၁. မဟာခန္ဓကံ
၁. ဗောဓိကထာ
ဧဝူဘတောဝိဘင်္ဂဿ၊ ကတွာန ယောဇနာနယံ၊
မဟာဝဂ္ဂခန္ဓကဿ၊ ကရိဿံ ယောဇနာနယံ.
ဥဘိန္နန္တိ ဥဘယေသံ. ပါတိမောက္ခာနန္တိ ပါတိမောက္ခဝိဘင်္ဂါနံ. ပါတိမောက္ခဂဟဏေန ဟေတ္ထ တေသံ ဝိဘင်္ဂေါပိ ဂဟိတော အဘေဒေန ဝါ ဥတ္တရပဒလောပဝသေန ဝါ. ခန္ဓကန္တိ ပညတ္တိသမူဟံ. ခန္ဓသဒ္ဒေါ ဟေတ္ထ ပညတ္တိဝါစကော. ဝိနယပညတ္တိယော ဝုစ္စန္တိ ‘‘ခန္ဓော’’တိ. တေသံ သမူဟော ခန္ဓကော. အထဝါ ခန္ဓောတိ ရာသိ. ခန္ဓသဒ္ဒေါ ဟိ ရာသတ္ထဝါစကော. ဝိနယပညတ္တိရာသိ ဝုစ္စတိ ‘‘ခန္ဓော’’တိ. ကကာရော ပကာသကဝါစကော. ခန္ဓာနံ ဝိနယပညတ္တိရာသီနံ ကော ပကာသကောတိ ခန္ဓကော၊ တံ ခန္ဓကံ. အယံ ပနေတ္ထ ယောဇနာ – ဥဘိန္နံ ပါတိမောက္ခာနံ သင်္ဂီတိသမနန္တရံ ခန္ဓကောဝိဒါ ခန္ဓကေသု ကုသလာ မဟာထေရာ ယံ ခန္ဓကံ သင်္ဂါယိံသု၊ တဿ ခန္ဓကဿ ဒါနိ သံဝဏ္ဏနာက္ကမော ယသ္မာ သမ္ပတ္တော၊ တသ္မာ တဿ ခန္ဓကဿ အယံ အနုတ္တာနတ္ထဝဏ္ဏနာ ဟောတီတိ.
ယေ အတ္ထာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဟိသဒ္ဒေါ ပဒါလင်္ကာရော. ယေသန္တိ ပဒါနံ. တေတိ တေ အတ္ထေ. ဘဝေတိ ဘဝေယျ၊ ဘဝိတုံ သက္ကုဏေယျာတိ အတ္ထော. တေသန္တိ အတ္ထာနံ. ကိန္တိ ကိံ ပယောဇနံ. တေတိ အတ္ထေ၊ ဉာတုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အထဝါ တေတိ အတ္ထာ၊ အဝဏ္ဏိတာတိ သမ္ဗန္ဓော. တေသံယေဝါတိ အတ္ထာနမေဝ. အယံ ပနေတ္ထ ယောဇနာ – ပဒဘာဇနီယေ ယေသံ ပဒါနံ ယေ အတ္ထာ ဘဂဝတာ ပကာသိတာ၊ တေသံ ပဒါနန္တိ ပါဌသေသော၊ တေ အတ္ထေ ပုန ဝဒေယျာမ စေ၊ ကဒါ ပရိယောသာနံ သံဝဏ္ဏနာယ ပရိနိဋ္ဌာနံ ဘဝေ၊ န ဘဝေယျာတိ အဓိပ္ပါယော. ယေ စေဝ အတ္ထာ ဥတ္တာနာ၊ တေသံ သံဝဏ္ဏနာယ ကိံ ပယောဇနံ၊ န ပယောဇနန္တိ အဓိပ္ပါယော. အဓိပ္ပါယာနုသန္ဓီဟိ စ အဓိပ္ပါယေန စ အနုသန္ဓိနာ စ ဗျဉ္ဇနေန စ ယေ ပန အတ္ထာ အနုတ္တာနာ၊ တေ အတ္ထေ၊ အတ္ထာ ဝါ အဝဏ္ဏိတာ ယသ္မာ ဉာတုံ န သက္ကာ၊ တသ္မာ တေသံယေဝ အတ္ထာနံ အယံ သံဝဏ္ဏနာနယော ဟောတီတိ. ဣတိသဒ္ဒေါ ပရိသမာပနတ္ထော.
၁. ‘‘တေန။ပေ။ ဝေရဉ္ဇာယ’’န္တိအာဒီသု (ပါရာ. ၁) ကရဏဝစနေ ဝိသေသကာရဏမတ္ထိ ဝိယ၊ ‘‘တေန။ပေ။ ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ နတ္ထီတိ ယောဇနာ. အသဒိသောပမာယံ. ကိဉ္စာပိသဒ္ဒေါ ဂရဟတ္ထဇောတကော၊ ပန-သဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနတ္ထဇောတကော. ‘‘ကရဏဝစနေနေဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဧဝကာရေန ဥပယောဂဝစနံ ဝါ ဘုမ္မဝစနံ ဝါ နိဝါရေတိ. အဘိလာပေါတိ အဘိမုခံ အတ္ထံ လပတီတိ အဘိလာပေါ၊ သဒ္ဒေါ. အာဒိတောတိ ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍတော. ဧတန္တိ ‘‘တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ဥရုဝေလာယ’’န္တိအာဒိဝစနံ. ‘‘အညေသုပီ’’တိ ဝတွာ တမေဝတ္ထံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဣတော ပရေသူ’’တိ.
ယဒိ ဝိသေသကာရဏံ နတ္ထိ၊ ကိံ ပနေတဿ ဝစနေ ပယောဇနန္တိ စောဒေန္တော အာဟ ‘‘ကိံ ပနေတဿာ’’တိအာဒိ. ဧတဿာတိ ‘‘တေန သမယေန ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ ဥရုဝေလာယ’’န္တိအာဒိဝစနဿ. နိဒါနဒဿနံ ပယောဇနံ နာမာတိ ယောဇနာ. တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတုမာဟ ‘‘ယာ ဟီ’’တိအာဒိ. ယာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စေဝ ယာ ဥပသမ္ပဒါ စ ဘဂဝတော အနုညာတာတိ ယောဇနာ. ယာနိ စ အနုညာတာနီတိ သမ္ဗန္ဓော. တာနီတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာဒီနိ. အဘိသမ္ဗောဓိန္တိ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏပဒဋ္ဌာနံ သဗ္ဗညုတညာဏဉ္စ သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနံ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏဉ္စ. ဗောဓိမဟာမဏ္ဍေတိ မဟန္တာနံ မဂ္ဂဉာဏသဗ္ဗညုတညာဏာနံ ပသန္နဋ္ဌာနေ ဗောဓိရုက္ခမူလေတိ အတ္ထော. ဧဝန္တိအာဒိ နိဂမနံ.
တတ္ထာတိ ယံ ‘‘တေန သမယေန ဥရုဝေလာယ’’န္တိအာဒိဝစနံ ဝုတ္တံ၊ တတ္ထ. ဥရုဝေလာယန္တိ ဧတ္ထ ဥရုသဒ္ဒေါ မဟန္တပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘မဟာဝေလာယ’’န္တိ. ‘‘ဝါလိကရာသိမှီ’’တိ ဣမိနာ ဝေလာသဒ္ဒဿ ရာသတ္ထံ ဒဿေတိ၊ ကာလသီမာဒယော နိဝတ္တေတိ. ယဒိ ပန ‘‘ဥရူ’’တိ ဝါလိကာယ နာမံ၊ ‘‘ဝေလာ’’တိ မရိယာဒါယ၊ ဧဝဉှိ သတိ နနု ဥရုယာ ဝေလာတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ဝေလာတိက္ကမနဟေတု အာဟဋာ ဥရု ဥရုဝေလာ’’တိ. ဣမိနာ ဝေလာယ အတိက္ကမော ဝေလာ ဥတ္တရပဒလောပဝသေန၊ ဝေလာယ အာဟဋာ ဥရု ဥရုဝေလာ ပဒဝိပရိယာယဝသေနာတိ ဒဿေတိ. ဧတ္ထာတိ ‘‘ဥရုဝေလာယ’’န္တိပဒေ. တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တော အာဟ ‘‘အတီတေ ကိရာ’’တိအာဒိ. အနုပ္ပန္နေ ဗုဒ္ဓေ ပဗ္ဗဇိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. တာပသပဗ္ဗဇ္ဇန္တိ ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇံ၊ န သမဏပဗ္ဗဇ္ဇံ. ကတိကဝတ္တန္တိ ကရဏံ ကတံ၊ ကတေန ပဝတ္တံ ကတိကံ၊ တမေဝ ဝတ္တံ ကတိကဝတ္တံ. အကံသု ကိရာတိ သမ္ဗန္ဓော. ယောတိ ယော ကောစိ. အညောတိ အတ္တနာ အပရော. သော အာကိရတူတိ သမ္ဗန္ဓော. ပတ္တပုဋေနာတိ ပဏ္ဏေန ကတေန ပုဋေန. တတောတိ ကတိကဝတ္တကရဏတော. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ပဒေသေ. တတောတိ မဟာဝါလိကရာသိဇနနတော၊ ပရန္တိ သမ္ဗန္ဓော. နန္တိ တံ ပဒေသံ. တန္တိ မဟာဝါလိကရာသိံ.
‘‘ဗောဓိရုက္ခမူလေ’’တိ ဧတ္ထ အဿတ္ထရုက္ခဿ ဥပစာရဝသေန ဗောဓီတိ နာမလဘနံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဗောဓိ ဝုစ္စတိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏ’’န္တိအာဒိ. ဣမိနာ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဗုဇ္ဈတီတိ ဗောဓီတိ ဝစနတ္ထေန စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏံ ဗောဓိ နာမာတိ ဒဿေတိ. ဧတ္ထာတိ ဗောဓိမှိ၊ ဗောဓိယံ ဝါ. သမီပတ္ထေ စေတံ ဘုမ္မဝစနံ. ရုက္ခောပီတိ ပိသဒ္ဒေန န မဂ္ဂဉာဏမေဝါတိ ဒဿေတိ. မူလေတိ အာသန္နေ. ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ အနုနာသိကလောပဝသေန သန္ဓီတိ အာဟ ‘‘ပဌမံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ. ‘‘ဟုတွာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ပဌမ’’န္တိပဒဿ ဘာဝနပုံသကံ ဒဿေတိ. သဗ္ဗပဌမံယေဝါတိ သဗ္ဗေသံ ဇနာနံ ပဌမမေဝ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဟုတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧကော ဧဝ ပလ္လင်္ကော ဧကပလ္လင်္ကောတိ အဝဓာရဏသမာသံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဧကေနေဝ ပလ္လင်္ကေနာ’’တိ. ‘‘သကိံ။ပေ။ အာဘုဇိတေနာ’’တိ ဣမိနာ အဝဓာရဏဖလံ ဒဿေတိ. ပလ္လင်္ကောတိ စ ဦရုဗဒ္ဓါသနံ. ဝိမုတ္တိသုခံ ပဋိသံဝေဒီတိ ဧတ္ထ တဒင်္ဂါဒီသု (ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၁၀၄) ပဉ္စသု ဝိမုတ္တီသု ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိသင်္ခါတာ ဖလသမာပတ္တိ ဧဝါဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘ဖလသမာပတ္တိသုခ’’န္တိ. ဖလသမာပတ္တီတိ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိ. သာ ဟိ ဝိရုဒ္ဓေဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ မုစ္စိတဋ္ဌေန ဝိမုတ္တီတိ ဝုစ္စတိ၊ တာယ သမ္ပယုတ္တံ သုခံ ဝိမုတ္တိသုခံ၊ စတုတ္ထဇ္ဈာနိကံ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိသုခံ. အထဝါ တာယ ဇာတံ သုခံ ဝိမုတ္တိသုခံ၊ သကလကိလေသဒုက္ခူပသမသုခံ. ‘‘ပဋိသံဝေဒယမာနော’’တိဣမိနာ ‘‘ပဋိသံဝေဒီ’’တိ ဧတ္ထ ဏီပစ္စယဿ ကတ္တုတ္ထံ ဒဿေတိ. ပုနပ္ပုနံ သုဋ္ဌု ဝဒတိ အနုဘဝတီတိ ပဋိသံဝေဒီ. ပဋိသံဝေဒီ ဟုတွာ နိသီဒီတိ သမ္ဗန္ဓော.
ပစ္စယာကာရန္တိ အဝိဇ္ဇာဒိပစ္စယာနံ ဥပ္ပါဒါကာရံ. ကသ္မာ ပစ္စယာကာရော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ နာမာတိ အာဟ ‘‘ပစ္စယာကာရော ဟီ’’တိအာဒိ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. ‘‘အညမည’’န္တိဣမိနာ ‘‘ပဋိစ္စာ’’တိပဒဿ ကမ္မံ ဒဿေတိ၊ ‘‘သဟိတေ’’တိဣမိနာ သံသဒ္ဒဿတ္ထံ. ‘‘ဓမ္မေ’’တိဣမိနာ တဿ သရူပံ. ဧတ္ထာတိ ဣမိဿံ ဝိနယဋ္ဌကထာယံ. တတ္ထာတိ ‘‘အနုလောမပဋိလောမ’’န္တိပဒေ၊ အနုလောမပဋိလောမေသု ဝါ. သွေဝ ပစ္စယာကာရော ဝုစ္စတီတိ ယောဇနာ. ‘‘အတ္တနာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စကရဏတော’’တိဣမိနာ အနုလောမသဒ္ဒဿ သဘာဝတ္ထံ ဒဿေတိ. သွေဝါတိ ပစ္စယာကာရော ဧဝ. တံ ကိစ္စန္တိ အတ္တနာ ကတ္တဗ္ဗံ တံ ကိစ္စံ. တဿ အကရဏတောတိ အတ္တနာ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စဿ အကရဏတော. ဣမိနာ ပဋိလောမသဒ္ဒဿ သဘာဝတ္ထံ ဒဿေတိ. ပုရိမနယေနေဝါတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိနာ ပုရိမနယေနေဝ. ဝါတိ အထဝါ. ပဝတ္တိယာတိ သံသာရပဝတ္တိယာ. အနုလောမောတိ အနုကူလော၊ အနုရူပေါ ဝါ. ဣတရောတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာယတွေဝါ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တော ပစ္စယာကာရော. တဿာတိ ပဝတ္တိယာ. ပဋိလောမောတိ ပဋိဝိရုဒ္ဓေါ၊ ဧတ္ထာတိ ‘‘အနုလောမပဋိလောမ’’န္တိပဒေ. အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဧဝါတိ သမ္ဘဝတော တဿ ဖလံ ဝါ ‘‘သဒ္ဒန္တရတ္ထာပေါဟနေန သဒ္ဒေါ အတ္ထံ ဝဒတီ’’တိ ဝစနတော (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၁၊ ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၁၊ မ. နိ. ဋီ. ၁.မုလပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ၊ သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.ဩဃတရယသုတ္တဝဏ္ဏနာ၊ အ. နိ. ဋီ. ၁.၁.ရုပါဒိဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ) သဒ္ဒန္တရတ္ထာပေါဟနံ ဝါ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အာဒိတော ပနာ’’တိအာဒိ. ယာဝသဒ္ဒေါ အဝဓိဝစနော. ယာဝ အန္တံ ပါပေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣတောတိ ဣမေဟိ ဝုတ္တေဟိ ဒွီဟိ အတ္ထေဟိ. ‘‘မနသာကာသီ’’တိ ဧတ္ထ ဣကာရလောပဝသေန သန္ဓီတိ အာဟ ‘‘မနသိ အကာသီ’’တိ. တတ္ထာတိ ‘‘မနသာကာသီ’’တိပဒေ. ယထာတိ ယေနာကာရေန. ဣဒန္တိ ဣမံ အာကာရံ. တတ္ထာတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိပါဌေ အဝယဝတ္ထော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. သမာသမဇ္ဈေ တသဒ္ဒေန ပုဗ္ဗပဒဿေဝ လိင်္ဂဝစနာနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီတိ အာဟ ‘‘အဝိဇ္ဇာ စ သာ ပစ္စယော စာ’’တိ. ဝါကျေ ပန တသဒ္ဒေန ပရပဒဿေဝ လိင်္ဂဝစနာနိ ဂဟေတဗ္ဗာနိ. ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ’’တိပဒံ ‘‘သမ္ဘဝန္တီ’’တိပဒေန သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘တသ္မာ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ သမ္ဘဝန္တီ’’တိ. သဗ္ဗပဒေသူတိ ‘‘သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏ’’န္တိအာဒီသု သဗ္ဗေသု ပဒေသု.
ယထာ ပနာတိ ယေနာကာရေန ပန. ဣဒန္တိ ဣမံ အာကာရံ. တတ္ထာတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ။ပေ။ နိရောဓော’’တိအာဒိဝါကျေ. အဝိဇ္ဇာယတွေဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘ဘဒ္ဒိယောတွေဝါ’’တိအာဒီသု ဝိယ ‘‘ဘဒ္ဒိယော ဣတိ ဧဝါ’’တိ ပဒစ္ဆေဒေါ ကတ္တဗ္ဗော၊ န ဧဝံ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ ဣတိ ဧဝါ’’တိ၊ အထ ခေါ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ တု ဧဝါ’’တိ ကာတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ တု ဧဝါ’’တိ. ‘‘ပ အတိမောက္ခံ အတိပမောက္ခ’’န္တိအာဒီသု (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. နိဒါနဝဏ္ဏနာ) ဝိယ ဥပသဂ္ဂဗျတ္တယေန ဝုတ္တံ၊ ဧဝမိဓ နိပါတဗျတ္တယေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ ဧဝသဒ္ဒေန သတ္တဇီဝါဒယော နိဝတ္တေတိ. တုသဒ္ဒေါ ပက္ခန္တရတ္ထဇောတကော. အနုလောမပက္ခတော ပဋိလောမသင်္ခါတံ ပက္ခန္တရံ မနသာကာသီတိ အတ္ထော. အသေသဝိရာဂနိရောဓသဒ္ဒေါ အယုတ္တသမာသော၊ ဥတ္တရပဒေန စ တတိယာသမာသောတိ အာဟ ‘‘ဝိရာဂသင်္ခါတေန မဂ္ဂေန အသေသနိရောဓာ’’တိ. တတ္ထ အသေသသဒ္ဒံ ဝိရာဂသဒ္ဒေန သမ္ဗန္ဓမကတွာ နိရောဓသဒ္ဒေန သမ္ဗန္ဓံ ကတွာ အတ္ထဿ ဂဟဏံ အယုတ္တသမာသော နာမ. ‘‘မဂ္ဂေနာ’’တိဣမိနာ ဝိရာဂသဒ္ဒဿတ္ထံ ဒဿေတိ. မဂ္ဂေါ ဟိ ဝိရဇ္ဇနဋ္ဌေန ဝိရာဂေါတိ ဝုစ္စတိ. သင်္ခါရနိရောဓောတိ ဧတ္ထ မဂ္ဂေန နိရောဓတ္တာ အနုပ္ပါဒနိရောဓော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သင်္ခါရာနံ အနုပ္ပါဒနိရောဓော ဟောတီ’’တိ. အနုပ္ပါဒနိရောဓောတိ စ အနုပ္ပါဒေန နိရောဓော သမုစ္ဆေဒဝသေန နိရုဒ္ဓတ္တာ. ဧဝန္တိ ယထာ အဝိဇ္ဇာယတွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော၊ ဧဝံ တထာတိ အတ္ထော. တတ္ထာတိ ‘‘ဧဝမေတဿာ’’တိအာဒိဝစနေ. ကေဝလသဒ္ဒေါ သကလပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘သကလဿာ’’တိ၊ အနဝသေသဿာတိ အတ္ထော. အထဝါ သတ္တဇီဝါဒီဟိ အမိဿိတတ္တာ အမိဿတ္ထောတိ အာဟ ‘‘သုဒ္ဓဿ ဝါ’’တိ. ‘‘သတ္တဝိရဟိတဿာ’’တိ ဣမိနာ သုဒ္ဓဘာဝံ ဒဿေတိ. ဒုက္ခက္ခန္ဓဿာတိ ဧတ္ထ ခန္ဓသဒ္ဒေါ ရာသတ္ထဝါစကောတိ အာဟ ‘‘ဒုက္ခရာသိဿာ’’တိ.
ဧတမတ္ထံ ဝိဒိတွာတိ ဧတ္ထ ဧတသဒ္ဒဿ ဝိသယံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ယွာယ’’န္တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘အဝိဇ္ဇာဒိဝသေန။ပေ။ နိရောဓော ဟောတီ’’တိ ယွာယံ အတ္ထော ဝုတ္တောတိ ယောဇနာ. သမုဒယော စ ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝိဒိတဝေလာယန္တိ ပါကဋဝေလာယံ ပသိဒ္ဓကာလေတိ အတ္ထော. ဣမံ ဥဒါနန္တိ ဧတ္ထ ဣမသဒ္ဒေါ ဝုစ္စမာနာပေက္ခော. တသ္မိံ အတ္ထေ ဝိဒိတေ သတီတိ ယောဇနာ. ပဇာနနတာယာတိ ပကာရေန ဇာနနဘာဝဿ. သောမနဿယုတ္တဉာဏသမုဋ္ဌာနန္တိ သောမနဿေန ဧကုပ္ပါဒါဒိဝသေန ယုတ္တေန ဉာဏေန သမုဋ္ဌာနံ၊ ယုတ္တံ ဝါ ဉာဏသင်္ခါတံ သမုဋ္ဌာနံ ဥဒါနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ဥဒါနန္တိ ကေနဋ္ဌေန ဥဒါနံ? ဥဒါနဋ္ဌေန၊ မောဒနဋ္ဌေန၊ ကီဠနဋ္ဌေန စာတိ အတ္ထော. ကိမိဒံ ဥဒါနံ နာမ? ပီတိဝေဂသမုဋ္ဌာပိတော ဥဒါဟာရော. ယထာ (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ဂန္ထာရမ္ဘကထာ) ဟိ ယံ တေလာဒိမိနိတဗ္ဗဝတ္ထု မာနံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ ဝိသန္ဒိတွာ ဂစ္ဆတိ၊ တံ ‘‘အဝသေကော’’တိ ဝုစ္စတိ. ယဉ္စ ဇလံ တဠာကံ ဂဟေတုံ န သက္ကောတိ၊ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ဂစ္ဆတိ၊ တံ ‘‘ဩဃော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဧဝမေဝံ ယံ ပီတိဝေဂသမုဋ္ဌာပိတံ ဝိတက္ကဝိပ္ဖါရံ ဟဒယံ သန္ဓာရေတုံ န သက္ကောတိ၊ သော အဓိကော ဟုတွာ အန္တော အသဏ္ဌဟိတွာ ဝစီဒွါရေန နိက္ခမန္တော ပဋိဂ္ဂါဟကနိရပေက္ခော ဥဒါဟာရဝိသေသော ‘‘ဥဒါန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘အတ္တမနဝါစံ နိစ္ဆာရေသီ’’တိ ဣမိနာ ဥဒဓာတုဿ ဥဒါဟာရတ္ထံ ဒဿေတိ.
တဿာတိ ဥဒါနဿ အတ္ထော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. ယဒါတိ ဧတ္ထ ဒါပစ္စယဿ အတ္ထဝါကျံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယသ္မိံ ကာလေ’’တိ. ဟဝေတိ ‘‘ဗျတ္တ’’န္တိ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ နိပါတော. ဗျတ္တံ ပါကဋန္တိ ဟိ အတ္ထော. ပါတုဘဝန္တီတိ ဧတ္ထ ပါတုနိပါတဿ အတ္ထဿ ‘‘ဟဝေ’’တိ နိပါတေန ဝုတ္တတ္တာ ဘူဓာတုဿေဝ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ. အနုလောမ ပဋိလောမ ပစ္စယာကာရ ပဋိဝေဓသာဓကာတိ အနုလောမတော စ ပဋိလောမတော စ ပစ္စယာကာရဿ ပဋိဝိဇ္ဈနဿ သာဓကာ. ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာတိ ဗောဓိယာ မဂ္ဂဉာဏဿ ပက္ခေ ဘဝါ သတ္တတိံသ ဓမ္မာ. အထဝါ ပါတုနိပါတေန သဟ ‘‘ဘဝန္တီ’’တိပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပကာသန္တီ’’တိ. ဣမသ္မိံ နယေ ဟဝေသဒ္ဒေါ ဧကံသတ္ထဝါစကော. ဟဝေ ဧကံသေနာတိ ဟိ အတ္ထော. အဘိသမယဝသေနာတိ မဂ္ဂဉာဏဝသေန. မဂ္ဂဉာဏဉှိ ယသ္မာ အဘိမုခံ စတ္တာရိ သစ္စာနိ သမေစ္စ အယတိ ဇာနာတိ၊ တသ္မာ အဘိသမယောတိ ဝုစ္စတိ.
