၄. ဘယဘေရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၄. ဧဝံ မေ သုတန္တိ ဘယဘေရဝသုတ္တံ. ကော နိက္ခေပေါ? ကေစိ တာဝ ဧဝမာဟု ‘‘ပုစ္ဆာဝသိကော နိက္ခေပေါ’’တိ. ဒုဝိဓာ ဟိ ပုစ္ဆာ ပါကဋာပါကဋဘေဒတော. တတ္ထ ယဿာ ဒေသနာယ နိမိတ္တဘူတော ဉာတုံ ဣစ္ဆိတော အတ္ထော ကိံ-သဒ္ဒပုဗ္ဗကေန ပကာသီယတိ၊ သာ ပါကဋာ ပုစ္ဆာ ယထာ ‘‘ကိံသူဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌ’’န္တိ ဧဝမာဒိ (သံ. နိ. ၁.၂၄၆၊ သု. နိ. ၁၈၃). ယဿာ ပန ဒေသနာယ နိမိတ္တဘူတော ဉာတုံ ဣစ္ဆိတော အတ္ထော ကိံ-သဒ္ဒရဟိတေန ကေဝလေနေဝ သဒ္ဒပယောဂေန ပကာသီယတိ၊ သာ အပါကဋာ ပုစ္ဆာ. ဉာတုံ ဣစ္ဆိတော ဟိ အတ္ထော ‘‘ပဉှာ၊ ပုစ္ဆာ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာယေဝ ဣဓ ‘‘ယေ မေ ဘော ဂေါတမာ’’တိအာဒိကာ အပါကဋာတိ ‘‘ပုစ္ဆာဝသိကော နိက္ခေပေါ’’တိ. တယိဒံ အကာရဏံ၊ ယသ္မာ သော ဗြာဟ္မဏော ‘‘ယေမေ ဘော ဂေါတမာ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တော န တတ္ထ ကင်္ခီ ဝိစိကိစ္ဆီ သံသယမာပန္နော အဝေါစ၊ အထ ခေါ အတ္တနာ ယထာနိစ္ဆိတမတ္ထံ ဘဂဝတိ ပသာဒဘာဝဗဟုမာနံ ပဝေဒေန္တော ကထေသိ. တေနာဟ ‘‘ဘဂဝတိ ပသာဒံ အလတ္ထာ’’တိအာဒိ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၃၄). ဝိဟာရေတိ ဝိဟာရကေ နိဝါသေ. အဝိစ္ဆိန္နေယေဝါတိ ပဝတ္တမာနေယေဝ. ပဒဒွယဿပိ ဝသန္တေ ဧဝါတိ အတ္ထော. ဧတံ ပုရောဟိတဋ္ဌာနံ ဥဏှီသာဒိကကုဓဘဏ္ဍေဟိ သဒ္ဓိံ လဒ္ဓံ၊ တထာ စ ‘‘အဿ ရညာ ဒိန္န’’န္တိ ဝဒန္တိ. တေနာဟ ‘‘တံ တဿ ရညာ ဒိန္န’’န္တိ. ဗြဟ္မန္တိ ဝေဒံ. သော ပန မန္တဗြဟ္မကပ္ပဝသေန တိဝိဓော. တတ္ထ မန္တာ ပဓာနံ မူလဘာဝတော၊ ယေ အဋ္ဌကာဒီဟိ ပဝုတ္တာ၊ ဣတရေ တန္နိဿယေန ဇာတာ၊ တေန တေသံယေဝ ဂဟဏံ ‘‘မန္တေ သဇ္ဈာယတီ’’တိ. တေ ဟိ ဂုတ္တဘာသိတဗ္ဗတာယ ‘‘မန္တာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဣဒမေဝ ဟီတိ အဝဓာရဏေန ‘‘ဗြဟ္မတော ဇာတာ’’တိအာဒိကံ နိရုတ္တိံ ပဋိက္ခိပတိ.

ယေန ဝါ ကာရဏေနာတိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာယံ ၂၊ သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁၊ အ. နိ. ဋီ. ၂.၂.၁၆) ဟေတုမှိ ဣဒံ ကရဏဝစနံ. ဟေတုအတ္ထော ဟိ ကိရိယာကာရဏံ၊ န ကရဏံ ဝိယ ကိရိယတ္ထော၊ တသ္မာ နာနပ္ပကာရဂုဏဝိသေသာဓိဂမတ္ထာ ဣဓ ဥပသင်္ကမနကိရိယာတိ ‘‘အန္နေန ဝသတီ’’တိအာဒီသု ဝိယ ဟေတုအတ္ထမေဝေတံ ကရဏဝစနံ ယုတ္တံ၊ န ကရဏတ္ထံ တဿ အယုဇ္ဇမာနတ္တာတိ ဝုတ္တံ ‘‘ယေန ဝါ ကာရဏေနာ’’တိအာဒိ. ဘဂဝတော သတတပ္ပဝတ္တနိရတိသယသာဒုဝိပုလာမတရသသဒ္ဓမ္မဖလတာယ သာဒုဖလနိစ္စဖလိတမဟာရုက္ခေန ဘဂဝါ ဥပမိတော၊ သာဒုဖလူပဘောဂါဓိပ္ပါယဂ္ဂဟဏေနေဝ ဟိ မဟာရုက္ခဿ သာဒုဖလတာ ဂဟိတာတိ.

ဥပသင်္ကမီတိ ဥပသင်္ကန္တော. သမ္ပတ္တုကာမတာယ ဟိ ကိဉ္စိ ဌာနံ ဂစ္ဆန္တော တံတံပဒေသာတိက္ကမနေန ဥပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကန္တောတိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတိ. တေနာဟ ‘‘ဂတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ၊ ဥပဂတောတိ အတ္ထော. ဥပသင်္ကမိတွာတိ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာနိဒ္ဒေသောတိ အာဟ ‘‘ဥပသင်္ကမနပရိယောသာနဒီပန’’န္တိ. တတောတိ ယံ ဌာနံ ပတ္တော ‘‘ဥပသင်္ကမီ’’တိ ဝုတ္တော၊ တတော ဥပဂတဋ္ဌာနတော. ယထာ ခမနီယာဒီနိ ပုစ္ဆန္တောတိ (သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁၁၂) ယထာ ဘဂဝါ ‘‘ကစ္စိ တေ ဗြာဟ္မဏ ခမနီယံ၊ ကစ္စိ ယာပနီယ’’န္တိအာဒိနာ ခမနီယာဒီနိ ပုစ္ဆန္တော တေန ဗြာဟ္မဏေန သဒ္ဓိံ သမပ္ပဝတ္တမောဒေါ အဟောသိ ပုဗ္ဗဘာသိတာယ၊ တဒနုကရဏေန ဧဝံ သောပိ ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမပ္ပဝတ္တမောဒေါ အဟောသီတိ ယောဇနာ. တံ ပန သမပ္ပဝတ္တမောဒတံ ဥပမာယ ဒဿေတုံ ‘‘သီတောဒကံ ဝိယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သမ္မောဒိတန္တိ သံသန္ဒိတံ. ဧကီဘာဝန္တိ သမ္မောဒနကိရိယာယ သမာနတံ ဧကရူပတံ. ခမနီယန္တိ ‘‘ဣဒံ စတုစက္ကံ နဝဒွါရံ သရီရယန္တံ ခဏဘင်္ဂုရတာယ သဘာဝတော ဒုဿဟံ၊ ကစ္စိ ခမိတုံ သက္ကုဏေယျ’’န္တိ ပုစ္ဆတိ. ယာပနီယန္တိ ပစ္စယာယတ္တဝုတ္တိကံ စိရပ္ပဗန္ဓသင်္ခါတာယ ယာပနာယ ကစ္စိ ယာပေတုံ သက္ကုဏေယျံ. သီသရောဂါဒိအာဗာဓာဘာဝေန ကစ္စိ အပ္ပါဗာဓံ. ဒုက္ခဇီဝိကာဘာဝေန ကစ္စိ အပ္ပါတင်္ကံ. တံတံကိစ္စကရဏေ ဥဋ္ဌာနသုခတာယ ကစ္စိ လဟုဋ္ဌာနံ. တဒနရူပဗလယောဂတော ကစ္စိ ဗလံ. သုခဝိဟာရသဗ္ဘာဝေန ကစ္စိ ဖာသုဝိဟာရော အတ္ထီတိ တတ္ထ တတ္ထ ကစ္စိ-သဒ္ဒံ ယောဇေတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဗလဝပ္ပတ္တာ ပီတိ ပီတိယေဝ. တရုဏပီတိ ပါမောဇ္ဇံ. သမ္မောဒနံ ဇနေတိ ကရောတီတိ သမ္မောဒနိကံ၊ တဒေဝ သမ္မောဒနီယန္တိ အာဟ ‘‘သမ္မောဒဇနနတော’’တိ. သမ္မောဒိတဗ္ဗတော သမ္မောဒနီယန္တိ ဣမံ ပန အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘သမ္မောဒိတုံ ယုတ္တဘာဝတော’’တိ အာဟ. သရိတဗ္ဗဘာဝတောတိ အနုဿရိတဗ္ဗဘာဝတော. ‘‘သရဏီယ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ဒီဃံ ကတွာ ‘‘သာရဏီယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. သုယျမာနသုခတောတိ အာပါထမဓုရတံ အာဟ၊ အနုဿရိယမာနသုခတောတိ ဝိမဒ္ဒရမဏီယတံ. ဗျဉ္ဇနပရိသုဒ္ဓတာယာတိ သဘာဝနိရုတ္တိဘာဝေန တဿာ ကထာယ ဝစနစာတုရိယမာဟ၊ အတ္ထပရိသုဒ္ဓတာယာတိ အတ္ထဿ နိရုပက္ကိလေသတံ. အနေကေဟိ ပရိယာယေဟီတိ အနေကေဟိ ကာရဏေဟိ.

အဘိဒူရအစ္စာသန္နပဋိက္ခေပေန နာတိဒူရနာစ္စာသန္နံ နာမ ဂဟိတံ၊ တံ ပန အဝကံသတော ဥဘိန္နံ ပသာရိတဟတ္ထသင်္ဃဋ္ဋနေန ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဂီဝံ ပသာရေတွာတိ ဂီဝံ ပရိဝတ္တနဝသေန ပသာရေတွာ.

ယေမေတိ ဧတ္ထ သန္ဓိဝသေန ဣကာရလောပေါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ယေ ဣမေ’’တိအာဒိမာဟ. ဥစ္စာကုလီနတာယ ဇာတိဝသေန အဘိဇာတာ ဇာတိကုလပုတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ဥစ္စာကုလပ္ပသုတာ’’တိ. အာစာရသမ္ပတ္တိယာ အဘိဇာတာ အာစာရကုလပုတ္တာ. တေနာဟ ‘‘အာစာရသမ္ပန္နာ’’တိ. ယတ္ထ ကတ္ထစိ အပါကဋေပိ ကုလေ. တေန ဗြာဟ္မဏေန အဓိပ္ပေတာ ဘိက္ခူသု ဒုဝိဓာပိ သံဝိဇ္ဇန္တီတိ အာဟ ‘‘ဣဓ ပန ဒွီဟိပိ ကာရဏေဟိ ကုလပုတ္တာယေဝါ’’တိ.

