၅. အနင်္ဂဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၇. အာယသ္မာ သာရိပုတ္တောတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော၊ ဧဝမာဒိကန္တိ အတ္ထော. တေန ‘‘ဘိက္ခူ အာမန္တေသီ’’တိအာဒိကံ သဗ္ဗံ သုတ္တံ သင်္ဂဏှာတိ. တေနာဟ ‘‘အနင်္ဂဏသုတ္တ’’န္တိ. တဿ ကော နိက္ခေပေါ? အတ္တဇ္ဈာသယော. ပရေဟိ အနဇ္ဈိဋ္ဌောယေဝ ဟိ မဟာထေရော ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. ကေစိ ပနာဟု ‘‘ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ သံကိလိဋ္ဌစိတ္တေ ဒိသွာ တေသံ စိတ္တသံကိလေသပ္ပဟာနာယ စေဝ ဧကစ္စာနံ အာယတိံ အနုပ္ပါဒနာယ စ အယံ ဒေသနာ အာရဒ္ဓါ’’တိ. ဧဝံ သဗ္ဗသုတ္တေသူတိ ယထာ ဧတ္ထ အနင်္ဂဏသုတ္တေ၊ ဧဝံ ဣတော ပရေသူတိ သဗ္ဗေသုပိ သုတ္တေသု အနုတ္တာနအပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ ဧဝ ကရီယတိ. တေနာဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ. ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါတိ ဂဏနေန ပရိစ္ဆိန္ဒနံ. ဣဒဉှိ အပ္ပရဇက္ခမဟာရဇက္ခတာဝသေန ဒုဝိဓေ သတ္တေ ပစ္စေကံ အတ္ထညုတာနတ္ထညုတာဝသေန ဒွိဓာ ကတွာ ‘‘စတ္တာရော’’တိ အနဝသေသပရိယာဒါနံ. ဝဇ္ဇီပုတ္တကာဒယော ဝိယ ပုဂ္ဂလဝါဒီတိ န ဂဟေတဗ္ဗံ လောကသမညာနုသာရေန အတ္ထံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထာနံ ဝသေန ဒေသနာယ အာရဒ္ဓတ္တာ၊ အယဉ္စ ဒေသနာနယော သတ္ထု နိဿာယ ဧဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘အယဉှီ’’တိအာဒိမာဟ.

သမ္မုတိပရမတ္ထဒေသနာကထာဝဏ္ဏနာ

တတ္ထ (အ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁၇၀) သမ္မုတိယာ ဒေသနာ သမ္မုတိဒေသနာ၊ ပရမတ္ထဿ ဒေသနာ ပရမတ္ထဒေသနာ. တတ္ထာတိ သမ္မုတိပရမတ္ထဒေသနာသု၊ န သမ္မုတိပရမတ္ထေသု. တေနာဟ ‘‘ဧဝရူပါ သမ္မုတိဒေသနာ၊ ဧဝရူပါ ပရမတ္ထဒေသနာ’’တိ. တတြိဒံ သမ္မုတိပရမတ္ထာနံ လက္ခဏံ – ယသ္မိံ ဘိန္နေ၊ ဗုဒ္ဓိယာ အဝယဝဝိနိဗ္ဘောဂေ ဝါ ကတေ န တံသမညာ၊ သာ ဃဋပဋာဒိပ္ပဘေဒါ သမ္မုတိ၊ တဗ္ဗိပရိယာယတော ပရမတ္ထော. န ဟိ ကက္ခဠဖုသနာဒိသဘာဝေ အယံ နယော လဗ္ဘတိ၊ တတ္ထ ရူပါဒိဓမ္မံ သမူဟသန္တာနဝသေန ပဝတ္တမာနံ ဥပါဒါယ ပုဂ္ဂလဝေါဟာရောတိ အာဟ ‘‘ပုဂ္ဂလောတိ သမ္မုတိဒေသနာ’’တိ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. ဥပ္ပါဒဝယဝန္တော သဘာဝဓမ္မာ န နိစ္စာတိ အာဟ ‘‘အနိစ္စန္တိ ပရမတ္ထဒေသနာ’’တိ. ဧသ နယော သေသပဒေသုပိ. နနု ခန္ဓဒေသနာပိ သမ္မုတိဒေသနာဝ. ခန္ဓဋ္ဌော ဟိ ရာသဋ္ဌော၊ ကောဋ္ဌာသဋ္ဌော ဝါတိ? သစ္စမေတံ၊ အယံ ပန ခန္ဓသမညာ ဖဿာဒီသု တဇ္ဇာပညတ္တိ ဝိယ ပရမတ္ထသန္နိဿယာ တဿ အာသန္နတရာ၊ ပုဂ္ဂလသမညာဒယော ဝိယ န ဒူရေတိ ပရမတ္ထသင်္ဂဟတာ ဝုတ္တာ၊ ခန္ဓသီသေန ဝါ တဒုပါဒါနာ သဘာဝဓမ္မာ ဧဝ ဂဟိတာ. နနု စ သဘာဝဓမ္မာ သဗ္ဗေပိ သမ္မုတိမုခေနေဝ ဒေသနံ အာရောဟန္တိ၊ န သမုခေနာတိ သဗ္ဗာပိ ဒေသနာ သမ္မုတိဒေသနာဝ သိယာတိ? နယိဒမေဝံ ဒေသေတဗ္ဗဓမ္မဝိဘာဂေန ဒေသနာဝိဘာဂဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ၊ န စ သဒ္ဒေါ ကေနစိ ပဝတ္တိနိမိတ္တေန ဝိနာ အတ္ထံ ပကာသေတီတိ.

သမ္မုတိဝသေန ဒေသနံ သုတွာတိ ‘‘ဣဓေကစ္စော ပုဂ္ဂလော အတ္တန္တပေါ ဟောတိ အတ္တပရိတာပါနုယောဂမနုယုတ္တော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၂.၄၁၃၊ ပု. ပ. ၁၀.၂၅ မာတိကာ) သမ္မုတိမုခေန ပဝတ္တိတံ ဒေသနံ သုတမယဉာဏုပ္ပါဒနဝသေန သုတွာ. အတ္ထံ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာတိ တဒနုသာရေန စတုသစ္စသင်္ခါတံ အတ္ထံ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂေန ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ. မောဟံ ပဟာယာတိ တဒေကဋ္ဌေဟိ ကိလေသေဟိ သဒ္ဓိံ အနဝသေသံ မောဟံ ပဇဟိတွာ. ဝိသေသန္တိ နိဗ္ဗာနသင်္ခါတံ အရဟတ္တသင်္ခါတဉ္စ ဝိသေသံ. တေသန္တိ တာဒိသာနံ ဝိနေယျာနံ. ပရမတ္ထဝသေနာတိ ‘‘ပဉ္စိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣန္ဒြိယာနီ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၅.၄၇၂-၄၇၄) ပရမတ္ထဓမ္မဝသေန. သေသံ အနန္တရနယေ ဝုတ္တသဒိသမေဝ. တတ္ထာတိ တဿံ သမ္မုတိဝသေန ပရမတ္ထဝသေန စ ဒေသနာယံ. ဒေသဘာသာကုသလောတိ နာနာဒေသဘာသာသု ကုသလော. တိဏ္ဏံ ဝေဒါနန္တိ နိဒဿနမတ္တံ၊ တိဏ္ဏံ ဝေဒါနံ သိပ္ပဂန္ထာနမ္ပီတိ အဓိပ္ပါယော သိပ္ပုဂ္ဂဟဏဉှိ ပရတော ဝက္ခတိ. သိပ္ပါနိ ဝါ ဝေဒန္တောဂဓေ ကတွာ ‘‘တိဏ္ဏံ ဝေဒါန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ကထေတဗ္ဗဘာဝေန ဌိတာနိ၊ န ကတ္ထစိ သန္နိဟိတဘာဝေနာတိ ဝေဒါနမ္ပိ ကထေတဗ္ဗဘာဝေနေဝ အဝဋ္ဌာနံ ဒီပေန္တော ‘‘ဂုယှာ တယီ နိဟိတာ ဂယှတီ’’တိ မိစ္ဆာဝါဒံ ပဋိက္ခိပတိ. နာနာဝိဓာ ဒေသဘာသာ ဧတေသန္တိ နာနာဒေသဘာသာ.

