ္ဓါနံ ကိလမထော ဝါ ဝိဟေသာ ဝါ နတ္ထိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္နတ္တာ. ‘‘ပဋိဘံသူ’’တိ ဧတ္ထ ပဋီတိ ကမ္မပ္ပဝစနီယယောဂတ္တာ ‘‘ဘဂဝန္တ’’န္တိ ဧတ္ထ သာမျတ္ထေ ဥပယောဂဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ဘဂဝတော’’တိ. ‘‘အနု အစ္ဆရိယာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘န အစ္ဆရိယာ’’တိ ပဒဝိဘာဂံ နိဝတ္တေတိ၊ ပုနပ္ပုနံ အစ္ဆရိယာတိ အတ္ထော. ပဋိဘံသူတိ ဧတ္ထ ပဋိသဒ္ဒေါ ပဋိဘာနတ္ထော၊ ဘာဓာတု ခါယနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ပဋိဘာနသင်္ခါတဿ ဉာဏဿ ဂေါစရာ အဟေသု’’န္တိ. ‘‘ဂေါစရာ အဟေသု’’န္တိ ဣမိနာ ခါယနံ နာမ အတ္ထတော ဂေါစရဘာဝေန ဘဝနန္တိ ဒဿေတိ.

မေတိ မမ၊ မယာ ဝါ၊ အဓိဂတံ ဓမ္မံ ပကာသိတုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အရိယမဂ္ဂသောတဿ ပဋိ ပဋိသောတန္တိ ဝုတ္တေ နိဗ္ဗာနမေဝါတိ အာဟ ‘‘ပဋိသောတံ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာန’’န္တိ. နိဗ္ဗာနဂါမိန္တိ အရိယမဂ္ဂံ. အရိယမဂ္ဂေါ ဟိ ယသ္မာ နိဗ္ဗာနံ ဂမယတိ၊ တသ္မာ နိဗ္ဗာနဂါမီတိ ဝုစ္စတိ. တမောခန္ဓေနာတိ ဧတ္ထ တမသဒ္ဒေါ အဝိဇ္ဇာပရိယာယော၊ ခန္ဓသဒ္ဒေါ ရာသတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အဝိဇ္ဇာရာသိနာ’’တိ. ‘‘အဇ္ဈောတ္ထဋာ’’တိ ဣမိနာ အာဝုဋာတိ ဧတ္ထ ဝုဓာတု အာဝရဏတ္ထောတိ ဒဿေတိ. အပ္ပေါဿုက္ကတာယာတိ ဧတ္ထ အပတျူပသဂ္ဂေါ အဘာဝတ္ထော၊ တာပစ္စယော ဘာဝတ္ထောတိ အာဟ ‘‘နိရုဿုက္ကဘာဝေနာ’’တိ.

၈. လောကေတိ သတ္တလောကေ. မဟာဗြဟ္မေတိ မဟာဗြဟ္မာနော. အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာတိ ဧတ္ထ အပ္ပံ ရဇံ အက္ခိမှိ ဧတေသန္တိ အပ္ပရဇက္ခာ၊ အပ္ပရဇက္ခာ ဇာတိ သဘာဝေါ ဧတေသန္တိ အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပညာမယေ’’တိအာဒိ. ‘‘ပညာမယေ’’တိ ဣမိနာ မံသမယေတိ အတ္ထံ နိဝတ္တေတိ. ဧတေသန္တိ သတ္တာနံ. ဓမ္မဿာတိ တုပစ္စယယောဂေ ဆဋ္ဌီကမ္မံ. အာပုဗ္ဗော ဉာဓာတု ပဋိဝိဇ္ဈနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ပဋိဝိဇ္ဈိတာရော’’တိ.