သဒ္ဓါတိ ဣဒံ ကရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တဝစနန္တိ အာဟ ‘‘သဒ္ဓါယာ’’တိ၊ သဒ္ဓါတိ ဝါ သဒ္ဒဟိတွာတိ အတ္ထော. ဣမသ္မိံ ပက္ခေ ပါဠိယံ ယ-ကာရလောပေန နိဒ္ဒေသောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဂါရတောတိ အဂါရဝါသတော၊ ဥတ္တရပဒလောပေန၊ နိဿယူပစာရေန ဝါ အယံ နိဒ္ဒေသောတိ. ဘိက္ခနသီလတာဒိလက္ခဏော ဘိက္ခုဘာဝေါ ပဗ္ဗဇ္ဇာသဟစရိတာယ သဒ္ဓိံ ဘိက္ခုဘာဝံ အနွာစိနန္တောတိ အာဟ ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဘိက္ခုဘာဝဉ္စာ’’တိ. ကမ္မဝါစာလက္ခဏေ ပန ဘိက္ခုဘာဝေ အဓိပ္ပေတေ သမုစ္စယတ္ထော စ-သဒ္ဒေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အနဂါရဿ ဘာဝေါတိ ဧတေန ပဗ္ဗဇ္ဇာနိဿိတော သုဝိသုဒ္ဓေါ သီလာစာရဂုဏဝိသေသော ဂဟိတော၊ ကသိဂေါရက္ခာဒိကမ္မပဋိက္ခေပေါ ဣဓ အနုပ္ပါဒါဒီဟိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသဂ္ဂဟဏေ ပန သရဏဂမနာဒိဝသေန ပဗ္ဗဇ္ဇာယ၊ သရဏဂမနာဒိဝသေန ဥပသမ္ပဒါယ စ အနေကဘေဒတ္တာ အာဟ ‘‘သဗ္ဗထာပီ’’တိ၊ တေန တေန ပကာရေနာတိ အတ္ထော. ပုရတောဂါမိတာ ပဋိပတ္တိဂမနေန၊ န ကာယဂမနေနာတိ အာဟ ‘‘နာယကော’’တိ၊ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ နိဗ္ဗာနသမ္ပာပကောတိ အတ္ထော. ဟိတကိရိယာယာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိဟိတစရိယာယ. ဂါဟဏံ အဓိသီလာဒီသု အစ္စန္တာယ နိယောဇနံ၊ န ကထနမတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဂါဟေတာ’’တိ ဝတွာ ‘‘သိက္ခာပေတာ’’တိ အာဟ. ဒိဋ္ဌာနုဂတိန္တိ ဒိဋ္ဌိယာ အနုဂမနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘ဒဿနာနုဂတိ’’န္တိ ဝတွာ သိက္ခာတ္တယသင်္ဂဟံ ဘဂဝတော သာသနံ တေန ဒိဋ္ဌတ္တာ ဒိဋ္ဌိ၊ တဿ တဿေဝ ခမနဝသေန ခန္တိ၊ ရုစ္စနဝသေန ရုစိ၊ တံဒိဋ္ဌိခန္တိရုစိကာဝ ဘဂဝတော သာဝကာတိ အာဟ ‘‘ယံဒိဋ္ဌိကော’’တိအာဒိ.

ဧသ ကိရ အလတ္ထာတိ သမ္ဗန္ဓော. ဒေဝပုတ္တေ ဝိယာတိအာဒိ ကဿစိ ပါရိဇုညဿ အဘာဝဒီပနတော ‘‘သဒ္ဓါယာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တဿ ပဗ္ဗဇိတဘာဝဿ ပါကဋီကရဏံ. သဒ္ဓါယ ဃရာ နိက္ခမ္မ ပဗ္ဗဇိတွာတိ ဣဒံ ဟဋ္ဌပဟဋ္ဌာဒိဘာဝဿ ကာရဏဝစနံ. ဃာသစ္ဆာဒနပရမတာယ သန္တုဋ္ဌေတိ ဣဒံ အနုဿင်္ကိတာပရိသင်္ကိတတာယ ကာရဏဝစနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဧဝမေတန္တိအာဒိနာ အာမေဍိတဝစနံ သမ္ပဟံသနဝသေန၊ ပသာဒဝသေန ဝါ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ဧဝံ-သဒ္ဒေါ သမ္ပဋိစ္ဆနတ္ထော အဗ္ဘနုမောဒနတ္ထော စ ဝုတ္တော. မမန္တိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ၊ နိပါတပဒံ ဝါ ဧတံ ‘‘မ’’န္တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာဒီနီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန နဇီဝိကာပကတာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ ဤဒိသာနံယေဝါတိ သဒ္ဓါပဗ္ဗဇ္ဇာယ ဝိဘာဝိတအနဘိဇ္ဈာလုအာဒိသဘာဝါနံယေဝ၊ န ဣတရေသံ အဘိဇ္ဈာလုသဘာဝါနံ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘သင်္ဃာဋိကဏ္ဏေ စေပိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဂဟေတွာ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓော အဿ ပဒေ ပဒံ နိက္ခိပန္တော၊ သော စ ဟောတိ အဘိဇ္ဈာလု ကာမေသု တိဗ္ဗသာရာဂေါ ဗျာပန္နစိတ္တော ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပေါ မုဋ္ဌဿတိ အသမ္ပဇာနော အသမာဟိတော ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တော ပါကဋိန္ဒြိယော၊ အထ ခေါ အာရကာဝ မမ အဟဉ္စ တဿာ’’တိ (ဣတိဝု. ၉၂).

အဇ္ဈောဂါဟေတွာ အဓိပ္ပေတတ္ထံ သမ္ဘဝိတုံ သာဓေတုံ ဒုက္ခာနီတိ ဒုရဘိသမ္ဘဝါနိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန တတ္ထ နိဝါသောယေဝ ဒုက္ခောတိ ဒဿေတုံ ‘‘သမ္ဘဝိတုံ ဒုက္ခာနိ ဒုဿဟာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. အရညဝနပတ္ထာနီတိ အရညလက္ခဏပ္ပတ္တာနိ ဝနသဏ္ဍာနိ. ဝနပတ္ထ-သဒ္ဒေါ ဟိ သဏ္ဍဘူတေ ရုက္ခသမူဟေပိ ဝတ္တတီတိ အရညဂ္ဂဟဏံ. ကိဉ္စာပီတိ အနုဇာနနသမ္ဘာဝနတ္ထေ နိပါတော. ကိံ အနုဇာနာတိ? နိပ္ပရိယာယတော အရညာဘာဝံ ‘‘ဂါမတော ဗဟိ အရည’’န္တိ. တေနာဟ ‘‘နိပ္ပရိယာယေနာ’’တိအာဒိ. ကိံ သမ္ဘာဝေတိ? အာရညကင်္ဂနိပ္ဖါဒကတ္တံ. ယဉှိ အာရညကင်္ဂနိပ္ဖါဒကံ၊ တံ ဝိသေသတော ‘‘အရည’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ. တေနေဝါဟ ‘‘ယံ တံ ပဉ္စဓနုသတိက’’န္တိအာဒိ. နိက္ခမိတွာ ဗဟိဣန္ဒခီလာတိ ဣန္ဒခီလတော ဗဟိ နိက္ခမိတွာ၊ တတော ဗဟိ ပဋ္ဌာယာတိ အတ္ထော. ဗဟိ ဣန္ဒခီလာတိ ယတ္ထ ဒွေ တီဏိ ဣန္ဒခီလာနိ၊ တတ္ထ ဗဟိဒ္ဓါ ဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယ၊ ယတ္ထ တံ နတ္ထိ၊ တတ္ထ တဒရဟဋ္ဌာနတော ပဋ္ဌာယာတိ ဝဒန္တိ. ယသ္မာ ဗဟိ ဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယ မနုဿူပစာရေ ဘယဘေရဝံ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ဣဓ နာဓိပ္ပေတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဂါမန္တန္တိ ဂါမသမီပံ. အနုပစာရဋ္ဌာနန္တိ နိစ္စကိစ္စဝသေန နုပစရိတဗ္ဗဋ္ဌာနံ. တေနာဟ ‘‘ယတ္ထ န ကသီယတိ န ဝပီယတီ’’တိ. ပန္တာနီတိ ဣမိနာ ‘‘ပရိယန္တာန’’န္တိ ဣမဿ ပရိယာယဿ ဣဓ ပါဠိယံ ဂဟိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ပရိယန္တာနန္တိ ဣမမေကံ ပရိယာယံ ဌပေတွာ’’တိ. ဒူရာနန္တိ ပန အယံ ပရိယာယော ဌပေတဗ္ဗော သိယာ တဿာပိ ‘‘ပန္တာနီ’’တိ ဣမိနာဝ အတ္ထတော ဂဟိတတ္တာ၊ တထာ သတိ ‘‘န မနုဿူပစာရာန’’န္တိ ဧဒိသာနမ္ပိ ဌပေတဗ္ဗတာ အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ သဒ္ဒတော ဧဝ ဌပနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပဝိဝေကန္တိ ပကာရတော၊ ပကာရေဟိ ဝါ ဝိဝေစနံ၊ ရူပါဒိပုထုတ္တာရမ္မဏေ ပကာရတော ဂမနာဒိဣရိယာပထပ္ပကာရေဟိ အတ္တနော ကာယဿ ဝိဝေစနံ ဂစ္ဆတောပိ တိဋ္ဌတောပိ နိသဇ္ဇတောပိ ဧကဿေဝ ပဝတ္တတိ. တေနေဝ ဟိ ဝိဝေစေတဗ္ဗာနံ ဝိဝေစနာကာရဿ စ ဘေဒတော ဗဟုဝိဓတ္တာ တေ ဧကတ္တေန ဂဟေတွာ ‘‘ပဝိဝေက’’န္တိ ဧကဝစနေန ဝုတ္တံ. ဒုက္ကရံ ပဝိဝေကန္တိ ဝါ ပဝိဝေကံ ကတ္တုံ န သုခန္တိ အတ္ထော. ဧကီဘာဝေတိ ဧကိကဘာဝေ. ဒွယံဒွယာရာမောတိ ဒွိန္နံ ဒွိန္နံ ဘာဝါဘိရတော. ဟရန္တိ ဝိယာတိ သံဟရန္တိ ဝိယ ဝိဃာတုပ္ပါဒနေန. တေနာဟ ‘‘ဃသန္တိ ဝိယာ’’တိ၊ ဘယသန္တာသုပ္ပါဒနေန ခါဒိတုံ အာဂတာ ယက္ခရက္ခသပိသာစာဒယော ဝိယာတိ အဓိပ္ပါယော. ဤဒိသဿာတိ အလဒ္ဓသမာဓိနော. တိဏပဏ္ဏမိဂါဒိသဒ္ဒေဟီတိ ဝါတေရိတာနံ တိဏပဏ္ဏာဒီနံ မိဂပက္ခိအာဒီနဉ္စ ဘိံသနကေဟိ ဘေရဝေဟိ သဒ္ဒေဟိ ဝိဝိဓေဟိ စ အညေဟိ ခါဏုအာဒီဟိ ယက္ခာဒိအာကာရေဟိ ဥပဋ္ဌိတေဟိ ဘိံသနကေဟိ. ဧဝံ ဒုက္ကရံ ဒုရဘိသမ္ဘဝံ နာမ ကရောန္တော အဟော အစ္ဆရိယာ ဧတေတိ ဝိမှိတော.