ပရမော ဥတ္တမော အတ္ထော ပရမတ္ထော၊ ဓမ္မာနံ ယထာဘူတသဘာဝေါ. လောကသင်္ကေတမတ္တသိဒ္ဓါ သမ္မုတိ. ယဒိ ဧဝံ ကထံ သမ္မုတိကထာယ သစ္စတာတိအာဟ ‘‘လောကသမ္မုတိကာရဏာ’’တိ၊ လောကသမညံ နိဿာယ ပဝတ္တနတော. လောကသမညာယ ဟိ အဘိနိဝေသေန ဝိနာ ဉာပနာ ဧကစ္စဿ သုတဿ သာဝနာ ဝိယ န မုသာ အနတိဓာဝိတဗ္ဗတော တဿာ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘ဇနပဒနိရုတ္တိံ နာဘိနိဝေသေယျ၊ သမညံ နာတိဓာဝေယျာ’’တိ (မ. နိ. ၃.၃၃၂). ဓမ္မာနန္တိ သဘာဝဓမ္မာနံ. ဘူတကာရဏာတိ ယထာဘူတသဘာဝံ နိဿာယ ပဝတ္တနတော. သမ္မုတိံ ဝေါဟရန္တဿာတိ ‘‘ပုဂ္ဂလော သတ္တော’’တိအာဒိနာ လောကသမညံ ကထေန္တဿ.

ဟိရောတ္တပ္ပဒီပနတ္ထန္တိ လောကပါလနကိစ္စေ ဟိရောတ္တပ္ပဓမ္မေ ကိစ္စတော ပကာသေတုံ. တေသဉှိ ကိစ္စံ သတ္တသန္တာနေယေဝ ပါကဋံ ဟောတီတိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ကထာယ တံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ယသ္မိဉှိ စိတ္တုပ္ပါဒေ ကမ္မံ ဥပ္ပန္နံ၊ တံသန္တာနေ ဧဝ တဿ ဖလဿ ဥပ္ပတ္တိ ကမ္မဿကတာ. ဧဝဉှိ ကတဝိညာဏနာသော အကတာဂမော ဝါ နတ္ထီတိ သာ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဧဝ ကထာယ ဒီပေတဗ္ဗာ. တေဟိ သတ္တေဟိ ကာတဗ္ဗာ ပုညာဒိကိရိယာ ပစ္စတ္တပုရိသကာရောပိ သန္တာနဝသေန နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗတော ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဧဝ ကထာယ ဒီပေတဗ္ဗော.

အာနန္တရိယဒီပနတ္ထန္တိ စုတိအနန္တရံ ဖလံ အနန္တရံ နာမ၊ တသ္မိံ အနန္တရေ နိယုတ္တာနိ၊ တန္နိဗ္ဗတ္တနေန အနန္တရကရဏသီလာနိ၊ အနန္တရပယောဇနာနိ ဝါတိ အာနန္တရိယာနိ၊ မာတုဃာတာဒီနိ၊ တေသံ ဒီပနတ္ထံ. တာနိပိ ဟိ သန္တာနဝသေန နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗတော ‘‘မာတရံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတီ’’တိအာဒိနာ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၂၃) ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဧဝ ကထာယ ဒီပေတဗ္ဗာနိ၊ တထာ ‘‘သော မေတ္တာသဟဂတေန စေတသာ ဧကံ ဒိသံ ဖရိတွာ ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၅၅၆၊ ၃.၃၀၈၊ မ. နိ. ၁.၇၇၊ ၂.၃၀၉၊ ၃.၂၃၀၊ ဝိဘ. ၆၄၂၊ ၆၄၃) ‘‘သော အနေကဝိဟိတံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရတိ ဧကမ္ပိ ဇာတိ’’န္တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၁.၂၄၄၊ ၂၄၅၊ မ. နိ. ၁.၁၄၈၊ ၃၈၄၊ ၄၃၁၊ ပါရာ. ၁၂) ‘‘အတ္ထိ ဒက္ခိဏာ ဒါယကတော ဝိသုဇ္ဈတိ၊ နော ပဋိဂ္ဂါဟကတော’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၃.၃၈၁) စ ပဝတ္တာ ဗြဟ္မဝိဟာရပုဗ္ဗေနိဝါသဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိကထာ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဧဝ ကထာယ ဒီပေတဗ္ဗာ သတ္တသန္တာနဝိသယတ္တာ. ‘‘အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ (သံ. နိ. ၁.၂၄၉)၊ န သမယဝိမုတ္တော ပုဂ္ဂလော’’တိအာဒိနာ (ပု. ပ. ၁) စ ပရမတ္ထံ ကထေန္တောပိ လောကသမ္မုတိယာ အပ္ပဟာနတ္ထံ ပုဂ္ဂလကထံ ကထေသိ. ဧတေန ဝုတ္တာဝသေသာယ ကထာယ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနဘာဝေ ပယောဇနံ သာမညဝသေန သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကာမဉ္စေတံ သဗ္ဗံ အပရိညာတဝတ္ထုကာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ၊ ပရိညာတဝတ္ထုကာနမ္ပိ ပန ဧဝံ ဒေသနာ သုခါဝဟာ ဟောတိ.

မဟာဇနောတိ လောကိယမဟာဇနော. န ဇာနာတိ ဃနဝိနိဗ္ဘောဂါဘာဝေန ဓမ္မကိစ္စဿ အသလ္လက္ခဏေန. တတ္ထ ‘‘ကိံ နာမေတံ၊ ကထံ နာမေတ’’န္တိ သံသယပက္ခန္ဒတာယ သမ္မောဟံ အာပဇ္ဇတိ. ဝိရုဒ္ဓါဘိနိဝေသိတာယ ပဋိသတ္တု ဟောတိ. ဇာနာတိ စိရပရိစိတတ္ထာ ဝေါဟာရကထာယ. တတော ဧဝ န သမ္မောဟမာပဇ္ဇတိ၊ န ပဋိသတ္တု ဟောတိ.

နပ္ပဇဟန္တိ ဝေါဟာရမုခေန ပရမတ္ထဿ ဒီပနတော. သမညာဂဟဏဝသေန လောကေန ဉာယတိ သမညာယတိ ဝေါဟရီယတီတိ လောကသမညာ၊ တာယ လောကသမညာယ. တဿ တဿ အတ္ထဿ ဝိဘာဝနေ လောကေန နိစ္ဆိတံ၊ နိယတံ ဝါ ဝုစ္စတိ ဝေါဟရီယတီတိ လောကနိရုတ္တိ၊ တဿံ လောကနိရုတ္တိယံ. တထာ လောကေန အဘိလပီယတီတိ လောကသမညတာယ လောကာဘိလာပေါ၊ တသ္မိံ လောကာဘိလာပေ ဌိတာယေဝ အပ္ပဟာနတော. ပုဂ္ဂလဝါဒိနော ဝိယ ပရမတ္ထဝသေန အဂ္ဂဟေတွာ.