‘‘ကိလေသသန္တာပနဋ္ဌေနာ’’တိ ဣမိနာ အာဘုသော ကိလေသေ တာပေတီတိ အာတာပေါတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. န ဝီရိယသာမညံ ဟောတိ၊ အထ ခေါ သမ္မပ္ပဓာနဝီရိယမေဝါတိ အာဟ ‘‘သမ္မပ္ပဓာနဝီရိယဝတော’’တိ. ဣမိနာ အာတာပီတိ ဧတ္ထ ဤပစ္စယဿ ဝန္တုအတ္ထံ ဒဿေတိ. အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနလက္ခဏေန စာတိ ကသိဏာဒိအာရမ္မဏံ ဥပဂန္တွာ နိဇ္ဈာနသဘာဝေန အဋ္ဌသမာပတ္တိသင်္ခါတေန ဈာနေန စ. လက္ခဏူပနိဇ္ဈာနလက္ခဏေန စာတိ အနိစ္စာဒိလက္ခဏံ ဥပဂန္တွာ နိဇ္ဈာနသဘာဝေန ဝိပဿနာမဂ္ဂဖလသင်္ခါတေန ဈာနေန စ. ‘‘ဗာဟိတပါပဿာ’’တိ ဣမိနာ ဗာဟိတော အဏော ပါပေါ အနေနာတိ ဗြာဟ္မဏောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. အဏသဒ္ဒေါ ဟိ ပါပပရိယာယော. ‘‘ခီဏာသဝဿာ’’တိ ဣမိနာ တဿ သရူပံ ဒဿေတိ. အထဿာတိ အထ အဿ၊ တသ္မိံ ကာလေ ဗြာဟ္မဏဿာတိ အတ္ထော. ယာ ဧတာ ကင်္ခါ ဝုတ္တာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ကော နု ခေါ။ပေ။ အဝေါစာ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၂.၁၂) နယေန စ တထာ ‘‘ကတမံ နု ခေါ။ပေ။ အဝေါစာ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၂.၃၅) နယေန စ ပစ္စယာကာရေ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ. နော ကလ္လော ပဉှောတိ အယုတ္တော ပဉှော၊ ဒုပ္ပဉှော ဧသောတိ အတ္ထော. တထာတိ ဧဝံ၊ တတော အညထာ ဝါ. ယာ စ သောဠသ ကင်္ခါ (မ. နိ. ၁.၁၈၊ သံ. နိ. ၂.၂၀) အာဂတာတိ သမ္ဗန္ဓော. အပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ ကင်္ခါတိ ယောဇနာ. သောဠသ ကင်္ခါတိ အတီတဝိသယာ ပဉ္စ၊ အနာဂတဝိသယာ ပဉ္စ၊ ပစ္စုပ္ပန္နဝိသယာ ဆာတိ သောဠသဝိဓာ ကင်္ခါ. ဝပယန္တီတိ ဝိ အပယန္တိ၊ ဣကာရလောပေနာယံ သန္ဓိ. ဝိတျူပသဂ္ဂေါ ဓာတွတ္ထာနုဝတ္တကော၊ အပယန္တိ – သဒ္ဒေါ အပဂမနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အပဂစ္ဆန္တီ’’တိ. ‘‘နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိဣမိနာ အပဂမနတ္ထမေဝ ပရိယာယန္တရေန ဒီပေတိ. ‘‘ကသ္မာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ယတော ပဇာနာတိ သဟေတုဓမ္မ’’န္တိ ဝါကျဿ ပုဗ္ဗဝါကျကာရဏဘာဝံ ဒဿေတိ. သဟေတုဓမ္မန္တိ ဧတ္ထ သဟ အဝိဇ္ဇာဒိဟေတုနာတိ သဟေတု၊ သင်္ခါရာဒိကော ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မော. သဟေတု စ သော ဓမ္မော စာတိ သဟေတုဓမ္မောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဝိဇ္ဇာဒိကေနာ’’တိအာဒိ. ‘‘ပဋိဝိဇ္ဈတီ’’တိ ဣမိနာ ပဇာနာ တီတိ ဧတ္ထ ဉာဓာတုယာ အဝဗောဓနတ္ထံ ဒဿေတိ၊ မာရဏတောသနာဒိကေ အတ္ထေ နိဝတ္တေတိ. ဣတီတိ တသ္မာ၊ ဝပယန္တီတိ ယောဇနာ.
၂. ပစ္စယက္ခယဿာတိ ပစ္စယာနံ ခယဋ္ဌာနဿ အသင်္ခတဿာတိ ယောဇနာ. တတြာတိ ဒုတိယဥဒါနေ. ခီယန္တိ ပစ္စယာ ဧတ္ထာတိ ခယံ၊ နိဗ္ဗာနန္တိ အာဟ ‘‘ပစ္စယာနံ ခယသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာန’’န္တိ. ‘‘အညာသီ’’တိ ဣမိနာ အဝေဒီတိ ဧတ္ထ ဝိဒဓာတုယာ ဉာဏတ္ထံ ဒဿေတိ၊ အနုဘဝနလာဘာဒိကေ နိဝတ္တေတိ. တသ္မာ ဝပယန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝုတ္တပ္ပကာရာတိ ပဌမဥဒါနေ ဝုတ္တသဒိသာ. ဓမ္မာတိ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ၊ စတုအရိယသစ္စဓမ္မာ ဝါ.
၃. ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ သမ္ဗန္ဓော. ယေန မဂ္ဂေန ဝိဒိတောတိ ယောဇနာ. တတြာတိ တတိယဥဒါနေ. သော ဗြာဟ္မဏော တိဋ္ဌတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တေဟိ ဥပ္ပန္နေဟိ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေဟိ ဝါ ယဿ အရိယမဂ္ဂဿ စတုသစ္စဓမ္မာ ပါတုဘူတာ၊ တေန အရိယမဂ္ဂေန ဝါ ဝိဓူပယန္တိ ယောဇနာ. ဝုတ္တပ္ပကာရန္တိ သုတ္တနိပါတေ ဝုတ္တပ္ပကာရံ. မာရသေနန္တိ ကာမာဒိကံ ဒသဝိဓံ မာရသေနံ. ‘‘ဝိဓမေန္တော’’တိဣမိနာ ဝိဓူပယန္တိ ဧတ္ထ ဓူပဓာတုယာ ဝိဓမနတ္ထံ ဒဿေတိ၊ လိမ္ပနတ္ထာဒယော နိဝတ္တေတိ. ‘‘ဝိဒ္ဓံ သေန္တော’’တိဣမိနာ ဝိဓမေန္တောတိ ဧတ္ထ ဓမုဓာတုယာ ဓံသနတ္ထံ ဒဿေတိ၊ သဒ္ဒတ္ထာဒယော နိဝတ္တေတိ. ‘‘သူရိယောဝ ဩဘာသယ’’န္တိပဒဿ ‘‘သူရိယော ဣဝါ’’တိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယထာ’’တိအာဒိ. သူရိယောတိ အာဒိစ္စော. သော ဟိ ယသ္မာ ပဌမကပ္ပိကာနံ သူရံ ဇနေတိ၊ တသ္မာ သူရိယောတိ ဝုစ္စတိ. အဗ္ဘုဂ္ဂတောတိ အဘိမုခံ ဥဒ္ဓံ အာကာသံ ဂတော၊ အဗ္ဘံ ဝါ အာကာသံ ဥဂ္ဂတော. အဗ္ဘသဒ္ဒေါ ဟိ အာကာသပရိယာယော. အာကာသော ဟိ ယသ္မာ အာဘုသော ဘာတိ ဒိပ္ပတိ၊ တသ္မာ ‘‘အဗ္ဘ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. အယံ ပနေတ္ထ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ယထာ သူရိယော ဩဘာသယန္တော တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝံ ဗြာဟ္မဏော သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော. ယထာ သူရိယော အန္ဓကာရံ ဝိဓမေန္တော တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝံ ဗြာဟ္မဏော မာရသေနမ္ပိ ဝိဓူပယန္တောတိ.
ဧတ္ထာတိ ဧတေသု တီသု ဥဒါနေသု. ပဌမံ ဥဒါနံ ဥပ္ပန္နန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣမိဿာ ခန္ဓကပါဠိယာ ဥဒါနပါဠိံ သံသန္ဒန္တော အာဟ ‘‘ဥဒါနေ ပနာ’’တိအာဒိ. ဥဒါနေ ပန ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တန္တိ ဥဒါနေ ဝုတ္တဝစနံ၊ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အစ္စယေနာတိ အတိက္ကမေန၊ တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တော အာဟ ‘‘တဒါ ဟီ’’တိအာဒိ. တဒါတိ ‘‘သွေ အာသနာ ဝုဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ ရတ္တိံ ဥပ္ပါဒိတမနသိကာရကာလေ. ဘဂဝါ မနသာကာသီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပုရိမာ ဒွေ ဥဒါနဂါထာ အာနုဘာဝဒီပိကာ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. တဿာတိ ပစ္စယာကာရပဇာနနပစ္စယက္ခယာဓိဂမဿ. ဧကေကမေဝါတိ အနုလောမပဋိလောမေသု ဧကေကမေဝ. ပဌမယာမဉ္စာတိ အစ္စန္တသံယောဂေ ဥပယောဂဝစနံ၊ နိရန္တရံ ပဌမယာမကာလန္တိ အတ္ထော. ဣဓ ပနာတိ ဣမသ္မိံ ခန္ဓကေ ပန. တမေဝတ္ထံ ဝိတ္ထာရေန္တော အာဟ ‘‘ဘဂဝါ ဟီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဘဂဝါ ဥဒါနေသီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝိသာခပုဏ္ဏမာယာတိ ဝိသာခါယ ယုတ္တာယ ပုဏ္ဏမာယ. ‘‘အရုဏော ဥဂ္ဂမိဿတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗသမယေတိ သမ္ဗန္ဓော. သဗ္ဗညုတန္တိ သဗ္ဗညုဘာဝံ၊ အနာဝရဏဉာဏန္တိ အတ္ထော. တတောတိ အရုဏုဂ္ဂမနတော. တံ ဒိဝသန္တိ ဘုမ္မတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ၊ တသ္မိံ ဒိဝသေတိ ဟိ အတ္ထော. အစ္စန္တသံယောဂေ ဝါ၊ တံ ဒိဝသံ ကာလန္တိ ဟိ အတ္ထော. ဧဝံ မနသိ ကတွာတိ ယထာ တံ ဒိဝသံ အနုလောမပဋိလောမံ မနသာကာသိ၊ ဧဝံ မနသိ ကတွာတိ အတ္ထော. ဣတီတိ ဧဝံ. ‘‘ဗောဓိရုက္ခမူလေ။ပေ။ နိသီဒီ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တံ တံ သတ္တာဟန္တိ ယောဇနာ. တတ္ထေဝါတိ ဗောဓိရုက္ခမူလေယေဝ.
၂. အဇပါလကထာ
၄. န ဘဂဝါတိ ဧတ္ထ နကာရော ‘‘ဥပသင်္ကမီ’’တိ ပဒေန ယောဇေတဗ္ဗော၊ န ဥပသင်္ခမီတိ ဟိ အတ္ထော. တမှာ သမာဓိမှာတိ တတော အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိသမာဓိတော. အနန္တရမေဝ အနုပသင်္ကမနံ ဥပမာယ အာဝိကရောန္တော အာဟ ‘‘ယထာ ပနာ’’တိအာဒိ. ဣစ္စေဝံ ဝုတ္တံ န ဟောတီတိ ယောဇနာ. ဣဒန္တိ ဣဒံ အတ္ထဇာတံ. ဧတ္ထာတိ ‘‘ဘုတွာ သယတီ’’တိ ဝါကျေ. ဧဝန္တိ ဥပမေယျဇောတကော. ဣဓာပီတိ ဣမိဿံ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ’’တိအာဒိပါဠိယမ္ပိ. ဣဒန္တိ အယမတ္ထော ဒီပိတော ဟောတီတိ ယောဇနာ. ဧတ္ထာတိ ‘‘အထ ခေါ ဘဂဝါ’’တိအာဒိပါဌေ.
အပရာနိပီတိ ပလ္လင်္ကသတ္တာဟတော အညာနိပိ. တတြာတိ ‘‘အပရာနိပီ’’တိအာဒိဝစနေ. ဘဂဝတိ နိသိန္နေ သတီတိ ယောဇနာ. ကိရသဒ္ဒေါ ဝိတ္ထာရဇောတကော. ကိံ နု ခေါတိ ပရိဝိတက္ကနတ္ထေ နိပါတော. ဧကစ္စာနန္တိ အပ္ပေသက္ခာနံ ဧကစ္စာနံ. တာသန္တိ ဒေဝတာနံ. ဗလာဓိဂမဋ္ဌာနန္တိ ဗလေန တေဇသာ အဓိဂမဋ္ဌာနံ. အနိမိသေဟီတိ ဥမ္မိသေဟိ. သတ္တာဟန္တိ ကမ္မတ္ထေ စေတံ ဥပယောဂဝစနံ၊ အစ္စန္တသံယောဂေ ဝါ. ဧဝဉှိ သတိ ‘‘ကာလ’’န္တိ ကမ္မံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တံ ဌာနန္တိ အနိမိသေဟိ အက္ခီဟိ ဩလောကိယမာနဋ္ဌာနံ. အထာတိ အနိမိသသတ္တာဟဿ အနန္တရေ. ရတနစင်္ကမေတိ ရတနမယေ စင်္ကမေ. တံ ဌာနန္တိ စင်္ကမဋ္ဌာနံ. တတောတိ စင်္ကမသတ္တာဟတော. ရတနဃရန္တိ ရတနမယံ ဂေဟံ. တတ္ထာတိ ရတနဃရေ အဘိဓမ္မပိဋကံ ဝိစိနန္တောတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထာတိ ရတနဃရေ၊ အဘိဓမ္မပိဋကေ ဝါ၊ နိဒ္ဓါရဏေ စေတံ ဘုမ္မဝစနံ. တံ ဌာနန္တိ အဘိဓမ္မပိဋကဝိစိနနဋ္ဌာနံ.
ဧဝန္တိအာဒိ ပုဗ္ဗဝစနဿ နိဂမဝသေန ပစ္ဆိမဝစနဿ အနုသန္ဓိနိဒဿနံ. တေနာတိ အဇပါလာနံ နိသီဒနကာရဏေန. အဿာတိ နိဂြောဓဿ. ‘‘အဇပါလနိဂြောဓောတွေဝ နာမ’’န္တိ ဣမိနာ ဥပစာရဝသေန နာမလဘနံ ဒဿေတိ. အဇပါ ဗြာဟ္မဏာ လန္တိ နိဝါသံ ဂဏှန္တိ ဧတ္ထာတိ အဇပါလော၊ ဥဏှကာလေ ဝါ အန္တောပဝိဋ္ဌေ အဇေ အတ္တနော ဆာယာယ ပါလေတီတိ အဇပါလော၊ အဇပါလော စ သော နိဂြောဓော စေတိ အဇပါလနိဂြောဓောတိ ဝစနတ္ထာနိပိ ပကရဏန္တရေသု (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၄) ဒဿိတာနိ. တတြာပီတိ အဇပါလနိဂြောဓေပိ. ဗောဓိတောတိ ဗောဓိရုက္ခတော. ဧတ္ထာတိ အဇပါလနိဂြောဓေ. ဘဂဝတိ နိသိန္နေတိ ယောဇနာ. တတ္ထာတိ ‘‘အထ ခေါ အညတရော’’တိအာဒိဝစနေ. သောတိ ဗြာဟ္မဏော. ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကော နာမာတိ ဒိဋ္ဌသုတမုတသင်္ခါတေသု တီသု မင်္ဂလိကေသု ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကော နာမ ကိရာတိ အတ္ထော. ‘‘မာနဝသေန။ပေ။ ဝုစ္စတီ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဟုံဟု’’န္တိ ကရောတီတိ ဟုံဟုင်္ကော၊ ဟုံဟုင်္ကော ဇာတိ သဘာဝေါ ဣမဿာတိ ဟုံဟုင်္ကဇာတိကောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ.
တေနာတိ ဗြာဟ္မဏေန. သိခါပ္ပတ္တန္တိ အဂ္ဂပ္ပတ္တံ. တဿာတိ ဥဒါနဿ. ယောတိ ပုဂ္ဂလော၊ ပဋိဇာနာတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘န ဒိဋ္ဌမင်္ဂလိကတာယာ’’တိ ဣမိနာ အဝဓာရဏဖလံ ဒဿေတိ. ‘‘ဗာဟိတပါပဓမ္မတ္တာ’’တိ ဣမိနာ ဗာဟိတော ပါပေါ ဓမ္မော အနေနာတိ ဗာဟိတပါပဓမ္မောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘ဟုံဟုင်္ကာရပဟာနေနာ’’တိ ဣမိနာ နတ္ထိ ဟုံဟုင်္ကာရော ဣမဿာတိ နိဟုံဟုင်္ကောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ရာဂါဒိကသာဝါဘာဝေနာတိ ဣမိနာ နတ္ထိ ရာဂါဒိကသာဝေါ ဣမဿာတိ နိက္ကသာဝေါတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘ဘာဝနာနုယောဂယုတ္တစိတ္တတာယာ’’တိ ဣမိနာ ယတံ အနုယုတ္တံ အတ္တံ စိတ္တံ ဣမဿာတိ ယတတ္တောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ဧတ္ထ ဟိ ယတသဒ္ဒေါ ဝီရိယဝါစကော၊ ယတဓာတုယာ နိပ္ဖန္နော၊ အတ္တသဒ္ဒေါ စိတ္တပရိယာယော. ယတသဒ္ဒဿ ယမုဓာတုယာ စ နိပ္ဖန္နဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘သီလသံဝရေန ဝါ’’တိအာဒိ. ‘‘သညတစိတ္တတာယာ’’တိ ဣမိနာ ယမတိ သံယမတီတိ ယတံ၊ ယတံ အတ္တံ စိတ္တံ ဣမဿာတိ ယတတ္တောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. သစ္စာနိ ဝိဒန္တိ ဇာနန္တီတိ ဝေဒါနီတိ ဝစနတ္ထေန မဂ္ဂဉာဏာနိ ဝေဒါနိ နာမာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘စတုမဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတေဟိ ဝေဒေဟီ’’တိ. ‘‘စတုမဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတာန’’န္တိ ဝိဘတ္တိပရိဏာမံ ကတွာ ‘‘ဝေဒါန’’န္တိပဒေန ယောဇေတဗ္ဗော. အန္တန္တိ နိဗ္ဗာနံ. တဉှိ ယသ္မာ သင်္ခါရာနံ အဝသာနေ ဇာတံ၊ တသ္မာ အန္တန္တိ ဝုစ္စတိ. ပုန အန္တန္တိ အရဟတ္တဖလံ. တဉှိ ယသ္မာ မဂ္ဂဿ ပရိယောသာနေ ပဝတ္တံ၊ တသ္မာ အန္တန္တိ ဝုစ္စတိ. ‘‘မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ ဝုသိတတ္တာ’’တိ ဣမိနာ ဝုသိတံ မဂ္ဂသင်္ခါတံ ဗြဟ္မစရိယံ အနေနာတိ ဝုသိတဗြဟ္မစရိယောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ဓမ္မေန ဗြဟ္မဝါဒံ ဝဒေယျာတိ ဝုတ္တဝစနဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဗြာဟ္မဏော အဟန္တိ ဧတံ ဝါဒံ ဓမ္မေန ဝဒေယျာ’’တိ. ဓမ္မေနာတိ ဘူတေန သဘာဝေန. လောကေတိ ဧတ္ထ သတ္တလောကောဝါဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘သကလေ လောကသန္နိဝါသေ’’တိ.
၃. မုစလိန္ဒကထာ
၅. အကာလမေဃောတိ ဧတ္ထ ဝပ္ပါဒိကာလဿ အဘာဝါ န အကာလော ဟောတိ၊ အထ ခေါ ဝဿကာလေ အသမ္ပတ္တတ္တာ အကာလောတိ အာဟ ‘‘အသမ္ပတ္တေ ဝဿကာလေ’’တိ. ‘‘ဥပ္ပန္နမေဃော’’တိ ဣမိနာ အကာလေ ဥပ္ပန္နော မေဃော အကာလမေဃောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ဂိမှာနံ ပစ္ဆိမေ မာသေတိ ဇေဋ္ဌမူလမာသေ. တသ္မိန္တိ မေဃေ. သီတဝါတဒုဒ္ဒိနီတိ ဧတ္ထ သီတေန ဝါတေန ဒူသိတံ ဒိနံ ဣမိဿာ ဝဋ္ဋလိကာယာတိ သီတဝါတဒုဒ္ဒိနီတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သာ စ ပနာ’’တိအာဒိ. သာ စ ပန သတ္တာဟဝဋ္ဋလိကာ သီတဝါတဒုဒ္ဒိနီ နာမ အဟောသီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘သမီပေ ပေါက္ခရဏိယာ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ ဣမိနာ မုစလိန္ဒဿ သမီပေ နိဗ္ဗတ္တော မုစလိန္ဒောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. မုစလိန္ဒောတိ စ နိစုလော. သော နီပေါတိ စ ပိယကောတိ စ ဝုစ္စတိ. နာဂဿ ဘောဂေါ ဧကောပိ သတ္တာဘုဇတ္တာ ‘‘ဘောဂေဟီ’’တိ ဗဟုဝစနဝသေန ဝုတ္တံ. တသ္မိန္တိ နာဂရာဇေ ဌိတေ သတီတိ ယောဇနာ. တဿာတိ နာဂရာဇဿ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဘဏ္ဍာဂါရဂဗ္ဘပမာဏံ အဟောသိ၊ တသ္မာ. ဌာနဿ ကာရဏံ ပရိဒီပေတိ အနေနာတိ ဌာနကာရဏပရိဒီပနံ ‘‘မာ ဘဂဝန္တံ သီတ’’န္တိအာဒိဝစနံ. သောတိ နာဂရာဇာ. ဟီတိ သစ္စံ. ပါဠိယံ ‘‘ဗာဓယိတ္ထာ’’တိ ကိရိယာပဒံ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘မာ သီတံ ဘဂဝန္တံ ဗာဓယိတ္ထာ’’တိ. တတ္ထာတိ ‘‘မာ ဘဂဝန္တံ သီတ’’န္တိအာဒိဝစနေ. သတ္တာဟဝဋ္ဋလိကာယ သတီတိ သမ္ဗန္ဓော. တမ္ပီတိ ဥဏှမ္ပိ. နန္တိ ဘဂဝန္တံ. တဿာတိ နာဂရာဇဿ. ဥဗ္ဗိဒ္ဓန္တိ ဥဒ္ဓံ ဆိဒ္ဒံ. ဝိဒ္ဓဆိဒ္ဒသဒ္ဒါ ဟိ ပရိယာယာ. အာကာသံ မေဃပဋလပဋိစ္ဆန္နံ အာသန္နံ ဝိယ ဟောတိ၊ မေဃပဋလဝိဂမေ ဒူရံ ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘မေဃဝိဂမေန ဒူရီဘူတ’’န္တိ. ဝိဂတဝလာဟကန္တိ ဧတ္ထ ဝိဂတသဒ္ဒေါ အပဂတတ္ထဝါစကော၊ ဝလာဟကသဒ္ဒေါ မေဃပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘အပဂတမေဃ’’န္တိ. ဣန္ဒနီလမဏိ ဝိယ ဒိဗ္ဗတီတိ ဒေဝေါတိ ဝစနတ္ထေန အာကာသော ဒေဝေါ နာမာတိ အာဟ ‘‘ဒေဝန္တိ အာကာသ’’န္တိ. အတ္တနော ရူပန္တိ အတ္တနော နာဂသဏ္ဌာနံ. ဣမိနာ သကဝဏ္ဏန္တိ ဧတ္ထ သကသဒ္ဒေါ အတ္တဝါစကော၊ ဝဏ္ဏသဒ္ဒေါ သဏ္ဌာနဝေဝစနောတိ ဒဿေတိ.