ကာယကမ္မန္တဝါရကထာဝဏ္ဏနာ

၃၅. သောဠသသု ဌာနေသူတိ ‘‘ယေ ခေါ ကေစီ’’တိအာဒိနာ ပါဠိယံ ဝက္ခမာနေသု သောဠသသု ကာရဏေသု. အပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တတာဒယော အရညေ ဝိဟရန္တာနံ စိတ္တုတြာသနိမိတ္တတာယ ဝိသေသတော ဝိက္ခေပါဝဟာ၊ ပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တတာဒယော ပန တဒဘာဝတော တေသံ အဝိက္ခေပါဝဟာ. တေနာဟ ‘‘အပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တသန္ဒောသဟေတူ’’တိအာဒိ. သောဠသသူတိ စ ဝေါဒါနပက္ခံယေဝ ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ. သံကိလေသဂ္ဂဟဏမ္ပိ ယာဝဒေဝ ဝေါဒါနဒဿနတ္ထန္တိ. အာရမ္မဏပရိဂ္ဂဟရဟိတာနန္တိ အပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တာဒိကဿ အရညေ ဒိဋ္ဌဿ တဿ အာရမ္မဏဿ ‘‘ယေ ခေါ ကေစီ’’တိအာဒိနာ ပါဠိယံ အာဂတနယေန ပရိဂ္ဂဏှနဉာဏရဟိတာနံ. အာရမ္မဏပရိဂ္ဂဟယုတ္တာနန္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အတ္တနာတိ ဘဂဝန္တံ သန္ဓာယ ဝဒတိ၊ သယန္တိ အတ္ထော. တာဒိသောတိ အာရမ္မဏပရိဂ္ဂဟယုတ္တော.

သမ္ဗုဇ္ဈတိ ဧတေနာတိ သမ္ဗောဓော၊ အရိယမဂ္ဂေါတိ အာဟ ‘‘အရိယမဂ္ဂပ္ပတ္တိတော’’တိ. အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမာဓီနော ဗုဒ္ဓါနံ သဗ္ဗညုတညာဏာဓိဂမောတိ အာဟ ‘‘အနဘိသမ္ဗုဒ္ဓဿာတိ အပ္ပဋိဝိဒ္ဓစတုသစ္စဿာ’’တိ. အနဝသေသတော ဉေယျံ၊ ဗုဇ္ဈိတုံ အရဟတီတိ ဗောဓိ၊ မဟာဝီရိယတာဒိနာ တတ္ထ ဝိသေသယောဂတော သတ္တောတိ အာဟ ‘‘ဗုဇ္ဈနကသတ္တဿာ’’တိ. တေနာဟ ‘‘သမ္မာသမ္ဗောဓိ’’န္တိအာဒိ. နိယတဘာဝပ္ပတ္တိတော ပဋ္ဌာယ မဟာသတ္တာ ယထာ မဟာဗောဓိယာနပဋိပဒါ ဟာနဘာဂိယာ၊ ဌိတိဘာဂိယာ ဝါ န ဟောတိ၊ အထ ခေါ ဝိသေသဘာဂိယာ နိဗ္ဗေဓဘာဂိယာ စ ဟောတိ၊ တထာ ပဋိပဇ္ဇနတော ဗောဓိယံ နိန္နဂေါဏပဗ္ဘာရာ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘ဗောဓိယာ ဝါ သတ္တဿေဝ လဂ္ဂဿေဝါ’’တိ. တေနာဟ ‘‘ဒီပင်္ကရဿ ဟီ’’တိအာဒိ. အဋ္ဌဓမ္မသမောဓာနေနာတိ –

‘‘မနုဿတ္တံ လိင်္ဂသမ္ပတ္တိ၊ ဟေတု သတ္ထာရဒဿနံ၊

ပဗ္ဗဇ္ဇာ ဂုဏသမ္ပတ္တိ၊ အဓိကာရော စ ဆန္ဒတာ’’တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၅၉) –

ဣမေသံ အဘိနီဟာရဿ အင်္ဂဘူတာနံ အဋ္ဌန္နံ ဓမ္မာနံ သမောဓာနေန သမဝဓာနေန.

ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂတာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတာ. တေန ပဗ္ဗဇ္ဇာမတ္တေန သမဏာ၊ န သမိတပါပတာယာတိ ဒဿေတိ. ဇာတိမတ္တေန ဣဓ ဗြာဟ္မဏာတိ အဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘ဘောဝါဒိနော ဝါ’’တိ. တေ ဟိ ‘‘ဘော ဘော’’တိ ဝဒနသီလာ၊ တေနာဟ ‘‘ဘောဝါဒီ နာမ သော ဟောတိ၊ သစေ ဟောတိ သကိဉ္စနော’’တိ (ဓ. ပ. ၃၉၆၊ သု. နိ. ၆၂၅). ပါဏာတိပါတာဒိနာတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အဒိန္နာဒါနံ အဗြဟ္မစရိယဉ္စ သင်္ဂဏှာတိ. အပရိသုဒ္ဓေနာတိ စ ဝိသေသနံ ကာယကမ္မန္တာပေက္ခာယ၊ န ပါဏာတိပါတာဒိအပေက္ခာယ. န ဟိ ပါဏာတိပါတာဒိကော တဿ ပုဗ္ဗဘာဂပယောဂေါ စ ကောစိ ပရိသုဒ္ဓေါ နာမ အတ္ထိ. ဘာယနဋ္ဌေန ဘယံ၊ ဘီရုတာဝဟဋ္ဌေန ဘေရဝံ. သန္ဒောသဟေတူတိ သဒေါသဟေတု. သ-သဒ္ဒေါ ဟိ ဣဓ သာနုသာရော ဝုတ္တော. တေနာဟ ‘‘အတ္တနော ဒေါသဿ ဟေတူ’’တိ. ဧကန္တေန စိတ္တုတြာသလက္ခဏဿ ဘယဿ ဝသေန ‘‘သာဝဇ္ဇ’’န္တိ ဝုတ္တံ. စိတ္တုတြာသော ဟိ ဧကန္တသာဝဇ္ဇော ဘာယနဋ္ဌေန ဘယဉ္စာတိ. အက္ခေမန္တိ ဣဒံ ဥဘယဝသေန. စိတ္တုတြာသောပိ ဟိ သရီရစိတ္တာနံ အနတ္ထာဝဟတော အက္ခေမ၊ တထာ ဘယာနကာရမ္မဏမ္ပီတိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန အတ္ထဒွယံ ယထာသင်္ချံ ယောဇိတံ. သယံ ပရိကပ္ပိတဘယာနကာရမ္မဏနိမိတ္တံ စိတ္တုတြာသသမုပ္ပါဒနဝသေန အာနေန္တာ ဘယဘေရဝံ အဝှါယန္တိ ဝိယ ဟောန္တီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဝှါယန္တီတိ ပက္ကောသန္တီ’’တိ. တေတိ မာရိတမနုဿာနံ ဉာတိမိတ္တာဒယော. ဂစ္ဆံ ဂဟနဘူတံ မဟန္တံ ကဏ္ဋကသဏ္ဍံ၊ ဂုမ္ဗံ နာတိမဟန္တန္တိ ဝဒန္တိ. ဂစ္ဆန္တိ ပန တိဏဝနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ‘‘ဂစ္ဆေ ရုဠှတိဏေ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဂုမ္ဗံ ကဏ္ဋကလတာဒိဘရိတာဝိရုဠှံ. ဗဒ္ဓါ ဝဓိတာ ဝိယာတိ ဗဒ္ဓါ ဟုတွာ တာဠိယမာနာ ဝိယ.

‘‘န ခေါ ပနာတိ ဧတ္ထ ခေါတိ အဝဓာရဏတ္ထေ နိပါတော၊ ပနာ’’တိ ဝိသေသတ္ထေ. တေနေတံ ဒဿေတိ ‘‘အညေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဝိယ အဟံ အပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တော ဟုတွာ အရညဝနပတ္ထာနိ ပန္တာနိ သေနာသနာနိ န ခေါ ပန ပဋိသေဝါမိ၊ ပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တောယေဝ ပန ဟုတွာ တာနိ ပဋိသေဝါမီ’’တိ. ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တောဟမသ္မီ’’တိ ဟိ တေန အဝဓာရဏေန ဝိဘာဝိတတ္ထဒဿနံ. တေသမဟံ အညတရောတိ တာယ ပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မတာယ တေသံ အရိယာနံ အဟံ အညတရောတိ ကာယကမ္မပါရိသုဒ္ဓိယာ မဟာသတ္တော အတ္တာနံ အရိယေသု ပက္ခိပတိ. ပရမသလ္လေခဘာဝပ္ပတ္တာ ဟိ တဒါ ဗောဓိသတ္တဿ ကာယကမ္မပါရိသုဒ္ဓိ၊ တထာ ဝစီကမ္မာဒိပါရိသုဒ္ဓိ၊ ယတော မာရော ရန္ဓဂဝေသီ ဟုတွာ ဆဗ္ဗဿာနိ နိရန္တရံ အနုဗန္ဓော အန္တရံ န လဘတိ. တေနာဟ –

‘‘သတ္တ ဝဿာနိ ဘဂဝန္တံ၊ အနုဗန္ဓိံ ပဒါပဒံ၊

ဩတာရံ နာဓိဂစ္ဆိဿံ၊ သမ္ဗုဒ္ဓဿ သတီမတော’’တိ. (သု. နိ. ၄၄၈)၊

ဘိယျောတိ အဓိကံ သဝိသေသံ၊ ဥပရူပရိ ဝါ. ဘီတတသိတာ ဘယူပဒ္ဒဝေန ဆမ္ဘိတသရီရာ ဟဋ္ဌလောမာ ဟောန္တိ၊ အဘီတာတသိတာ ပန ဘယူပဒ္ဒဝါဘာဝတော အဟဋ္ဌလောမာ ခေမေန သောတ္ထိနာ တိဋ္ဌန္တီတိ တေသံ ခေမပ္ပတ္တိ သောတ္ထိဘာဝေါ ဝါ ပန္နလောမတာယ ပါကဋော ဟောတီတိ ပါဠိယံ ‘‘ပလ္လောမ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ပန္နလောမတ’’န္တိအာဒိ. ဧတ္ထ စ ဘိယျော ပလ္လောမမာပါဒိံ အရညေ ဝိဟာရာယာတိ ပဋိညာနိဒ္ဒေသော. ပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တောဟမသ္မီတိ ဟေတုဒဿနံ. ‘‘ယေ ဟိ ဝေါ အရိယာ’’တိ သဒိသူဒါဟရဏဒဿနံ. ယေ ခေါ ကေစိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါတိ ဝိသဒိသူဒါဟရဏဒဿနံ. သေသာနိ အနွယဗျတိရေကဝိဘာဝနာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ အယမေတ္ထ ယုတ္တိဝိဘာဝနာ. ဣမိနာ နယေန သေသဝါရေသုပိ ယုတ္တိဝိဘာဝနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ကာယကမ္မန္တဝါရကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝစီကမ္မန္တဝါရာဒိကထာဝဏ္ဏနာ

၃၆. အပရိသုဒ္ဓေန မုသာဝါဒါဒိနာတိ ဧတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယမေဝ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ပန သင်္ဂဟိတံ တေသဉ္စ မုသာဝါဒါဒီနံ ပဝတ္တိဘေဒံ ဘယဘေရဝါဝှါနမုခေန ဒဿေတုံ ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ.