သန္တောတိ ဧတ္ထ သန္တသဒ္ဒေါ ‘‘ဒီဃံ သန္တဿ ယောဇန’’န္တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၇၀) ကိလန္တဘာဝေ အာဂတော၊ ‘‘အယဉ္စ ဝိတက္ကော အယဉ္စ ဝိစာရော သန္တာ ဟောန္တိ သမိတာ’’တိအာဒီသု (ဝိဘ. ၅၇၆) နိရုဒ္ဓဘာဝေ အာဂတော၊ ‘‘အဓိဂတော ခေါ မျာယံ ဓမ္မော ဂမ္ဘီရော ဒုဒ္ဒသော ဒုရနုဗောဓော သန္တော ပဏီတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၆၇၊ မ. နိ. ၁.၂၈၁၊ ၂.၃၃၇၊ သံ. နိ. ၂.၁၇၂၊ မဟာဝ. ၇) သန္တဉာဏဂေါစရတာယ၊ ‘‘ဥပသန္တဿ သဒါ သတိမတော’’တိအာဒီသု (ဥဒါ. ၂၇) ကိလေသဝူပသမေ၊ ‘‘သန္တော ဟဝေ သဗ္ဘိ ပဝေဒယန္တီ’’တိအာဒီသု (ဓ. ပ. ၁၅) သာဓူသု၊ ‘‘ပဉ္စိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာစောရာ သန္တော သံဝိဇ္ဇမာနာ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၁၉၅) အတ္ထိဘာဝေ၊ ဣဓာပိ အတ္ထိဘာဝေယေဝ. သော စ ပုဂ္ဂလသမ္ဗန္ဓေန ဝုတ္တတ္တာ လောကသမညာဝသေနာတိ ဒဿေန္တော ‘‘လောကသင်္ကေတဝသေန အတ္ထီ’’တိ အာဟ. အတ္ထီတိ စေတံ နိပါတပဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ ‘‘အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၃-၃၇၄၊ မ. နိ. ၁.၁၁၀၊ ၃.၁၅၄၊ အ. နိ. ၆.၂၉၊ ၁၀.၆၀) ဝိယ. သံဝိဇ္ဇမာနာတိ ပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ဥပလဗ္ဘမာနာ’’တိ အာဟ. ယဉှိ သံဝိဇ္ဇတိ၊ တံ ဥပလဗ္ဘတီတိ. အင်္ဂန္တိ ဧတေဟိ တံသမင်္ဂိပုဂ္ဂလာ နိဟီနဘာဝံ ဂစ္ဆန္တီတိ အင်္ဂဏာနိ၊ ရာဂါဒယော. အဉ္ဇတိ မက္ခေတီတိ အင်္ဂဏံ၊ မလာဒိ. အဉ္ဇေတိ တတ္ထ ဌိတံ အဟုန္ဒရတာယ အဘိဗျဉ္ဇေတီတိ အင်္ဂဏံ၊ ဝိဝဋော ဘူမိပဒေသော. ဒေါသာဒီနံ ပဝတ္တိအာကာရဝိသေသတာယ နာနပ္ပကာရာ ဗဟုလပ္ပဝတ္တိယာ တိဗ္ဗကိလေသာ. ပါပကာနန္တိ လာမကာနံ. အကုသလာနန္တိ အကောသလ္လသမ္ဘူတာနံ. ဣစ္ဆာဝစရာနန္တိ ဣစ္ဆာဝသေန ပဝတ္တာနံ. သဟ အင်္ဂဏေနာတိ အင်္ဂဏန္တိ လဒ္ဓနာမေန ယထာဝုတ္တကိလေသေန သဟ ဝတ္တတိ.

အတ္ထီတိပိ န ဇာနာတိ တာဒိသဿ ယောနိသောမနသိကာရဿ အဘာဝါ. ယေသံ ကိလေသာနံ အတ္ထိတာ၊ တေသံ သပ္ပဋိဘယတာ ဝိသေသတော ဇာနိတဗ္ဗာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဣမေ ကိလေသာ နာမာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကက္ခဠာတိ ဖရုသာ. ဝါဠာတိ ကုရုရာ. န ဂဟိတဗ္ဗာတိ န ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗာ. ယာထာဝသရသတောတိ ယထာဘူတသဘာဝတော. ဧဝဉ္စာတိ ‘‘ဣမေ ကိလေသာ နာမာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. ယေန ဝါ တေန ဝါတိ နဝကမ္မေသု ဝါ ပရိယတ္တိဓုတင်္ဂါဒီသု ဝါ ယေန ဝါ တေန ဝါ. တတြာတိ နိဒ္ဓါရဏေ ဘုမ္မံ. တံ ပန နိဒ္ဓါရဏံ သင်္ဂဏာနင်္ဂဏသမုဒါယတောတိ ဒဿေန္တော ‘‘စတူသု ပုဂ္ဂလေသူ’’တိ ဝတွာ ပုန တဒေကဒေသတော ဒဿေန္တော ‘‘တေသု ဝါ ဒွီသု သာင်္ဂဏေသူ’’တိ အာဟ. တဉှိ ဒွယံ ပဌမံ ဟီနသေဋ္ဌဘာဝေန နိဒ္ဓါရီယတိ ပဌမံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ. နိဒ္ဓါရဏဉှိ ကွစိ ကုတောစိ ကေနစိ ဟောတီတိ.

၅၈. ကိဉ္စာပိ အညတ္ထ ‘‘ဇနကော ဟေတု၊ ပရိဂ္ဂါဟတော ပစ္စယော၊ အသာဓာရဏော ဟေတု၊ သာဓာရဏော ပစ္စယော၊ သဘာဂေါ ဟေတု၊ အသဘာဂေါ ပစ္စယော၊ ပုဗ္ဗကာလိကော ဟေတု၊ သဟပ္ပဝတ္တော ပစ္စယော’’တိအာဒိနာ ဟေတုပစ္စယာ ဝိဘဇ္ဇ ဝုစ္စန္တိ၊ ဣဓ ပန ‘‘စတ္တာရော ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာဘူတာ ဟေတူ၊ စတ္တာရော မဟာဘူတာ ပစ္စယာ ရူပက္ခန္ဓဿ ပညာပနာယာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၈၅) ဝိယ ဟေတုပစ္စယသဒ္ဒါ သမာနတ္ထာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဥဘယေနပိ ကာရဏမေဝ ပုစ္ဆတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဥဘယေနာတိ ဟေတုပစ္စယဝစနဒွယေန. ပုစ္ဆတိ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဒေသနံ ဝဍ္ဎေတုကာမော. ကိဉ္စာပီတိ အနုဇာနနသမ္ဘာဝနတ္ထေ နိပါတော. ကိံ အနုဇာနာတိ? သမာနေပိ ဒွိန္နံ သာင်္ဂဏဘာဝေ တဿာ ပဇာနနာပ္ပဇာနနဟေတုကတံ တေသံ သေဋ္ဌဟီနတံ. ကိံ သမ္ဘာဝေတိ? ထေရဿ ဝိစိတ္တပဋိဘာနတာယ နာနာဟေတူပမာဟိ အလင်္ကတွာ ယထာပုစ္ဆိတဿ အတ္ထဿ ပါကဋကရဏံ. တေနာဟ ‘‘နပ္ပဇာနာတီ’’တိအာဒိ. ဟေတု စေဝ ပစ္စယော စ သေဋ္ဌဟီနဘာဝေ. တထာအက္ခာတဗ္ဗတာပိ ဟိ တေသံ တန္နိမိတ္တာ ဧဝါတိ.

၅၉. တန္တိ တေသံ ဒွိန္နံ ပုဂ္ဂလာနံ ဟီနသေဋ္ဌတာယ ကာရဏံ. ဩပမ္မေဟိ ပါကဋတရံ ကတွာ ဒဿေတုံ. ဧတန္တိ သုတ္တေ အနန္တရံ ဝုစ္စမာနံ ဝီရိယာရမ္ဘာဘာဝေန အင်္ဂဏဿ အပ္ပဟာနံ. တေနာဟ ‘‘န ဆန္ဒံ။ပေ။ သန္ဓာယာဟာ’’တိ. ကတ္တုကမျတာဆန္ဓန္တိ ကတ္တုကမျတာသင်္ခါတံ အင်္ဂဏဿ ပဟာတုကမျတာဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနကကုသလဓမ္မစ္ဆန္ဒံ. န ဇနေဿတီတိ န ဥပ္ပါဒေဿတိ. ကုသလော ဝါယာမော နာမ ဆန္ဒတော ဗလဝါတိ အာဟ ‘‘တတော ဗလဝတရံ ဝါယာမံ န ကရိဿတီ’’တိ၊ ဆန္ဒမ္ပိ အနုပ္ပါဒေန္တော ကထံ တဇ္ဇံ ဝါယာမံ ကရိဿတီတိ အဓိပ္ပါယော. ထာမဂတဝီရိယံ ဥဿောဠှီဘာဝပ္ပတ္တံ ဒဠှံ ဝီရိယံ. သာင်္ဂဏဂ္ဂဟဏေနေဝ အင်္ဂဏာနံ ကိလေသဝတ္ထုတာယ စိတ္တဿ သံကိလိဋ္ဌတာယ သဒ္ဓါယ ပုန သံကိလိဋ္ဌဂ္ဂဟဏံ သဝိသေသံ ကိလိဋ္ဌဘာဝဝိဘာဝနန္တိ အာဟ ‘‘သုဋ္ဌုတရံ ကိလိဋ္ဌစိတ္တော’’တိ. မလိနစိတ္တောတိအာဒီသုပိ ‘‘တေဟိယေဝါ’’တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ဥက္ခလိပုစ္ဆနစောဠကဿ ဝိယ ဝသာပီတပိလောတိကာ ဝိယ စ ဒုမ္မောစနီယဘာဝေန မလဂ္ဂဟဏံ မလီနတာ၊ ပီဠနံ ဟိံသနံ အဝိပ္ဖါရိကတာကရဏံ ဝိဗာဓနံ ဒရထပရိဠာဟုပ္ပါဒနေန ပရိဒဟနံ ဥပတာပနံ၊ ကာလန္တိ ကာလနံ၊ ယထာဂဟိတဿ အတ္တဘာဝဿ ခေပနံ အာယုက္ခယန္တိ အတ္ထော. ကရိဿတီတိ ပဝတ္တေဿတိ၊ ပါပုဏိဿတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တထာဘူတော စ ပါဏံ စဇိဿတိ နာမာတိ အာဟ ‘‘မရိဿတီ’’တိ.