သံဝိဇ္ဇတိ မလံ ဧတေသန္တိ သမလာ၊ ပူရဏကဿပါဒိကာ ဆ သတ္ထာရော၊ တေဟိ. ‘‘ရာဂါဒီဟီ’’တိ ဣမိနာ မလသရူပံ ဒဿေတိ. အဝါပုရေတန္တိ ဧတ္ထ အဝပုဗ္ဗော စ အာပုဗ္ဗော စ ပုရဓာတု ဝိဝရဏတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ဝိဝရ ဧတ’’န္တိ. ဝကာရဿ ပကာရံ ကတွာ ‘‘အပါပုရေတ’’န္တိပိ ပါဌော. အမတသဒ္ဒဿ သလိလာဒယော နိဝတ္တေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘နိဗ္ဗာနဿာ’’တိ. ဣမေ သတ္တာ သုဏန္တူတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝိမလေနာတိ ဧတ္ထ ဝိသဒ္ဒေါ အဘာဝတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အဘာဝတော’’တိ. ဣမိနာ နတ္ထိ မလံ ဧတဿာတိ ဝိမလောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနာ’’တိ ဣမိနာ အညပဒတ္ထသရူပံ ဒဿေတိ. အနုက္ကမေန မဂ္ဂေန ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗန္တိ အနုဗုဒ္ဓန္တိ ဝုတ္တေ စတုသစ္စဓမ္မော ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘စတုသစ္စဓမ္မ’’န္တိ.

‘‘သေလမယေ’’တိ ဣမိနာ သိလာယ နိဗ္ဗတ္တော သေလောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘သဗ္ဗညုတညာဏေနာ’’တိ ဣမိနာ သမန္တစက္ခုသရူပံ ဒဿေတိ. ဘဂဝါ တွမ္ပီတိ ယောဇနာ. ဓမ္မသဒ္ဒေါ ပညာပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘ဓမ္မမယံ ပညာမယ’’န္တိ. အပေတော သောကော ဣမဿာတိ အပေတသောကော၊ ဘဂဝါ. သောကံ အဝတရတီတိ သောကာဝတိဏ္ဏာ၊ ဇနတာ. သောကာဝတိဏ္ဏဉ္စ ဇာတိဇရာဘိဘူတဉ္စာတိ စသဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော. ဣမိနာ စသဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဒဿေတိ.

‘‘ဘဂဝါ’’တိပဒံ ‘‘ဝီရော’’တိအာဒီသု ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘ဝီရိယဝန္တတာယာ’’တိ ဣမိနာ ဝီရံ ယဿတ္ထီတိ ဝီရောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. သဒ္ဒသတ္ထေသု အာလပနပဒေသု ဝိဂ္ဂဟော န ကာတဗ္ဗောတိ ဣဒံ အာလပနာဝတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ဣဓ ပန တေသမတ္ထဒဿနတ္ထာယ ဝိဂ္ဂဟော ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ဒေဝပုတ္တ။ပေ။ ဝိဇိတတ္တာ’’တိ ဣမိနာ ဝိဇိတော မာရေဟိ သံဂါမော အနေနာတိ ဝိဇိတသင်္ဂါမောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ဧတ္ထ စ ခန္ဓမာရော မစ္စုမာရေန သင်္ဂဟိတော ဒွိန္နံ မာရာနံ ဧကတော ဝိဇိတတ္တာ. ‘‘သတ္တဝါဟော’’တိ ပဌမက္ခရေန စ ‘‘သတ္ထဝါဟော’’တိ ဒုတိယက္ခရေန စ ယုတ္တော. တတ္ထ သတ္ထဝါဟော ဝိယာတိ ‘‘သတ္ထဝါဟော’’တိ ဥပစာရေန ဝုတ္တေ ဒုတိယက္ခရေန ယုတ္တော၊ သတ္တေ ဝဟဟီတိ သတ္တဝါဟောတိ မုချတော ဝုတ္တေ ပဌမက္ခရေန ယုတ္တော. ဣဓ ပန ပဌမက္ခရေန ယုတ္တောတိ အာဟ ‘‘သတ္တေ ဝဟတီတိ သတ္တဝါဟော’’တိ. နတ္ထိ ဣဏံ ဣမဿာတိ အဏဏော ဘဂဝါ.