ဘဏ္ဍေသူတိ သဝိညာဏကာဝိညာဏကေသု ဘဏ္ဍေသု. ဥပ္ပါဒေတွာတိ အတ္တနော ပရိဏာမဝသေန အဘိဇ္ဈာသင်္ခါတံ ဝိသမလောဘံ ဥပ္ပါဒေတွာ. ကုဇ္ဈိတွာတိ ဝိနာသစိန္တာဝသေန ပရဿ ကုဇ္ဈိတွာ. ဧဝဉှိ နေသံ ‘‘ယေသံ အပရဇ္ဈိမှာ၊ တေ ဣဒါနိ အနုဗန္ဓိတွာ’’တိအာဒိနာ ပစ္ဆာ အာသင်္ကုပ္ပတ္တိ သိယာ. ‘‘ဧတေ အမှာကံ ပရိဂ္ဂဟဝတ္ထုံ ဂဟေတုကာမာ မညေ၊ ဝိနာသံ ကာတုကာမာ မညေ’’တိ ယထာ ပရေ ပရတော တေသံ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒပ္ပဝတ္တိံ ပရိဂ္ဂဏှန္တိ၊ တာဒိသံ မနောကမ္မန္တံ သန္ဓာယ ‘‘တေ ပရေသ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကာမံ အကုသလကာယကမ္မဝစီကမ္မပဝတ္တိကာလေပိ အဘိဇ္ဈာဒယော ပဝတ္တန္တိယေဝ၊ တဒါ ပန တေ စေတနာပက္ခိကာ ဝါ အဗ္ဗောဟာရိကာ ဝါတိ မနောကမ္မန္တဝါရေ ဧဝ အဘိဇ္ဈာဒိဝသေန ယောဇနာ ကတာ. အထ ဝါ ဒွါရန္တရေ ပဝတ္တာနမ္ပိ ပါဏာတိပါတာဒီနံ ဝစီကမ္မာဒိဘာဝါဘာဝေါ ဝိယ ဒွါရန္တရေ ပဝတ္တာနမ္ပိ အဘိဇ္ဈာဒီနံ ကာယကမ္မာဒိဘာဝါဘာဝေါ၊ မနောကမ္မဘာဝေါ ဧဝ ပန သိဒ္ဓေါတိ ကတွာ မနောကမ္မန္တဝါရေ ဧဝ အဘိဇ္ဈာဒယော ဥဒ္ဓဋာ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ –

‘‘ဒွါရေ စရန္တိ ကမ္မာနိ၊ န ဒွါရာ ဒွါရစာရိနော၊

တသ္မာ ဒွါရေဟိ ကမ္မာနိ၊ အညမညံ ဝဝတ္ထိတာ’’တိ. (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁.ကာယကမ္မဒွါရ)၊

ကိဉ္စာပိ အဋ္ဌကထာယံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတဝသေန အာဇီဝဝါရေ ဘယဘေရဝါဝှါနံ ယောဇိတံ၊ ‘‘ယေ ခေါ ကေစိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ’’တိ ပန ဝစနတော ဗာဟိရကဝသေန ဂဟဋ္ဌဝသေန စ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဂဟဋ္ဌာနမ္ပိ ဟိ ဇာတိဓမ္မကုလဓမ္မဒေသဓမ္မဝိလောမနဝသေန အညထာပိ မိစ္ဆာဇီဝေါ လဗ္ဘတေဝ၊ တာယ ဧဝ စ အာဇီဝဝိပတ္တိယာ အညထာ ဝါ နေသံ အရညဝါသော သမ္ဘဝေယျာတိ.

၃၇. ဧဝံ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလဝသေန ဘယဘေရဝံ ဒဿေတွာ တတော ပရံ နီဝရဏပ္ပဟာနာဒိဝသေန တံ ဒဿေတုံ ဒေသနာ ဝဍ္ဎိတာတိ တဒတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘ဣတော ပရ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ နီဝရဏဝသေန ပုန ဝုတ္တာတိ အယမဓိပ္ပါယော – ဧဝံ သီလဝိသုဒ္ဓိမတ္တမ္ပိ အရညေ ဝိဟရတော ဘယဘေရဝါဘာဝံ အာဝဟတိ၊ ကိမင်္ဂံ ပန နီဝရဏာနိ ပဟာယ အပ္ပနာသမာဓိံ၊ ဥပစာရသမာဓိမေဝ ဝါ သမ္ပာဒယတောတိ သမာဓိသမ္ပဒါယ ဘယဘေရဝါဘာဝဟေတုကံ ဒဿေတုံ ဥပရိ ဒေသနာ ဝဍ္ဎိတာတိ အကုသလမနောကမ္မန္တဘာဝေန ဂဟိတာပိ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒါ နီဝရဏဝသေန ပုန ဝုတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. အဘိ-ပုဗ္ဗော ဈာ-သဒ္ဒေါ အဘိဇ္ဈာယနတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ပရဘဏ္ဍာဒိအဘိဇ္ဈာယနသီလာ’’တိ. ဝတ္ထုကာမေသူတိ ရူပါဒီသု ကိလေသကာမဿ ဝတ္ထုဘူတေသု ကာမေသု. ဗဟလကိလေသရာဂါတိ ထိရမူလဒုမ္မောစနီယတာဟိ အဇ္ဈောသာနေ ပဘူတကိလေသကာမာ. အဘိဇ္ဈာ စေတ္ထ အပ္ပတ္တဝိသယပတ္ထနာ၊ တိဗ္ဗသာရာဂေါ သမ္ပတ္တိဝိသယာဘိနိဝေသော. တေ ဟိ လောဘာဘိဘူတာ ပုဂ္ဂလာ အတ္တနိ တိဗ္ဗသာပေက္ခတာယ ဧဝ လောဘာဘိဘူတတာယ အဝဝတ္ထိတာရမ္မဏာ အဝိနိစ္ဆိတဝိသယာ အရညေ တံ တံ ဝိသယံ အနုပဓာရိတွာ ဝိဟရန္တိ၊ ရဇ္ဇုအာဒီနိ ယာထာဝတော န သလ္လက္ခေန္တိ. တေနာဟ ‘‘တေသ’’န္တိအာဒိ. ဥပဋ္ဌာတိ သန္တစိတ္တတာယ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘အာကုလစိတ္တာ’’တိ. ‘‘ဣဒါနိမှ နဋ္ဌာ’’တိ တသန္တိ ဝိတသန္တိ၊ အာဂန္တွာ ဗာဓိယမာနာ ဝိယ ဟောန္တိ၊ ဧဝံ တံ ဘယဘေရဝံ အတ္တနိ သမာရောပနဋ္ဌေန အဝှါယန္တိ ပက္ကောသန္တီတိ ယောဇနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘သေသံ တာဒိသမေဝါ’’တိ. ‘‘အနဘိဇ္ဈာလုဟမသ္မီ’’တိ ပါဠိပဒေ စိရပရိစိတအလောဘဇ္ဈာသယတာယ ကမလဒလေ ဇလဗိန္ဒု ဝိယ အလဂ္ဂမာနသတ္တာ သဗ္ဗတ္ထ အနပေက္ခောဟမသ္မီတိ အတ္ထော.

၃၈. ပကတိဘာဝဝိဇဟနေနာတိ ပရိသုဒ္ဓဘာဝသင်္ခါတဿ စ ပကတိဘာဝဿ ဝိဇဟနေန. သာဝဇ္ဇဓမ္မသမုပ္ပတ္တိယာ ဟိ စိတ္တဿ အနဝဇ္ဇဘာဝေါ ဇဟိတော ဟောတီတိ. ဝိပန္နစိတ္တာတိ ကိလေသာသုစိဒူသိတတာယ ကုထိတစိတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ကိလေသာနုဂတံ။ပေ။ ပူတိကံ ဟောတီ’’တိ. ပဒုဋ္ဌမနသင်္ကပ္ပါတိ ဝိသသံသဋ္ဌမုတ္တံ ဝိယ ဒေါသေန ပဒူသိတစိတ္တသင်္ကပ္ပါ. ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ‘‘တေ အဝဝတ္ထိတာရမ္မဏာ ဟောန္တီ’’တိအာဒိနာ အဘိဇ္ဈာလုဝါရေ ဝုတ္တနယေနေဝ. ယထာ ဟိ လောဘဝသေန၊ ဧဝံ ဒေါသာဒိဝသေနပိ အဝဝတ္ထိတာရမ္မဏာ ဟောန္တီတိ. သဗ္ဗတ္ထာတိ ဟေဋ္ဌာ ဥပရိ စာတိ သဗ္ဗတ္ထ ဌာနေသု ဝဏ္ဏေတဗ္ဗာ.

၃၉. ‘‘ယာ စိတ္တဿ အကလ္လတာ အကမ္မညတာ’’တိ ဝစနတော ထိနံ စိတ္တဿ ဂေလညဘာဝေန ဂဟဏံ ဂစ္ဆတီတိ အာဟ ‘‘စိတ္တဂေလညဘူတေန ထိနေနာ’’တိ. တထာ ‘‘ယာ ကာယဿ အကလ္လတာ အကမ္မညတာ’’တိ (ဓ. သ. ၁၁၆၃) ဝစနတော မိဒ္ဓံ ဝိသေသတော နာမကာယဿ ဂေလညဘာဝေန ဂဟဏံ ဂစ္ဆတီတိ အာဟ ‘‘သေသနာမကာယဂေလညဘူတေန မိဒ္ဓေနာ’’တိ. သေသဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ စိတ္တနိဝတ္တနတ္ထံ. ဣဒဉ္စ မိဒ္ဓံ ရူပကာယဿပိ ဂေလညာဝဟန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ နိဒ္ဒါယ ဟေတုဘာဝတော. တထာ ဟိ တံ ‘‘နိဒ္ဒါ စပလာယိကာ’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ. တေနာဟ ‘‘တေ နိဒ္ဒါဗဟုလာ ဟောန္တီ’’တိ.