သေယျထာပီတိ ဥပမာနိဒဿနေ နိပါတော. တဒတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာ နာမာ’’တိ အာဟ. ပံသုအာဒိနာတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဇလ္လာဒီနံ သင်္ဂဟော၊ ဃံသနာဒီဟီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဆာရိကာပရိမဇ္ဇနာဒီနံ သင်္ဂဟောတိ. ‘‘အဘိရူပါယ ကညာ ဒါတဗ္ဗာ’’တိအာဒီသု ဝိယ အန္တရေနပိ အတိသယတ္ထဗောဓကသဒ္ဒေန အတိသယတ္ထော ဉာယတီတိ အာဟ ‘‘မလဂ္ဂဟိတတရာတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. ပဋိပုစ္ဆာဝစနန္တိ အနုမတိပုစ္ဆာဝိသေသော. ဧဝံ ကရိယမာနာတိ အပရိဘောဂ-အပရိယောဒပနရဇောပထနိက္ခိပနေဟိ ကိလိဋ္ဌဘာဝံ အာပါဒိယမာနာ. ဩပမ္မံ သမ္ပဋိပါဒေန္တောတိ ယထူပနီတံ ဥပမံ ဥပမေယျတ္ထေန သမံ ကတွာ ပဋိပါဒေန္တော၊ သံသန္ဒေန္တောတိ အတ္ထော. သာင်္ဂဏော ပုဂ္ဂလောတိ သာင်္ဂဏော တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ အသုဇ္ဈနကပုဂ္ဂလော. အာပဏာဒိတော ကုလဃရံ အာနီတဿ မလဂ္ဂဟိတကံသဘာဇနဿ တတ္ထ လဒ္ဓဗ္ဗာယ ဝိသုဒ္ဓိယာ အလာဘတော ယထာ အနုက္ကမေန သံကိလိဋ္ဌတရဘာဝေါ၊ ဧဝံ ဃရတော နိက္ခန္တဿ ပုဂ္ဂလဿ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ လဒ္ဓဗ္ဗာယ ဝိသုဒ္ဓိယာ အလာဘတော အနုက္ကမေန သံကိလိဋ္ဌတရဘာဝေါတိ ဒဿေန္တော ‘‘သံကိလိဋ္ဌကံသပါတိယာ’’တိအာဒိမာဟ. သံကိလိဋ္ဌတရဘာဝေါ စ နာမ ပဗ္ဗဇိတဿ အာဇီဝဝိပတ္တိဝသေန ဝါ သိယာ အာစာရဒိဋ္ဌိသီလဝိပတ္တီသု အညတရဝသေန ဝါတိ တံ သဗ္ဗံ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘တဿ ပုဂ္ဂလဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပါစိတ္တိယဝီတိက္ကမနဂ္ဂဟဏေန ဟိ ဧကစ္စဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိယာပိ သင်္ဂဟော ဟောတီတိ. ဧတ္ထ ဌိတဿာတိ ဧတိဿံ အာဇီဝဝိပတ္တိယံ ဌိတဿ. ဣမိနာ နယေန သေသေသုပိ ယထာရဟံ ဝတ္တဗ္ဗံ. သဗ္ဗပရိသသာဓာရဏာ မဟာထေရဿ ဒေသနာ၊ တသ္မာ ဂဟပတိဝသေနပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဥက္ကံသဂတသံကိလိဋ္ဌတရဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘မာတုဃာတာဒိအာနန္တရိယကရဏ’’န္တိ အာဟ. အဝိသောဓေတွာတိ ယထာ အတ္တနော သီလေ ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ ဝါ ဝိသုဒ္ဓိ ဟောတိ၊ ဧဝံ ကိလေသမလိနစိတ္တသန္တာနံ အဝိသောဓေတွာ.

ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလောတိ ဥပနိဿယာဒိသမ္ပတ္တိယာ တသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဝိသုဒ္ဓပုဂ္ဂလော. အာဒိံ ကတွာတိ ဣမိနာ ဓောဝနဃံသနာဒီဟိ ပရိယောဒပနံ အာဒိမန္တံ ကတွာ ဝဒတိ. သုဒ္ဓဋ္ဌာနံ ယတ္ထ ဝါ န ရဇေန ဩကိရီယတိ. ဒဏ္ဍကမ္မံ ကတွာတိ ‘‘ဧတ္တကာ ဥဒကာ၊ ဝါလုကာ ဝါ အာနေတဗ္ဗာ’’တိ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကတွာ. ဧတ္ထ ဌိတဿာတိ ပရိသုဒ္ဓေ သီလေ ဌိတဿ. သမ္မာဝတ္တပဋိပတ္တိသီလေဟိ သီလဝိသုဒ္ဓိ ဒဿိတာ. ဝတ္တပဋိပတ္တိယာပိ ဟိ အင်္ဂဏာနံ ဝိက္ခမ္ဘနံ သိယာ. တထာ ဟိဿာ သံကိလိဋ္ဌကံသပါတိယာ ပရိသုဒ္ဓပရိယောဒါတဘာဝေါ ဥပမာဘာဝေန ဝုတ္တော. ပန္တသေနာသနဝါသော ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနံ ကိလေသာနံ တဒင်္ဂနိဝါရဏံ. သောတာပတ္တိဖလာဓိဂမော။ပေ။ အရဟတ္တသစ္ဆိကိရိယာတိ သတ္တသုပိ ဌာနေသု ‘‘ပရိသုဒ္ဓပရိယောဒါတဘာဝေါ ဝိယာ’’တိ ပဒံ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. ပဗ္ဗဇိတဿ ဟိ ဝိသုဒ္ဓိ နာမ ဟေဋ္ဌိမန္တေန သီလဝိသုဒ္ဓိယာ ဝါ သိယာ ကမ္မဋ္ဌာနာနုယောဂဝသေန ဝိဝေကဝါသေန ဈာနဿာဓိဂမေန ဝါ ဝိပဿနာဘာဝနာယ ဝါ သာမညဖလာဓိဂမေန ဝါတိ.

ရာဂဋ္ဌာနိယန္တိ ရာဂုပ္ပတ္တိဟေတုဘူတံ. ဝိသဘာဂါရမ္မဏံ သန္ဓာယ ဝဒတိ ‘‘ဣဋ္ဌာရမ္မဏ’’န္တိ. တသ္မိန္တိ ဣဋ္ဌာရမ္မဏေ. ဝိပန္နဿတီတိ မုဋ္ဌဿတိ. တံ နိမိတ္တန္တိ သုဘနိမိတ္တံ. အာဝဇ္ဇိဿတီတိ အယောနိသော အာဝဇ္ဇိဿတိ. သယမေဝ အညေန အဝေါမိဿော. ကုသလဝါရပစ္ဆိန္ဒနမေဝ စေတ္ထ အနုဒ္ဓံသနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သေသန္တိ ‘‘သာင်္ဂဏော သံကိလိဋ္ဌစိတ္တော’’တိအာဒိ. ဝုတ္တနယာနုသာရေနာတိ ပဌမဝါရေ ဝုတ္တနယာနုသာရေန. သဗ္ဗန္တိ မာတုဃာတာဒိအာနန္တရိယကရဏပရိယောသာနံ သဗ္ဗံ ဥပမာသံသန္ဒနဝစနံ.