သုခေါ ဝိဝေကောတိ ဧတ္ထ တဒင်္ဂ ဝိက္ခမ္ဘန သမုစ္ဆေဒ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိနိဿရဏဝိဝေကသင်္ခါတေသု ပဉ္စသု ဝိဝေကေသု နိဗ္ဗာနသင်္ခါတော နိဿရဏဝိဝေကော စ ကာယစိတ္တဥပဓိဝိဝေကသင်္ခါတေသု တီသု ဝိဝေကေသု နိဗ္ဗာနသင်္ခါတော ဥပဓိဝိဝေကော စ ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘နိဗ္ဗာနသင်္ခါတော ဥပဓိဝိဝေကော’’တိ. ‘‘စတုမဂ္ဂဉာဏသန္တောသေနာ’’တိ ဣမိနာ တုဋ္ဌဿာတိ ဧတ္ထ ပိဏ္ဍပါတသန္တောသာဒိကေ နိဝတ္တေတိ. သုတဓမ္မဿာတိ ဧတ္ထ သုတသဒ္ဒေါ ဝိဿုတပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘ပကာသိတဓမ္မဿာ’’တိ၊ ပါကဋသစ္စဓမ္မဿာတိ အတ္ထော. ပဿတောတိ ဧတ္ထ မံသစက္ခုဿ ကရဏဘာဝေန အာသင်္ကာ ဘဝေယျာတိ အာဟ ‘‘ဉာဏစက္ခုနာ’’တိ. ‘‘အကုပ္ပနဘာဝေါ’’တိ ဣမိနာ အဗျာပဇ္ဇန္တိ ဧတ္ထ ဗျာပါဒသဒ္ဒဿ ဒေါသဝါစကဘာဝေါ စ ဏျပစ္စယဿ ဘာဝတ္ထော စ ဒဿိတော. ဧတေနာတိ ‘‘အဗျာပဇ္ဇ’’န္တိပဒေန. မေတ္တာပုဗ္ဗဘာဂေါတိ အဗျာပဇ္ဇဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ မေတ္တာယ ဥပ္ပန္နဘာဝေါ. ပါဏဘူတေသု သံယမောတိ ဧတ္ထ ပါဏဘူတသဒ္ဒါ ဝေဝစနဘာဝေန သတ္တေသု ဧဝ ဝတ္တန္တီတိ အာဟ ‘‘သတ္တေသု စာ’’တိ. ကရုဏာပုဗ္ဗဘာဂေါတိ သံယမဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ ကရုဏာယ ဥပ္ပန္နဘာဝေါ. ယာတိ ယာ ဝိရာဂတာ. အနာဂါမိမဂ္ဂဿ ကာမရာဂဿ အနဝသေသပဟာနတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဧတေန အနာဂါမိမဂ္ဂေါ ကထိတော’’တိ. ယာထာဝမာနဿ အရဟတ္တမဂ္ဂေန နိရုဒ္ဓတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အသ္မိ။ပေ။ ကထိတ’’န္တိ. ဣတောတိ အရဟတ္တတော.
၄. ရာဇာယတနကထာ
၆. ပါစီနကောဏေတိ ပုရတ္ထိမအဿေ၊ ပုဗ္ဗဒက္ခိဏဒိသာဘာဂေတိ အတ္ထော. ရာဇာယတနရုက္ခန္တိ ခီရိကာရုက္ခံ. တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ ဧတ္ထ တသဒ္ဒဿ ဝိသယံ ပုစ္ဆိတွာ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ကတရေန သမယေနာ’’တိ. နိသိန္နဿ ဘဂဝတောတိ ယောဇနာ. ဒေဝရာဇသဒ္ဒဿ အညေ ပဇာပတိအာဒယော ဒေဝရာဇာနော နိဝတ္တေတုံ ‘‘သက္ကော’’တိ ဝုတ္တံ. တန္တိ ဟရီတကံ. ပရိဘုတ္တမတ္တဿေဝ ဘဂဝတောတိ သမ္ဗန္ဓော. နိသိန္နေ ဘဂဝတိ.
‘‘တေန ခေါ ပန သမယေနာ’’တိ ဣမိနာ ယေန သမယေန ဘဂဝါ ရာဇာယတနမူလေ နိသီဒိ၊ တေန ခေါ ပန သမယေနာတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ဥက္ကလဇနပဒတောတိ ဥက္ကလနာမကာ ဇနပဒမှာ. ယသ္မိံ ဒေသေ ဘဂဝါ ဝိဟရတိ၊ တံ ဒေသန္တိ ယောဇနာ. ဧတ္ထာတိ ‘‘တံ ဒေသံ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နာ’’တိပဒေ. တေသန္တိ ဝါဏိဇာနံ. ဉာတိသာလောဟိတသဒ္ဒါနံ အညမညဝေဝစနတ္တာ ‘‘ဉာတီ’’တိ ဝုတ္တေ သာလောဟိတသဒ္ဒဿ အတ္ထော သိဒ္ဓေါတိ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဉာတိဘူတပုဗ္ဗာ ဒေဝတာ’’တိ. သာတိ ဒေဝတာ. နေသန္တိ ဝါဏိဇာနံ. တတောတိ အပဝတ္တနကာရဏာ. တေတိ ဝါဏိဇာ. ဣဒန္တိ အပဝတ္တနံ. ဗလိန္တိ ဥပဟာရံ. တေသန္တိ ဝါဏိဇာနံ. ‘‘သဗ္ဗိမဓုဖာဏိတာဒီဟိ ယောဇေတွာ’’တိ ပဒံ ပုဗ္ဗာပရာပေက္ခံ၊ တသ္မာ မဇ္ဈေ ဝုတ္တံ. ပတိမာနေထာတိ ဧတ္ထ မာန ပူဇာယံ ပေမနေတိ ဓာတုပါဌေသု (သဒ္ဒနီတိဓာတုမာလာယံ ၁၈ နကာရန္တဓာတု) ဝုတ္တတ္တာ ပူဇနပေမနံ နာမ အတ္ထတော ဥပဋ္ဌဟနန္တိ အာဟ ‘‘ဥပဋ္ဌဟထာ’’တိ. တံ ဝေါတိ ဧတ္ထ တံသဒ္ဒေါ ပတိမာနနဝိသယော၊ ဝေါသဒ္ဒေါ တီသု ဝေါသဒ္ဒေသု တုမှသဒ္ဒဿ ကာရိယော ဝေါသဒ္ဒေါ၊ သော စ စတုတ္ထျတ္ထောတိ အာဟ ‘‘တံ ပတိမာနံ တုမှာက’’န္တိ. ဝေါကာရော ဟိ တိဝိဓော တုမှသဒ္ဒဿ ကာရိယော၊ ယောဝစနဿ ကာရိယော၊ ပဒပူရဏောတိ. တတ္ထ တုမှသဒ္ဒဿ ကာရိယော ပဉ္စဝိဓော ပစ္စတ္တဥပယောဂကရဏသမ္ပဒါနသာမိဝစနဝသေနာတိ. တတ္ထ တုမှသဒ္ဒကာရိယော သမ္ပဒါနဝစနော ဣဓာဓိပ္ပေတော. တေနာဟ ‘‘တုမှာက’’န္တိ. ‘‘ယ’’န္တိသဒ္ဒဿ ဝိသယော ပဋိဂ္ဂဟဏတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ယံ ပဋိဂ္ဂဟဏ’’န္တိ. အဿာတိ ဘဝေယျ. ယော ပတ္တော အဟောသီတိ ယောဇနာ. အဿာတိ ဘဂဝတော. သောတိ ပတ္တော. သုဇာတာယ အာဂစ္ဆန္တိယာ ဧဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. အနာဒရေ စေတံ သာမိဝစနံ. တေနာတိ အန္တရဓာယဟေတုနာ. အဿာတိ ဘဂဝတော. ဟတ္ထေသူတိ ကရဏတ္ထေ စေတံ ဘုမ္မဝစနံ. ဟတ္ထေဟီတိ ဟိ အတ္ထော. ကိမှီတိ ကေန.
ဣတောတိ အာသဠှီမာသဇုဏှပက္ခပဉ္စမိတော. ဧတ္တကံ ကာလန္တိ ဧတံ ပမာဏံ ဧကူနပညာသဒိဝသကာလံ. ဇိဃစ္ဆာတိ ဃသိတုမိစ္ဆာ. ပိပါသာတိ ပါတုမိစ္ဆာ. အဿာတိ ဘဂဝတော. စေတသာ-စေတောသဒ္ဒါနံ သမ္ဗန္ဓာပေက္ခတ္တာ တေသံ သမ္ဗန္ဓံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘အတ္တနော’’တိ စ ‘‘ဘဂဝတော’’တိ စ. ဣမေဟိ သမ္ဗန္ဓိသဒ္ဒါနမသဒိသတ္တာ သမ္ဗန္ဓောပိ အသဒိသောတိ ဒဿေတိ. အတ္တနောတိ စတုန္နံ မဟာရာဇာနံ. သမာသောယေဝ အဝယဝီပဓာနော ဟောတိ၊ ဝါကျံ ပန အဝယဝပဓာနောယေဝါတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘စတူဟိ ဒိသာဟီ’’တိ. ပါဠိယံ ‘‘အာဂန္တွာ’’တိ ပါဌသေသော ယောဇေတဗ္ဗော. ‘‘သိလာမယေ’’တိ ဣမိနာ သိလာမယမေဝ သေလာမယန္တိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ဣဒန္တိ ‘‘သေလာမယေ ပတ္တေ’’တိ ဝစနံ. ယေတိ မုဂ္ဂဝဏ္ဏသိလာမယေ ပတ္တေ. တတောတိ ဣန္ဒနီလမဏိမယပတ္တဥပနာမနတော၊ ပရန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တေသန္တိ စတုန္နံ မဟာရာဇာနံ. စတ္တာရောပိ အဓိဋ္ဌဟီတိ သမ္ဗန္ဓော. ယထာတိ ယေနာကာရေန၊ အဓိဋ္ဌိယမာနေတိ ယောဇနာ. ဧကသဒိသောတိ ဧကံသေန သဒိသော. အဓိဋ္ဌိတေ ပတ္တေတိ သမ္ဗန္ဓော. ပတ္တေတိ စ ကရဏတ္ထေ ဘုမ္မဝစနံ. ပတ္တေန ပဋိဂ္ဂဟေသီတိ ဟိ အတ္ထော. ပစ္စဂ္ဃေတိ ဧတ္ထ ဧကာရော သ္မိံဝစနဿ ကာရိယောတိ အာဟ ‘‘ပစ္စဂ္ဃသ္မိ’’န္တိ. ပဋိ အဂ္ဃန္တိ ပဒဝိဘာဂံ ကတွာ ပဋိသဒ္ဒေါ ပါဋေက္ကတ္ထော၊ ‘‘အဂ္ဃ’’န္တိ သာမညတော ဝုတ္တေပိ မဟဂ္ဃတ္ထောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပါဋေက္ကံ မဟဂ္ဃသ္မိ’’န္တိ. ဣမိနာ စတ္တာရော ဧကတော ဟုတွာ န မဟဂ္ဃါ ဟောန္တိ၊ ပါဋေက္ကံ ပန မဟဂ္ဃါ ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ. အထ ဝါ သဥပသဂ္ဂေါ ပစ္စဂ္ဃသဒ္ဒေါ အဘိနဝပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘အဘိနဝေ’’တိ. အဘိနဝေါတိ စ အစိရတနဝတ္ထုဿ နာမံ. အစိရတနဝတ္ထု အစိရတနတ္တာ အဗ္ဘုဏှံ ဝိယ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘အဗ္ဘုဏှေ’’တိ. ‘‘တင်္ခဏေ နိဗ္ဗတ္တသ္မိ’’န္တိ ဣမိနာ တမေဝတ္ထံ ဝိဘာဝေတိ. ဒွေဝါစိကာတိပဒဿ သမာသဝသေန စ တဒ္ဓိတဝသေန စ နိပ္ဖန္နဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဒွေ ဝါစာ’’တိအာဒိ. ပတ္တာတိ ဧတ္ထ ဧကော ဣတိသဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော. ဣတိ တသ္မာ ဒွေဝါစိကာဣတိ အတ္ထောတိ ယောဇနာ. တေတိ ဝါဏိဇာ. အထာတိ တသ္မိံ ကာလေ. တေတိ ကေသေ. တေသန္တိ ဝါဏိဇာနံ. ပရိဟရထာတိ အတ္တနော အဘိဝါဒနပစ္စုဋ္ဌာနဋ္ဌာနန္တိ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ၊ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဝါ ဟရထာတိ အတ္ထော. တေတိ ဝါဏိဇာ. အမတေနေဝါတိ အမတေန ဣဝ၊ အဘိသိတ္တာ ဣဝါတိ ယောဇနာ.
၅. ဗြဟ္မယာစနကထာ
၇. ဘဂဝါ ဥပသင်္ကမီတိ သမ္ဗန္ဓော. တသ္မိန္တိ အဇပါလနိဂြောဓေ. အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏောတိ အာစရိတော သမ္မာစရိတော၊ န ဧကဿ ဗုဒ္ဓဿ အာစိဏ္ဏော၊ အထ ခေါ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အာစိဏ္ဏသမာစိဏ္ဏော၊ အတိအာစိဏ္ဏော နိစ္စာစိဏ္ဏောတိ အတ္ထော. သင်္ခေပေန ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရေန္တော အာဟ ‘‘ဇာနန္တိ ဟီ’’တိအာဒိ. ဓမ္မဒေသနန္တိ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနံ၊ ဓမ္မဒေသနတ္ထာယ ဝါ ဘဂဝန္တံ၊ ဘဂဝန္တံ ဝါ ဓမ္မဒေသနံ. တတောတိ ယာစနကာရဏာ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. လောကသန္နိဝါသော ဗြဟ္မဂရုကော ယသ္မာ၊ ဣတိ တသ္မာ ဥပ္ပါဒေဿန္တီတိ ယောဇနာ. ဣတီတိအာဒိ နိဂမနံ.
တတ္ထာတိ ပရိဝိတက္ကနာကာရပါဌေ. ‘‘ပဉ္စကာမဂုဏေသု အလ္လီယ’’န္တီတိ ဣမိနာ အလ္လီယန္တိ အဘိရမိတဗ္ဗဋ္ဌေန လဂ္ဂန္တိ ဧတ္ထာတိ အာလယာ ပဉ္စ ကာမဂုဏာတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. အလ္လီယန္တီတိ လဂ္ဂန္တိ. ‘‘ပဉ္စ ကာမဂုဏေ အလ္လီယန္တီ’’တိပိ ပါဌော၊ ဧဝံ သတိ အလ္လီယန္တိ အဘိရမိတဗ္ဗဋ္ဌေန သေဝိယန္တီတိ အာလယာ ပဉ္စ ကာမဂုဏာတိ ဝစနတ္ထော ကာတဗ္ဗော. အလ္လီယန္တီတိ သေဝန္တိ. တေတိ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ. ‘‘ယဒိဒ’’န္တိပဒဿ ယံ ဣဒန္တိ ပဒဝိဘာဂံ ကတွာ ‘‘ယ’’န္တိ စ ‘‘ဣဒ’’န္တိ စ သဗ္ဗနာမပဒန္တိ အာသင်္ကာ ဘဝေယျာတိ အာဟ ‘‘ယဒိဒန္တိ နိပါတော’’တိ. ဣမိနာ တီသု လိင်္ဂေသု ဒွီသု စ ဝစနေသု ဝိနာသံ၊ ဝိကာရံ ဝါ ဝိသဒိသံ ဝါ နအယနတ္တာ နဂမနတ္တာ အဗျယံ နာမာတိ ဒဿေတိ၊ အတ္ထော ပန သဗ္ဗနာမတ္ထောယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တဿာတိ ‘‘ယဒိဒ’’န္တိနိပါတဿ၊ အတ္ထောတိ သမ္ဗန္ဓော. ဌာနန္တိ ‘‘ဌာနံ’’ဣတိပဒံ. ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒန္တိ ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ’’ဣတိပဒံ. အတ္ထောပိ ယုတ္တောယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣမေသန္တိ သင်္ခါရာဒီနံ ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ. ပစ္စယာတိ အဝိဇ္ဇာဒိကာရဏာ. ‘‘ဣဒပ္ပစ္စယာ ဧဝါ’’တိ ဣမိနာ ဣဒပ္ပစ္စယတာတိ ဧတ္ထ တာပစ္စယဿ သွတ္ထံ ဒီပေတိ ‘‘ဒေဝတာ’’တိအာဒီသု (ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ဧဝမိစ္စာဒိပါဌဝဏ္ဏနာ) ဝိယ.
သော မမဿ ကိလမထောတိ ဧတ္ထ တံသဒ္ဒဿ ဝိသယံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယာ အဇာနန္တာနံ ဒေသနာ နာမာ’’တိ၊ ဣမိနာ ‘‘ဒေသေယျံ၊ န အာဇာနေယျု’’န္တိ ဒွိန္နမေဝ ကိရိယာပဒါနံ တသဒ္ဒဿ ဝိသယဘာဝံ ဒဿေတိ၊ န ဧကဿ ကိရိယာပဒဿ. သောတိ ဒေသနာသင်္ခါတော ကာယဝစီပယောဂေါ၊ ဣမိနာ ဝါကျဝိသယေ တသဒ္ဒေါ ဥတ္တရပဒဿေဝ လိင်္ဂဝစနာနိ ဂဏှာတီတိ ဒဿေတိ၊ သမာသမဇ္ဈေ ပန တသဒ္ဒေါ ပုဗ္ဗပဒဿေဝ လိင်္ဂဝစနာနိ ဂဏှာတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘အဝိဇ္ဇာ စ သာ ပစ္စယော စာ’’တိ (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ပဌမဗောဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ) စ ‘‘အဘိဓမ္မော စ သော ပိဋကဉ္စာ’’တိ စ (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကထာ၊ ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ) အာဒိ. ကိလမထောတိ ကာယကိလမနဟေတု. ကိလမတိ အနေနာတိ ကိလမထော. အဿာတိ ဘဝေယျ. သာတိ ကာယဝစီပယောဂသင်္ခါတာ ဒေသနာ. ဝိဟေသာတိ ကာယဝိဟိံသာဟေတု. ဝိဟိံသတိ ဣမာယာတိ ဝိဟေသာ. စိတ္တေန ပန ဗုဒ္ဓါနံ ကိလမထော ဝါ ဝိဟေသာ ဝါ နတ္ထိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္နတ္တာ. ‘‘ပဋိဘံသူ’’တိ ဧတ္ထ ပဋီတိ ကမ္မပ္ပဝစနီယယောဂတ္တာ ‘‘ဘဂဝန္တ’’န္တိ ဧတ္ထ သာမျတ္ထေ ဥပယောဂဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ဘဂဝတော’’တိ. ‘‘အနု အစ္ဆရိယာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘န အစ္ဆရိယာ’’တိ ပဒဝိဘာဂံ နိဝတ္တေတိ၊ ပုနပ္ပုနံ အစ္ဆရိယာတိ အတ္ထော. ပဋိဘံသူတိ ဧတ္ထ ပဋိသဒ္ဒေါ ပဋိဘာနတ္ထော၊ ဘာဓာတု ခါယနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ပဋိဘာနသင်္ခါတဿ ဉာဏဿ ဂေါစရာ အဟေသု’’န္တိ. ‘‘ဂေါစရာ အဟေသု’’န္တိ ဣမိနာ ခါယနံ နာမ အတ္ထတော ဂေါစရဘာဝေန ဘဝနန္တိ ဒဿေတိ.
မေတိ မမ၊ မယာ ဝါ၊ အဓိဂတံ ဓမ္မံ ပကာသိတုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အရိယမဂ္ဂသောတဿ ပဋိ ပဋိသောတန္တိ ဝုတ္တေ နိဗ္ဗာနမေဝါတိ အာဟ ‘‘ပဋိသောတံ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာန’’န္တိ. နိဗ္ဗာနဂါမိန္တိ အရိယမဂ္ဂံ. အရိယမဂ္ဂေါ ဟိ ယသ္မာ နိဗ္ဗာနံ ဂမယတိ၊ တသ္မာ နိဗ္ဗာနဂါမီတိ ဝုစ္စတိ. တမောခန္ဓေနာတိ ဧတ္ထ တမသဒ္ဒေါ အဝိဇ္ဇာပရိယာယော၊ ခန္ဓသဒ္ဒေါ ရာသတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အဝိဇ္ဇာရာသိနာ’’တိ. ‘‘အဇ္ဈောတ္ထဋာ’’တိ ဣမိနာ အာဝုဋာတိ ဧတ္ထ ဝုဓာတု အာဝရဏတ္ထောတိ ဒဿေတိ. အပ္ပေါဿုက္ကတာယာတိ ဧတ္ထ အပတျူပသဂ္ဂေါ အဘာဝတ္ထော၊ တာပစ္စယော ဘာဝတ္ထောတိ အာဟ ‘‘နိရုဿုက္ကဘာဝေနာ’’တိ.
၈. လောကေတိ သတ္တလောကေ. မဟာဗြဟ္မေတိ မဟာဗြဟ္မာနော. အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာတိ ဧတ္ထ အပ္ပံ ရဇံ အက္ခိမှိ ဧတေသန္တိ အပ္ပရဇက္ခာ၊ အပ္ပရဇက္ခာ ဇာတိ သဘာဝေါ ဧတေသန္တိ အပ္ပရဇက္ခဇာတိကာတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပညာမယေ’’တိအာဒိ. ‘‘ပညာမယေ’’တိ ဣမိနာ မံသမယေတိ အတ္ထံ နိဝတ္တေတိ. ဧတေသန္တိ သတ္တာနံ. ဓမ္မဿာတိ တုပစ္စယယောဂေ ဆဋ္ဌီကမ္မံ. အာပုဗ္ဗော ဉာဓာတု ပဋိဝိဇ္ဈနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ပဋိဝိဇ္ဈိတာရော’’တိ.
သံဝိဇ္ဇတိ မလံ ဧတေသန္တိ သမလာ၊ ပူရဏကဿပါဒိကာ ဆ သတ္ထာရော၊ တေဟိ. ‘‘ရာဂါဒီဟီ’’တိ ဣမိနာ မလသရူပံ ဒဿေတိ. အဝါပုရေတန္တိ ဧတ္ထ အဝပုဗ္ဗော စ အာပုဗ္ဗော စ ပုရဓာတု ဝိဝရဏတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ဝိဝရ ဧတ’’န္တိ. ဝကာရဿ ပကာရံ ကတွာ ‘‘အပါပုရေတ’’န္တိပိ ပါဌော. အမတသဒ္ဒဿ သလိလာဒယော နိဝတ္တေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘နိဗ္ဗာနဿာ’’တိ. ဣမေ သတ္တာ သုဏန္တူတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝိမလေနာတိ ဧတ္ထ ဝိသဒ္ဒေါ အဘာဝတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အဘာဝတော’’တိ. ဣမိနာ နတ္ထိ မလံ ဧတဿာတိ ဝိမလောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေနာ’’တိ ဣမိနာ အညပဒတ္ထသရူပံ ဒဿေတိ. အနုက္ကမေန မဂ္ဂေန ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗန္တိ အနုဗုဒ္ဓန္တိ ဝုတ္တေ စတုသစ္စဓမ္မော ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘စတုသစ္စဓမ္မ’’န္တိ.
‘‘သေလမယေ’’တိ ဣမိနာ သိလာယ နိဗ္ဗတ္တော သေလောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘သဗ္ဗညုတညာဏေနာ’’တိ ဣမိနာ သမန္တစက္ခုသရူပံ ဒဿေတိ. ဘဂဝါ တွမ္ပီတိ ယောဇနာ. ဓမ္မသဒ္ဒေါ ပညာပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘ဓမ္မမယံ ပညာမယ’’န္တိ. အပေတော သောကော ဣမဿာတိ အပေတသောကော၊ ဘဂဝါ. သောကံ အဝတရတီတိ သောကာဝတိဏ္ဏာ၊ ဇနတာ. သောကာဝတိဏ္ဏဉ္စ ဇာတိဇရာဘိဘူတဉ္စာတိ စသဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော. ဣမိနာ စသဒ္ဒေါ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဒဿေတိ.
‘‘ဘဂဝါ’’တိပဒံ ‘‘ဝီရော’’တိအာဒီသု ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘ဝီရိယဝန္တတာယာ’’တိ ဣမိနာ ဝီရံ ယဿတ္ထီတိ ဝီရောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. သဒ္ဒသတ္ထေသု အာလပနပဒေသု ဝိဂ္ဂဟော န ကာတဗ္ဗောတိ ဣဒံ အာလပနာဝတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ဣဓ ပန တေသမတ္ထဒဿနတ္ထာယ ဝိဂ္ဂဟော ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ဒေဝပုတ္တ။ပေ။ ဝိဇိတတ္တာ’’တိ ဣမိနာ ဝိဇိတော မာရေဟိ သံဂါမော အနေနာတိ ဝိဇိတသင်္ဂါမောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ဧတ္ထ စ ခန္ဓမာရော မစ္စုမာရေန သင်္ဂဟိတော ဒွိန္နံ မာရာနံ ဧကတော ဝိဇိတတ္တာ. ‘‘သတ္တဝါဟော’’တိ ပဌမက္ခရေန စ ‘‘သတ္ထဝါဟော’’တိ ဒုတိယက္ခရေန စ ယုတ္တော. တတ္ထ သတ္ထဝါဟော ဝိယာတိ ‘‘သတ္ထဝါဟော’’တိ ဥပစာရေန ဝုတ္တေ ဒုတိယက္ခရေန ယုတ္တော၊ သတ္တေ ဝဟဟီတိ သတ္တဝါဟောတိ မုချတော ဝုတ္တေ ပဌမက္ခရေန ယုတ္တော. ဣဓ ပန ပဌမက္ခရေန ယုတ္တောတိ အာဟ ‘‘သတ္တေ ဝဟတီတိ သတ္တဝါဟော’’တိ. နတ္ထိ ဣဏံ ဣမဿာတိ အဏဏော ဘဂဝါ.
၉. ဗုဒ္ဓစက္ခုနာတိ ဧတ္ထ စက္ခု ဒုဝိဓံ မံသစက္ခုဉာဏစက္ခုဝသေန. တတ္ထာပိ မံသစက္ခု ဒုဝိဓံ ပသာဒစက္ခုသသမ္ဘာရစက္ခုဝသေန. တတ္ထ ပသာဒရူပံ ပသာဒစက္ခု နာမ၊ ဘမုကဋ္ဌိပရိစ္ဆိန္နော မံသပိဏ္ဍော သသမ္ဘာရစက္ခု နာမ. ဉာဏစက္ခု ပန ပဉ္စဝိဓံ (ပဋိ. မ. အဋ္ဌ. ၁.၁.၃) ဒိဗ္ဗဓမ္မပညာဗုဒ္ဓသမန္တစက္ခုဝသေန. တတ္ထ ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉာဏံ ဒိဗ္ဗစက္ခု နာမ၊ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂတ္တယံ ဓမ္မစက္ခု နာမ၊ အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏံ ပညာစက္ခု နာမ၊ ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တဉာဏဉ္စ အာသယာနုသယဉာဏဉ္စ ဗုဒ္ဓစက္ခု နာမ၊ သဗ္ဗညုတညာဏံ သမန္တစက္ခု နာမ. ဣဓ ပန ‘‘ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ယထာဝုတ္တဒွေဉာဏာနိယေဝါတိ အာဟ ‘‘ဣန္ဒြိယ။ပေ။ ဉာဏေန စာ’’တိ. ဟီတိ သစ္စံ. ယေသန္တိ သတ္တာနံ. သဒ္ဓါဒီနီတိ အာဒိသဒ္ဒေန ဝီရိယသတိသမာဓိပညိန္ဒြိယာနိ သင်္ဂဏှာတိ. တိက္ခာနီတိ တိခိဏာနိ. မုဒူနီတိ သုခုမတရာနိ. အာကာရာတိ ကာရဏာ. ဣမာနိ တီဏိ ဒုကာနိ ဗာဟိရတ္ထသမာသဝသေန ဝုတ္တာနိ. သုခေန ဝိညာပေတဗ္ဗာတိ သုဝိညာပယာ၊ တထာ ဒုဝိညာပယာတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယေ ကထိတကာရဏ’’န္တိအာဒိ. ပရလောကော စ ဝဇ္ဇဉ္စ ပရလောကဝဇ္ဇာနိ၊ တာနိ ဘယတော ပဿန္တီတိ ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယေ’’တိအာဒိ. ဣမာနိ ဒွေ ဒုကာနိ ကိတဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ ဣဓ ပစ္ဆိမဒုကေ ‘‘န အပ္ပေကစ္စေ ပရလောကဝဇ္ဇဘယဒဿာဝိနော’’တိ ဒုတိယပဒံ န ဝုတ္တံ၊ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိယံ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၁) ပန ယုဂဠဝသေန ဝုတ္တံ. ဥပ္ပလာနိ ဧတ္ထ သန္တီတိ ဥပ္ပလိနီတိ ဝစနတ္ထေန ဂစ္ဆော ဝါ လတာ ဝါ ပေါက္ခရဏီ ဝါ ဝနံ ဝါ ‘‘ဥပ္ပလိနီ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ဣဓ ပန ‘‘ဝန’’န္တိ အာဟ ‘‘ဥပ္ပလဝနေ’’တိ. နိမုဂ္ဂါနေဝ ဟုတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပေါသယန္တီတိ ဝဍ္ဎန္တိ၊ ဣမိနာ အန္တောနိမုဂ္ဂါနေဝ ဟုတွာ ပေါသယန္တီတိ အန္တောနိမုဂ္ဂပေါသီနီတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘ဥဒကေန သမ’’န္တိ ဣမိနာ ဥဒကေန သမံ သမောဒကံ၊ သမောဒကံ ဟုတွာ ဌိတာနီတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘အတိက္ကမိတွာ’’တိ ဣမိနာ အစ္စုဂ္ဂမ္မာတိပဒဿ အတိဥဂ္ဂန္တွာတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ.
ပဋိစ္ဆန္နေန အာရောပိတာတိ ပါရုတာ၊ န ပါရုတာ အပါရုတာ. အပါရုတာ နာမ အတ္ထတော ဝိဝရဏာတိ အာဟ ‘‘ဝိဝဋာ’’တိ သောတိ အရိယမဂ္ဂေါ. ဟီတိ သစ္စံ. ပစ္ဆိမပဒဒွယေတိ ဂါထာယ ဥတ္တမပဒဒွယေ. အယမေဝတ္ထောတိ အယံ ဝက္ခမာနော ဧဝံ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. ဟီတိ ဝိတ္ထာရော. န ဘာသိန္တိ ဧတ္ထ ဥတ္တမပုရိသတ္တာ ‘‘အဟ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဒေဝမနုဇေသု’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဧကသေသဝသေန ‘‘မနုဇေသူ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဒေဝမနုဿေသူ’’တိ.
၆. ပဉ္စဝဂ္ဂိယကထာ
၁၀. ဌာနုပ္ပတ္တိယာတိ ကာရဏေန ဥပ္ပတ္တိယာ. နိက္ကိလေသော ဇာတိ သဘာဝေါ ဣမဿာတိ နိက္ကိလေသဇာတိကော. ‘‘ဉာဏ’’န္တိ အဝိသေသေန ဝုတ္တေပိ အတ္ထတော အနာဝရဏဉာဏမေဝါတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗညုတညာဏ’’န္တိ. ဣတောတိ ‘‘ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီ’’တိ ပရိဝိတက္ကဒိဝသတော၊ ဟေဋ္ဌာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဒေဝတာ ပန အာဠာရဿ ကာလင်္ကရဏမေဝ ဇာနာတိ၊ န အာကိဉ္စညာယတနေ နိဗ္ဗတ္တဘာဝံ. ဘဂဝါ ပန သဗ္ဗံ ဇာနာတိ၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘အာကိဉ္စညာယတနေ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ. ‘‘ပရိဟီနတ္တာ’’တိ ဣမိနာ မဟာဇာနိယောတိ ဧတ္ထ ဟာဓာတုယာ အတ္ထံ ဒဿေတိ. အဿာတိ အာဠာရဿ. မဟတီ ဇာနိအဿာတိ ‘‘မဟာဇာနိကော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ကကာရဿ ယကာရံ ကတွာ ‘‘မဟာဇာနိယော’’တိ ဝုတ္တံ. အက္ခဏေတိ ဗြဟ္မစရိယဝါသာယ အနောကာသေ၊ အာကိဉ္စညာယတနေတိ အတ္ထော. ဟိယျောတိ အနန္တရာတီတာဟေ. သောပီတိ ဥဒကော ရာမပုတ္တောပိ. ပိသဒ္ဒေါ အာဠာရာပေက္ခော. တတ္ထ အာဠာရော ကာလာမော ယာဝအာကိဉ္စညာယတနဈာနလာဘီ ဟောတိ၊ တသ္မာ အာကိဉ္စညာယတနေ နိဗ္ဗတ္တော. ဥဒကော ရာမပုတ္တော ယာဝနေဝသညာနာသညာယတနဈာနလာဘီ ဟောတိ၊ တသ္မာ နေဝသညာနာသညာယတနေ နိဗ္ဗတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ဗဟုကာရာ’’တိ စ ‘‘ဗဟူပကာရာ’’တိ စ ပါဌဿ ဒွိဓာ ယုတ္တဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဗဟုကာရာတိ ဗဟူပကာရာ’’တိ. ပေသိတတ္တဘာဝံ မန္တိ ယောဇနာ. ဣမိနာ ပဟိတတ္တန္တိ ဧတ္ထ အတ္တသဒ္ဒေါ ကာယဝါစကောတိ ဒဿေတိ.
၁၁. အန္တရာသဒ္ဒေန ယုတ္တတ္တာ ‘‘ဂယံ၊ ဗောဓိ’’န္တိ ဧတ္ထ သာမျတ္ထေ ဥပယောဂဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ဂယာယ စ ဗောဓိမဏ္ဍဿ စာ’’တိ.
ဂါထာယ စတူသု သဗ္ဗသဒ္ဒေသု ဒုတိယော သဗ္ဗသဒ္ဒေါ အနဝသေသတ္ထော၊ သေသာ သာဝသေသတ္ထာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သဗ္ဗံ တေဘူမကဓမ္မ’’န္တိအာဒိ. ဝစနတ္ထော သုဝိညေယျောဝ. အရဟတ္တဖလဿာပိ တဏှာက္ခယတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘တဏှာက္ခယေ နိဗ္ဗာနေ’’တိ. သယံသဒ္ဒေါ အတ္တပရိယာယော၊ အဘိညာယသဒ္ဒေါ တု တွာပစ္စယန္တောတိ အာဟ ‘‘အတ္တနာဝ ဇာနိတွာ’’တိ. ‘‘သဗ္ဗံ စတုဘူမကဓမ္မ’’န္တိ ဣမိနာ ဉာဓာတုယာ ကမ္မံ ဒဿေတိ. ‘‘အယံ မေ အာစရိယော’’တိ ဥဒ္ဒိသနာကာရဒဿနံ.
‘‘လောကုတ္တရဓမ္မေ’’တိ ဣမိနာ လောကိယဓမ္မေ ပန အာစရိယော (မိ. ပ. ၄.၅.၁၁) အတ္ထီတိ ဒဿေတိ. ပဋိပုဂ္ဂလောတိ ဧတ္ထ ပဋိသဒ္ဒေါ ပဋိဘာဂတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ပဋိဘာဂပုဂ္ဂလော’’တိ. သဒိသပုဂ္ဂလော နာမ နတ္ထီတိ အတ္ထော. သီတိဘူတောတိ သီတိ ဟုတွာ ဘူတော၊ သီတိဘာဝံ ဝါ ပတ္တော.
ကာသီနန္တိ ဗဟုဝစနဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ဇနပဒါနံ နာမံ. ဇနပဒသမူဟဿ ရဋ္ဌနာမတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ကာသိရဋ္ဌေ’’တိ. ‘‘နဂရ’’န္တိ ဣမိနာ ပုရသဒ္ဒေါ နဂရပရိယာယောတိ ဒဿေတိ. ပဋိလာဘာယာတိ ပဋိလာဘာပနတ္ထာယ. ‘‘ဘေရိ’’န္တိ ဣမိနာ ဒုန္ဒုဘိသဒ္ဒေါ ဘေရိဝါစကောတိ ဒဿေတိ. ဘေရိ ဟိ ‘‘ဒုံဒု’’န္တိသဒ္ဒေန ဥဘိ ပူရဏမေတ္ထာတိ ဒုန္ဒုဘီတိ ဝုစ္စတိ. ဒကာရရကာရာနံ သံယောဂံ ကတွာ ဒုန္ဒြုဘီတိပိ ပါဌော အတ္ထိ၊ သော အပါဌောယေဝ. ‘‘ပဟရိဿာမီ’’တိ ဧတ္ထ ပဟာရသဒ္ဒေန အာဟညိန္တိ ဧတ္ထ အာပုဗ္ဗဟနဓာတုယာ အတ္ထံ ဒဿေတိ၊ ဿာမိသဒ္ဒေန အဇ္ဇတနိဣံဝိဘတ္တိယာ အနာဂတကာလေ ပဝတ္တဘာဝံ၊ ဣတိသဒ္ဒေန ဂမနာကာရဝါစကဿ ဣတိသဒ္ဒဿ လောပဘာဝံ ဒဿေတိ.
အနန္တဇိနောတိ အနန္တသင်္ခါတဿ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ပဒဋ္ဌာနဘူတေန အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန သဗ္ဗကိလေသာရီနံ ဇိတဝါ၊ ဧတေန ဖလူပစာရေန အနန္တဇိနဘာဝံ ဒဿေတိ. ဟုဝေယျ ပါဝုသောတိ ဧတ္ထ ‘‘ဟုဝေယျ အပိ အာဝုသော’’တိ ပဒဝိဘာဂံ ကတွာ ဟုဓာတု သတ္တတ္ထဝါစကော၊ အပိသဒ္ဒေါ ဧဝံနာမဝါစကောတိ ဒဿေန္တော အာဟ အာဝုသော ‘‘ဧဝံ နာမ ဘဝေယျာ’’တိ. ဝကာရဿ ပကာရံ ကတွာ ‘‘ဟုပေယျာ’’တိ ပါဌောပိ ယုဇ္ဇတိယေဝ.
၁၂. ‘‘အတ္ထာယ ပဋိပန္နော’’တိ ဣမိနာ ဗာဟုလ္လဿ အတ္ထာယ ပဋိပန္နော ဗာဟုလ္လိကောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ပဓာနတောတိ ဒုက္ကရစရိယာယ ပဒဟနတော. ‘‘ဘဋ္ဌော’’တိ ဣမိနာ ဝိဗ္ဘန္တောတိ ဧတ္ထ ဝိပုဗ္ဗဘမုဓာတုယာ အနဝဋ္ဌာနတ္ထော နာမ အတ္ထတော ဘဋ္ဌောတိ ဒဿေတိ. သောတန္တိ ဧတ္ထ သောတသဒ္ဒဿ သောတဝိညာဏာဒိဝါစကတ္တာ ‘‘သောတိန္ဒြိယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣရိယာယာတိ ဧတ္ထ ဣရိယနံ စရဏံ ဣရိယာတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဒုက္ကရစရိယာယာ’’တိ. အဘိဇာနာထ နောတိ ဧတ္ထ နောသဒ္ဒေါ နုသဒ္ဒတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အဘိဇာနာထ နူ’’တိ. ဝါကျန္တိ ဝါစကံ. သညာပေတုန္တိပဒဿ သညာပနာကာရံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘အဟံ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ.
၁၃. ဣတောတိ ‘‘စက္ခုကရဏီ’’တိအာဒိတော. ပဒတ္ထတောတိ ပဒတော စ အတ္ထတော စ၊ ပဒါနံ အတ္ထတော ဝါ. ဣတောတိ ယထာဝုတ္တတော. ဟီတိ သစ္စံ. သုတ္တန္တကထန္တိ သုတ္တန္တဝသေန ဝုတ္တဝစနံ.
၁၈. ဒေဝတာကောဋီဟီတိ ဗြဟ္မသင်္ခါတာဟိ ဒေဝတာကောဋီဟိ. ပတိဋ္ဌိတဿ တဿ အာယသ္မတောတိ သမ္ဗန္ဓော. သာဝ ဧဟိဘိက္ခုဥပသမ္ပဒါတိ ယောဇနာ.
၁၉. ဒုတိယဒိဝသေ ဓမ္မစက္ခုံ ဥဒပါဒီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘ဒုတိယဒိဝသေ’’တိအာဒိ ပါဋိပဒဒိဝသံ ဥပနိဓာယ ဝုတ္တံ. ပက္ခဿာတိ အာသဠှီမာသကာဠပက္ခဿ. သဗ္ဗေဝ တေ ဘိက္ခူတိ ယောဇနာ. အနတ္တသုတ္တေနာတိ အနတ္တလက္ခဏသုတ္တန္တေန (မဟာဝ. ၂၀၊ သံ. နိ. ၃.၅၉).
ပဉ္စမိယာ ပက္ခဿာတိ ပက္ခဿ ပဉ္စမိယာ. လောကသ္မိန္တိ သတ္တလောကေ. ‘‘မနုဿအရဟန္တောတိ ဣမိနာ ဒေဝအရဟန္တော ဗဟူတိ ဒဿေတိ.
၇. ပဗ္ဗဇ္ဇာကထာ
၃၁. ပေါရာဏာနုပေါရာဏာနန္တိ ပုရာဏေ စ အနုပုရာဏေ စ ဘဝါနံ. ဧကသဋ္ဌီတိ ဧကော စ သဋ္ဌိ စ၊ ဧကေန ဝါ အဓိကာ သဋ္ဌိ ဧကသဋ္ဌိ.
တတြာတိ တေသု ဧကသဋ္ဌိမနုဿအရဟန္တေသု. ပုဗ္ဗယောဂေါတိ ပုဗ္ဗေ ကတော ဥပါယော၊ ပုဗ္ဗူပနိဿယောတိ အတ္ထော. ဝဂ္ဂဗန္ဓေနာတိ သမူဟံ ကတွာ ဗန္ဓေန. တေတိ ပဉ္စပညာသ ဇနာ. ဈာပေဿာမာတိ ဍယှိဿာမ. နီဟရိံသူတိ ဂါမတော နီဟရိံသု. တေသူတိ ပဉ္စပညာသဇနေသု. ပဉ္စ ဇနေ ဌပေတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. သေသာတိ ပဉ္စဟိ ဇနေဟိ အဝသေသာ. သောတိ ယသော ဒါရကော. တေပီတိ စတ္တာရောပိ ဇနာ. တတ္ထာတိ သရီရေ. တေ သဗ္ဗေပီတိ ယသဿ မာတာပိတုဘရိယာဟိ သဒ္ဓိံ သဗ္ဗေပိ တေ သဟာယကာ. တေနာတိ ပုဗ္ဗယောဂေန.
အာမန္တေသီတိ ကထေသိ.
၃၂. ဒိဗ္ဗေသု ဝိသယေသု ဘဝါ ဒိဗ္ဗာ လောဘပါသာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဒိဗ္ဗာ နာမာ’’တိအာဒိ. လောဘပါသာတိ လောဘသင်္ခါတာ ဗန္ဓနာ. အသဝနတာတိ ဧတ္ထ ကရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ ‘‘အသဝနတာယာ’’တိ. ပရိဟာယန္တီတိ ဧတ္ထ ကေန ပရိဟာယန္တီတိ အာဟ ‘‘ဝိသေသာဓိဂမတော’’တိ. ဝိသေသာဓိဂမတောတိ မဂ္ဂဖလသင်္ခါတဿ ဝိသေသဿ အဓိဂမတော.
၃၃. အန္တံ လာမကံ ကရောတီတိ အန္တကောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘လာမကာ’’တိ. ‘‘ဟီနသတ္တာ’’တိ ဣမိနာ အန္တကဿ သရူပံ ဒဿေတိ. အာမန္တနပဒမေတံ. တန္တိ ရာဂပါသံ. ဟီတိ သစ္စံ. သောတိ မာရော ပါပိမာ. အန္တလိက္ခေ စရန္တာနံ ပဉ္စာဘိညာနမ္ပိ ဗန္ဓနတ္တာ အန္တလိက္ခေ စရတိ ပဝတ္တတီတိ အန္တလိက္ခစရောတိ ဝစနတ္ထေန ရာဂပါသော ‘‘အန္တလိက္ခစရော’’တိ မာရေန ပါပိမတာ ဝုတ္တော.
၃၄. နာနာဇနပဒတောတိ ဧကိဿာပိ ဒိသာယ နာနာဇနပဒတော. ‘‘အနုဇာနာမိ။ပေ။ ပဗ္ဗာဇေထာ’’တိအာဒိမှိ ဝိနိစ္ဆယော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. ပဗ္ဗာဇေန္တေန ဘိက္ခုနာ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ သမ္ဗန္ဓော. ယေ ပဋိက္ခိတ္တာ ပုဂ္ဂလာတိ ယောဇနာ. ပရတောတိ ပရသ္မိံ. ‘‘န ဘိက္ခဝေ။ပေ။ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗော’’တိ ပါဠိံ (မဟာဝ. ၈၉) အာဒိံ ကတွာတိ ယောဇနာ. တေတိ ပဋိက္ခိတ္တပုဂ္ဂလေ. သောပိ စာတိ သောပိ စ ပုဂ္ဂလော. အနုညာတောယေဝ ပဗ္ဗာဇေတဗ္ဗောတိ သမ္ဗန္ဓော. တဿ စာတိ ပုဂ္ဂလဿ စ၊ အထ ဝါ တေသဉ္စ မာတာပိတူနံ. ဝစနဝိပလ္လာသော ဟေသ. အနုဇာနနလက္ခဏံ ဝဏ္ဏယိဿာမာတိ သမ္ဗန္ဓော.
ဧဝန္တိ ဣမိနာ ဝုတ္တနယေန. စသဒ္ဒေါ ဝါကျသမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. သစေ အစ္ဆိန္နကေသော ဟောတိ စ၊ သစေ ဧကသီမာယ အညေပိ ဘိက္ခူ အတ္ထိ စာတိ အတ္ထော. အညေပီတိ အတ္တနာ အပရေပိ. ဘဏ္ဍူတိ မုဏ္ဍော၊ သောယေဝ ကမ္မံ ဘဏ္ဍုကမ္မံ. တဿာတိ ဘဏ္ဍုကမ္မဿ. ဩကာသောတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ ခဏော. ‘‘ဩကာသံ န လဘတီ’’တိ ဝတွာ တဿ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘သစေ’’တိအာဒိ.
အဝုတ္တောပီတိ ဧတ္ထ ပိသဒ္ဒေါ ဝုတ္တော ပန ကာ နာမ ကထာတိ ဒဿေတိ. ဥပဇ္ဈာယံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗာဇေတီတိ ဧတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စတုဗ္ဗိဓာ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇာ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇာ သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇာ ဥပသမ္ပဒပဗ္ဗဇ္ဇာတိ. တတ္ထ ကေသမဿုဟရဏံ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ ဝက္ကလာဒိဂဟဏတော ပဌမမေဝ ဝဇိတဗ္ဗတ္တာ. ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇာတိပိ တဿာယေဝ နာမံ. ကေသမဿုဟရဏမေဝ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ ကာသာယာဒိဂဟဏတော ပဌမမေဝ ဝဇိတဗ္ဗတ္တာ. ကေသမဿုဟရဏဉ္စ ကာသာယစ္ဆာဒနဉ္စ သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ သရဏဂဟဏတော ပဌမမေဝ ဝဇိတဗ္ဗတ္တာ. ဥပသမ္ပဒပဗ္ဗဇ္ဇာ တိဝိဓာ ဧဟိဘိက္ခုဥပသမ္ပဒပဗ္ဗဇ္ဇာ သရဏဂဟဏူပသမ္ပဒပဗ္ဗဇ္ဇာ ဉတ္တိစတုတ္ထဝါစိကူပသမ္ပဒပဗ္ဗဇ္ဇာတိ. တတ္ထ ဧဟိဘိက္ခူပသမ္ပဒပဗ္ဗဇ္ဇာယံ ကေသမဿုဟရဏာဒိ သဗ္ဗံ ဧကတောဝ သမ္ပဇ္ဇတိ ‘‘ဧဟိ ဘိက္ခူ’’တိ ဘဂဝတော ဝစနေန အဘိနိပ္ဖန္နတ္တာ. သရဏဂဟဏူပသမ္ပဒပဗ္ဗဇ္ဇာ သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇသဒိသာယေဝ. ကေသမဿုဟရဏဉ္စ ကာသာယစ္ဆာဒနဉ္စ သရဏဂဟဏဉ္စ ဉတ္တိစတုတ္ထဝါစိကူပသမ္ပဒပဗ္ဗဇ္ဇာ နာမ ကမ္မဝါစာဂဟဏတော ပဌမမေဝ ဝဇိတဗ္ဗတ္တာ. တတ္ထ သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဥပဇ္ဈာယံ ဥဒ္ဒိဿ ပဗ္ဗာဇေတီ’’တိ. ဥပဇ္ဈာယံ ဥဒ္ဒိဿာတိ ဥပဇ္ဈာယဿ ဝေယျာဝစ္စကရဋ္ဌာနနိယမံ ကတွာ. ပဗ္ဗဇ္ဇာကမ္မေ အတ္တနော ဣဿရိယမကတွာတိ အတ္ထော. ဒဟရေန ဘိက္ခုနာ ကေသစ္ဆေဒနံ ကာသာယစ္ဆာဒနံ သရဏဒါနန္တိ တီဏိ ကိစ္စာနိ ကာတဗ္ဗာနိယေဝ. ကေစိ ‘‘သရဏာနိ ပန သယံ ဒါတဗ္ဗာနီ’’တိ ပါဌံ ဣဓာနေတွာ ဒဟရေန ဘိက္ခုနာ သရဏာနိ န ဒါတဗ္ဗာနီတိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ ဒဟရဿ ဘိက္ခုတ္တာ၊ ဘိက္ခူနံ ပဗ္ဗာဇေတုံ လဘနတ္တာ စ. ဥပဇ္ဈာယော စေ ကေသစ္ဆေဒနဉ္စ ကာသာယစ္ဆာဒနဉ္စ အကတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇတ္ထံ သရဏာနိယေဝ ဒေတိ၊ န ရုဟတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ အကတ္တဗ္ဗတ္တာ. ကမ္မဝါစံ သာဝေတွာ ဥပသမ္ပာဒေတိ၊ ရုဟတိ ဥပသမ္ပဒါ အပတ္တစီဝရာနံ ဥပသမ္ပဒသိဒ္ဓိတော၊ ကမ္မဝိပတ္တိယာ အဘာဝတော စ. ခဏ္ဍသီမန္တိ ဥပစာရသီမဋ္ဌံ ဗဒ္ဓသီမံ. ပဗ္ဗာဇေတွာတိ ကေသစ္ဆေဒနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ကာသာယာနိ အစ္ဆာဒေတွာ’’တိ ကာသာယစ္ဆာဒနဿ ဝိသုံ ဝုတ္တတ္တာ. သာမဏေရဿ သရဏဒါနဿ အရုဟတ္တာ ‘‘သရဏာနိ ပန သယံ ဒါတဗ္ဗာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပုရိသံ ပဗ္ဗာဇေတုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဟီတိ သစ္စံ. အာဏတ္တိယာတိ ဘိက္ခူနံ အာဏတ္တိယာ. ယေန ကေနစီတိ ဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတေသု ယေန ကေနစိ.
‘‘ဘဗ္ဗရူပေါ’’တိ ဝတွာ တဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘သဟေတုကော’’တိ. သဟေတုကောတိ မဂ္ဂဖလာနံ ဥပနိဿယေဟိ သဟ ပဝတ္တော. ယသဿီတိ ပရိဝါရယသေန စ ကိတ္တိယသေန စ သမန္နာဂတော. ဩကာသံ ကတွာပီတိ ဩကာသံ ကတွာ ဧဝ. သယမေဝါတိ န အညော အာဏာပေတဗ္ဗော. ဧတ္တောယေဝါတိ ဒဿနဋ္ဌာနတောယေဝ. အဿာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခဿ. ခဇ္ဇု ဝါတိ ကဏ္ဍုဝနံ ဝါ. ‘‘ကစ္ဆု ဝါ’’တိပိ ပါဌော၊ ပါမံ ဝါတိ အတ္ထော. ပိဠကာ ဝါတိ ဖောဋာ ဝါ. ဧတ္တကေနာတိ ဧတပမာဏေန ဃံသိတွာ နှာပနမတ္တေန. အနိဝတ္တိဓမ္မာတိ ဂိဟိဘာဝံ အနိဝတ္တနသဘာဝါ. ကတညူတိ ကတဿူပကာရဿ ဇာနနသီလာ. ကတဝေဒိနောတိ ကတညူပကာရဿ ဝေဒံ ပါကဋံ ကရောန္တော.
အနိယျာနိကကထာတိ ယာဝဒတ္ထံ သုပိတွာ ယာဝဒတ္ထံ ဘုဉ္ဇီတွာ စိတ္တကေဠိံ ကရောန္တော အနုက္ကဏ္ဌိတော ဝိဟရာဟီတိအာဒိကာ ကထာ. နကထေတဗ္ဗံ ဒဿေတွာ ကထေတဗ္ဗံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အထခွဿာ’’တိ. အဿာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခဿ. အာစိက္ခနာကာရံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အာစိက္ခန္တေန စာ’’တိအာဒိ. ဝဏ္ဏ။ပေ။ ဝသေနာတိ ဝဏ္ဏော စ သဏ္ဌာနဉ္စ ဂန္ဓော စ အာသယော စ ဩကာသော စ၊ တေသံ ဝသေန၊ အာစိက္ခိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဟီတိ ဖလဇောတကော၊ အာစိက္ခနဿ ဖလံ ဝက္ခာမီတိ အတ္ထော. သောတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခော. ပုဗ္ဗေတိ ပုဗ္ဗဘဝေ၊ ပဗ္ဗဇနတော ပုဗ္ဗေ ဝါ. ကဏ္ဋကဝေဓာပေက္ခော ပရိပက္ကဂဏ္ဍော ဝိယ ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ ယောဇနာ. အဿာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခဿ. ဣန္ဒာသနီတိ သက္ကဿ ဝဇိရာဝုဓော. သော ဟိ ဣန္ဒေန အသီယတိ ခိပီယတီတိ ဣန္ဒာသနီတိ ဝုစ္စတိ. ဣန္ဒာသနိ ပဗ္ဗတေ စုဏ္ဏယမာနာ ဝိယ သဗ္ဗေ ကိလေသေ စုဏ္ဏယမာနံယေဝါတိ ယောဇနာ. ခုရဂ္ဂေယေဝါတိ ခုရဿ ကောဋိယမေဝ. ခုရကမ္မပရိယောသာနေယေဝါတိ အတ္ထော. ဟီတိ သစ္စံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ပတ္တာ၊ တသ္မာ. အဿာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခဿ.
ဂိဟိဂန္ဓန္တိ ဂေဟေ ဌိတဿ ဇနဿ ဂန္ဓံ. အထာပီတိ ယဒိပိ အစ္ဆာဒေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အဿာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခဿ. အာစရိယော ဝါတိ သရဏဒါနာစရိယော ဝါ ကမ္မဝါစာစရိယော ဝါ ဩဝါဒါစရိယော ဝါ. တံယေဝ ဝါတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခမေဝ ဝါ. တေန ဘိက္ခုနာဝါတိ အာစရိယုပဇ္ဈာယဘိက္ခုနာ ဧဝ.
အနာဏတ္တိယာတိ အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ အနာဏတ္တိယာ. ဣမိနာ အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ အနာဏတ္တေန ယေန ကေနစိ နိဝါသနာဒီနိ န ကာတဗ္ဗာနီတိ ဒဿေတိ. ဘိက္ခုနာတိ အာစရိယုပဇ္ဈာယဘိက္ခုနာ. တဿေဝါတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခဿေဝ. ဥပဇ္ဈာယမူလကေတိ ဥပဇ္ဈာယမူလကေ နိဝါသနပါရုပနေ. အယန္တိ ဝိနိစ္ဆယော.
တတ္ထာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇူပသမ္ပဒဋ္ဌာနေ. တေသန္တိ ဘိက္ခူနံ. အထာတိ ဝန္ဒာပနတော ပစ္ဆာ၊ ဝန္ဒာပနဿ အနန္တရာ ဝါ. ‘‘ဧဝံ ဝဒေဟီ’’တိ ပါဠိနယနိဒဿနမုခေန ‘‘ယမဟံ ဝဒါမိ၊ တံ ဝဒေဟီ’’တိ အဋ္ဌကထာနယံ နိဒဿေတိ. အထာတိ တဒနန္တရံ. အဿာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခဿ၊ ဒါတဗ္ဗာနီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧကပဒမ္ပီတိ တီသု ဝါကျပဒေသု ဧကံ ဝါကျပဒမ္ပိ၊ နဝသု ဝါ ဝိဘတျန္တပဒေသု ဧကပဒမ္ပိ. ဧကက္ခရမ္ပီတိ စတုဝီသတက္ခရေသု ဧကက္ခရမ္ပိ.
ဧကတော သုဒ္ဓိယာတိ ဧကဿေဝ ကမ္မဝါစာစရိယဿ ဌာနကရဏသမ္ပတ္တိယာ သုဇ္ဈနေန. ဥဘတော သုဒ္ဓိယာဝါတိ ဥဘယေသံ သရဏဒါနာစရိယသာမဏေရာနံ သုဇ္ဈနေန ဧဝ. ဌာနကရဏသမ္ပဒန္တိ ဥရအာဒိဋ္ဌာနာနဉ္စ သံဝုတာဒိကရဏာနဉ္စ သမ္ပဒံ. ဝတ္တုန္တိ ဌာနကရဏသမ္ပဒံ ဝတ္တုံ. န သက္ကောတီတိ ဝတ္တုံ န သက္ကောတီတိ ယောဇနာ.
ဣမာနီတိ သရဏာနိ. စသဒ္ဒေါ ဥပနျာသော၊ ပနသဒ္ဒေါ ပဒါလင်္ကာရော. ဧကသမ္ဗန္ဓာနီတိ ဧကတော သမ္ဗန္ဓာနိ. အနုနာသိကန္တံ ကတွာ ဒါနကာလေ ‘‘ဗုဒ္ဓံ’’ဣတိ ‘‘သရဏံ’’ဣတိ ပဒါနဉ္စ ‘‘သရဏံ’’ဣတိ ‘‘ဂစ္ဆာမိ’’ဣတိ ပဒါနဉ္စ အန္တရာ ဝိစ္ဆေဒမကတွာ ဧကသမ္ဗန္ဓမေဝ ကတွာ ဒါတဗ္ဗာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကသ္မာ တိဏ္ဏံ ပဒါနမန္တရာ ဗျဝဓာနဿ ကဿစိ အက္ခရဿ အဘာဝတော. ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာတိ ဝိစ္ဆေဒံ ကတွာ. မကာရန္တံ ကတွာ ဒါနကာလေ တိဏ္ဏံ ပဒါနမန္တရာ ဧကသမ္ဗန္ဓမကတွာ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဧဝ ကတွာ ဒါတဗ္ဗာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကသ္မာ? တိဏ္ဏံ ပဒါနမန္တရာ ဗျဝဓာနဿ နိဿရဿ မကာရဿ အတ္ထိဘာဝတော. အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တန္တိ ဝစနံ၊ ‘‘နတ္ထီ’’တိပဒေ ကတ္တာ၊ ‘‘န ဝုတ္တ’’န္တိပဒေ ကမ္မံ. တထာတိ ‘‘အဟံ ဘန္တေ ဗုဒ္ဓရက္ခိတော’’တိအာဒိနာ အာကာရေန၊ အဝဒန္တဿ သရဏံ န ကုပ္ပတိ၊ ဗုကာရဒကာရာဒီနံ ဗျဉ္ဇနာနံ ဌာနကရဏသမ္ပဒံ ဟာပေန္တဿေဝ သရဏံ ကုပ္ပတီတိ အဓိပ္ပါယော.
‘‘တိက္ခတ္တု’’န္တိ ဣမိနာ သကိံ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒီပေတိ. တိက္ခတ္တုတော အဓိကံ ပန သဟဿက္ခတ္တုမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. တတ္ထာတိ တာသု ပဗ္ဗဇ္ဇာဥပသမ္ပဒါသု. ပရတောတိ ပရသ္မိံ. သာတိ ဥပသမ္ပဒါ. ပဗ္ဗဇ္ဇာ ပန အနုညာတာ ဧဝါတိ သမ္ဗန္ဓော. ပရတောပီတိ ပိသဒ္ဒေါ ပုဗ္ဗာပေက္ခော. သာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ. ဧတ္တာဝတာတိ ဧတ္တကေန ကေသစ္ဆေဒနကာသာယစ္ဆာဒနသရဏဒါနေန. ဟီတိ ဖလဇောတကော.
ဧသာတိ ဧသော သာမဏေရောတိ အတ္ထော. ‘‘ဂတိမာ’’တိ ဝတွာ တဿတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပဏ္ဍိတဇာတိကော’’တိ. အထာတိ ဧဝံ သတိ. အဿာတိ သာမဏေရဿ. တသ္မိံယေဝ ဌာနေတိ သာမဏေရဘူမိယံ ဌိတဋ္ဌာနေယေဝ. ယထာ ဘဂဝတာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနိ၊ တထာ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗာနီတိ ယောဇနာ. ဧတန္တိ ‘‘အနုဇာနာမိ။ပေ။ ဇာတရူပ ရဇတပဋိဂ္ဂဟဏာ ဝေရမဏီ’’တိ ဝစနံ.
တန္တိ အန္ဓကဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တဝစနံ. ယထာပါဠိယာဝါတိ ဧဝသဒ္ဒေါ သန္နိဋ္ဌာနတ္ထော၊ တေန ယထာပါဠိယာဝ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗာနိ. ယထာပါဠိံ ဝိသဇ္ဇေတွာ အညထာ ဧဝ ဥဒ္ဒိသိတဗ္ဗာနီတိ ဝါဒံ နိဝါရေတိ. ယထာပါဠိံ ဝိသဇ္ဇေတွာ အညထာ ‘‘ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိံ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမီ’’တိ ဥဒ္ဒိသန္တောပိ နိဒ္ဒေါသောယေဝ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. တာနီတိ သိက္ခာပဒါနိ. ယာဝါတိ ယတ္တကံ ကာလံ န ဇာနာတိ၊ န ကုသလော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. သန္တိကာဝစရောယေဝါတိ အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ သမီပေ အဝစာရောဝ. အဿာတိ သာမဏေရဿ. ကပ္ပိယာကပ္ပိယန္တိ ဒသသိက္ခာပဒဝိနိမုတ္တံ ကပ္ပိယံ ပရာမာသာဒိဉ္စ အကပ္ပိယံ အပရာမာသာဒိဉ္စ. တေနာပီတိ သာမဏေရေနာပိ. နာသနင်္ဂါနီတိ လိင်္ဂနာသနအင်္ဂါနိ. သာဓုကံ သိက္ခိတဗ္ဗန္တိ သာဓုကံ အသိက္ခန္တဿ လိင်္ဂနာသနဉ္စ ဒဏ္ဍကမ္မနာသနဉ္စ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော.
၁၀. ဒုတိယမာရကထာ
၃၅. မယှန္တိပဒဿ ‘‘အနုပ္ပတ္တာ သစ္ဆိကတာ’’တိပဒေသု ဆဋ္ဌီကတ္တုဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘မယာ ခေါတိ အတ္ထော’’တိ. ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိနာ ‘‘မယှ’’န္တိပဒဿ ‘‘ယောနိသော မနသိကာရာ၊ ယောနိသော သမ္မပ္ပဓာနာ’’တိပဒေသု သမ္ဗန္ဓဘာဝံ ဒဿေတိ. ‘‘ယောနိသော မနသိကာရာ၊ ယောနိသော သမ္မပ္ပဓာနာ’’တိ ဧတ္ထ ကာရဏတ္ထေ နိဿက္ကဝစနန္တိ အာဟ ‘‘တေန ဟေတုနာ’’တိ. ‘‘ပုနာ’’တိအာဒိနာ ‘‘မယှ’’န္တိပဒံ ‘‘ယောနိသော မနသိကာရာ၊ ယောနိသော သမ္မပ္ပဓာနာ’’တိပဒေသု သာမျတ္ထေ သာမိဘာဝေန ယောဇေတွာ ပုန ‘‘အနုပ္ပတ္တာ၊ သစ္ဆိကတာ’’တိ ပဒေသု ကတ္တုတ္ထေ သာမိဘာဝေန ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသော ကာတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ.
၁၁. ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယကထာ
၃၆. ဘဒ္ဒံ ရူပဉ္စ စိတ္တဉ္စ ဧတေသမတ္ထီတိ ဘဒ္ဒကာ. ဝဂ္ဂဗန္ဓနံ ဝဂ္ဂေါ ဥတ္တရပဒလောပေန၊ ဝဂ္ဂေန စရန္တီတိ ဝဂ္ဂိယာ. ဘဒ္ဒကာ စ တေ ဝဂ္ဂိယာ စာတိ ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယာ ကကာရလောပေနာတိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယာ’’တိအာဒိ. ‘‘ဝေါကာရော နိပါတမတ္တော’’တိ ဣမိနာ တုမှသဒ္ဒဿ စ ယောဝစနဿ စ ကာရိယဘာဝံ နိဝတ္တေတိ. ဟီတိ သစ္စံ. တေတိ ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယာ. ဣဒန္တိ ပဉ္စသီလရက္ခနံ. ပုဗ္ဗကမ္မန္တိ ပုဗ္ဗေ ဥပစိတံ ကုသလကမ္မံ.
၁၂. ဥရုဝေလပါဋိဟာရိယကထာ
၃၈. ပရိယာဒိယေယျန္တိ ဧတ္ထ ဒါဓာတုဿ ပရီတိ စ အာတိ စ ဥပသဂ္ဂဝသေန အဘိဘဝနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အဘိဘဝေယျ’’န္တိ.
၃၉. ပစ္ဆာ ပက္ခိတ္တာတိ သင်္ဂီတိတော ပရံ ပေါတ္ထကာရူဠှေဟိ ဌပိတာတိ အတ္ထော.
၄၄. ‘‘ဧဝံ ဝဒန္တော ဝိယ ဩဏတော’’တိ ဣမိနာ ‘‘အာဟရဟတ္ထော’’တိပဒဿ တဒ္ဓိတဘာဝံ ဒဿေတိ. ဝိတ္ထိဏ္ဏမုခတ္တာ မန္ဒံ ဟီနံ အတိမုခမေတာသန္တိ ဝစနတ္ထေန အဂ္ဂိကပါလာ မန္ဒာမုခိယောတိ ဝုစ္စန္တီတိ အာဟ ‘‘အဂ္ဂိဘာဇနာနိ ဝုစ္စန္တီ’’တိ.
၅၁. ယသ္မာ ယော နာဂဒမနကာလော စိရံ ပတတိ ပဝတ္တတိ၊ တသ္မာ သော စိရပတိကောတိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ စိရပတိကာ ပဋ္ဌာယ အဘိပ္ပသန္နာတိ ယောဇနာ. ဣတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘စိရကာလတော ပဋ္ဌာယာ’’တိ.
၅၂. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု ‘‘ဇဋာမိဿ’’န္တိအာဒိပဒေသု. ခါရိကာဇန္တိ ဧတ္ထ ကမဏ္ဍလုအာဒိကာ တာပသပရိက္ခာရာ ခါရီတိ ဝုစ္စန္တိ၊ ခါရိသင်္ခါတေန ဘာရေန ပူရိတော ကာဇော ခါရိကာဇောတိ အတ္ထံ ဧကဒေသေန ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ခါရိဘာရော’’တိ.
၁၃. ဗိမ္ဗိသာရသမာဂမကထာ
၅၅. လဋ္ဌိသဒ္ဒေါ တရုဏရုက္ခဝါစကော ‘‘အမ္ဗလဋ္ဌိကာယ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂)၊ ဣဓာပိ တရုဏတာလရုက္ခော လဋ္ဌိ နာမာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘တာလုယျာနေ’’တိ. ဝဋရုက္ခေတိ နိဂြောဓရုက္ခေ. ဧတ္ထ ‘‘ဝဋ’’ဣတိ ဣမိနာ ဝဋရုက္ခော ဗဟုမူလတ္တာ သုဋ္ဌုံ ပတိဋ္ဌာတီတိ အတ္ထေန သုပ္ပတိဋ္ဌော နာမာတိ ဒဿေတိ. ‘‘ရုက္ခေ’’ဣတိ ဣမိနာ စေတိယသဒ္ဒေါ စေတိယရုက္ခေ ဝတ္တတီတိ ဒဿေတိ၊ ဒေဝါလယဉ္စ ထူပဉ္စ နိဝတ္တေတိ. တဿာတိ ဝဋရုက္ခဿ. ဧတန္တိ ‘‘သုပ္ပတိဋ္ဌေ စေတိယေ’’တိ ဧတံ နာမံ. လောကဝေါဟာရဝသေန ဒသသဟဿသင်္ခါတေ သင်္ချာဝိသေသေ နီဟရိတွာ ယုဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ နိယုတန္တိ ဝစနတ္ထေန ဒသသဟဿံ နိယုတံ နာမာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဧကနိယုတံ ဒသသဟဿာနီ’’တိ. ‘‘နဟုတ’’န္တိပိ ပါဌော၊ သော အယုတ္တော နဟုတသင်္ခါတေန သင်္ချာဝိသေသေန မိဿီဘာဝေန ပသင်္ဂတ္တာ. တေသန္တိ ဒွါဒသနိယုတာနံ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာနံ.
‘‘ကိသသရီရတ္တာ’’တိ ဣမိနာ ကိသော ကော အတ္တာ ဧတေသန္တိ ကိသကာတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ကကာရော ဟေတ္ထ အတ္တဝါစကော. ‘‘ဩဝါဒကော’’တိ ဣမိနာ ဩဝဒါနောတိ ဧတ္ထ ယုပစ္စယော ကတ္တုတ္ထောတိ ဒဿေတိ. ဂါထာဗန္ဓတ္တာ အကာရဿ ဒီဃော. ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိနာ ကိသကော ဟုတွာ အညေ ဩဝဒါနော ကိသကောဝဒါနောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ဣဒန္တိ ဣဒံ အတ္ထဇာတံ၊ အယမတ္ထော ဝါ. တွံ ပဟာသီတိ သမ္ဗန္ဓော. တန္တိ တုဝံ. ဣတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ ယောဇနာ.
ကာမိတ္ထိယောတိ ဧကာရလောပဝသေန သန္ဓီတိ အာဟ ‘‘ကာမေ ဣတ္ထိယော စာ’’တိ. ဥပစီသူတိ ဧတ္ထ ကာမခန္ဓကိလေသအဘိသင်္ခါရသင်္ခါတေသု စတူသု ဥပဓီသု ခန္ဓုပဓိ အဓိပ္ပေတောတိ အာဟ ‘‘ခန္ဓုပဓီသူ’’တိ.
ကောစရဟီတိ ဧတ္ထ ကောသဒ္ဒေါ ‘‘ကော တေ ဗလံ မဟာရာဇာ’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၂.၂၂.၁၈၈၀) ဝိယ ကွသဒ္ဒတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ကွစရဟီ’’တိ. နိပါတောယေဝေသ.
ပဒသဒ္ဒဿ စရဏပဒါဒယော နိဝတ္တေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘နိဗ္ဗာနပဒ’’န္တိ. ‘‘သန္တသဘာဝတာယာ’’တိအာဒိနာ သန္တော သဘာဝေါ ဣမဿ ပဒဿာတိ သန္တံ. နတ္ထိ ဥပဓယော ဧတ္ထာတိ အနုပဓိကံ. နတ္ထိ ကိဉ္စနမေတ္ထာတိ အကိဉ္စနံ. တီသု ဘဝေသု န သဉ္ဇတီတိ အသတ္တံ. အညထာ န ဘဝတီတိ အနညထာဘာဝိ. အညေန ကေနစိ န နေတဗ္ဗန္တိ အနညနေယျန္တိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. တေနာတိ ‘‘သန္တ’’န္တိအာဒိပဒေန. မေတိ မမ၊ မနောတိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတ္ထ ဒေဝမနုဿလောကေ မေ မနော ရတော နာမာတိ ကိံ ဝက္ခာမိ. ဣတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတီတိ ယောဇနာ.
၅၆. တဉ္စာတိ သာဝကဘာဝဉ္စ.
၅၇. အဿာသကာတိ ဧတ္ထ အာပုဗ္ဗော သာသဓာတု အာပုဗ္ဗ သိသဓာတုနာ သဒိသော၊ ‘‘မေ’’တိ ဆဋ္ဌီယောဂတ္တာ ဏွုပစ္စယော စ ဘာဝတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အာသိသနာ’’တိ. ‘‘ပတ္ထနာ’’တိ ဣမိနာ အာပုဗ္ဗသိသဓာတုယာ အတ္ထံ ဒဿေတိ. အဿာတိ ဗိမ္ဗိသာရရညော. တတ္ထာတိ ရတနတ္တယေ. နိစ္ဆယဂမနမေဝါတိ ‘‘သရဏ’’ဣတိနိစ္ဆယေန ဇာနနမေဝ ဂတော. အတ္တသန္နိယျာတနန္တိ အတ္တနော အတ္တာနံ ရတနတ္တယေ သန္နိယျာတနံ. ဣမိနာ အတ္တသန္နိယျာတန၊ ပဏိပါတ၊ တပ္ပရာယန၊ သိဿဘာဝူပဂမနသင်္ခါတေသု စတူသု သရဏဂမနေသု (ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၂၅၀၊ မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၅၆၊ ခု. ပါ. အဋ္ဌ. ၁.သရဏဂမနဂမကဝိဘာဝနာ) အတ္တသန္နိယျာတနသရဏဂမနံ ဒီပေတိ. အယန္တိ ဗိမ္ဗိသာရော ရာဇာ. တန္တိ နိယတသရဏတံ. ပဏိပါတဂမနဉ္စာတိ ဧတ္ထ ပဏီတိ ကရော. ယထာ ဟိ ပါဒပဒသဒ္ဒါ ဒီဃရဿဝသေန ဟုတွာ စရဏံ ဝဒန္တိ၊ ဧဝံ ပါဏိပဏိသဒ္ဒါ ကရံ ဝဒန္တိ. တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ပဏီတိ ကရော’’တိ. ပတနံ ပါတော၊ ပဏိနော ပါတော ပဏိပါတော. အတ္ထတော အဉ္ဇလိပဏမနန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တဿ ဂမနဉ္စ ဂစ္ဆန္တောတိ အတ္ထော. ဣမိနာ ပဏိပါတသရဏဂမနံ ဒီပေတိ. စသဒ္ဒေါ ‘‘ပါကဋ’’န္တိ ဧတ္ထာပိ ယောဇေတဗ္ဗော. ပါကဋဉ္စ ကရောန္တောတိ ဟိ အတ္ထော.
၅၈. သိင်္ဂီနိက္ခသဝဏ္ဏောတိ ဧတ္ထ သိင်္ဂီသင်္ခါတော နိက္ခော သိင်္ဂီနိက္ခော၊ တေန သမာနော ဝဏ္ဏော ဧတဿာတိ သိင်္ဂီနိက္ခသဝဏ္ဏောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သိင်္ဂီသုဝဏ္ဏနိက္ခေန သမာနဝဏ္ဏော’’တိ. တတ္ထ ‘‘သုဝဏ္ဏ’’ဣတိပဒေန နိက္ခသဒ္ဒဿ သုဝဏ္ဏတ္ထံ ဒဿေတိ၊ ပဉ္စသုဝဏ္ဏာဒယော အတ္ထေ နိဝတ္တေတိ. ‘‘သမာန’’ဣတိပဒေန သဝဏ္ဏောတိ ဧတ္ထ သကာရော သမာနသဒ္ဒဿေဝ ကာရိယောတိ ဒဿေတိ. သဗ္ဗေသူတိ အခိလေသု စက္ခာဒိဣန္ဒြိယေသု. ဒန္တောတိ ဒမိတော. ဣန္ဒြိယသံဝရောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တမေဝတ္ထံ ပါကဋံ ကရောန္တော အာဟ ‘‘ဘဂဝတော ဟီ’’တိအာဒိ.
၅၉. ဩဏီတော ပတ္တတော ပါဏိ ယေနာတိ ဩဏီတပတ္တပါဏီတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပတ္တတော စာ’’တိအာဒိ. ‘‘အပနီတပါဏိ’’န္တိ ဣမိနာ ဩဏီတသဒ္ဒေါ အပနီတတ္ထော၊ ပါဏိသဒ္ဒေန စ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ. ‘‘သလ္လက္ခေတွာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဘဂဝန္တ’’န္တိ ဣမံ ကမ္မံ ‘‘သလ္လက္ခေတွာ’’တိ ပါဌသေသေန ယောဇေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. ဧကမန္တန္တိ ဧတ္ထ အန္တသဒ္ဒေါ သမီပဒေသတ္ထော၊ ကောဋိဒေသတ္ထော ဝါ ဟောတိ၊ ဥပယောဂဝစနဉ္စ ဘုမ္မတ္ထေ ဟောတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဧကသ္မိံ ပဒေသေ’’တိ. အတ္ထိကပယောဂေ ကရဏဿ သမ္ဘဝတော အာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓါဘိဝါဒနဂမနေန ဝါ ဓမ္မဿဝနဂမနေန ဝါ’’တိ. အပ္ပါကိဏ္ဏန္တိ ဧတ္ထ အပ္ပသဒ္ဒေါ ပဋိသေဓတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အနာကိဏ္ဏ’’န္တိ. ‘‘အဗ္ဗောကိဏ္ဏ’’န္တိပိ ပါဌော. အပ္ပနိဂ္ဃေါသန္တိ ဧတ္ထ ‘‘အပ္ပသဒ္ဒ’’န္တိပဒေန ဝစနသဒ္ဒဿ ဂဟိတတ္တာ ဣမိနာ ပါရိသေသနယေန နဂရနိဂ္ဃေါသသဒ္ဒေါယေဝ ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘နဂရနိဂ္ဃေါသသဒ္ဒေန အပ္ပနိဂ္ဃေါသ’’န္တိ. တီသု ပါဌေသု ပဌမေန ပါဌေန ဇနဿ ဝါတော ဇနဝါတော၊ တေန ဝိရဟိတံ ဝိဇနဝါတန္တိ ဝိကပ္ပံ ဒဿေတိ. ဒုတိယေန ဇနဿ ဝါဒေါ ဇနဝါဒေါ၊ တေန ဝိရဟိတံ ဝိဇနဝါဒန္တိ ဝိကပ္ပံ ဒဿေတိ. တတိယေန ဇနဿ ပါတော သဉ္စရဏံ ဇနပါတော၊ တေန ဝိရဟိတံ ဝိဇနပါတန္တိ ဝိကပ္ပံ ဒဿေတိ. ရဟဿံ ကရီယတိ ဧတ္ထာတိ ရာဟဿေယျကံ. မနုဿာနံ ရာဟဿေယျကံ မနုဿရာဟဿေယျကန္တိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘မနုဿာန’’န္တိအာဒိနာ.
၁၄. သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာန ပဗ္ဗဇ္ဇာကထာ
၆၀. ‘‘တေတိ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာ. အဂမံသု ကိရာတိ ယောဇနာ. တတြာတိ ဂိရဂ္ဂသမဇ္ဇေ. အထာတိ ပရိဝိတက္ကနာနန္တရံ. တဿာတိ သဉ္စယဿ. ပါရန္တိ ပရတီရံ. ဧတ္ထာတိ တုမှာကံ ဝါဒေ. ဣဒန္တိ အယံ ဝါဒေါ ဧတ္တကောယေဝါတိ အတ္ထော. ယောတိ ယော ကောစိ. တွဉ္စ အဟဉ္စ အမှေ၊ တေသု. နာမတုမှသင်္ခါတေသု ဟိ တီသု သဒ္ဒေသု ဧကသေသေန ကတ္တဗ္ဗေသု ပစ္ဆိမဿေဝ ဧကသေသော ကာတဗ္ဗော. တေနာတိ ကတိကကရဏဟေတုနာ.
သံခေပေန ဝုတ္တံ ဝိတ္ထာရေန ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဣဒံ ဟီ’’တိအာဒိ. အတ္ထီကေဟီတိ အမတေန အတ္ထိကေဟိ. ဥပညာတံ မဂ္ဂန္တိ အမတဿ မဂ္ဂေါ ဥပဂန္တွာ ဉာတော. ဉာတော စေဝ ဥပဂတော စာတိ သဟ ဥပသဂ္ဂေန ပဒံ ပရိဝတ္တိတွာ အတ္ထံ ကထေန္တော ဥပသဂ္ဂတ္ထော စ ဓာတုတ္ထော စ ဝိသုံယေဝ ဟောတီတိ ဉာပေတိ. အတ္ထိကေဟိ အမှေဟိ ဥပညာတံ နိဗ္ဗာနံ မဂ္ဂံ မဂ္ဂန္တော အနုဗန္ဓေယျန္တိ ဝါ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ. မဂ္ဂဖလပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေဟိ ဥပဂန္တွာ ဉာတဗ္ဗန္တိ ဥပညာတံ နိဗ္ဗာနံ. မဂ္ဂဓာထုယာ အနွေသနတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပရိယေသန္တော’’တိ.
သာရိပုတ္တောပိ ပဉှံ ပုစ္ဆီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကမဏ္ဍလုတောတိ ကုဏ္ဍိကတော. အတ္တနော စ ပရေသဉ္စ အကထနေန အန္တရေ ဝိဝရံ ပဋိသန္ဒဟတီတိ ပဋိသန္ဓာရော၊ တံ. ဧတ္ထာတိ ‘‘န တျာဟံ သက္ကောမီ’’တိပဒေ. အဓိပ္ပါယော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. ဧတ္တကန္တိ ဧတ္တကံ ပဉှံ. ဣမဿာတိ ပရိဗ္ဗာဇကဿ. အဝိသယဘာဝန္တိ အတ္တနော အဝိသယဘာဝံ.
ဟေတုံ ပဋိစ္စ ဘဝန္တီတိ ဟေတုပ္ပဘဝါတိ ဝစနတ္ထေန ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဟေတုပ္ပဘဝါ နာမာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဟေတုပ္ပဘဝါ နာမ ပဉ္စက္ခန္ဓာ’’တိ. တေနာတိ ‘‘ယေ ဓမ္မာ ဟေတုပ္ပဘဝါ’’တိ ပဒေန. အဿာတိ သာရိပုတ္တပရိဗ္ဗာဇကဿ. ‘‘တေသံ ဟေတု နာမ သမုဒယသစ္စ’’န္တိ ဣမိနာ ဟိနောတိ ဧတသ္မာ ဖလန္တိ ဟေတူတိ ဝစနတ္ထေန သမုဒယသစ္စံ ဟေတု နာမာတိ ဒဿေတိ. တဉ္စာတိ သမုဒယသစ္စဉ္စ. တေသန္တိ ဧတ္ထ တသဒ္ဒဿ ဝိသယံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဥဘိန္နမ္ပိ သစ္စာန’’န္တိ. အပဝတ္တိဝသေန နိရုဇ္ဈတိ ဧတ္ထာတိ နိရောဓော. တဉ္စာတိ နိရောဓဉ္စ. တေနာတိ ‘‘တေသဉ္စ ယော နိရောဓော’’တိပဒေန. အဿာတိ သာရိပုတ္တပရိဗ္ဗာဇကဿ. ဧတ္ထာတိ ဣမိဿံ ဂါထာယံ၊ စတူသု သစ္စေသု ဝါ. နယတောတိ နာနန္တရိကနယတော၊ အဝိနာဘာဝနယတော ဝါ၊ နေတ္တိဒေသနာဟာရနယတော ဝါ. တမေဝတ္ထံ ပါကဋံ ကရောန္တော အာဟ ‘‘နိရောဓေ ဟီ’’တိအာဒိ. ဧကဒေသသရူပေကသေသနယေန ဝါ မဂ္ဂသစ္စံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ. နိရောဓော စ နိရောဓူပါယော စ နိရောဓောတိ ဧကဒေသသရူပေကသေသော ကာတဗ္ဗော. တေသဉ္စာတိ ဧတ္ထ အဝုတ္တသမ္ပိဏ္ဍနတ္ထေန စသဒ္ဒေန မဂ္ဂသစ္စံ ဂဟေတဗ္ဗန္တိပိ ဝဒန္တိ. အယံ နယော အဋ္ဌကထာယံ န ဝုတ္တော. တမေဝတ္ထန္တိ စတုသစ္စသင်္ခါတံ တမေဝတ္ထံ. ပဋိပါဒေန္တောတိ နိဂမေန္တော.
‘‘သစေပီ’’တိ ဣမိနာ ယဒီတိ ပဒဿတ္ထံ ဝဏ္ဏေတိ. ‘‘ဧတ္တကမေဝါ’’တိ ဣမိနာ တာဝဒေဝါတိ ပဒဿတ္ထံ ဝဏ္ဏေတိ. ‘‘ဣတော ဥတ္တရိ နတ္ထီ’’တိ ဣမိနာ ဧဝကာရဿ ဖလံ ဒဿေတိ. ဣတောတိ သောတာပတ္တိဖလတော. ‘‘ဣဒံ။ပေ။ ပတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဣမိနာ ‘‘ဧတ္တကမေဝါ’’တိ ပဒဿ အတ္ထသရူပံ ဒဿေတိ. ‘‘ဧသော ဧဝ ဓမ္မော’’တိ ဣမိနာ ‘‘ဧသေဝ ဓမ္မော’’တိပဒဿ အတ္ထံ ဝဏ္ဏေတိ. ပစ္စဗျတ္ထာတိ ပတိအဝပုဗ္ဗော ဣဓာတု ပဋိဝိဒ္ဓတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ပဋိဝိဒ္ဓတ္ထာ’’တိ. တုမှေဟီတိ အဿဇိတ္ထေရံ သန္ဓာယာဟ. ဣမိနာ ‘‘ပစ္စဗျတ္ထာ’’တိ ဧတ္ထ ဟိယျတ္တနီပရဿပဒမဇ္ဈိမပုရိသဗဟုဝစနတ္ထဝိဘတ္တိံ ဒီပေတိ. ကပ္ပနဟုတေဟီတိ ကပ္ပါနံ နဟုတေဟိ၊ ကောဋိပကောဋိသတသဟဿာနံ သတေဟိ နဟုတေဟီတိ အတ္ထော. အဗ္ဘတီတန္တိ အဘိအတီတံ. အမှေဟိ အဒိဋ္ဌမေဝ ဟုတွာ အတိက္ကမာပိတန္တိ အတ္ထော.
၆၂. အာရမ္မဏဘူတဿ နိဗ္ဗာနဿ ဂမ္ဘီရတ္တာ အာရမ္မဏိကဘူတံ ဉာဏမ္ပိ ဂမ္ဘီရမေဝါဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘ဂမ္ဘီရဿ စ ဉာဏဿာ’’တိ. ယထာ ဟိ သဏှဝတ္ထဿ သိဗ္ဗနတ္ထာယ သဏှသူစိ အဓိပ္ပေတာတိ. ဥပဓီနံ သမ္မာ ခယဋ္ဌေန နိဗ္ဗာနံ ဥပဓိသင်္ခယံ နာမာတိ အာဟ ‘‘ဥပဓိသင်္ခယေတိ နိဗ္ဗာနေ’’တိ. တဒါရမ္မဏာယာတိ တံနိဗ္ဗာနာရမ္မဏာယ. ဝိမုတ္တိယာတိ ဖလဝိမုတ္တိယာ. သာဝကပါရမီဉာဏေတိ အဂ္ဂသာဝကပါရမီဉာဏေ. တေသူတိ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနေသု. အဍ္ဎမာသေန အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌိတောတိ သမ္ဗန္ဓော.
အတီတေတိ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကေ အသင်္ချေယျမတ္ထကေ. တဿာတိ ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေ အဂ္ဂသာဝကဘာဝံ ပတ္ထေသီတိ ယောဇနာ. အဿမေတိ မုနီနံ ဌာနေ. တဉှိ အာ ကောဓံ၊ အာ ဘုသော ဝါ ရာဂါဒယော သမေန္တိ ဧတ္ထာတိ အဿမောတိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မိံ. ပတ္ထယိတွာ စ ပေသေသီတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထာတိ နီလုပ္ပလမဏ္ဍပေ. တေသူတိ တာပသသေဋ္ဌီသု.
၆၃. ယေသန္တိ ကုလာနံ. ‘‘ဝိဓဝဘာဝါယာ’’တိ ဣမိနာ ဝိဓဝါယ ဘာဝေါ ဝေဓဗျန္တိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ဝိဓဝါတိ စ ပတိသုညာ. သာ ဟိ ဓဝေန ဝိဂတာတိ ‘‘ဝိဓဝါ’’တိ စ၊ ဝိဂတော ဓဝေါ ဣမိဿာတိ ‘‘ဝိဓဝါ’’တိ စ ဝုစ္စတိ. ဥဘယေနာပီတိ ပုတ္တပဗ္ဗဇ္ဇပတိပဗ္ဗဇ္ဇသင်္ခါတေန ဒုဝိဓေနပိ.
သဉ္စယာနီတိ ဧတ္ထ နိဿယူပစာရေန နိဿယေ နိဿိတူပစာရော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သဉ္စယဿ အန္တေဝါသိကာနီ’’တိ. အထ ဝါ ဏပစ္စယော တဿေဒမတ္ထေ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သဉ္စယဿ အန္တေဝါသိကာနီ’’တိ. ‘‘မဂဓာန’’န္တိ ဗဟုဝစနဝသေန ဝုတ္တတ္တာ ဇနပဒဿ နာမန္တိ အာဟ ‘‘မဂဓာနံ ဇနပဒဿာ’’တိ. ဂိရိဗ္ဗဇန္တိ ဧတ္ထ ဝဇော ဝိယာတိ ဝဇော၊ ဂိရိ. ဝဇသဒိသော ဂိရိ ဧတ္ထာတိ ဂိရိဗ္ဗဇံ ပဒဟေဋ္ဌုပရိယဝသေန၊ နဂရံ. ‘‘မဟာဝီရိယဝန္တော’’တိ ဣမိနာ မဟန္တော ဝီရော ဧတေသံ တထာဂတာနန္တိ မဟာဝီရာတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ဓမ္မေန နယမာနာနံ ကာ ဥသူယာ ဝိဇာနတန္တိ ဧတ္ထ ကစ္စာယနနယေန (ကစ္စာယနေ ၂၇၇ သုတ္တေ) ဥသူယပယောဂေ သမ္ပဒါနံ ဟောတီတိ အာသင်္ကာ ဘဝေယျာတိ အာဟ ‘‘ဘုမ္မတ္ထေ သာမိဝစနံ၊ ဥပယောဂတ္ထေ ဝါ’’တိ. ဝိဇာနန္တာနန္တိ ဝိဇာနန္တေသု တထာဂတေသု၊ ဝိဇာနန္တေ ဝါ.
၁၅. ဥပဇ္ဈာယဝတ္တကထာ
၆၄. အနုပဇ္ဈာယကာတိ ဧတ္ထ ဝဇ္ဇာဝဇ္ဇံ ဥပဂန္တွာ ဈာယတီတိ ဥပဇ္ဈာယော၊ သော နတ္ထိ ဧတေသန္တိ အနုပဇ္ဈာယကာတိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝဇ္ဇာဝဇ္ဇ’’န္တိအာဒိ. ‘‘ပိဏ္ဍာယ စရဏကပတ္တ’’န္တိ ဣမိနာ ပိဏ္ဍာယ ဥဒ္ဒိဿ၊ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဝါ တိဋ္ဌတိ အနေနာတိ ဥတ္တိဋ္ဌော၊ သောယေဝ ပတ္တော ဥတ္တိဋ္ဌပတ္တောတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘ဥတ္တိဋ္ဌေ န ပမဇ္ဇေယျာ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၁၆၈) ပန ပိဏ္ဍာယ စရဏံ ‘‘ဥတ္တိဋ္ဌ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တသ္မာ တတ္ထ ပိဏ္ဍာယ ဥဒ္ဒိဿ၊ ဥဋ္ဌဟိတွာ ဝါ တိဋ္ဌနံ ဥတ္တိဋ္ဌန္တိ ဝစနတ္ထော ကာတဗ္ဗော. ‘‘ပိဏ္ဍာယ စရဏပတ္တ’’န္တိ ဣဒံ ဝစနံ ‘‘တသ္မိဉှိ မနုဿာ ဥစ္ဆိဋ္ဌသညိနော’’တိပဒံ လင်္ဃိတွာ ‘‘တသ္မာ ဥတ္တိဋ္ဌပတ္တန္တိ ဝုတ္တ’’န္တိပဒေန ယောဇေတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ ပိဏ္ဍာယ စရဏကပတ္တတ္တာ ဥတ္တိဋ္ဌပတ္တန္တိ ဝုတ္တန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တသ္မိံ မနုဿာ ကိံသညိနောတိ အာဟ ‘‘တသ္မိဉှိ မနုဿာ ဥစ္ဆိဋ္ဌသညိနော’’တိ. တသ္မိဉှိ တသ္မိံ ဧဝ ဥတ္တိဋ္ဌပတ္တေ ပဗ္ဗဇိတာနံ ပရိဘောဂဘာဝေန မနုဿေဟိ အဝသဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ၊ အဝဆဍ္ဍေတဗ္ဗတ္တာ ဝါ မနုဿာ ဥစ္ဆိဋ္ဌသညိနော ဟောန္တီတိ ယောဇနာ. ပဗ္ဗဇိတာနံ ပိဏ္ဍာယ စရဏကပတ္တတ္တာ ဥတ္တိဋ္ဌပတ္တန္တိ ဝုတ္တံ၊ မနုဿာနံ ပန အဝသဇ္ဇိတပတ္တတ္တာ ဥစ္ဆိဋ္ဌပတ္တန္တိ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဥတ္တိဋ္ဌ ပတ္တန္တိပဒံ ဝါကျမေဝ၊ န သမာသောတိပိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ. ‘‘ဥဋ္ဌဟိတွာ’’တိ ဣမိနာ ဥတ္တိဋ္ဌာတိ ဧတ္ထ တွာလောပေါတိ ဒဿေတိ. ‘‘ဂဟေတု’’န္တိ ဣမိနာ ပါဌသေသံ ဒဿေတိ. ဂေဟသိတပေမဝသေနာတိ ဂေဟေ နိဿိတပေမဝသေန၊ မေတ္တာပုဗ္ဗင်္ဂမပေမဝသေနာတိ အတ္ထော. သဂါရဝါ ဟုတွာ သပ္ပတိဿာ ဟုတွာ ဝိဟရန္တာတိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဥပဋ္ဌပေတွာ’’တိ. ‘‘သဘာဂဇီဝိကာ’’တိ ဣမိနာ သဘာဂဝုတ္တိကာတိ ဧတ္ထ ဝုတ္တိသဒ္ဒေါ ဇီဝိကတ္ထောယေဝ၊ န ဝိဝရဏာဒျတ္ထောတိ ဒဿေတိ. ဥပဇ္ဈာယဘာဝံ သမ္ပဋိစ္ဆတိ ဧတေဟီတိ ဥပဇ္ဈာယဘာဝသမ္ပဋိစ္ဆနာနိ၊ တာနိယေဝ ဝေဝစနာနိ ဥပဇ္ဈာယဘာဝသမ္ပဋိစ္ဆနဝေဝစနာနိ. တိက္ခတ္တုန္တိ ဥက္ကဋ္ဌဝသေန ဝုတ္တံ၊ သကိမ္ပိ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ပဒဿ ဝသေန ဝိညာပေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဟီတိ သစ္စံ. ဧတ္ထာတိ ဥပဇ္ဈာယဂဟဏဋ္ဌာနေ. ယဒိဒံ ဝါစာယ ဝါ သာဝနံ၊ ယဒိဒံ ကာယေန ဝါ အတ္ထဝိညာပနံ အတ္ထိ၊ ဣဒမေဝ သာဝနအတ္ထဝိညာပနမေဝ ဥပဇ္ဈာယဂဟဏန္တိ ယောဇနာ. သာဓူတိ သမ္ပဋိစ္ဆနန္တိ ဥပဇ္ဈာယေန ပဉ္စသု ပဒေသု ယသ္မိံ ကိသ္မိံစိ ဝုတ္တေ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆနံ. တန္တိ ကေသဉ္စိ ဝစနံ. ဟီတိ သစ္စံ၊ ယသ္မာ ဝါ. ဧတ္ထာတိ ဥပဇ္ဈာယဂဟဏေ. ‘‘န သမ္ပဋိစ္ဆနံ အင်္ဂ’’န္တိ ဣမိနာ အာယာစနဒါနာနိယေဝ အင်္ဂါနိ နာမာတိ ဒဿေတိ. သဒ္ဓိဝိဟာရိကေနာပိ ဉာတုန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဣမိနာ ပဒေနာတိ ‘‘သာဓူ’’တိ ဣမိနာ ပဒေန.
တတြာယံ သမ္မာဝတ္တနာတိ ဧတ္ထ တသဒ္ဒဿ ဝိသယံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ယံ ဝုတ္တံ သမ္မာ ဝတ္တိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဣမိနာ ကိရိယာဝိသယဘာဝမေဝ ဒီပေတိ၊ န ဒဗ္ဗဝိသယဘာဝံ. အယန္တိ ဝုစ္စမာနာ. အဿာတိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ. ဓောတပါဒပရိဟရဏတ္ထာယာတိ ဓောတဿ ပါဒဿ ပံသုမက္ခနာဒီနံ ပရိဟရဏတ္ထာယ. တာတိ ဥပါဟနာယော. ကာလဿေဝါတိ ပစ္စူသကာလတောယေဝ၊ နိဿက္ကတ္ထေ စေတံ သာမိဝစနံ. တတောတိ တေဟိ တီဟိ ဒန္တကဋ္ဌေဟိ၊ ဝိဘတ္တအပါဒါနမေတံ. တေသု ဝါ တီသု ဒန္တကဋ္ဌေသု. ယန္တိ ယံ ဒန္တကဋ္ဌံ. အထာတိ တသ္မိံ ဂဟဏေ.
တတောတိ သီတုဏှောဒကေဟိ၊ သီတုဏှောဒကေသု ဝါ. ဝဠဉ္ဇေတီတိ ပရိဘုဉ္ဇတိ. ဥဒကန္တိ မုခဓောဝနောဒကံ. ‘‘ဝစ္စကုဋိတော’’တိ ဣမိနာ ပဿာဝကုဋီပိ ဂဟေတဗ္ဗာ. ဧဝန္တိ သမ္မဇ္ဇိယမာနေ. အသုညန္တိ ဇနသဒ္ဒတော အတုစ္ဆံ. အာသနန္တိ ထေရဿ အာသနံ. တသ္မိန္တိ အာသနေ. နိသိန္နဿ ထေရဿ ဝတ္တံ ကာတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဥက္လာပေါ အသ္မိံ ဒေသေ အတ္ထီတိ ဥက္လာပေါတိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ကေနစိ ကစဝရေန သံကိဏ္ဏော’’တိ. ဧတ္ထ စ သင်္ကာရော ဥစ္ဆိဋ္ဌော ကလာပေါ သမူဟော ဥက္လာပေါတိ ဝစနတ္ထေန ဥက္လာပေါတိ ဝုစ္စတိ. ကစီယတိ ဗန္ဓီယတိ အသ္မိံ ဒေသေတိ ကစော၊ သော ဝရီယတိ ဣစ္ဆီယတိ အနေနာတိ ကစဝရောတိ ဝစနတ္ထေန ကစဝရောတိ ဝုစ္စတိ. ဟတ္ထေနပီတိ ဧတ္ထ ပိသဒ္ဒေါ ပိလောတိကေနပီတိအာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ.
ဧကတော ကတွာတိ ဧကတော သမာနပဋလံ ကတွာ. ကသ္မာ သင်္ဃာဋီတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗံ ဟီ’’တိအာဒိ. ‘‘သင်္ဃဋိတတ္တာ’’တိ ဣမိနာ သံဟရိတဗ္ဗာတိ သင်္ဃာဋီတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. နိဝတ္တိတွာ ဩလောကေန္တံ ဥပဇ္ဈာယံ သံပါပုဏာတီတိ ယောဇနာ. ဧကေန ဝါ ပဒဝီတိဟာရေနာတိ သမ္ဗန္ဓော. ပတ္တောယေဝ ဥဏှဘာရိကေသု ပရိယာပန္နောတိ ပတ္တပရိယာပန္နော၊ ပတ္တေ ပရိယာပန္နော ယာဂုအာဒိကော ပတ္တပရိယာပန္နောတိပိ ယုဇ္ဇတိယေဝ. ဘိက္ခာစာရေတိ ဘိက္ခာစာရဋ္ဌာနေ. ယာဂုယာ ဝါ လဒ္ဓါယာတိ သမ္ဗန္ဓော. တဿာတိ ဥပဇ္ဈာယဿ. သော ပတ္တောတိ ဥဏှာဒီသု ပရိယာပန္နော သော ပတ္တော. အညတြ ဝါတိ အာရာမာဒီသု ဝါ. တဿာတိ ဥပဇ္ဈာယဿ. ဝစနေ အနိဋ္ဌိတေတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣတော ပဋ္ဌာယာတိ ‘‘န ဥပဇ္ဈာယဿ ဘဏမာနဿာ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနကာရတော ပဋ္ဌာယ. ဣမိနာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တေသု ‘‘နာတိဒူရေ ဂန္တဗ္ဗ’’န္တိအာဒီသု နကာရပဋိသိဒ္ဓေသု အာပတ္တိ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. ယတ္ထ ကတ္ထစီတိ ‘‘န စ ဥဏှေ စီဝရံ နိဒဟိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒီသု ယေသု ကေသုစိ. အယန္တိ ဒုက္ကဋာပတ္တိ. ဟီတိ သစ္စံ. အာပတ္တိသာမန္တာတိ ဧတ္ထ အာပတ္တိယာ သာမန္တာ အာပတ္တိသာမန္တာတိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အာပတ္တိယာ အာသန္န’’န္တိ. ‘‘အာသန္န’’န္တိ ဣမိနာ သာမန္တာသဒ္ဒဿ အာသန္နဝေဝစနတဉ္စ ဥပယောဂတ္ထေ နိဿက္ကဝစနတဉ္စ ဒဿေတိ. ဤဒိသံ ဝစနံ ဘန္တေ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ နာမာတိ ယောဇနာ.
ဂါမတော ပဌမတရန္တိ ဂါမတော ဥပဇ္ဈာယဿ ပဌမတရံ. တေနေဝါတိ ဥပဇ္ဈာယေနေဝ. နိဝတ္တန္တေန သဒ္ဓိဝိဟာရိကေနာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘တိန္တ’’န္တိ ဝတွာ တမေဝတ္ထံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘သေဒဂ္ဂဟိတ’’န္တိ. ဣမိနာ သေဒေန သီဒတီတိ သိန္နန္တိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘အတိရေကံ ကတွာ’’တိ ဣမိနာ ဥဿာရေတွာတိပဒဿ အဓိပ္ပါယတ္ထံ ဒဿေတိ၊ ဥဒ္ဓံ ဥဒ္ဓံ သာရေတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပစ္ဆိမဝါကျဿ ပုဗ္ဗဝါကျကာရဏဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ကိံ ကာရဏာ’’တိ. မဇ္ဈေ ဘင်္ဂဿ ဒေါသံ အာဝိကရောန္တော အာဟ ‘‘သမံ ကတွာ’’တိအာဒိ. တတောတိ သမံ ကတွာ သံဟရဏတော၊ နိစ္စံ ဘိဇ္ဇမာနန္တိ သမ္ဗန္ဓော. မဇ္ဈေ ဘင်္ဂတော ဝါ၊ ဒုဗ္ဗလန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ဧတန္တိ ‘‘စတုရင်္ဂုလံ ကဏ္ဏံ ဥဿာရေတွာ’’တိ ဧတံ ဝစနံ. ယထာတိ ယေနာကာရေန သံဟရိယမာနေတိ သမ္ဗန္ဓော. စီဝရဘောဂဿ ဩရော အန္တော ဩဘောဂေါတိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ကာယဗန္ဓန’’န္တိအာဒိ.
ယောတိ ဥပဇ္ဈာယော. ‘‘ဂါမေယေဝါ’’တိ ဝတွာ တမေဝတ္ထံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘အန္တရဃရေ ဝါ ပဋိက္ကမနေ ဝါ’’တိ. ပဋိက္ကမနေ ဝါတိ ဘောဇနသာလာယံ ဝါ. တဿာတိ ဥပဇ္ဈာယဿ. လဒ္ဓါ ဘိက္ခာ ယေနာတိ လဒ္ဓဘိက္ခော၊ တဿ ဝါ. ပိဏ္ဍပါတော ဟောတီတိ ယောဇနာ. တဿာတိ ဥပဇ္ဈာယဿ. ပိဏ္ဍပါတော န ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အတ္တနာ လဒ္ဓေါပီတိ ပိသဒ္ဒေါ ဥပဇ္ဈာယေန လဒ္ဓေါပီတိ အတ္ထံ သမ္ပိဏ္ဍေတိ. အာဟရိယတူတိ ဧတ္ထ တုဝိဘတ္တိ ပုစ္ဆာယံ ဟောတိ၊ အာဟရိယတု ကိန္တိ အတ္ထော. ကာလောတိ ဘောဇနကာလော. ဘုဉ္ဇိတ္ထာတိ ဘုတ္တော၊ တသ္မိံ သတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဥပကဋ္ဌောတိ မဇ္ဈနှိကဿ အာသန္နော.
အနန္တရဟိတာယာတိ ဧတ္ထ အန္တရဓာယတီတိ အန္တရဟိတော၊ တဋ္ဋိကစမ္မခဏ္ဍာဒိ၊ နတ္ထိ အန္တရဟိတော ဧတသ္မိံ ပတ္တဘူမီနမန္တရေတိ အနန္တရဟိတောတိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အနတ္ထတာယာ’’တိ. ကာဠဝဏ္ဏကတာ ဝါ သုဓာဗဒ္ဓါ ဝါ နိရဇမတ္တိကာ ဟောတီတိ ယောဇနာ. တန္တိ ပတ္တံ. ဓောတဝါလိကာယပီတိ သုဒ္ဓဝါလိကာယပိ. တတ္ထာတိ ပံသုရဇသက္ခရာဒီသု. ပုန တတ္ထာတိ ပဏ္ဏာဓာရကေသု. ဣဒံ ဝစနံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. အဘိမုခေနာတိ အတ္တနော အဘိမုခေန. သဏိကန္တိ သိန္နံ. အန္တေ ပနာတိ စီဝရဿ ကောဋိယံ ပန. နိက္ခိပန္တဿ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ စီဝရဿ ဘောဂေါတိ ယောဇနာ.
စုဏ္ဏံ သန္နေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ စုဏ္ဏသမောဓာနေန နေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပိဏ္ဍိ ကာတဗ္ဗာ’’တိ. ‘‘ဧကသ္မိံ နိဒ္ဓူမေ ဌာနေ’’တိ ဣမိနာ ဧကမန္တန္တိ ဧတ္ထ ဧကသ္မိံ အန္တေ ဌာနေတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ဇန္တာဃရေတိ အဂ္ဂိသာလာယံ. သာ ဟိ ဇလတိ ဒိဗ္ဗတိ အဂ္ဂိ ဧတ္ထာတိ ဇန္တာ၊ ဇနေတိ သရီရသေဒမေတ္ထာတိ ဝါ ဇန္တာ၊ သာ ဧဝ ဃရံ ဇန္တာဃရန္တိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မိံ. ပရိပူဇာဝသေန ကရီယတီတိ ပရိကမ္မန္တိ အတ္ထေန အင်္ဂါရဒါနာဒိကံ ပရိကမ္မံ နာမာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပရိကမ္မံ နာမာ’’တိအာဒိ.
‘‘န ကေနစိ ဂေလညေနာ’’တိအာဒိနာ ဥဿဟနဿ ကာရဏံ ဒဿေတိ. ဟီတိ သစ္စံ. အဂိလာနေန သဋ္ဌိဝဿေန သဒ္ဓိဝိဟာရိကေနာပိ ကာတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. အနာဒရေနာတိ ဝတ္တကရဏဿ အနာဒရေန. နကာရပဋိသံယုတ္တေသူတိ ပဋိသေဓဝါစကေန နကာရေန ပဋိသံယုတ္တေသု. ပဒေသူတိ ‘‘န ဥပဇ္ဈာယဿ ဘဏမာနဿ အန္တရန္တရာ ကထာ ဩပါတေတဗ္ဗာ’’တိအာဒီသု ဝါကျေသု. ဘူမိယန္တိ ဥပလက္ခဏဝသေန ဝုတ္တံ ဘိတ္တိယမ္ပိ အပဋိဃံသိတဗ္ဗတ္တာ. ‘‘ပိဌသင်္ဃာဋဉ္စာ’’တိ ဣမိနာ ကဝါဋပီဠန္တိ ဧတ္ထ ပီဌသဒ္ဒေန ပိဌသင်္ဃာဋံ ဝုစ္စတိ ဥတ္တရပဒလောပဝသေန ဝါ ဧကဒေသဝေါဟာရဝသေန ဝါတိ ဒဿေတိ. ‘‘အစ္ဆုပန္တေနာ’’တိ ဣမိနာ အပ္ပဋိဃံသန္တေနာတိ ဧတ္ထ ဃံသဓာတုယာ အတ္ထံ ဒဿေတိ. သမ္မာ တာယတိ အတ္တာနဉ္စ ပရဉ္စ အနေနာတိ သန္တာနံ၊ တမေဝ သန္တာနကန္တိ အတ္ထေန ကီဋကုလာဝကမက္ကဋကသုတ္တာဒိ သန္တာနကံ နာမာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သန္တာနက’’န္တိအာဒိ. ဥလ္လောကတောတိ ဝိတာနတော. တဉှိ ဥဒ္ဓံ လုစီယတေ ဗန္ဓီယတေတိ ဥလ္လောကန္တိ ဝုစ္စတိ၊ စကာရဿ ကကာရမကတွာ ‘‘ဥလ္လောစ’’န္တိပိ ဝုစ္စတိ. တောသဒ္ဒေန အာကာရဿ သ္မာဝစနဿ ကာရိယဘာဝံ ဒဿေတိ. အပဟရိတဗ္ဗန္တိ အပနေတဗ္ဗံ. ‘‘အဝဟရိတဗ္ဗ’’န္တိပိ ပါဌော၊ ဟေဋ္ဌာ ဟရိတဗ္ဗံ ပါတေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော.
အာလောကသန္ဓိဘာဂါတိ ဧတ္ထ ဘာဂသဒ္ဒဿ ဒွန္ဒတော ပရတ္တာ ပုဗ္ဗပဒေသုပိ ပစ္စေကံ ယောဇေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘အာလောကသန္ဓိဘာဂါ စ ကဏ္ဏဘာဂါ စာ’’တိ. တဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အန္တရဗာဟိရာ’’တိအာဒိ. ‘‘ဝါတပါနကဝါဋကာနီ’’တိ ဣမိနာ အာလောကသန္ဓိသဒ္ဒဿ ဝါတပါနကဝါဋကပရိယာယဘာဝံ ဒဿေတိ. ‘‘ကောဏာ’’တိ ဣမိနာ ကဏ္ဏသဒ္ဒဿ ကောဏဝေဝစနဘာဝံ ဒဿေတိ.
‘‘ယထာ ပဌမ’’န္တိအာဒိနာ ပဌမပညတ္တမေဝ ပညပေတဗ္ဗံ၊ န အညထာတိ ဒဿေတိ. ဣဒံ ပတိရူပံ ပဌမပညတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ပဌမပညတ္တေ အပတိရူပေ အညထာပိ ပညပေတဗ္ဗံ. ဧတဒတ္ထမေဝါတိ ယထာပညတ္တံ ပညပေတဗ္ဗဿ အတ္ထာယ ဧဝ. သစေ ပညတ္တံ အဟောသိ၊ ဧဝံ သတီတိ ယောဇနာ. ဣဒန္တိ ဘိတ္တိံ မောစေတွာ ပညာပနံ. ကဋေသု ကိဠဉ္ဇေသု သာရတ္တာ ဥတ္တမတ္တာ ကဋသာရကောတိ ဝုစ္စတိ. နိဝတ္တေတွာတိ သံဟရိတွာ. ပုရတ္ထိမာတိ ဧတ္ထ ယကာရလောပေန နိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘ပုရတ္ထိမာယာ’’တိ.
ဝူပကာသေတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ကသဓာတု ဂတျတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အညတ္ထ နေတဗ္ဗော’’တိ. ဥပဇ္ဈာယံ ဂဟေတွာ အညတ္ထ ဂန္တဗ္ဗောတိ အတ္ထော. အညတ္ထာတိ အညံ ဌာနံ. ဝိဝေစေတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ဒိဋ္ဌိဂတတော ဥပဇ္ဈာယံ ဝိဝေစေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝိဿဇ္ဇာပေတဗ္ဗ’’န္တိ. ‘‘အညော ဝတ္တဗ္ဗော’’တိ ဝတွာ တဿ အာကာရံ ဒဿေတိ ‘‘ထေရ’’န္တိအာဒိနာ. သော သော ဘိက္ခု ယာစိတဗ္ဗောတိ သမ္ဗန္ဓော. အညေန ဒါပေတဗ္ဗောတိ အတ္တနာ အညေန ဘိက္ခုနာ ဥပဇ္ဈာယဿ ပရိဝါသော ဒါပေတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. ကိန္တိ နု ခေါတိ ကေန ဧဝ ဥပါယေန ဒဒေယျ နုခေါတိ အတ္ထော. ဣတိသဒ္ဒေါ ဟိ အဝဓာရဏတ္ထော. အဋ္ဌကထာယပိ ဣမမေဝ နယံ ဒဿေတိ ‘‘ကေန နု ခေါ ဥပါယေနာ’’တိ ဣမိနာ. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု ‘‘ကိန္တိ နု ခေါ ပဋိကဿေယျာ’’တိအာဒိဝါကျေသု. သတ္တသု ကမ္မေသု တိဝိဓဿ ဥက္ခေပနီယကမ္မဿ ဂရုကတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥက္ခေပနီယံ အကတွာ’’တိ. တမေဝတ္ထံ ဝိတ္ထာရေန္တော အာဟ ‘‘တေန ဟီ’’တိအာဒိ.
တေန သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန ယာစိတဗ္ဗာတိ သမ္ဗန္ဓော. သစေ ကရောန္တိယေဝါတိ ဘိက္ခူ သစေ ကမ္မံ ကရောန္တိယေဝ. ပုန သစေ ကရောန္တိယေဝါတိ ဘိက္ခူ သစေ ဥက္ခေပနီယကမ္မံ ကရောန္တိယေဝ. အထာတိ တသ္မိံ ကမ္မေ ကတေ. ဣတီတိ ဧဝံ ယာစနေန. နန္တိ တံ ဥပဇ္ဈာယံ.
သမ္ပရိဝတ္တကန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ပိဏ္ဍုက္ခေပက’’န္တိအာဒီသု (ပါစိ. ၆၂၀) ဝိယ သမ္ပရိဝတ္တကန္တိပဒံ ကိရိယာဝိသေသနံ၊ ကပစ္စယော စ ဝိစ္ဆတ္ထောတိ အာဟ ‘‘သမ္ပရိဝတ္တေတွာ သမ္ပရိဝတ္တေတွာ’’တိ. ယဒီတိ ယာဝ. ယဒိသဒ္ဒေါ ဟိ ယာဝပရိယာယော၊ တေန ဝုတ္တံ ‘‘န တာဝ ပက္ကမိတဗ္ဗ’’န္တိ. ယာဝ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ရဇနံ ဂလတိ၊ န တာဝ ပက္ကမိတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ဝိသဘာဂပုဂ္ဂလေနာတိ ဝိသဘာဂေန ပုဂ္ဂလေန ကရဏဘူတေန. န ဥပဇ္ဈာယံ အနာပုစ္ဆာ ဂါမော ပဝိသိတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ န အညေနေဝ ကရဏီယေန ပဝိသိတဗ္ဗော. ပိဏ္ဍာယ ပန ပဝိသိတဗ္ဗောတိ အာသင်္ကာ ဘဝေယျာတိ အာဟ ‘‘ပိဏ္ဍာယ ဝါ’’တိအာဒိ. ‘‘အနာပုစ္ဆိတွာ’’တိ ဣမိနာ အနာပုစ္ဆာတိ ဧတ္ထ အာကာရော တွာပစ္စယဿ ကာရိယောတိ ဒဿေတိ. ဘိက္ခာစာရန္တိ ဘိက္ခာယ စရဏဋ္ဌာနံ၊ ဥပဇ္ဈာယေန ဂန္တဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ပရိဝေဏန္တိ ဥပဇ္ဈာယဿ ပရိဝေဏံ. ပဿတီတိ ဥပဇ္ဈာယံ ပဿတိ.
ဒဿနတ္ထာယ ဝါတိ အသုဘဒဿနတ္ထာယ ဝါ. ဣမိနာပိ ဝါသတ္ထာယ ဧဝ န ဂန္တဗ္ဗန္တိ အာသင်္ကံ နိဝတ္တေတိ. ကမ္မန္တိ ပက္ကမနဿ ကာရဏံ ကမ္မံ. အနနုဇာနနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ယာဝတတိယ’’န္တိ. တန္တိ ဥပဇ္ဈာယံ. အဿာတိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ. ‘‘န သမ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဣမိနာ သစေ သမ္ပဇ္ဇတိ၊ န ပက္ကမိတဗ္ဗာတိ ဒဿေတိ. ကေဝလန္တိ ဝိနာ ဥဒ္ဒေသာဒိသမ္ပဇ္ဇနေဟိ. ဧဝရူပေ ဥပဇ္ဈာယေ နိဝါရေန္တေပီတိ ယောဇနာ. ‘‘ဂေလညတော’’တိ ဣမိနာ ဝုဋ္ဌာနသဒ္ဒဿ အဝဓိအပေက္ခတံ ဒဿေတိ. အဿာတိ ဥပဇ္ဈာယဿ. အညောတိ အတ္တနာ အညော. တဿာတိ အညဿ ဘိက္ခုဿ.
၁၆. သဒ္ဓိဝိဟာရိကဝတ္တကထာ
၆၇. သမ္မာဝတ္တနာယံ ဝိနိစ္ဆယော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. ဥဒ္ဒေသာဒီဟီတိ အာဒိသဒ္ဒေန ပရိပုစ္ဆာဒယော သင်္ဂဏှာတိ. သင်္ဂဟသဒ္ဒဿ သင်္ခေပဂဟဏေသုပိ ဝုတ္တိတော ‘‘အနုဂ္ဂဟော’’တိ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ သမ္မုခါ သင်္ဂဟော စ ပရမ္မုခါ အနုဂ္ဂဟော စ ကာတဗ္ဗော. အာမိသေန ဝါ သင်္ဂဟော၊ ဓမ္မေန ဝါ အနုဂ္ဂဟော. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကတ္ထာယ ဝါ သင်္ဂဟော၊ သမ္ပရာယိကတ္ထာယ ဝါ အနုဂ္ဂဟော. လောကိယတ္ထာယ ဝါ သင်္ဂဟော၊ လောကုတ္တရတ္ထာယ ဝါ အနုဂ္ဂဟော ကာတဗ္ဗော. တတ္ထာတိ ယံ ဝုတ္တံ ‘‘ဥဒ္ဒေသေန ပရိပုစ္ဆာယ ဩဝါဒေန အနုသာသနီယာ’’တိ. တတ္ထ ဥဒ္ဒိသနံ ဥဒ္ဒေသောတိ ဝစနတ္ထေန ပါဠိဝါစနာ ဥဒ္ဒေသော နာမာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဥဒ္ဒေသောတိ ပါဠိဝါစနာ’’တိ. ‘‘ပါဠိယာ အတ္ထဝဏ္ဏနာ’’တိ ဣမိနာ ပုနပ္ပုနံ၊ သမန္တတော ဝါ ပါဠိယာ အတ္ထဿ ပုစ္ဆနံ ပရိပုစ္ဆာတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ဝတ္ထုသ္မိန္တိ စာရိတ္တဝါရိတ္တဝတ္ထုသ္မိံ. ဣဒန္တိ စာရိတ္တံ. ပုန ဣဒန္တိ ဝါရိတ္တံ. ‘‘ဝစန’’န္တိ ဣမိနာ ဩဝဒနံ ဩဝါဒေါတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ဩတိဏ္ဏေ ဝတ္ထုသ္မိံ ‘‘ဣဒံ ကရောဟိ၊ ဣဒံ မာ ကရိတ္ထာ’’တိ ဝစနံ အနုသာသနီ နာမာတိ ယောဇနာ. ‘‘ပုနပ္ပုနံ ဝစန’’န္တိ ဣမိနာ အနုသာသနီတိ ဧတ္ထ အနုသဒ္ဒဿ နဥပစ္ဆိန္နတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘သစေ ဥပဇ္ဈာယဿ ပတ္တော ဟောတီ’’တိ သာမညတော ဝုတ္တေပိ န ပကတိပတ္တော ဟောတိ၊ အထ ခေါ အတိရိတ္တပတ္တော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အတိရေကပတ္တော’’တိ. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု ‘‘သစေ ဥပဇ္ဈာယဿ စီဝရံ ဟောတီ’’တိအာဒီသု ပဒေသု. အညောပီတိ ပတ္တစီဝရေဟိ အညောပိ. သမဏပရိက္ခာရောတိ ဆတ္တုပါဟနာဒိ သမဏပရိက္ခာရော. ဣဓာတိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဝတ္တေ. နယေနာတိ ဉာယေန. ဥပ္ပဇ္ဇမာနဥပါယပရိယေသနန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿ၊ ဥပ္ပဇ္ဇမာနတ္ထာယ ဝါ ဥပါယဿ ပရိယေသနံ. ဣတောတိ ‘‘ကိန္တိ နု ခေါ သဒ္ဓိဝိဟာရိကဿ ပရိက္ခာရော ဥပ္ပဇ္ဇိယေထာ’’တိ ပါဠိတော. စီဝရံ ရဇန္တေနာတိ ဧတ္ထ ရဇန္တေန ဥပဇ္ဈာယေနာတိ အတ္ထော န ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ သဒ္ဓိဝိဟာရိကေနာတိ အတ္ထော ဧဝါတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဥပဇ္ဈာယတော ဥပါယံ သုတွာ ရဇန္တေနာ’’တိ. ဥပဇ္ဈာယတော ဥပါယန္တိ ဥပဇ္ဈာယတော လဒ္ဓံ ဥပါယံ.