၄၀. ဥဒ္ဓစ္စပကတိကာတိ ဥဒ္ဓစ္စသီလာ အနဝဋ္ဌိတသဘာဝါ. အနဝဋ္ဌာနရသဉှိ ဥဒ္ဓစ္စံ. တေနာဟ ‘‘ဝိပ္ဖန္ဒမာနစိတ္တာ’’တိအာဒိ. ဣဓာတိ ‘‘အဝူပသန္တစိတ္တာ’’တိ ဣမသ္မိံ ပဒေ. ကုက္ကုစ္စံ ဂဟေတုံ ဝဋ္ဋတိ သံဝဏ္ဏနာဝသေန ပစ္ဆာနုတာပဿပိ စိတ္တဿ အဝူပသမကရတ္တာ. ဥဒ္ဓစ္စံ ပန သရူပေနေဝ ဂဟိတန္တိ အဓိပ္ပါယော.

၄၁. ဧကမေဝိဒံ ပဉ္စမံ နီဝရဏံ ယဒိဒံ ကင်္ခါ ဝိစိကိစ္ဆာတိ စ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ဒွိဓာ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ကိံ နု ခေါ’’တိအာဒိ. ကင်္ခနတောတိ သံသယနတော. ဝိစိကိစ္ဆာတိ ဝုစ္စတိ ‘‘ဓမ္မသဘာဝံ ဝိစိနန္တော ဧတာယ ကိစ္ဆတိ၊ ဝိဂတာ တိကိစ္ဆာ ဝါ’’တိ ကတွာ.

၄၂. ဧဝံ နီဝရဏာဘာဝကိတ္တနမုခေန သမာဓိသမ္ပဒါယ ဘယဘေရဝါဘာဝံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတ္တုက္ကံသနာဒိအဘာဝကိတ္တနမုခေန ပညာသမ္ပဒါယ ဘယဘေရဝါဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ ခေါ ကေစီ’’တိအာဒိနာ ဥပရိ ဒေသနာ ဝဍ္ဎိတာ၊ တဒတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘အတ္တုက္ကံသနကာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဥက္ကံသေန္တိ မာနဝသေန ပဂ္ဂဏှနေန. တေနာဟ ‘‘ဥစ္စေ ဌာနေ ဌပေန္တီ’’တိ. ထိနမိဒ္ဓဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စဝိစိကိစ္ဆာဝါရေသု ဂယှမာနံ အဘိဇ္ဈာလုဝါရသဒိသန္တိ တတ္ထ တံ အနာမသိတွာ အတ္တုက္ကံသကဝါရေ ကိဉ္စိ ဝိသဒိသံ အတ္ထီတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘တေ ကထ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

၄၃. ဆမ္ဘနံ ဆမ္ဘော၊ ကာယဿ ဆမ္ဘိတတ္တဟေတုဘူတော ဗလဝစိတ္တုတြာသော. သော ဧတေသံ အတ္ထီတိ ဆမ္ဘီ. တေနာဟ ‘‘ကာယထမ္ဘနာ’’တိအာဒိ. ဘီရုကဇာတိကာတိ ဘာယနကသီလာ. ဧကမေဝ စေတံ သာဝဇ္ဇဘယံ ကာယေ ဆမ္ဘိတတ္တဿ၊ စိတ္တေ စ ကာယေ စ ထဒ္ဓဘာဝဿ ဥပ္ပါဒနဝသေန ‘‘ဆမ္ဘော ဘီရုတာ’’တိ စ ဝုစ္စတီတိ တံသမင်္ဂိနော သမဏဗြာဟ္မဏာ ‘‘ဆမ္ဘီ ဘီရုကဇာတိကာ’’တိ ဝုတ္တာ၊ ဣဓ ဘယဘေရဝံ သရူပေနေဝ ဂဟိတံ.

၄၄. လဗ္ဘတိ ပါပုဏီယတီတိ လာဘသဒ္ဒဿ ကမ္မသာဓနတ္တမာဟ. သက္ကစ္စံ ကာတဗ္ဗော ဒါတဗ္ဗောတိ သက္ကာရော. တဒတ္ထဒီပကန္တိ လာဘာဒိံ ပဟာယ အရညေ ဝသတော ဘယဘေရဝါဝှါယနံ နတ္ထီတိ ဒီပကံ. သော ကိရ လာဘဂရုတာယေဝ ပိယော ဂါမော ဧတဿာတိ ‘‘ပိယဂါမိကော’’တိ နာမံ လဘတိ. ကမ္မမုတ္တောတိ ဇရာဇိဏ္ဏတ္တာ ကမ္မံ ကာတုံ န သက္ကောတီတိ သာမိကေဟိ ဝိဿဋ္ဌော.

၄၅. အလသဘာဝေန သမ္မာဝါယာမဿ အကရဏတော ကုစ္ဆိတံ သီဒန္တီတိ ကုသီတာ. ဝီရဿ ဘာဝေါ၊ ကမ္မံ ဝါ ဝီရိယံ၊ ဝိဓိနာ ဝါ ဤရေတဗ္ဗံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ ဝီရိယံ၊ သမ္မာဝါယာမော. တေန ဟီနာ ဟီနဝီရိယာ. ကာယဝိညတ္တိယာ သမုဋ္ဌာနဝသေန ပဝတ္တဝီရိယံ ကာယိကဝီရိယံ၊ ဝတ္တကရဏစင်္ကမနာဒီသု ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. နိသဇ္ဇ သယိတွာ စ ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရဝသေန ပဝတ္တဝီရိယံ စေတသိကဝီရိယံ. တတ္ထ ပုရိမံ ဝိသေသတော ကောသဇ္ဇပဋိပက္ခတာဝသေန၊ ဒုတိယံ ဝီရိယာရမ္ဘတာဝသေန ပါကဋံ ဟောတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ကုသီတာ’’တိအာဒိမာဟ. တေ ဟိ ဟီနဝီရိယာ အလသတာယေဝ အာရမ္မဏဝဝတ္ထာနမတ္တမ္ပိ ကာတုံ န သက္ကောန္တိ.

၄၆. နဋ္ဌဿတီတိ အလဗ္ဘမာနဿတိ၊ ပစ္စယဝေကလ္လေန ဝိဇ္ဇမာနာယပိ သတိယာ သတိကိစ္စံ ကာတုံ အသမတ္ထတာယ ဧဝံ ဝုတ္တံ. န သမ္ပဇာနာတိ အသမ္ပဇာနာ. တံယောဂနိဝတ္တိယဉ္စာယံ အ-ကာရော ‘‘အဟေတုကာ ဓမ္မာ (ဓ. သ. ၂.ဒုကမာတိကာ)၊ အဘိက္ခုကော အာဝါသော’’တိအာဒီသု (စူဠဝ. ၇၆) ဝိယာတိ အာဟ ‘‘ပညာရဟိတာ’’တိ. နနု သောဠသမော ပညာဝါရော၊ အယံ သတိဝါရော၊ တတ္ထ ကသ္မာ သံကိလေသပက္ခေ ပညာ ဂဟိတာတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဣမဿ စာ’’တိအာဒိ. သတိဘာဇနီယမေဝေတံ၊ ယဒိဒံ စုဒ္ဒသမော ဝါရော၊ ပညာ ပနေတ္ထ စုဒ္ဒသမေ ဝါရေ ကေဝလာ သတိ ဒုဗ္ဗလာတိ သတိဒုဗ္ဗလျဒီပနတ္ထံ ‘‘အသမ္ပဇာနာ’’တိ ပဋိက္ခေပမုခေန ဝုတ္တာ. ဣဒါနိ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကာတုံ ‘‘ဒုဝိဓာ ဟီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

၄၇. အပ္ပနာသမာဓိနာ၊ ဥပစာရသမာဓိနာ ဝါ စိတ္တံ အာရမ္မဏေ သမံ၊ သမ္မာ ဝါ အာဟိတံ နာမ ဟောတိ၊ နာညထာတိ ဒဿေန္တော ‘‘အသမာဟိတာတိ ဥပစာရပ္ပနာသမာဓိဝိရဟိတာ’’တိ အာဟ. ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တာတိ အနဝဋ္ဌိတစိတ္တာ. ပုဗ္ဗေ နီဝရဏဘာဝသာမညေန ဥဒ္ဓစ္စံ ဂဟိတံ ‘‘ဥဒ္ဓတာ အဝူပသန္တစိတ္တာ’’တိ၊ ဣဓ သမာဓာနာဘာဝေန ဥဒ္ဓစ္စဟေတုကော စိတ္တဝိဗ္ဘမော ဝုတ္တော ‘‘အသမာဟိတာ ဝိဗ္ဘန္တစိတ္တာ’’တိ၊ အယမေတေသံ ဝိသေသော. ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနာတိ ပုဗ္ဗေ ‘‘ဥဒ္ဓစ္စေန ဟိ ဧကာရမ္မဏေ စိတ္တံ ဝိပ္ဖန္ဒတိ ဓဇယဋ္ဌိယံ ဝါတေန ပဋာကာ ဝိယာ’’တိ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၄၀) ဝုတ္တနယေန. သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗသဒိသမေဝါတိ ဘယဘေရဝါဝှါယနဿ အဘိဇ္ဈာလုဝါရေ ဝုတ္တသဒိသတံ သန္ဓာယ ဝဒတိ.

၄၈. ဒုပ္ပညာတိ ဧတ္ထ ဒု-သဒ္ဒေါ ‘‘ဒုဿီလော’’တိအာဒီသု ဝိယ အဘာဝတ္ထော၊ န ‘‘ဒုဂ္ဂတိ၊ ဒုပ္ပဋိပန္နော’’တိအာဒီသု ဝိယ ဂရဟတ္ထောတိ ဒဿေတုံ ‘‘နိပ္ပညာနမေတံ အဓိဝစန’’န္တိ ဝတွာ ‘‘ပညာ ပန ဒုဋ္ဌာ နာမ နတ္ထီ’’တိ ဝုတ္တံ. တေတိ ဒုပ္ပညာ. သဗ္ဗတ္ထာတိ စတူသုပိ ပါဌဝိကပ္ပေသု. ဧလန္တိ ဝါ ဒေါသော ဝုစ္စတိ. တေနာဟ ‘‘ယာ သာ ဝါစာ နေလာ ကဏ္ဏသုခါ’’တိ. တထာ ဟိ သီလံ ‘‘နေလင်္ဂ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဒုပ္ပညာ စ ကထေန္တာ သဒေါသမေဝ ကထံ ကထေန္တိ အပဏ္ဍိတဘာဝတော. တေနေဝါဟ ‘‘ဒုဗ္ဘာသိတဘာသီ’’တိ. တသ္မာ ဧလသဗ္ဘာဝတော ဧလံ မုခံ ဧတေသန္တိ ဧလမူဂါတိ ဝုတ္တာတိ ဧဝမ္ပိ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယာယ ပညာယ ဝသေန ‘‘ပညာသမ္ပန္နော’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ဗျတိရေကမုခေန ဒဿေတုံ ‘‘နော စ ခေါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. နနု စ ဗောဓိသတ္တာ ဗဟုလဝိပဿနာပညာယ သမန္နာဂတာ ဟောန္တီတိ? ဟောန္တိ၊ တဒါ ပန ဗောဓိသတ္တေန န ဝိပဿနာရမ္ဘော ကတော၊ နော စ ဝိပဿနာပညာ အဓိပ္ပေတာတိ ဝုတ္တံ ‘‘နော စ ခေါ ဝိပဿနာပညာယာ’’တိ.

ကေစိ ပနေတ္ထ ‘‘သဒ္ဓါဝိရဟိတာ အပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တာဒယော ဝိယ ဘယဘေရဝါဝှါယနဿ ဝိသေသကာရဏံ၊ နာပိ သဒ္ဓါလုတာ ပလ္လောမတာယာတိ သဒ္ဓါဝါရော အနုဒ္ဓဋော’’တိ ဝဒန္တိ၊ တံ အကာရဏံ. ကမ္မဖလေ ဟိ သဒ္ဒဟန္တော ကမ္မပဋိသရဏတံယေဝ နိဿာယ ဘယဘေရဝံ တိဏာယပိ အမညမာနော ပလ္လောမတမာပဇ္ဇေယျ. ယသ္မာ ပန ဝီရိယာဒယော သဒ္ဓါယ ဝိနာ နပ္ပဝတ္တန္တီတိ တေသံ ဥပနိဿယဘူတာ သဟဇာတာ စ သာ တဂ္ဂဟဏေနေဝ ဂဟိတာ ဟောတီတိ ဝိသုံ န ဥဒ္ဓဋာ. တထာ ဟိ သာ ဈာနဿ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါယမ္ပိ န ဥဒ္ဓဋာ၊ ကိံ ဝါ ဧတာယ သဒ္ဓါယ၊ အဒ္ဓါ သာ ဣမသ္မိံ အာရမ္မဏပရိဂ္ဂဟဋ္ဌာနေ န ဂဟေတဗ္ဗာဝ၊ တတော ဓမ္မဿာမိနာ ဣဓ န ဥဒ္ဓဋာ၊ ဧဝံ အညေသုပိ ဧဒိသေသု ဌာနေသု နိစ္ဆယော ကာတဗ္ဗော. ယထာနုလောမဒေသနာ ဟိ သုတ္တန္တကထာတိ.

ဝစီကမ္မန္တဝါရာဒိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သောဠသဋ္ဌာနာရမ္မဏပရိဂ္ဂဟော နိဋ္ဌိတော.

ဘယဘေရဝသေနာသနာဒိဝဏ္ဏနာ

၄၉. သောဠသာရမ္မဏာနီတိ သောဠသဋ္ဌာနာနိ အာရမ္မဏာနိ. ဧဝရူပါသု ရတ္တီသူတိ စာတုဒ္ဒသီအာဒိကာ ဥပရိ ဝက္ခမာနာ ရတ္တိယော သန္ဓာယ ဝဒတိ. ဧဝရူပေ သေနာသနေတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ယာတိ အနိယမတော ဥဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ပုန ‘‘တာ’’တိ ဝစနံ နိဒ္ဒေသော ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ယာ တာတိ ဥဘယမေတံ ရတ္တီနံယေဝ ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသဝစန’’န္တိ. အဘီတိ လက္ခဏတ္ထေ ‘‘အညေ စ အဘိညာတာ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလာ’’တိအာဒီသု ဝိယ. ကထံ ပနေတ္ထ လက္ခဏတ္ထတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ? လက္ခီယတိ ဧတေနာတိ လက္ခဏန္တိ အာဟ ‘‘စန္ဒပါရိပူရိယာ’’တိအာဒိ. ပုဏ္ဏမာသိယံ စန္ဒပါရိပူရိယာ အမာဝါသိယံ စန္ဒပရိက္ခယေန. အာဒိ-သဒ္ဒေန စန္ဒဿ ဥပဍ္ဎမဏ္ဍလတာရာဟုဂ္ဂဟတာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥပသဂ္ဂမတ္တမေဝ အဘိ-သဒ္ဒေါ လက္ခိတသဒ္ဒေနေဝ လက္ခဏတ္ထဿ ဝိညာယမာနတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော.

ပဌမဒိဝသတော ပဘုတီတိ ပဌမပါဋိပဒဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ. ယသ္မာ စောဒကော ဘဂဝတော ကာလေ အနဘိလက္ခိတာပိ အပရဘာဂေ အဘိလက္ခိတာ ဇာတာ၊ တသ္မာ တံ အဘိလက္ခဏီယတံ ဥပါဒါယ ‘‘သဗ္ဗဒဿိနာ ဘဂဝတာ ပဉ္စမီ ကသ္မာ န ဂဟိတာ’’တိ စောဒေတိ၊ ဣတရော သဗ္ဗကာလိကာသု စာတုဒ္ဒသီအာဒီသု ဂယှမာနာသု အသဗ္ဗကာလိကာယ ကထံ ဂဟဏန္တိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘အသဗ္ဗကာလိကတ္တာ’’တိ ပရိဟရတိ.

တထာဝိဓာသူတိ ‘‘အဘိညာတာ’’တိအာဒိနာ ယထာ ဝုတ္တာ၊ တထာဝိဓာသု. ဒေဝတာဓိဋ္ဌိတဘာဝေန အာရာမာဒီနံ လောကဿ စေတိယဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘ပူဇနီယဋ္ဌေနာ’’တိ. မနုဿာ ယေဘုယျေန ဂါမာဒီနံ ဒွါရေသု တထာရူပေ ရုက္ခေ စေတိယဋ္ဌာနိယေ ကတွာ ဝေါဟရန္တီတိ အာဟ ‘‘ဂါမနိဂမာဒိဒွါရေသူ’’တိအာဒိ. ဒဿနမတ္တေနပိ သဝနမတ္တေနပိ ဘယုပ္ပါဒနေန ပါကတိကသတ္တေ ဘိံသေန္တီတိ ဘိံသနကာနိ. တေနာဟ ‘‘ဘယဇနကာနီ’’တိအာဒိ. ဘာယတိ ဧတသ္မာတိ ဘယံ၊ အတိဝိယ သပ္ပဋိဘယံ ဘေရဝံ.

အာယာစနဥပဟာရကရဏာရဟန္တိ တံတံဗလိကမ္မပဏိဓိကမ္မကရဏယောဂ္ဂံ. ပုပ္ဖဓူပ။ပေ။ ဓရဏိတလန္တိ ဣဒံ ယထာပဋိသူတေန သုပ္ပါဒိနာ ဥပဟာရကရဏဒဿနံ. ကောဋ္ဋေန္တောတိ ပဟရန္တော၊ သိင်္ဂပ္ပဟာရခုရပ္ပဟာရေဟိ သဒ္ဒံ ကရောန္တောတိ အဓိပ္ပါယော. သဗ္ဗစတုပ္ပဒါနံ ဣဓ မဂေါတိ နာမံ၊ န ‘‘အစ္ဆစမ္မံ မိဂစမ္မံ ဧဠကစမ္မ’’န္တိအာဒီသု (မဟာဝ. ၂၅၉) ဝိယ၊ ရောဟိတောတိအာဒိ မိဂဝိသေသာနန္တိ အဓိပ္ပါယော. စာလေတွာတိ အဂ္ဂမဒ္ဒနေန စာလေတွာ. မောရဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ ဥပလက္ခဏန္တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဣဓ သဗ္ဗပက္ခိဂဟဏံ အဓိပ္ပေတ’’န္တိ. ဧသ နယောတိ ဣဒံ ယထာ ‘‘မောရော ဝါ’’တိ ဧတ္ထ ဝါ-သဒ္ဒေါ အဝုတ္တဝိကပ္ပနတ္ထော၊ ဧဝံ ‘‘မိဂေါ ဝါ’’တိ ဧတ္ထာပီတိ မိဂသဒ္ဒဿ ဝိသေသတ္ထဝုတ္တိတံ သန္ဓာယာဟ. ဣတော ပဘူတီတိ ‘‘ယံနူနာဟံ ယာ တာ ရတ္တိယော’’တိအာဒိနာ ဘယဘေရဝဿ ဂဝေသနစိန္တနတော ပဘုတိ၊ န ဂဝေသနာရမ္ဘတော ပဘုတိ. ‘‘အပ္ပေဝ နာမာဟံ ဘယဘေရဝံ ပဿေယျ’’န္တိ ဧတ္ထာပိ ဟိ အာရမ္မဏမေဝ ဘယဘေရဝံ. သုခါရမ္မဏံ ရူပံ သုခမိဝ ‘‘ရူပံ သုခံ သုခါနုပတိတံ သုခါဝက္ကန္တ’’န္တိအာဒီသု (သံ. နိ. ၃.၆၀). ကထံ ဘယဂ္ဂဟဏေန စ ရူပါရမ္မဏဂ္ဂဟဏန္တိ အာဟ ‘‘ပရိတ္တဿ စာ’’တိအာဒိ. ‘‘အာဂစ္ဆတီ’’တိ ဝစနတော ဂဝေသနာရမ္ဘတော ပဘုတိ ‘‘ဧတံ ဘယ’’န္တိ အာရမ္မဏံ အဓိပ္ပေတန္တိ ကေစိ ‘‘တံ န ပဿေယျ’’န္တိ စက္ခုနာ ဒဿနဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ၊ တသ္မာ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗော. ဘယံ အာကင်္ခမာနောတိ ဥပပရိက္ခနဝသေန အဟံ ဘယဝတ္ထုံ အာကင်္ခန္တော ဝိဟရာမိ၊ တံ ကိမတ္ထိယံ၊ ဧတ္တကောပိ ဘယသမန္နာဟာရော မယှံ အယုတ္တောတိ အဓိပ္ပါယော.

ယံ ပကာရံ ဘူတော ယထာဘူတော၊ သော ပနေတ္ထ ပကာရော ဣရိယာပထဝသေန ယုတ္တော ပါဠိယံ တထာ အာဂတတ္တာတိ အာဟ ‘‘ယေန ယေန ဣရိယာပထေန ဘူတဿာ’’တိ. ဘဝိတဿာတိ ဣဒံ ‘‘ဘူတဿာ’’တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထံ ပဒန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘သမင်္ဂီဘူတဿာ’’တိ ပဒံ ပုရိမပဒလောပေန ဘူတဿာတိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘သမင်္ဂီဘူတဿ ဝါ’’တိ အာဟ. ဘယဘေရဝါရမ္မဏေတိ ဘယဘေရဝါဘိမတေ အာရမ္မဏေ. နေဝ မဟာသတ္တော တိဋ္ဌတီတိအာဒိ ‘‘တထာဘူတော စ တံ ပဋိဝိနေယျ’’န္တိ ယထာ စိန္တိတံ၊ တထာ ပဋိပန္နဘာဝဒဿနံ. ဣရိယာပထပဋိပါဋိ နာမ ဌာနဂမနနိသဇ္ဇာနိပဇ္ဇာတိ ဝဒန္တိ၊ ဥပ္ပဋိပါဋိ ပန ပဌမံ နိပဇ္ဇာ၊ ပုန နိသဇ္ဇာ၊ ပုန ဌာနံ၊ ပစ္ဆာ ဂမနန္တိ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အာသန္နပဋိပါဋိယာတိ ဂမနဿ တာဝ ဌာနံ အာသန္နံ၊ ဌာနဿ နိသဇ္ဇာ ဂမနဉ္စ၊ နိသဇ္ဇာယ နိပဇ္ဇာ ဌာနဉ္စ၊ နိပဇ္ဇာယ နိသဇ္ဇာ အာသန္နာ. ဣဓ ပန ဂမနဿ ဌာနံ၊ ဌာနဿ စ ဂမနံ၊ နိသဇ္ဇာယ စ နိပဇ္ဇာ၊ နိပဇ္ဇာယ စ နိသဇ္ဇာ အာသန္နဘာဝေန ဂဟိတာ၊ ဣတရေ ပရမ္ပရာဝသေနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဘိက္ခုဿ ပန ဣရိယာပထာ သမ္ပတ္တပဋိပါဋိယာ ဝိယ အပရာပရုပ္ပတ္တိဝသေန ဝုစ္စန္တိ.

ဘယဘေရဝသေနာသနာဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အသမ္မောဟဝိဟာရဝဏ္ဏနာ

၅၀. အယဉ္စ မေ သဗ္ဗသော ဘယဘေရဝါဘာဝေါ ဝိသေသတော အသမ္မောဟဓမ္မတ္တာတိ ဒဿေတုံ ‘‘သန္တိ ခေါ ပနာ’’တိအာဒိနာ ဥပရိ ဒေသနာ ဝဍ္ဎိတာတိ အယံ ဝါ ဧတ္ထ အနုသန္ဓိ. ဈာယီနံ သမ္မောဟဋ္ဌာနေသူတိ ဣမိနာ အဇ္ဈာယီနံ သမ္မောဟဋ္ဌာနေသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. အတ္ထီတိ ဣဒံ နိပါတပဒံ ပုထုဝစနမ္ပိ ဟောတိ ‘‘အတ္ထိ ဣမသ္မိံ ကာယေ ကေသာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၃-၃၇၄၊ မ. နိ. ၁.၁၁၀၊ ၃.၁၅၄၊ သံ. နိ. ၄.၁၂၇၊ ခု. ပါ. ၃.ဒွတိံသာကာရ) ဝိယာတိ ‘‘သန္တီ’’တိ ပဒဿ အတ္ထဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ. ကိံ ခဏတ္တယသမင်္ဂိတာယ တေ အတ္ထိ၊ နောတိ အာဟ ‘‘သံဝိဇ္ဇန္တိ ဥပလဗ္ဘန္တီ’’တိ၊ မဟတိ လောကသန္နိဝါသေ ဧဒိသာပိ သံဝိဇ္ဇန္တိ ဉာဏေန ဂဟေတဗ္ဗတာယ ဥပလဗ္ဘန္တီတိ. ဩဒါတကသိဏလာဘီတိ အပ္ပမာဏဩဒါတကသိဏလာဘီ. ဧဝံ ဟိဿ သမန္တတော အာလောကော ဝိယ ဥပဋ္ဌာတိ. ပရိကမ္မန္တိ သမာပတ္တိပုဗ္ဗဘာဂမာဟ. ဧတ္တကံ သူရိယေ ဂတေ ဝုဋ္ဌဟာမီတိ၊နော စ ခေါ အဒ္ဓါနပရိစ္ဆေဒေ ကုသလော ဟောတိ၊ ကေဝလံ ‘‘ဒိဝါ ဧဝ ဝုဋ္ဌဟာမီ’’တိ မနသိကာရံ ဥပ္ပါဒေသိ. ဝိသဒံ ဟောတိ သဗ္ဗံ အာရမ္မဏဇာတံ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ပဿန္တဿ ဝိယ ဝိဘူတံ. အဝိသဒန္တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံသညိနောတိ ရတ္တိံ ‘‘ဒိဝါ’’တိ၊ ဒိဝါ စ ‘‘ရတ္တီ’’တိ ဧဝံသညိနော.

အန္တောသေနာသနေ ရတ္တိံ နိသိန္နော ဟောတီတိ ရတ္တိ-သဒ္ဒေါ အဇ္ဈာဟရိတဗ္ဗော. ပရိတ္တာသနာဒီဟိ၊ အညေဟိ ဝါ ကာရဏေဟိ. ဂမ္ဘီရာယ ဘူမိဂဗ္ဘသဒိသာယ ဃနဝနပဋိစ္ဆန္နာယ ဗဟလတရဇာလဝနပဋလပဋိစ္ဆန္နာယ. အန္တရဟိတသူရိယာလောကေ ကာလေတိ ဧတေနေဝ ဒိဝါတိ အဝုတ္တသိဒ္ဓေါ. သမ္မောဟဝိဟာရော နာမ ဗဟုဝိဓောတိ အာဟ ‘‘သမ္မောဟဝိဟာရာနံ အညတရ’’န္တိ.

ပါကဋော ဗောဓိသတ္တဿ ရတ္တိန္ဒိဝပရိစ္ဆေဒေါ အန္တမသော လဝတုဋိခဏဿပိ ဥပါဒါယ သုဝဝတ္ထိတတ္တာ၊ တထာ ရတ္တိဒိဝသကောဋ္ဌာသပရိစ္ဆေဒေါ အတ္တနာ ကာတဗ္ဗကိစ္စဝသေန ကာလဉာဏဝသေန စ.

ကာလထမ္ဘေ လဒ္ဓဗ္ဗဆာယာဝသေန ဒွင်္ဂုလကာလေ. ယာမဃဏ္ဋိကံ ပဟရတိ သံဃဿ တံတံဝတ္တကရဏတ္ထံ. မုဂ္ဂရန္တိ ဃဏ္ဋိကပ္ပဟရဏမုဂ္ဂရံ. ယာမယန္တံ ပတတိ အညေဟိ ဘိက္ခူဟိ ယောဇိတန္တိ အဓိပ္ပါယော. ယာဝ အညေ ဘိက္ခူ ဘောဇနသာလံ ဥပဂစ္ဆန္တိ၊ တာဝ ဒိဝါဝိဟာရဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ သမဏဓမ္မံ ကရောတိ.

ယံ ခေါ တန္တိ ဧတ္ထ ယန္တိ အနိယမုဒ္ဒေသော၊ ခေါတိ အဝဓာရဏေ၊ ယမေဝ ပုဂ္ဂလန္တိ အတ္ထော. တန္တိ ဝုစ္စမာနာကာရဝစနံ. မမေဝါတိ မံ ဧဝ. အသမ္မောဟသဘာဝေါတိ သဘာဝဘူတအသမ္မောဟော. ‘‘ဥပ္ပန္နော’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘မနုဿလောကေ’’တိ ဝုတ္တံ. ပညာသမ္ပတ္တိယာတိ ယာထာဝတော ဟိတဿ ဇာနနသမတ္ထေန အတ္တနော ပညာဂုဏေန၊ န ကေဝလံ အဇ္ဈာသယေနေဝ ဟိတေသိတာ၊ အထ ခေါ ပယောဂေနာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဟိတူပဒေသကော’’တိ အာဟ. အဇ္ဈာသယေန ပန ဟိတေသိတာ ‘‘လောကာနုကမ္ပာယာ’’တိ ဣမိနာ ဒဿိတာ. ဥပကရဏေဟိ ဝိနာ န ကဒါစိ ဘောဂသုခံ ဥပကရဏဒါနဉ္စ စာဂသမ္ပတ္တိဟေတုကန္တိ အာဟ ‘‘စာဂသမ္ပတ္တိယာ။ပေ။ ဒါယကော’’တိ. မေတ္တာသမ္ပတ္တိယာ ဟိတူပသံဟာရေန ရက္ခိတာ. ကရုဏာသမ္ပတ္တိယာ ဒုက္ခာပနယနေန ဂေါပါယိတာ. နနု စ ပုဗ္ဗေပိ ဝုတ္တံ ‘‘ဟိတာယ သုခါယာ’’တိ၊ အထ ကသ္မာ ပုန တံ ဂဟိတန္တိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဣဓ ဒေဝမနုဿဂ္ဂဟဏေနာ’’တိအာဒိ. တေန ပုဗ္ဗေ အဝိသေသတော ဟိတာဒီနိ ဒဿိတာနိ၊ ဣဒါနိ ဝိသေသတော သဟ ပယောဇနေန တာနိ ဒဿိတာနီတိ ဒီပေတိ. နိဗ္ဗာနတော ပရော ပရမော အတ္ထော နာမ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘ပရမတ္ထတ္တာယာ’’တိ. ဟိနောတိ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆတီတိ ဟိတံ၊ မဂ္ဂေါ. ဥက္ကံသတော သုခတ္ထံ အရိယဖလန္တိ အာဟ ‘‘တတော ဥတ္တရိ သုခါဘာဝတော’’တိ.

အသမ္မောဟဝိဟာရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါဒိဝဏ္ဏနာ

၅၁. အသမ္မောဟဝိဟာရန္တိ အသမ္မောဟဝုတ္တိံ၊ အသမ္မောဟသမ္ဗောဓိန္တိ ဝါ အတ္ထော. တန္တိ သမထဝိပဿနာဘာဝနာသင်္ခါတံ ပဋိပဒံ. ပုဗ္ဗဘာဂတော ပဘုတီတိ ဘာဝနာယ ပုဗ္ဗဘာဂဝီရိယာရမ္ဘာဒိတော ပဋ္ဌာယ. ကေစီတိ ဥတ္တရဝိဟာရဝါသိနော.

ဗောဓိမဏ္ဍေတိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.၁၁.ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ၊ အ. နိ. ဋီ. ၃.၈.၁၁) ဗောဓိသင်္ခါတဿ ဉာဏဿ မဏ္ဍဘာဝပ္ပတ္တေ ဌာနေ. စတုရင်္ဂန္တိ ‘‘ကာမံ တစော စ နှာရု စ၊ အဋ္ဌိ စ အဝသိဿတူ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၂.၁၈၄၊ သံ. နိ. ၂.၂၃၇၊ အ. နိ. ၂.၅၊ ၈.၁၃၊ မဟာနိ. ၁၇၊ ၁၉၆) ဝုတ္တစတုရင်္ဂသမန္နာဂတံ. ပဂ္ဂဟိတန္တိ အာရမ္ဘံ သိထိလံ အကတွာ ဒဠှပရက္ကမသင်္ခါတုဿဟနဘာဝေန ဂဟိတံ. တေနာဟ ‘‘အသိထိလပ္ပဝတ္တိတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. အသလ္လီနန္တိ အသင်္ကုစိတံ ကောသဇ္ဇဝသေန သင်္ကောစံ အနာပန္နံ.