အတိဝိရဟာဘာဝတောတိ သတိသမ္မောသာဘာဝတော၊ ဥပဋ္ဌိတဿတိ ဘာဝတောတိ အတ္ထော. သေသန္တိ ‘‘သော အရာဂေါ’’တိအာဒိ. ‘‘ဓောဝနဃံသနသဏှဆာရိကာပရိမဇ္ဇနာဒီဟီ’’တိအာဒိနာ ဒုတိယဝါရာနုသာရေန. ‘‘ကော နု ခေါ’’တိအာဒိ ပုစ္ဆာဝသေန အာဂတံ၊ ဣဒံ နိဂမနဝသေနာတိ အယမေဝ ဝိသေသော.

၆၀. အင်္ဂဏန္တိ တတ္ထ တတ္ထ နာမတော ဧဝ ဝိဘာဝိတံ၊ န ပန သဘာဝတော၊ ပဘေဒတော ဝါတိ သဘာဝါဒိတော ဝိဘာဝနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘နာနပ္ပကာရတော ပါကဋံ ကာရာပေတုကာမေနာ’’တိ. ဣစ္ဆာယ အဝစရာနန္တိ ဣစ္ဆာဝသေန အဝစရဏာနံ. ဩတိဏ္ဏာနန္တိ စိတ္တသန္တာနံ အနုပဝိဋ္ဌာနံ. တေ ပန တတ္ထ ပစ္စယဝသေန နိဗ္ဗတ္တတ္တာ ပဝတ္တာ နာမ ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ပဝတ္တာန’’န္တိ. နာနပ္ပကာရာနန္တိ ဝိသယဘေဒေန ပဝတ္တိအာကာရဘေဒေန စ နာနာဝိဓာနံ. ယေနကာရဏေန. န ကေဝလံ လာဘတ္ထိကတာ ဧဝ၊ အထ ခေါ ပုညဝန္တတာ သက္ကတဂရုကတာ စ ဧတ္ထ ကာရဏဘာဝေန ဂဟေတဗ္ဗာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ပကတိယာပိ စာ’’တိအာဒိမာဟ. တေန လာဘတ္ထိကောပိ န ယော ကောစိ ဧဝံ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတိ ပုညဝါ သမ္ဘာဝနီယောတိ ဒဿေတိ. ထေရာ အဝဇ္ဇပဋိစ္ဆာဒနဘယေန မဇ္ဈိမာနံ အာရောစေန္တိ၊ တထာ မဇ္ဈိမာ နဝကာနံ၊ နဝကာ ပန အတ္တနော နဝကဘာဝေန ဝိဃာသာဒါဒီနံ အာရောစေန္တိ ‘‘ပဿထ တုမှာကံ ထေရဿ ကမ္မ’’န္တိ. ဝိဃာသာဒါဒယော နာမ ‘‘ဤဒိသဿ သန္တိကေ ဩဝါဒတ္ထံ တုမှေ အာဂတာ’’တိ ဘိက္ခုနီနံ အာရောစေန္တိ. န စ မံ ဘိက္ခူ ဇာနေယျုန္တိ န စ ဝတ မံ ဘိက္ခူ ဇာနေယျုံ၊ အဟော ဝတ မံ ဘိက္ခူ န ဇာနေယျုန္တိ ယောဇနာ. ဌာနံ ခေါ ပနေတန္တိ ဧတ္ထ ခေါ-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏတ္ထော၊ ပန-သဒ္ဒေါ ဝစနာလင်္ကာရောတိ အာဟ ‘‘အတ္ထိယေဝါ’’တိ. ပုဗ္ဗေ ဣစ္ဆုပ္ပါဒဝါရဝဏ္ဏနာယ ဝုတ္တနယေန. ဣတိ-သဒ္ဒေါ ဣဓ အာသန္နကာရဏတ္ထောတိ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣမိနာ ကာရဏေနာ’’တိ အာဟ. ဣဒဉ္စ ကောပအပ္ပစ္စယာနမေဝ ဂဟဏံ. တာဒိသာနန္တိ ကောပအပ္ပစ္စယာဓိဘူတာနန္တိ အဓိပ္ပါယော.

အနုရဟောတိ အနုရူပေ ရဟသိ. ဧဝမေဝ ဟိ အတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိဟာရပစ္စန္တေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပုရိမသဒိသမေဝါတိ ‘‘လာဘတ္ထိကော ဟီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တေန ပုရိမေန ယောဇနာနယေန သဒိသမေဝ.

စောဒနာယ ပဋိပုဂ္ဂလဘာဝေါ၊ စောဒနာ စ အာပတ္တိယာတိ စုဒိတကေန စောဒကဿ သမာနဘာဝေါ အာပတ္တိအာပန္နတာယာတိ အာဟ ‘‘သမာနောတိ သာပတ္တိကော’’တိ. သပ္ပဋိပုဂ္ဂလေနေဝဿ စောဒနိစ္ဆာယ ကာရဏံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘အယ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. န စာယံ သာပတ္တိကတာယ ဧဝ သမာနတံ ဣစ္ဆတိ၊ အထ ခေါ အညထာပီတိ ဒဿေန္တော ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိမာဟ. အညေန ဝါ ပဋိပုဂ္ဂလေန သပ္ပဋိပုဂ္ဂလော. အယဉှိ ‘‘သပ္ပဋိပုဂ္ဂလောဝ မံ စောဒေယျာ’’တိ ဣစ္ဆတိ ‘‘ဧဝါဟံ တဿ ပဋိပုဂ္ဂလေဟိ သဒ္ဓိံ ဧကဇ္ဈာသယော ဟုတွာ တဿ ဥပရိ ကိဉ္စိ ဝတ္တုံ ကာတုံ ဝါ လဘိဿာမီ’’တိ မညမာနော. ဣမသ္မိံ ပန ပက္ခေ နော အပ္ပဋိပုဂ္ဂလောတိ နတ္ထိ ဧတဿ ပဋိပုဂ္ဂလောတိ အပ္ပဋိပုဂ္ဂလောတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

‘‘အဟော ဝတာ’’တိ ဣဒံ ပဒံ ဒိဿတီတိ သမ္ဗန္ဓော၊ ဣမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဣစ္ဆာစာရေ ဌိတတ္တာ ဘိက္ခူနံ ဓမ္မံ ဒေသေယျာတိ ဝစနတော ‘‘တဉ္စ ခေါ အနုမတိပုစ္ဆာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. န ဟေသ ‘‘သစ္စံ ကိရ တွံ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနာ ကိဉ္စိ ဝီတိက္ကမံ ဥဒ္ဒိဿ ဘဂဝတာ ပုစ္ဆိတဗ္ဗတံ ဣစ္ဆတိ. နော မဂ္ဂံ ဝါ ဖလံ ဝါ ဝိပဿနံ ဝါ အန္တရံ ကတွာတိ မဂ္ဂဘာဝနံ ဝါ ဖလသစ္ဆိကိရိယံ ဝါ သိခါပ္ပတ္တဝိပဿနာနုယောဂံ ဝါ နိရောဓသမာပဇ္ဇနံ ဝါ ဈာနသမာပဇ္ဇနမေဝ ဝါ အန္တရံ ကာရဏံ ကတွာ ဘဂဝတာ အတ္တာနံ ပဋိပုစ္ဆိတဗ္ဗံ နော ဣစ္ဆတိ. နိစ္စံ အနိစ္စန္တိအာဒိနာ အနုမတိဂ္ဂဟဏဝသေန ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ ဣစ္ဆတိ၊ ဥတ္တာနမေဝ ကတွာ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ ဣစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ဥပဟရန္တေ ပဿတီတိ သမ္ဗန္ဓော. အဘဗ္ဗဋ္ဌာနဘိက္ခုတာယ နိဟရိဿန္တိ သာသနတော.