၉. ဗုဒ္ဓစက္ခုနာတိ ဧတ္ထ စက္ခု ဒုဝိဓံ မံသစက္ခုဉာဏစက္ခုဝသေန. တတ္ထာပိ မံသစက္ခု ဒုဝိဓံ ပသာဒစက္ခုသသမ္ဘာရစက္ခုဝသေန. တတ္ထ ပသာဒရူပံ ပသာဒစက္ခု နာမ၊ ဘမုကဋ္ဌိပရိစ္ဆိန္နော မံသပိဏ္ဍော သသမ္ဘာရစက္ခု နာမ. ဉာဏစက္ခု ပန ပဉ္စဝိဓံ (ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၃) ဒိဗ္ဗဓမ္မပညာဗုဒ္ဓသမန္တစက္ခုဝသေန. တတ္ထ ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉာဏံ ဒိဗ္ဗစက္ခု နာမ၊ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂတ္တယံ ဓမ္မစက္ခု နာမ၊ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ ပညာစက္ခု နာမ၊ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏဉ္စ အာသယာနုသယဉာဏဉ္စ ဗုဒ္ဓစက္ခု နာမ၊ သဗ္ဗညုတညာဏံ သမန္တစက္ခု နာမ. ဣဓ ပန ‘‘ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ယထာဝုတ္တဒွေဉာဏာနိယေဝါတိ အာဟ ‘‘ဣန္ဒြိယ။ပေ။ ဉာဏေန စာ’’တိ. ဟီတိ သစ္စံ. ယေသန္တိ သတ္တာနံ. သဒ္ဓါဒီနီတိ အာဒိသဒ္ဒေန ဝီရိယသတိသမာဓိပညိန္ဒြိယာနိ သင်္ဂဏှာတိ. တိက္ခာနီတိ တိခိဏာနိ. မုဒူနီတိ သုခုမတရာနိ. အာကာရာတိ ကာရဏာ. ဣမာနိ တီဏိ ဒုကာနိ ဗာဟိရတ္ထသမာသဝသေန ဝုတ္တာနိ. သုခေန ဝိညာပေတဗ္ဗာတိ သုဝိညာပယာ၊ တထာ ဒုဝိညာပယာတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယေ ကထိတကာရဏ’’န္တိအာဒိ. ပရလောကော စ ဝဇ္ဇဉ္စ ပရလောကဝဇ္ဇာနိ၊ တာနိ ဘယတော ပဿန္တီတိ ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယေ’’တိအာဒိ. ဣမာနိ ဒွေ ဒုကာနိ ကိတဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ ဣဓ ပစ္ဆိမဒုကေ ‘‘န အပ္ပေကစ္စေ ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော’’တိ ဒုတိယပဒံ န ဝုတ္တံ၊ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိယံ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၁) ပန ယုဂဠဝသေန ဝုတ္တံ. ဥပ္ပလာနိ ဧတ္ထ သန္တီတိ ဥပ္ပလိနီတိ ဝစနတ္ထေန ဂစ္ဆော ဝါ လတာ ဝါ ပေါက္ခရဏီ ဝါ ဝနံ ဝါ ‘‘ဥပ္ပလိနီ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ဣဓ ပန ‘‘ဝန’’န္တိ အာဟ ‘‘ဥပ္ပလဝနေ’’တိ. နိမုဂ္ဂါနေဝ ဟုတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပေါသယန္တီတိ ဝဍ္ဎန္တိ၊ ဣမိနာ အန္တောနိမုဂ္ဂါနေဝ ဟုတွာ ပေါသယန္တီတိ အန္တောနိမုဂ္ဂပေါသီနီတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘ဥဒကေန သမ’’န္တိ ဣမိနာ ဥဒကေန သမံ သမောဒကံ၊ သမောဒကံ ဟုတွာ ဌိတာနီတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘အတိက္ကမိတွာ’’တိ ဣမိနာ အစ္စုဂ္ဂမ္မာတိပဒဿ အတိဥဂ္ဂန္တွာတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ.

ပဋိစ္ဆန္နေန အာရောပိတာတိ ပါရုတာ၊ န ပါရုတာ အပါရုတာ. အပါရုတာ နာမ အတ္ထတော ဝိဝရဏာတိ အာဟ ‘‘ဝိဝဋာ’’တိ သောတိ အရိယမဂ္ဂေါ. ဟီတိ သစ္စံ. ပစ္ဆိမပဒဒွယေတိ ဂါထာယ ဥတ္တမပဒဒွယေ. အယမေဝတ္ထောတိ အယံ ဝက္ခမာနော ဧဝံ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. ဟီတိ ဝိတ္ထာရော. န ဘာသိန္တိ ဧတ္ထ ဥတ္တမပုရိသတ္တာ ‘‘အဟ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဒေဝမနုဇေသု’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဧကသေသဝသေန ‘‘မနုဇေသူ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဒေဝမနုဿေသူ’’တိ.