၁. ပဌမပါရာဇိကသိက္ခာပဒံ

၆၅၆. ‘‘တေန။ပေ။ သာဠှော’’တိ ဧတ္ထ ‘‘ဧတ္ထာ’’တိ ပါဌသေသော ယောဇေတဗ္ဗော. ဒဗ္ဗဂုဏကိရိယာဇာတိနာမသင်္ခါတေသု ပဉ္စသု သဒ္ဒေသု သာဠှသဒ္ဒဿ နာမသဒ္ဒဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘သာဠှောတိ တဿ နာမ’’န္တိ. မိဂါရမာတုယာတိ ဝိသာခါယ. သာ ဟိ မိဂါရသေဋ္ဌိနာ မာတုဋ္ဌာနေ ဌပိတတ္တာ မိဂါရမာတာ နာမ. နဝကမ္မံ အဓိဋ္ဌာတီတိ နဝကမ္မိကန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘နဝကမ္မာဓိဋ္ဌာယိက’’န္တိ. ‘‘ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတာ’’တိဣမိနာ ပဏ္ဍာ ဝုစ္စတိ ပညာ၊ သာ သဉ္ဇာတာ ဣမိဿာတိ ပဏ္ဍိတာတိ ဝစနတ္ထံ ဒဿေတိ. ဝေယျတ္တိကေနာတိ ဝိသေသေန အဉ္ဇတိ ပါကဋံ ဂစ္ဆတီတိ ဝိယတ္တော၊ ပုဂ္ဂလော၊ တဿ ဣဒံ ဝေယျတ္တိကံ၊ ဉာဏံ၊ တေန. ‘‘ပဏ္ဍာ’’တိ ဝုတ္တပညာယ ‘‘မေဓာ’’တိ ဝုတ္တပညာယ ဝိသေသဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ပါဠိဂဟဏေ’’တိအာဒိ. ‘‘မေဓာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တပညာ ‘‘ပဏ္ဍာ’’တိ ဝုတ္တပညာယ ဝိသေသော ဟောတိ သတိသဟာယတ္တာ. တတြုပါယာယာတိ အလုတ္တသမာသော ‘‘တတြမဇ္ဈတ္တတာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ယေဝါပနကဝဏ္ဏနာ) ဝိယ. ‘‘ကမ္မေသူ’’တိ ဣမိနာ တသဒ္ဒဿ ဝိသယံ ဒဿေတိ. ကတ္တဗ္ဗကမ္မုပပရိက္ခာယာတိ ကတ္တဗ္ဗကမ္မေသု ဝိစာရဏာယ. စသဒ္ဒေန ‘‘ကတာကတ’’န္တိ ပဒဿ ဒွန္ဒဝါကျံ ဒဿေတိ. ပရိဝေသနဋ္ဌာနေတိ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ ဝိသန္တိ ပဝိသန္တိ ဧတ္ထာတိ ပရိဝေသနံ၊ တမေဝ ဌာနံ ပရိဝေသနဋ္ဌာနံ၊ တသ္မိံ. နိကူဋေတိ ဧတ္ထ ကူဋသင်္ခါတသိခရဝိရဟိတေ ဩကာသေတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ကောဏသဒိသံ ကတွာ ဒဿိတေ ဂမ္ဘီရေ’’တိ. ဝိတျူပသဂ္ဂေါ ဝိကာရဝါစကော၊ သရသဒ္ဒေါ သဒ္ဒဝါစကောတိ အာဟ ‘‘ဝိပ္ပကာရသဒ္ဒေါ’’တိ. စရတိ အနေနာတိ စရဏံ ပါဒေါ၊ တသ္မိံ ဥဋ္ဌိတော ဂိလာနော ဧတိဿာတိ စရဏဂိလာနာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပါဒရောဂေန သမန္နာဂတာ’’တိ.

၆၅၇. ‘‘တိန္တာ’’တိ ဣမိနာ အဝဿုတသဒ္ဒေါ ဣဓ ကိလိန္နတ္ထေ ဧဝ ဝတ္တတိ၊ န အညတ္ထေတိ ဒဿေတိ. အဿာတိ ‘‘အဝဿုတာ’’တိပဒဿ. ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထာတိ ပဒဘာဇနေ. ဝတ္ထံ ရင်္ဂဇာတေန ရတ္တံ ဝိယ၊ တထာ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန သုဋ္ဌု ရတ္တာတိ ယောဇနာ. ‘‘အပေက္ခာယ သမန္နာဂတာ’’တိ ဣမိနာ အပေက္ခာ ဧတိဿမတ္ထီတိ အပေက္ခဝတီတိ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ပဋိဗဒ္ဓံ စိတ္တံ ဣမိဿန္တိ ပဋိဗဒ္ဓစိတ္တာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပဋိဗန္ဓိတွာ ဌပိတစိတ္တာ ဝိယာ’’တိ. ဒုတိယပဒဝိဘင်္ဂေပီတိ ‘‘အဝဿုတော’’တိ ဒုတိယပဒဘာဇနေပိ. ပုဂ္ဂလသဒ္ဒဿ သတ္တသာမညဝါစကတ္တာ ပုရိသသဒ္ဒေန ဝိသေသေတိ. အဓောဥဗ္ဘဣတိ နိပါတာနံ ဆဋ္ဌိယာ သမသိတဗ္ဗဘာဝံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘အက္ခကာနံ အဓော’’တိအာဒိ. နနု ယထာ ဣဓ ‘‘အက္ခကာနံ အဓော’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ ပဒဘာဇနေပိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ကသ္မာ န ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ပဒဘာဇနေ’’တိအာဒိ. ပဒပဋိပါဋိယာတိ ‘‘အဓော’’တိ စ ‘‘အက္ခက’’န္တိ စ ပဒါနံ အနုက္ကမေန. ဧတ္ထာတိ အဓက္ခကဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလေသု. သာဓာရဏပါရာဇိကေဟီတိ ဘိက္ခုဘိက္ခုနီနံ သာဓာရဏေဟိ ပါရာဇိကေဟိ. နာမမတ္တန္တိ နာမမေဝ.

၆၅၉. ဧဝန္တိ ဣမာယ ပါဠိယာ ဝိဘဇိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထာတိ ‘‘ဥဘတောအဝဿုတေ’’တိအာဒိဝစနေ. ‘‘ဥဘတောအဝဿုတေ’’တိ ပါဌော မူလပါဌောယေဝ၊ နာညောတိ ဒဿေန္တေန ဝိသေသမကတွာ ‘‘ဥဘတောအဝဿုတေတိ ဥဘတော အဝဿုတေ’’တိ ဝုတ္တံ. ဥဘတောတိ ဧတ္ထ ဥဘသရူပဉ္စ တောသဒ္ဒဿ ဆဋ္ဌျတ္ထေ ပဝတ္တိဉ္စ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ စေဝ ပုရိသဿ စာ’’တိ. တတ္ထ ဘိက္ခုနီပုရိသသဒ္ဒေဟိ ဥဘသရူပံ ဒဿေတိ. ‘‘ယာ’’တိ စ ‘‘သ’’ဣတိ စ ဒွီဟိ သဒ္ဒေဟိ တောပစ္စယဿ ဆဋ္ဌျတ္ထံ၊ ဥဘိန္နံ အဝဿုတဘာဝေ သတီတိ အတ္ထော. ဘာဝပစ္စယေန ဝိနာ ဘာဝတ္ထော ဉာတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘အဝဿုတဘာဝေ’’တိ. ယထာပရိစ္ဆိန္နေနာတိ ‘‘အဓက္ခကံ၊ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလ’’န္တိ ယေန ယေန ပရိစ္ဆိန္နေန. အတ္တနောတိ ဘိက္ခုနိယာ. တဿ ဝါတိ ပုရိသဿ ဝါ. ဣဓာပီတိ ကာယပဋိဗဒ္ဓေန ကာယာမသနေပိ.

တတြာတိ တေသု ဘိက္ခုဘိက္ခုနီသု. န ကာရေတဗ္ဗော ‘‘ကာယသံသဂ္ဂံ သာဒိယေယျာ’’တိ အဝုတ္တတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. အစောပယမာနာပီတိ အစာလယမာနာပိ၊ ပိသဒ္ဒေါ သမ္ဘာဝနတ္ထော၊ တေန စောပယမာနာ ပဂေဝါတိ ဒဿေတိ. ဧဝံ ပန သတီတိ စိတ္တေနေဝ အဓိဝါသယမာနာယ သတိ ပန. ကိရိယသမုဋ္ဌာနတာတိ ဣမဿ သိက္ခာပဒဿ ကိရိယသမုဋ္ဌာနဘာဝေါ. တဗ္ဗဟုလနယေနာတိ ‘‘ဝနစရကော (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၂.၂၀၁၊ ၃.၁၃၃)၊ သင်္ဂါမာဝစရော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၀၈) ဝိယ တဿံ ကိရိယာယံ ဗဟုလတော သမုဋ္ဌာနနယေန. သာတိ ကိရိယသမုဋ္ဌာနတာ.

၆၆၀. ဧတ္ထာတိ ဥဗ္ဘက္ခကအဓောဇာဏုမဏ္ဍလေသု.

၆၆၂. ‘‘ဧကတော အဝဿုတေ’’တိ ဧတ္ထာပိ တောပစ္စယော ဆဋ္ဌျတ္ထေ ဟောတိ. သာမညဝစနဿာပိ ဝိသေသေ အဝဋ္ဌာနတော၊ ဝိသေသတ္ထိနာ စ ဝိသေသဿ အနုပယောဇိတဗ္ဗတော အာဟ ‘‘ဘိက္ခုနိယာ ဧဝါ’’တိ. တတြာတိ ‘‘ဧကတော အဝဿုတေ’’တိအာဒိဝစနေ. ‘‘တထေဝါ’’တိဣမိနာ ကာယသံသဂ္ဂရာဂေန အဝဿုတောတိ အတ္ထံ အတိဒိသတိ. စတူသူတိ မေထုနရာဂ ကာယသံသဂ္ဂရာဂဂေဟသိတပေမ သုဒ္ဓစိတ္တသင်္ခါတေသု စတူသု. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ဌာနေ.

၆၆၃. အယံ ပုရိသော ဣတိ ဝါ ဣတ္ထီ ဣတိ ဝါ အဇာနန္တိယာ ဝါတိ ယောဇနာတိ. ပဌမံ.