တံ သမ္ပတ္တိန္တိ ပရိဝါရသမ္ပတ္တိဉ္စေဝ ဘိက္ခူဟိ ကရိယမာနံ သက္ကာရဂရုကာရသမ္ပတ္တိဉ္စ. ဂဟေတွာ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ မယာ သံဝိဘာဂေ ကရိယမာနေ. သယမေဝ ပညာယတီတိ သယမေဝ ဂန္တွာ ဘိက္ခူနံ ပုရတော အတ္တာနံ ဒဿေတိ၊ ပုရတော ဝသန္တံ ပန ဘိက္ခု ပုရက္ခတွာ ဂစ္ဆန္တိယေဝါတိ အဓိပ္ပါယော.

ဒက္ခိဏောဒကန္တိ အဂ္ဂတော ဥပနီယမာနံ ဒက္ခိဏောဒကံ. ယတော ဧဝ-ကာရော၊ တတော အညတ္ထ နိယမော ဣစ္ဆိတော. အဝဓာရဏတ္ထံ ဝါ ဧဝ-ကာရဂ္ဂဟဏန္တိ ကတွာ အဟမေဝ လဘေယျန္တိ အဟံ လဘေယျမေဝါတိ ဧဝမေတံ အဝဓာရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘အဟမေဝ လဘေယျန္တိ ဣစ္ဆာ နာတိမဟာသာဝဇ္ဇာ’’တိ၊ အညထာ ယထာရုတဝသေန အဝဓာရဏေ ဂယှမာနေ ‘‘န အညေ လဘေယျု’’န္တိ အယမေဝေတ္ထ အတ္ထော သိယာတိ. ပါသာဒိကော ဟောတီတိ ဣဒံ တဿ အဂ္ဂါသနာဒိပစ္စာသီသနာယ ကာရဏဒဿနံ.

အနုမောဒနန္တိ မင်္ဂလာမင်္ဂလေသု အနုမောဒနာဝသေန ပဝတ္တေတဗ္ဗဓမ္မကထံ. ခဏ္ဍာနုမောဒနန္တိ အနုမောဒနေကဒေသံ. ‘‘ပုဗ္ဗေ အနုမောဒိတပုဗ္ဗော အနုမောဒတူ’’တိ အဝတွာ ထေရေန ဝုတ္တမတ္တေယေဝ.

တာဒိသေသု ဌာနေသူတိ တာဒိသေသု ပေသလာနံ ဗဟုဿုတာနံ ဝသနဋ္ဌာနေသု. သဗ္ဗမ္ပိ ရတိံ ပဝတ္တနတော သဗ္ဗရတ္တိကာနိ. ဝိနိစ္ဆယကုသလာနန္တိ အနေကဝိဟိတေသု ကင်္ခဋ္ဌာနိယေသု ကင်္ခါဝိနယနာယ တံ တံ ပဉှာနံ ဝိနိစ္ဆယေ ကုသလာနံ ဆေကာနံ. တေသု တေသု ဓမ္မကထိကေသု အဇ္ဈိဋ္ဌေသု ဝါရေန ဓမ္မံ ကထေန္တေသု ‘‘အယံ ဗျတ္တော’’တိ ဓမ္မဇ္ဈေသကေန အဇ္ဈိဋ္ဌတ္တာ ဩကာသံ အလဘမာနော.

သက္ကစ္စဉ္စ ကရေယျုန္တိ ဘိက္ခူ ယံ မမ အဘိဝါဒနပစ္စုဋ္ဌာနဉ္ဇလိကမ္မသာမီစိကမ္မာဒိံ ကရောန္တိ. တံ အာဒရေနေဝ ကရေယျုံ၊ ယဉ္စ မေ ပရိက္ခာရဇာတံ ပဋိယာဒေန္တိ၊ တမ္ပိ သုန္ဒရံ သမ္မဒေဝ အဘိသင်္ခတံ ကရေယျုန္တိ အတ္ထော. ဘာရိယန္တိ ပါသာဏစ္ဆတ္တံ ဝိယ ဂရုကာတဗ္ဗံ. ဧတံ ဝိဓိန္တိ ဧတံ ‘‘သက္ကရေယျု’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တသက္ကာရာဒိဝိဓိံ. တေနာတိ တေန ကာရဏေန၊ ဗာဟုသစ္စာဒိဂုဏဝိသေသဝတော ဧဝ သက္ကာရာဒီနံ အရဟတ္တာတိ အတ္ထော. ဧဝရူပန္တိ ဤဒိသံ ‘‘ပိယော ဂရူ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၇.၃၇) ဝုတ္တပ္ပကာရံ. ဧဝံ ကရေယျုန္တိ ဧဝံ ‘‘သက္ကရေယျု’’န္တိအာဒိနာ ဝုတ္တပ္ပကာရံ သက္ကာရာဒိံ ကရေယျုံ. ဧသ နယောတိ ယောယံ ဘိက္ခုဝါရေ ဝုတ္တဝိဓိ၊ ဧသေဝ နယော. ဣတော ပရေသု ဘိက္ခုနီဝါရာဒီသု ဝါရေသု.

အဟမေဝ လာဘီ အဿန္တိ ဧတ္ထာပိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ အဝဓာရဏံ ဂဟေတဗ္ဗံ. ပိဏ္ဍပါတဿ ပဏီတတာ ဥပသေစနာဒိဝသေနာတိ အာဟ ‘‘သပ္ပိတေလမဓုသက္ခရာဒိပူရိတာန’’န္တိ. မဉ္စပီဌာဒီနန္တိ နိဒဿနမတ္တံ ဥတုသပ္ပါယာနံ နိဝါတာနံ ဖဿိတတလာနံ ပိဟိတဒွါရကဝါဠဝါတပါနာဒီနမ္ပိ ပဏီတသေနာသနဘာဝတော. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝါ တေသမ္ပိ ဂဟဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သဗ္ဗတ္ထာပီတိ သဗ္ဗေသု တေသု စတူသုပိ ပစ္စယဝါရေသု.

၆၁. ကာယကမ္မံ ဒိသွာတိ ဣဒံ န ကာယကမ္မံ စက္ခုဝိညေယျံ၊ ကာယကမ္မုနာ ပန သဟ ပဝတ္တံ ဩဋ္ဌပရိပ္ဖန္ဒနံ ဘာကုဋိကရဏံ ကာယင်္ဂါဒိဒဿနံ ကာယကမ္မဒဿနံ ဝိယ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ဝစီကမ္မံ သုတွာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော၊ တသ္မာ ကာယဝိကာရဇနကာ ဓမ္မာ ‘‘ဒိဿန္တီ’’တိ ဝုတ္တာ၊ ဝစီဝိကာရဇနကာ ‘‘သူယန္တီ’’တိ. တတော ဧဝ စ တေ ပစ္စက္ခကာလေ သမ္မုခကာလေ ဒိဿန္တိ နာမ. တိရောက္ခကာလေ အသမ္မုခကာလေ သူယန္တိ နာမ. အနုရူပတော ဂဟဏံ အနုဂ္ဂဟော. အာရညိကတ္တန္တိ တဿ ဘိက္ခုနော ဓုတဂုဏတ္တာနုရူပတော ဂဏှာတိ. တေနာဟ ‘‘အာရညိကတ္တံ အနုဂ္ဂဏှာတီ’’တိ. အရညေ နိဝါသော အဿာတိ အာရညိကော. ပန္တံ ပရိယန္တံ ဒူရတရံ သေနာသနံ အဿာတိ ပန္တသေနာသနော. တံ ပန အတ္ထမတ္တေန ဒဿေန္တေန ‘‘ပန္တသေနာသနေ ဝသတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဘိက္ခာသင်္ခါတာနံ ပိဏ္ဍာနံ ပါတော ပိဏ္ဍာပါတော၊ တံ ပိဏ္ဍပါတံ ဥဉ္ဆတိ ဂဝေသတီတိ ပိဏ္ဍပါတိကော. ပိဏ္ဍာယ ပတိတုံ စရိတုံ ဝတမေတဿာတိ ဝါ ပိဏ္ဍပါတိ၊ သော ဧဝ ပိဏ္ဍပါတိကော. ဒါနတော အဝခဏ္ဍနတော အပေတံ အပဒါနံ၊ သဟ အပဒါနေန သပဒါနံ၊ အနဝခဏ္ဍနံ. အနုဃရံ စရဏသီလော သပဒါနစာရီ. ဥန္နတဘာဝေန ပံသုကူလံ ဝိယ ပံသုကူလံ၊ ပံသု ဝိယ ဝါ ကုစ္ဆိတဘာဝံ ဥလတိ ဂစ္ဆတီတိ ပံသုကူလံ၊ တဿ ဓာရဏံ ဣဓ ပံသုကူလံ၊ တံ သီလမဿာတိ ပံသုကူလိကော.