နသမ္မာဝတ္တနာဒိကထာ
၆၈. ဥပဇ္ဈာယဝတ္တန္တိ ဥပဇ္ဈာယမှိ ဝတ္တိတဗ္ဗံ ဝတ္တံ. သောတိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကော. ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတီတိ အဿ၊ သော ဝါ ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတီတိ ယောဇနာ. ပဏာမေတဗ္ဗောတိ ဧတ္ထ ပပုဗ္ဗ နမုဓာတု အတ္ထပကရဏာဒိဝသေန ဣဓ အပသာဒနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အပသာဒေတဗ္ဗော’’တိ. အဓိမတ္တန္တိ အဓိကပ္ပမာဏံ. ဂေဟသိတပေမန္တိ မေတ္တာသိနေဟံ. ဝုတ္တပဋိပက္ခနယေနာတိ ကဏှပက္ခေ ဝုတ္တေန ပဋိပက္ခေန နယေန. အလံ ပဏာမေတုန္တိ ဧတ္ထ အလံသဒ္ဒဿ အရဟတ္ထပဋိက္ခိတ္တေသု ဒွီသု အတ္ထေသု အရဟတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ယုတ္တော ပဏာမေတု’’န္တိ.
သာတိသာရော ဟောတီတိ ဧတ္ထ ပကတိဘာဝံ အတိက္ကမိတွာ သရဏံ ပဝတ္တနံ အတိသာရော၊ ဒေါသော. သံဝိဇ္ဇတိ သော ဧတဿာတိ သာတိသာရောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သဒေါသော ဟောတီ’’တိ. တဿတ္ထံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘အာပတ္တိံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ. အာပတ္တိန္တိ ဒုက္ကဋာပတ္တိံ. တန္တိ ဝတ္တံ.
တေသန္တိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာနံ. ဝတ္တန္တိ ဗဟုကာနံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာနံ ဝတ္တံ. သာဒိယနံ ဝါ။ပေ။ ဗာလော ဟောတီတိ ဧတ္ထ ဗာလဿ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘သာဒိယနံ ဝါ အသာဒိယနံ ဝါ န ဇာနာတီ’’တိ. သာဒိယနဿ ဝါ အသာဒိယနဿ ဝါ အဇာနနတ္တာ ဗာလော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဇာနနဿ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဗာလော ဟောတီ’’တိ. ဗာလတ္တာ သာဒိယနံ ဝါ အသာဒိယနံ ဝါ န ဇာနာတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေသူတိ ဗဟုကေသု သဒ္ဓိဝိဟာရိကေသု. တဿာတိ ဝတ္တသမ္ပန္နဘိက္ခုဿ. တေသန္တိ ဣတရေသံ သဒ္ဓိဝိဟာရိကာနံ.
ရာဓဗြာဟ္မဏဝတ္ထုကထာ
၆၉. ကိဉ္စာပိ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဇာနာတီတိ ယောဇနာ. ဣမိနာ ‘‘ကိံ နု ခေါ အဇာနန္တော ပုစ္ဆီ’’တိ အာသင်္ကံ နိဝါရေတိ. ဘဂဝါ အနုညာတုကာမော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ပနသဒ္ဒေါ ဂရဟတ္ထော၊ တထာ ဇာနန္တောပီတိ အတ္ထော. လဟုကန္တိ ဟေတုအန္တောဂဓဝိသေသနံ. လဟုကတ္တာ ပဋိက္ခိပိတွာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဿာတိ ဘဂဝတော၊ အဇ္ဈာသယန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ’’တိဝစနဿ ယုတ္တိံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဗုဒ္ဓါနံ ဟီ’’တိအာဒိ. ဟီတိ သစ္စံ. အယဉ္စာတိ သာရိပုတ္တတ္ထေရော စ. အဂ္ဂေါတိ ကောဋိဥက္ကံသော. သေဋ္ဌောတိ ပဝရော ဥတ္တမော.
‘‘ဗျတ္တေန ဘိက္ခုနာ ပဋိဗလေနာ’’တိ ဧတ္ထ ဗျတ္တပဋိဗလာနံ ဝိသေသံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဗျတ္တော နာမာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ယဿ သာဋ္ဌကထံ ဝိနယပိဋကဝါစုဂ္ဂတံ ပဝတ္တတိ၊ အယံ ဗျတ္တော နာမာတိ ယောဇနာ. တသ္မိန္တိ ဝိနယပိဋကံ ဝါစုဂ္ဂတဘိက္ခုမှိ. ယဿာတိ ဘိက္ခုနော. သုဂ္ဂဟိတန္တိ သာဋ္ဌကထာယ သုဋ္ဌု ဂဟိတံ. အယမ္ပီတိ ပိသဒ္ဒေါ ပုရိမဘိက္ခုံ အပေက္ခတိ. ဣမသ္မိံ အတ္ထေတိ ဣမသ္မိံ ဝတ္ထုမှိ၊ ဣမသ္မိံ ဝိသယေတိ အတ္ထော. ဗျတိရေကာနွယဝသေန ပဋိဗလံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ယော ပနာ’’တိအာဒိ. ယော ပန န သက္ကောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ကသ္မာတိ အာဟ ‘‘ကာသသောသသေမှာဒိနာ ဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ကာသော စ သောသော စ သေမှော စ၊ တေ အာဒယော ယဿ ဂေလညဿာတိ ကာသသောသသေမှာဒိ၊ အာဒိသဒ္ဒေန ဧဠမူဂါဒယော သင်္ဂဏှာတိ. ဩဋ္ဌော စ ဒန္တော စ ဇိဝှါ စ၊ တာ အာဒယော ယေသံ တာလုအာဒီနန္တိ ဩဋ္ဌဒန္တဇိဝှါဒယော၊ တေသံ. ပဒဗျဉ္ဇနေဟီတိ ပဒအက္ခရေဟိ. ဗျဉ္ဇနသဒ္ဒေါ ဟေတ္ထ အက္ခရဝါစကော. ဟာပေတီတိ ဂလတ္တာ ဟာပေတိ. အညထာ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အညေန သိထိလာဒိနာ အာကာရေန ဝါ ဝတ္တဗ္ဗံ. အညထာ ဝဒတီတိ အညေန ဓနိတာဒိအာကာရေန ဝဒတိ. တဗ္ဗိပရီတောတိ တဿ အပဋိဗလဿ ဝိပရီတော ဘိက္ခူတိ သမ္ဗန္ဓော. တတောတိ ဇာနာပေတဗ္ဗတော. ယန္တိ ယံ အာကာရံ ဓာတုကမ္မမေတံ၊ သံဃောတိ ကာရိတကမ္မမေတံ. ဣဓ ကာရိတကမ္မံ ကိတော ဝဒတိ.
၇၁. ဥပသမ္ပန္နသမနန္တရာတိ ဧတ္ထ ဥပသမ္ပန္နဿ သမနန္တရာတိ အတ္ထံ နိဝါရေန္တော အာဟ ‘‘ဥပသမ္ပန္နော ဟုတွာဝ သမနန္တရာ’’တိ. ဧဝသဒ္ဒေန စိရကာလံ နိဝတ္တေတိ. ဥလ္လုမ္ပတူတိ ဧတ္ထ ဥပုဗ္ဗလုပဓာတုယာ ဥပသဂ္ဂဝသေန ဝါ အတ္ထာတိသယဝသေန ဝါ ဓာတူနမနေကတ္ထတ္တာ ဣဓ ဥပုဗ္ဗဓရဓာတုယာ အတ္ထေ ဝတ္တတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဥဒ္ဓရတူ’’တိ. ဥဋ္ဌာပေတွာ၊ ဥက္ခိပိတွာ ဝါ ဓရတူတိ အတ္ထော. တမေဝတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အကုသလာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘အကုသလာ ဝုဋ္ဌာပေတွာ’’တိ ဣမိနာ သဟာဝဓိနာ ဥတျူပသဂ္ဂဿ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘ကုသလေ ပတိဋ္ဌာပေတူ’’တိ ဣမိနာ သဟာဓာရေန ဓရဓာတုဿ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ဥတျူပသဂ္ဂဿ ဥက္ခိပနတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘သာမဏေရဘာဝါ ဝါ ဥဒ္ဓရိတွာ’’တိ. ‘‘ပဋိစ္စာ’’တိ ဣမိနာ ဥပါဒါယာတိ ဧတ္ထ သမီပေ အာဒိယိတွာတိ သဒ္ဒတ္ထမဂဟေတွာ သင်္ကေတတ္ထဝသေန ပါကဋတ္တာ တဿ သင်္ကေတတ္ထံ ဒဿေတိ၊ အဓိပ္ပါယတ္ထံ ဒဿေတီတိ အတ္ထော.
၇၃. အဓိဋ္ဌိတာတိ ဧတ္ထ အဓိ နိစ္စဝသေန ဌာတိ ပဝတ္တတီတိ အဓိဋ္ဌိတာတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘နိစ္စပ္ပဝတ္တိနီ’’တိ. ကသ္မာ စတ္တာရော ပစ္စယာ နိဿယာတိ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘ယသ္မာ’’တိအာဒိ. ‘‘စတ္တာရော’’တိအာဒိနာ စတ္တာရော ပစ္စယေ နိဿာယ အတ္တဘာဝေါ သေတိ ပဝတ္တတီတိ နိဿာယာတိ အဝုတ္တကမ္မတ္ထံ ဒဿေတိ.
၁၈. အာစရိယဝတ္တကထာ
၇၅. ကိန္တာယန္တိ ဧတ္ထ ဧကာရလောပဝသေန သန္ဓိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ကိံတေ အယ’’န္တိ. ‘‘ဩဝဒိတဗ္ဗောတိ’’ဣမိနာ ဩဝဒိယောတိ ဧတ္ထ ဏျပစ္စယဿ ကမ္မတ္ထံ ဒဿေတိ. ‘‘တဒတ္ထာယာ’’တိ ဣမိနာ ‘‘ယဒိဒံ ဂဏဗန္ဓိက’’န္တိ ဥတ္တရဝါကျေ ယံသဒ္ဒံ ဒိသွာ ပုဗ္ဗဝါကျေ တံသဒ္ဒံ ဉာပေတိ၊ တဿ ဗာဟုလ္လဿ အတ္ထာယာတိ အတ္ထော.
၇၆. သောတိ ပသူရော ပရိဗ္ဗာဇကော. တေနာတိ ဥဒါယိတ္ထေရေန. သဟဓမ္မိကန္တိ သဟ ဓမ္မေန ကာရဏေန. ဗျတ္တော တာဝ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တလက္ခဏော ဟောတု၊ ပဋိဗလော ပန ကထံ ဉာတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘ယော ပနာ’’တိအာဒိ. ယော ပန သက္ကောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. စာတိ သစ္စံ. ဧတန္တိ ပဋိဗလတ္တံ၊ ‘‘ပဉ္စဟိ။ပေ။ ဝိနေတု’’န္တိဝစနံ ဝါ.
၇၇. တိတ္ထိယပက္ခသင်္ကန္တေသူတိ တိတ္ထိယသင်္ခါတံ သာသနဿ ပဋိပက္ခံ သင်္ကမန္တေသု. အာစာရသမာစာရသိက္ခာပနကန္တိ အတိဝိယ စရိတဗ္ဗံ အာဘိသမာစာရိကသီလံ သိက္ခာပနကံ. ဣမိနာ အာစာရံ သိက္ခာပေတီတိ အာစရိယောတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. နာမမတ္တမေဝါတိ ‘‘အာစရိယော’’တိ ဝါ ‘‘အန္တေဝါသိကော’’တိ ဝါ နာမမတ္တမေဝ. နာနန္တိ ဥပဇ္ဈာယတော ဝါ သဒ္ဓိဝိဟာရိကတော ဝါ နာနံ.
၂၀. ပဏာမနာခမာပနာကထာ
၈၀. ယံ လက္ခဏံ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. နိဿယန္တေဝါသိကေန ကာတဗ္ဗန္တိ ယောဇနာ. ပဗ္ဗဇ္ဇာဥပသမ္ပဒါဓမ္မန္တေဝါသိကေဟီတိ ပဗ္ဗဇ္ဇန္တေဝါသိကေန စ ဥပသမ္ပဒန္တေဝါသိကေန စ ဓမ္မန္တေဝါသိကေန စ. ဧတေသန္တိ ပဗ္ဗဇ္ဇာဥပသမ္ပဒါဓမ္မန္တေဝါသိကာနံ. ဧတေသူတိ ဧတေသု တီသု အန္တေဝါသိကေသု. အာစရိယဿာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇန္တေဝါသိကော ပဗ္ဗဇ္ဇာစရိယဿ၊ ဥပသမ္ပဒန္တေဝါသိကော ဥပသမ္ပဒါစရိယဿာတိ အတ္ထော. သမီပေတိ နိဿယာစရိယဿ စ ဓမ္မာစရိယဿ စ အာသန္နေ. တသ္မာတိ ယသ္မာ အန္တေဝါသိကေန အာစရိယမှိ သမ္မာ ဝတ္တိတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ. အာစရိယေနာပီတိ နိဿယပဗ္ဗဇ္ဇာ ဥပသမ္ပဒါ ဓမ္မာစရိယေနာပိ. ဩဝါဒါစရိယော တေသု သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ. တေသူတိ စတူသု အန္တေဝါသိကေသု.
၂၂. နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိကထာ
အာဏတ္တိဝိနိစ္ဆယော
၈၃. ‘‘နိဿယပဋိပဿဒ္ဓီသူ’’တိ သမူဟာဓာရော. ‘‘ဥပဇ္ဈာယော ပက္ကန္တော ဝါတိအာဒီသူ’’တိ အဝယဝါဓာရော. ‘‘ဝိပ္ပဝသိတုကာမော’’တိ ဣမိနာ နိရာလယဘာဝံ ဒဿေတိ. ဧဝံ ဂတေတိ ဧဝံ ဥပဇ္ဈာယေ ဂတေတိ ယောဇနာ. အညဒါပီတိ အညသ္မိမ္ပိ ကာလေ. ဥပဇ္ဈာယေန ပဝါသိတကာလေတိ အတ္ထော. ဧကသမ္ဘောဂပရိဘောဂေါတိ အတ္တနာ ဝါ ဥပဇ္ဈာယေန ဝါ ဧကော ပစ္စယသမ္ဘောဂေါ စ ဓမ္မပရိဘောဂေါ စ. ဧကဒိဝသမ္ပီတိ ပိသဒ္ဒေါ ဂရဟတ္ထော၊ ဒွိဟာဒိကံ ပန ပဂေဝါတိ အတ္ထော. ပရိဟာရော နတ္ထီတိ အာပတ္တိပရိဟာရော နတ္ထိ၊ အာပတ္တိယာ ပရိဟရဏံ အပနယနံ နတ္ထီတိ အဓိပ္ပါယော. လဇ္ဇီ ပေသလောတိ လဇ္ဇီ ဟုတွာ ပိယသီလော ဘိက္ခူတိ သမ္ဗန္ဓော. တဒဟေဝါတိ တသ္မိံ ဥပဇ္ဈာယဿ ပက္ကန္တအဟနိ ဧဝ. တထာတိ ယထာ ‘‘ဥပဇ္ဈာယော လဟုံ အာဂမိဿတီ’’တိ ပုစ္ဆတိ၊ တထာ ‘‘အဟံ လဟုံ အာဂမိဿာမီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အတ္ထော. သစေ ဝဒတီတိ သစေ အာစရိယော ဝဒတီတိ ယောဇနာ. အဿာတိ ဘိက္ခုဿ. သဘာဂတန္တိ လဇ္ဇိပေသလဘာဝံ.
ယာဝ အာဂမနာတိ ဥပဇ္ဈာယဿ ယာဝ အာဂမနာ. နန္တိ ဥပဇ္ဈာယံ. ‘‘ဝါသေန္တိယေဝါ’’တိပဒေ ကာရိတကမ္မံ. တတ္ထာတိ ဥပဇ္ဈာယဿ ဂတဋ္ဌာနေ. တေနာတိ ဥပဇ္ဈာယေန. ပဝတ္တီတိ ပဝတ္တနံ. နဒီပူရေန ဝါ ဥပဒ္ဒုတောတိ သမ္ဗန္ဓော. နဒီပူရတ္တာ ဥဒကောသက္ကနံ အာဂမေတိ၊ စောရာဒီနံ ဥပဒ္ဒုတတ္တာ သဟာယေ ပရိယေသတိ. သောတိ ဥပဇ္ဈာယော.
‘‘နိဿယပဏာမနာ’’တိ ဣမိနာ အာဏာပနံ အာဏတ္တီတိ ဝစနတ္ထေန နိဿယပဏာမနာ အာဏတ္တီတိ ဝုစ္စတီတိ ဒဿေတိ. နိဿယပဏာမနာတိ နိဿယဿ ဥပဇ္ဈာစရိယဿ ပဏာမနာ. တသ္မာ ပဏာမိတော ဟောတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အာပုစ္ဆီတိအာဒိနာ’’တိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန ‘‘မာ မံ သုသာနဂမနံ အာပုစ္ဆီ’’တိအာဒယော သင်္ဂဏှာတိ. တေနာတိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကေန. ခမာပေတဗ္ဗောတိ တိတိက္ခာပေတဗ္ဗော.
တာဝါတိ မဟာထေရေဟိ၊ မဟာထေရာနံ ဝါ ပဌမံ. အညတ္ထာတိ ဥပဇ္ဈာယဿ ဝိဟာရတော အညံ ဝိဟာရံ. အပ္ပေဝါတိ အပိ ဧဝ နာမ ခမေယျာတိ ယောဇနာ. တတြေဝါတိ အညတ္ထေဝ. ဒုဗ္ဘိက္ခာဒိဒေါသေနာတိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန ဉာတိဝိယောဂါဒိဒေါသော ဂဟေတဗ္ဗော. တံယေဝါတိ အတ္တနာ ဝသိတံ တမေဝ ဌာနံ. အညဿာတိ ဥပဇ္ဈာယတော အညဿ ဘိက္ခုဿာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဣမိနာ ဥပဇ္ဈာယေန ပရိစ္စတ္တတ္တာ ဥပဇ္ဈာယသမောဓာနေ နိဿယပဋိပ္ပဿဒ္ဓိ နတ္ထီတိ ဒီပေတိ.
သမောဓာနဝိနိစ္ဆယော
အာပုစ္ဆိတွာတိ =၀၀ အန္တေဝါသိကံ အာပုစ္ဆိတွာ. တတြာပီတိ အာစရိယန္တေဝါသိကေသုပိ. ကဒါတိ ကသ္မိံ ကာလေ. သာယနှေ ဝါ ရတ္တိံဝါတိ အဇ္ဇ သာယနှေ ဝါ ရတ္တိံ ဝါ. တံခဏေယေဝါတိ တသ္မိံ သမ္ပဋိစ္ဆနက္ခဏေယေဝ.
သော စာတိ အန္တေဝါသိကော စ. တတောတိ ဂါမတော. သုဂတောတိ သုဋ္ဌု ဂတော၊ နိဿယော ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီတိ အဓိပ္ပါယော. အထာပီတိ ပုန စ ပရံ. အာပုစ္ဆိတွာ ပက္ကမနေ ဝိနိစ္ဆယံ ဒဿေတွာ အာပုစ္ဆိတွာ ပက္ကမနေ တံ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အာစရိယံ အနာပုစ္ဆာ’’တိအာဒိ. ဥပစာရသီမာတိက္ကမေတိ ဥပစာရသီမာယ အတိက္ကမေ သတိ၊ အတိက္ကမနဟေတု ဝါတိ ယောဇနာ. ဧတ္ထ စ ဥပစာရသီမာ နာမ ပရိက္ခိတ္တဿ ဝိဟာရဿ ပရိက္ခေပေါယေဝ၊ အပရိက္ခိတ္တဿ ပရိက္ခေပါရဟဋ္ဌာနံ.
သာယနှေ ဝါ ရတ္တိဘာဂေ ဝါတိ အဇ္ဇ သာယနှေ ဝါ ရတ္တိဘာဂေ ဝါ. သွေတိ သုဝေ.
ဗဟိသီမန္တိ ဥပစာရသီမတော ဗဟိ. တတောတိ ဗဟိသီမတော. ဒွိန္နံ လေဍ္ဍုပါတာနန္တိ အန္တေဝါသိကတော ဒွိန္နံ လေဍ္ဍုပါတာနံ. အတိက္ကမိတွာတိ ဥပစာရသီမတော ဗဟိ အန္တေဝါသိကသဒ္ဓိဝိဟာရိကာနံ ဝသနဋ္ဌာနတော အတိက္ကမိတွာ.
မုစ္စိတုကာမောတိ အန္တေဝါသိကမှာ မုစ္စိတုကာမော ဧဝ. ပဏာမေတီတိ ကာယဝါစာဟိ ပဏာမေတိ. သာလယောတိ အာစရိယေ သာပေက္ခော. ‘‘နိရာလယော’’တိ ဝတွာ တဿ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘န ဒါနီ’’တိအာဒိ. ဧဝမ္ပီတိ ဓုရေ နိက္ခိတ္တေပိ. ဥဘိန္နံ ဓုရနိက္ခေပေ သတိ၊ ဓုရနိက္ခေပဟေတု ဝါ ပဋိပ္ပဿမ္ဘတီတိ ယောဇနာ. ပဏာမိတေန ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ သမ္ဗန္ဓော.
ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ဝိတ္ထာရေန္တော အာဟ ‘‘သစေ ဟီ’’တိအာဒိ. အာစရိယန္တိ နိဿယာစရိယံ. စေတိယံ ဝါ ဝန္ဒန္တံ ဥပဇ္ဈာယန္တိ သမ္ဗန္ဓော၊ မဂ္ဂပ္ပဋိပန္နံ ဝါ ဥပဇ္ဈာယန္တိ ယောဇနာ. ဒူရတ္တာတိ ဒူရဘာဝတော. ဥပရိပါသာဒေတိ ပါသာဒဿ ဥပရိ. တန္တိ ဥပဇ္ဈာယံ. နိသိန္နံ ဥပဇ္ဈာယန္တိ သမ္ဗန္ဓော.
သဝနဝသေန သမောဓာနေ ဝိနိစ္ဆယော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ယောဇနာ. ဥပဇ္ဈာယဿ သဒ္ဒန္တိ သမ္ဗန္ဓော.