တီဟိ ကာရဏေဟိ လူခံ ဝေဒိတဗ္ဗံ အဂ္ဃဖဿဝဏ္ဏပရိဟာနိတော အပံသုကူလမ္ပိ၊ ကော ပန ဝါဒေါ ပံသုကူလန္တိ အဓိပ္ပါယော. ထူလဒီဃသုတ္တကေနာတိ ထူလေန ဩလမ္ဗမာနေန ဒီဃသုတ္တကေန. ဝဏ္ဏေနာတိ ဧတ္ထ ဖဿေနပိ ပရိဟာယတီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. တဉှိ တတ္ထ ခရဖဿမ္ပိ ဟောတိယေဝါတိ. ကသ္မာ ပန ပါဠိယံ အာရညိကာဒိဂ္ဂဟဏေန စတ္တာရောဝ ဓုတဂုဏာ ဝုတ္တာတိ? ပဓာနတ္တာ၊ တဂ္ဂဟဏေနေဝ စ ဣတော ပရေသမ္ပိ သုခပရိဘောဂတာယ ဂဟဏသမ္ဘဝတော. ယော ဟိ အာရညိကော ပန္တသေနာသနော၊ တဿ အဗ္ဘောကာသိက-ရုက္ခမူလိက-နေသဇ္ဇိက-ယထာသန္ထတိက-သောသာနိကင်္ဂါနိ သုပရိပူရာနိ. ယော စ ပိဏ္ဍပါတိကော သပဒါနစာရီ စ၊ တဿ ပတ္တပိဏ္ဍိကခလုပစ္ဆာဘတ္တိကဧကာသနိကင်္ဂါနိ. ယော ပန ပံသုကူလိကော၊ တဿ တေစီဝရိကင်္ဂံ သုပရိဟရမေဝါတိ. ပဓာနတ္တာ ဟိ ဘဂဝတာပိ ‘‘ကဒါဟံ နန္ဒံ ပဿေယျံ၊ အာရညံ ပံသုကူလိက’’န္တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၂.၂၄၂၊ နေတ္တိ. ၁၀၀) တတ္ထ တတ္ထ အာရညိကာဒယော ဧဝ ဂယှန္တိ. ဧတ္တကာတိ ပါဠိယံ အာဂတာနံ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂဟဏမေတံ၊ န ဧတ္တကာ သဗ္ဗေပိ ဧကဿ ဧကံသတော သမ္ဘဝန္တိ၊ နာပိ ဧတ္တကာယေဝ ပါပဓမ္မာ ပဟာတဗ္ဗာ. န ဟိ မက္ခပဠာသာဒီနံ အပ္ပဟီနဘာဝေပိ သဗြဟ္မစာရီ နေဝ သက္ကရောန္တိ။ပေ။ န ပူဇေန္တီတိ.

တမတ္ထန္တိ ‘‘ယဿ ကဿစီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တမတ္ထံ. ဥပမာယ ပါကဋံ ကရောန္တောတိ အနွယတော ဗျတိရေကတော စ ဥဒါဟရဏေန ဝိဘာဝေန္တော. အဟိကုဏပါဒီနံ အတိပဋိကူလဇိဂုစ္ဆနီယတာ အတိဝိယ ဒုဂ္ဂန္ဓတာယ. သာ စ အဟီနံ တိခိဏကောပတာယ၊ ကုက္ကုရမနုဿာနံ ဩဒနကုမ္မာသူပစယတာယ သရီရဿ ဟောတီတိ ဝဒန္တိ. ဣမေသန္တိ အဟိအာဒီနံ. ဝဍ္ဎေတွာတိ ဥပရူပရိ ခိပနေန ရစိတံ ကတွာ. တံ ပန ဝဍ္ဎိတံ တေန စ ဘာဇနံ ပူရိတံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဝဍ္ဎေတွာ ပရိပူရေတွာ’’တိ. ဇနဿ ဒဿနယောဂျံ ဒဿနီယံ ဇညံ၊ တံ ပရမပရိသုဒ္ဓံ မနောဟရဉ္စ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘စောက္ခစောက္ခ’’န္တိ. အဘိနဝနိဝိဋ္ဌာ မဟာမာတာ ဝဓုကာ. သာ ပန ပုတ္တလာဘယောဂျတံ ဥပါဒါယ မင်္ဂလဝစနေန ‘‘ဇနီ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တဿာ နိယျမာနံ ပဏ္ဏာကာရံ ဇနိယာ ဟရတီတိ ဇညံ. ဥဘယတ္ထာတိ အတ္ထဒွယေ. ပုနရုတ္တန္တိ အာမေဍိတဝစနမာဟ. န မနာပံ ဧတဿာတိ အမနာပေါ၊ တဿ ဘာဝေါ အမနာပတာ၊ တထာပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပါဒေါတိ အာဟ ‘‘အမနာပံ ဣဒန္တိ။ပေ။ အဓိဝစန’’န္တိ. ဗုဒ္ဓဝေသတ္တာ လိင်္ဂဿ ပရိသုဒ္ဓကံသပါတိသဒိသကာ. ကုဏပရစနံ ဝိယ ဣစ္ဆာဝစရေဟိ သန္တာနဿ ဘရိတဘာဝေါ. သော ပန တေသံ အပ္ပဟီနတာယာတိ အာဟ ‘‘ဣစ္ဆာဝစရာနံ အပ္ပဟာန’’န္တိ.

၆၂. ‘‘တေန ဂါမန္တဝိဟာရံ အနုဂ္ဂဏှာတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘အာရညိကတ္တ’’န္တိ ပန ပေါတ္ထကေ လိခိတံ. န ဟိ သုက္ကပက္ခေ ပါဠိယံ အာရညိကဂ္ဂဟဏံ အတ္ထိ၊ သတိ စ ဣစ္ဆာဝစရပ္ပဟာနေ ဂါမန္တဝိဟာရော ဧကန္တေန န ပဋိက္ခိပိတဗ္ဗော၊ ဣစ္ဆိတဗ္ဗောဝ တာဒိသာနံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မပဋိစ္ဆာဒနတော. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘အပ္ပိစ္ဆတာသမုဋ္ဌာနေဟီ’’တိအာဒိ. သာလိဝရဘတ္တရစနံ ဝိယ ဣစ္ဆာဝစရပ္ပဟာနံ မနုညဘာဝတော တိတ္တိဟေတုတော စ.

၆၃. မံ တန္တိ စ ဥပယောဂဝစနံ ပဋိ-သဒ္ဒယောဂေန၊ အတ္ထော ပန သမ္ပဒါနမေဝါတိ အာဟ ‘‘မယှံ တုယှ’’န္တိ စ. ‘‘သမယေ’’တိ ဘုမ္မတ္ထေ ‘‘သမယ’’န္တိ ဥပယောဂဝစနံ. ဂိဇ္ဈကူဋပဏ္ဍဝဣသိဂိလိဝေဘာရဝေပုလ္လပဗ္ဗတာနံ ဝသေန သမန္တတော ဂိရိပရိက္ခေပေန. ရာဇဂဟေတိ သမီပတ္ထေ ဘုမ္မဝစနန္တိ အာဟ ‘‘တံ နိဿာယ ဝိဟရာမီ’’တိ.

ပုရာဏယာနကာရပုတ္တောတိ ပုရာဏေ ပဗ္ဗဇိတတော ပုဗ္ဗေ ယာနကာရပုတ္တော တထာပညာတော. ဇိမှန္တိ ဂေါမုတ္တကုဋိလံ. တေနာဟ ‘‘သပ္ပဂတမဂ္ဂသဒိသ’’န္တိ. သောတိ ပဏ္ဍုပုတ္တော. ဣတရောတိ သမိတိ. စိန္တိတဋ္ဌာနမေဝါတိ စိန္တိတစိန္တိတဋ္ဌာနမေဝ တစ္ဆတိ၊ တဉ္စ ခေါ န တဿ စိတ္တာနုသာရေန၊ အထ ခေါ အတ္တနော သုတ္တာနုသာရေန တစ္ဆန္တော ယာနကာရပုတ္တော. စိတ္တန္တိ အတ္တနော စိတ္တေန မမ စိတ္တံ ဇာနိတွာ ဝိယ.

‘‘န သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇိတော’’တိ ဣမိနာဝ ကမ္မဖလသဒ္ဓါယ အဘာဝေါ နေသံ ပကာသိတောတိ အာဟ ‘‘အဿဒ္ဓါတိ ဗုဒ္ဓဓမ္မသံဃေသု သဒ္ဓါဝိရဟိတာ’’တိ. ပဗ္ဗဇိတာနံ ဇီဝိကာ အတ္ထော ဧတေသန္တိ ဇီဝိကတ္ထာ. တေနာဟ ‘‘ဣဏဘယာဒီဟီ’’တိအာဒိ. ကေရာဋိကံ ဝုစ္စတိ သာဌေယျံ. သဌာနံ ဂုဏဝါဏိဇကာနံ ကမ္မံ သာဌေယျန္တိ အာဟ ‘‘သာဌေယျဉှီ’’တိအာဒိ. တုစ္ဆသဘာဝေန မာနော နဠော ဝိယာတိ နဠော၊ မာနသင်္ခါတော ဥဂ္ဂတော နဠော ဧတေသန္တိ ဥန္နဠာ. တေနာဟ ‘‘ဥဋ္ဌိတတုစ္ဆမာနာ’’တိ. လဟုကတာယ ဝါ စပလာ. ဖရုသဝစနတာယ ခရဝစနာ. တိရစ္ဆာနကထာဗဟုလတာယ နိရတ္ထကဝစနပလာပိနော. အသံဝုတကမ္မဒွါရာတိ ဣဒံ ကမ္မဒွါရာဒီနံ အသံဝုတဘာဝေါ ဥပ္ပတ္တိဒွါရာနံ အသံဝုတတာယ ဧဝ ဟောတီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. အထ ဝါ ဆသု ဣန္ဒြိယေသူတိ နိမိတ္တေ ဘုမ္မံ၊ ဆသု ဣန္ဒြိယေသု နိမိတ္တဘူတေသု အသံဝုတကမ္မဒွါရာတိ အတ္ထော. ယာ မတ္တာတိ ဘောဇနေ အယုတ္တပရိယေသန-အယုတ္တပဋိဂ္ဂဟဏ-အယုတ္တပရိဘောဂေ ဝဇ္ဇေတွာ ယုတ္တပရိယေသန-ယုတ္တပဋိဂ္ဂဟဏ-ယုတ္တပရိဘောဂသင်္ခါတာ ယာ မတ္တာ အပ္ပမတ္တေဟိ ဇာနိတဗ္ဗာ. တေနာဟ ‘‘ယုတ္တတာ’’တိ. ဇာဂရေတိ ရတ္တိန္ဒိဝံ အာဝရဏိယေဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တပရိသောဓနသင်္ခါတေ ဇာဂရေ. တေသံ ဇာဂရိတာယ အဓိသီလသိက္ခာယ ဂါရဝရဟိတာနံ ဣတရသိက္ခာသု ပတိဋ္ဌာ ဧဝ နတ္ထီတိ ဒဿေန္တော ‘‘သိက္ခာပဒေသု ဗဟုလဂါရဝါ န ဟောန္တီ’’တိ ဝတွာ တမေဝ ဂါရဝါဘာဝံ သရူပေန ဝိဘာဝေန္တော ‘‘အာပတ္တိဝီတိက္ကမဗဟုလာ’’တိ အာဟ.

ပကတိယာပိ သိဒ္ဓါယ ရတနတ္တယသဒ္ဓါယ ကမ္မဖလသဒ္ဓါယ စ သဒ္ဓါ. ပိဝန္တိ မညေ ယထာ တံ ဒြဝဘူတံ အမတံ လဒ္ဓါ. ဃသန္တိ မညေ ယထာ တံ ဗဟလပိဏ္ဍိကသုဓာဘောဇနံ လဒ္ဓါ. အတ္တမနဝါစံ နိစ္ဆာရေန္တာ ‘‘သာဓု သာဓူ’’တိ. တမေဝ ပန သာဓုကာရံ ဟဒယေ ဌပေတွာ အဗ္ဘနုမောဒန္တာ. ဧတ္ထ စ အတ္တမနဝါစာနိစ္ဆာရဏံ ပိဝနသဒိသံ ကတွာ ဝုတ္တံ ဗဟိဒ္ဓါဘာဝတော၊ မနသာ အဗ္ဘနုမောဒနံ ပန အဗ္ဘန္တရဘာဝတော ဃသနသဒိသံ ဝုတ္တံ. သင်္ခါဒနဇ္ဈောဟရဏဉှိ ဃသနန္တိ. ရဿဉ္စ ဧကဝစနံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ရဿေ သတိ သာရိပုတ္တဿ ဥပရိ ဟောတီ’’တိ. ဒီဃဉ္စ ဗဟုဝစနံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဒီဃေ သတိ သဗြဟ္မစာရီန’’န္တိ. ‘‘ဥပရိ ဟောတီ’’တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓော. အာလသိယဗျသနာဒီဟီတိ အာလသိယေန ဝါ ဉာတိဗျသနာဒီဟိ ဝါ. ‘‘မဟာနာဂါတိ ဝုစ္စန္တီ’’တိ ဝတွာ တတ္ထ ကာရဏံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘တတြာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ‘‘န ဂစ္ဆန္တီတိ နာဂါ၊ န အာဂစ္ဆန္တီတိ နာဂါ၊ န အာဂုံ ကရောန္တီတိ နာဂါ’’တိ ယော ဝိဝိဓော ဝစနတ္ထော ဣစ္ဆိတော၊ တံ ဝိစာရေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဆန္ဒာဒီဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ၊ တံ ပန ဉေယျာဝဗောဓာယ ဝစနတော အပ္ပမတ္တကာရဏံ.

သယမေဝ အာဂုံ န ကရောတိ သဗ္ဗထာ မဂ္ဂေန ပဟီနအာဂုတ္တာ. သော ကာမယောဂါဒိကေ သဗ္ဗသံယောဂေ ဒသဝိဓသံယောဇနပ္ပဘေဒါနိ စ သဗ္ဗဗန္ဓနာနိ ဝိသဇ္ဇ ဇဟိတွာ သဗ္ဗတ္ထ ယက္ခာဒီသု၊ သဗ္ဗေသု ဝါ ဘဝေသု ကေနစိ သင်္ဂေန န သဇ္ဇတိ တီဟိ စ ဝိမုတ္တီဟိ ဝိမုတ္တော၊ တတော ဧဝ ဣဋ္ဌာဒီသု တာဒိဘာဝပ္ပတ္တိယာ တာဒိ၊ သော ဝုတ္တလက္ခဏေန တထတ္တာ တံသဘာဝတ္တာ နာဂေါ ပဝုစ္စတေတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ. အညေဟိ ခီဏာသဝနာဂေဟိ အဂ္ဂသာဝကတ္တာ ဂုဏဝိသေသယောဂတော ပုဇ္ဇတရာ စ ပါသံသတရာ စ. သမံ အနုမောဒိသုန္တိ အညမညဿ သုဘာသိတတော သမ္ပဋိစ္ဆနေန သမပ္ပဝတ္တမောဒတာယ သမံ သဒိသံ အဗ္ဘနုမောဒိံသု. တံ ပန သမနုမောဒနံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိနာ ပါဠိဝသေနေဝ ဒဿေတိ.

သမ္မုတိပရမတ္ထဒေသနာကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အနင်္ဂဏသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.