ဥပဋ္ဌိတာတိ ဩဂါဟနသင်္ခါတေန အပိလာပနဘာဝေန အာရမ္မဏံ ဥပဂန္တွာ ဌိတာ. တေနာဟ ‘‘အာရမ္မဏာဘိမုခီဘာဝေနာ’’တိ. သမ္မောသဿ ဝိဒ္ဓံသနဝသေန ပဝတ္တိယာ န သမ္မုဋ္ဌာတိ အသမ္မုဋ္ဌာ. ကိဉ္စာပိ စိတ္တမိဝ စိတ္တပဿဒ္ဓိဝသေန ကာယပဿဒ္ဓိဝသေနေဝ ကာယော ပဿဒ္ဓေါ ဟောတိ၊ တထာပိ ယသ္မာ ကာယပဿဒ္ဓိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ စိတ္တပဿဒ္ဓိယာ သဟေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ န ဝိနာ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ကာယစိတ္တပဿဒ္ဓိသမ္ဘဝေနာ’’တိ. ရူပကာယောပိ ပဿဒ္ဓေါယေဝ ဟောတိ ကာယပဿဒ္ဓိယာ ဥဘယေသမ္ပိ ကာယာနံ ပဿမ္ဘနာဝဟတ္တာ. သော စ ခေါ ကာယော. ဝိဂတဒရထောတိ ဝိဂတကိလေသဒရထော. နာမကာယေ ဟိ ဝိဂတဒရထေ ရူပကာယောပိ ဝူပသန္တဒရထပရိဠာဟော ဟောတိ. သမ္မာ အာဟိတန္တိ နာနာရမ္မဏေသု ဝိဓာဝနသင်္ခါတဝိက္ခေပံ ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဧကသ္မိံယေဝ အာရမ္မဏေ အဝိက္ခိတ္တဘာဝါပါဒါနေန သမ္မဒေဝ အာဟိတံ. တေနာဟ ‘‘သုဋ္ဌု ဌပိတ’’န္တိအာဒိ. စိတ္တဿ အနေကဂ္ဂဘာဝေါ ဝိက္ခေပဝသေန စဉ္စလတာ၊ သာ သတိ ဧကဂ္ဂတာယ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဧကဂ္ဂံ အစလံ နိပ္ဖန္ဒန’’န္တိ. ဧတ္တာဝတာတိ ‘‘အာရဒ္ဓံ ခေါ ပနာ’’တိအာဒိနာ ဝီရိယသတိပဿဒ္ဓိသမာဓီနံ ကိစ္စသိဒ္ဓိဒဿနေန. နနု စ သဒ္ဓါပညာနမ္ပိ ကိစ္စသိဒ္ဓိ ဈာနဿ ပုဗ္ဗပဋိပဒါယ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာတိ? သစ္စံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗာ၊ သာ ပန နာနန္တရိယဘာဝေန အဝုတ္တသိဒ္ဓါတိ န ဂဟိတာ. အသတိ ဟိ သဒ္ဓါယ ဝီရိယာရမ္ဘာဒီနံ အသမ္ဘဝေါယေဝ၊ ပညာပရိဂ္ဂဟေ စ နေသံ အသတိ ပညာယာရမ္ဘာဒိဘာဝေါ န သိယာ. တထာ အသလ္လီနာသမ္မောသတာဒယော ဝီရိယာဒီနန္တိ အသလ္လီနတာဒိဂ္ဂဟဏေနေဝေတ္ထ ပညာကိစ္စသိဒ္ဓိ ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဈာနဘာဝနာယံ ဝါ သမာဓိကိစ္စံ အဓိကံ ဣစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတုံ သမာဓိပရိယောသာနာဝ ဈာနဿ ပုဗ္ဗပဋိပဒါ ကထိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဣဓ န ဝတ္တဗ္ဗံ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ ဟိ ဣမိဿာ သံဝဏ္ဏနာယ ဧကဒေသဘူတောတိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထောတိ. ဝိဟရတီတိ အာဂတံ ပရုဒ္ဒေသိကတ္တာ ဝိဟာရဿ. ဣဓ ဝိဟာသိန္တိ အာဂတံ အတ္ထုဒ္ဒေသိကတ္တာ. ဣဒံ ကိရ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ အဝိဇဟိတန္တိ အာဟ ‘‘အာနာပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာန’’န္တိ. ရူပဝိရာဂဘာဝနာဝသေန (သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.၁၂.နေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ) ပဝတ္တော စတုဗ္ဗိဓောပိ အရူပဇ္ဈာနဝိသေသော စတုတ္ထဇ္ဈာနသင်္ဂဟော ဧဝါတိ အာဟ ‘‘စတ္တာရိ ဈာနာနီ’’တိ. ယုတ္တံ တာဝ စိတ္တေကဂ္ဂတာ ဘဝေါက္ကမနတ္ထတာ ဝိယ ဝိပဿနာပါဒကတာပိ စတုန္နံ ဈာနာနံ သာဓာရဏာတိ တေသံ ဝသေန ‘‘စတ္တာရိ ဈာနာနီ’’တိ ဝစနံ၊ အဘိညာပါဒကတာ ပန နိရောဓပါဒကတာ စ စတုတ္ထဿေဝ ဈာနဿ အာဝေဏိကာ၊ သာ ကထံ စတုန္နံ ဈာနာနံ သာဓာရဏာ ဝုတ္တာတိ? ပရမ္ပရာဓိဋ္ဌာနဘာဝတော. ပဒဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနမ္ပိ ဟိ ပဒဋ္ဌာနန္တေဝ ဝုစ္စတိ၊ ကာရဏကာရဏမ္ပိ ကာရဏန္တိ ယထာ ‘‘တိဏေဟိ သတ္တံ သိဒ္ဓ’’န္တိ၊ ဧဝဉ္စ ကတွာ ပယောဇနနိဒ္ဒေသေ အဋ္ဌသမာပတ္တိဂ္ဂဟဏံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ. စိတ္တေကဂ္ဂတတ္ထာနီတိ စိတ္တသမာဓာနတ္ထာနိ၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထာနီတိ အတ္ထော. စိတ္တေကဂ္ဂတာသီသေန ဟိ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရော ဝုတ္တော၊ သုက္ခဝိပဿကခီဏာသဝဝသေန စေတံ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ဧကဂ္ဂစိတ္တာ သုခံ ဒိဝသံ ဝိဟရိဿာမာ’’တိ. ဘဝေါက္ကမနတ္ထာနီတိ ဘဝေသု နိဗ္ဗတ္တိအတ္ထာနိ.

ယသ္မာ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.၁၂.နေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ) ဗောဓိသတ္တေန ဗောဓိမဏ္ဍူပသင်္ကမနတော ပုဗ္ဗေပိ စရိမဘဝေ စတုတ္ထဇ္ဈာနံ နိဗ္ဗတ္တိတပုဗ္ဗံ၊ တဒါ ပန တံ နိဗ္ဗတ္တိတမတ္တမေဝ အဟောသိ၊ န ဝိပဿနာဒိပါဒကံ၊ တသ္မာ ‘‘ဗောဓိရုက္ခမူလေ နိဗ္ဗတ္တိတ’’န္တိ တတော ဝိသေသေတွာ ဝုတ္တံ. ဝိပဿနာပါဒကန္တိ ဝိပဿနာရမ္ဘေ ဝိပဿနာယ ပါဒကံ. အဘိညာပါဒကန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဗုဒ္ဓါနဉှိ ပဌမာရမ္ဘေ ဧဝ ပါဒကဇ္ဈာနေန ပယောဇနံ အဟောသိ၊ န တတော ပရံ ဥပရိမဂ္ဂါဓိဂမဖလသမာပတ္တိအဘိညာဝဠဉ္ဇနာဒိအတ္ထံ. အဘိသမ္ဗောဓိသမဓိဂမတော ပဋ္ဌာယ ဟိ သဗ္ဗံ ဉာဏသမာဓိကိစ္စံ အာကင်္ခမတ္တပဋိဗဒ္ဓမေဝါတိ. သဗ္ဗကိစ္စသာဓကန္တိ အနုပုဗ္ဗဝိဟာရာဒိသဗ္ဗကိစ္စသာဓကံ. သဗ္ဗလောကိယလောကုတ္တရဂုဏဒါယကန္တိ ဧတ္ထ ဝိပဿနာဘိညာပါဒကတ္တာ ဧဝ စတုတ္ထဿ ဈာနဿ ဘဂဝတော သဗ္ဗလောကိယလောကုတ္တရဂုဏဒါယကတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနဉှိ မဂ္ဂဉာဏံ၊ မဂ္ဂဉာဏပဒဋ္ဌာနဉ္စ သဗ္ဗညုတညာဏံ အဘိသမ္ဗောဓိ၊ တဒဓိဂမသမကာလမေဝ ဘဂဝတော သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဟတ္ထဂတာ အဟေသုံ၊ စတုတ္ထဇ္ဈာနသန္နိဿယော စ မဂ္ဂါဓိဂမောတိ.

ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါဒိဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပုဗ္ဗေနိဝါသကထာဝဏ္ဏနာ

၅၂. ဒွိန္နံ ဝိဇ္ဇာနန္တိ ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏသင်္ခါတာနံ ဒွိန္နံ ဝိဇ္ဇာနံ. အနုပဒဝဏ္ဏနာတိ တာသံ ဝိဇ္ဇာနံ နိဒ္ဒေသပါဠိယာ အနုပဒဝဏ္ဏနာ. ဘာဝနာနယောတိ ဥပ္ပါဒနဝိဓိ. ‘‘သော’’တိ ပစ္စတ္တဝစနဿ အဟံ-သဒ္ဒေန သမ္ဗန္ဓနေ ကာရဏံ ဒဿေတုံ ‘‘အဘိနိန္နာမေသိ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပါဠိယံ ဝါ ‘‘အဘိနိန္နာမေသိ’’န္တိ ဥတ္တမပုရိသဿ ယောဂေါတိ အဟံ-သဒ္ဒေန အာနေတွာ ဝုစ္စမာနေ တဒတ္ထော ပါကဋော ဟောတီတိ ‘‘သော အဟ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အဘိနီဟရိန္တိ စိတ္တံ ဈာနာရမ္မဏတော အပနေတွာ ပုဗ္ဗေနိဝါသာဘိမုခံ ပေသေသိံ၊ ပုဗ္ဗေနိဝါသနိန္နံ ပုဗ္ဗေနိဝါသပေါဏံ ပုဗ္ဗေနိဝါသပဗ္ဘာရံ အကာသိန္တိ အတ္ထော.

ပုဗ္ဗေအတီတဇာတီသု နိဝုတ္ထက္ခန္ဓာ ပုဗ္ဗေနိဝါသော. နိဝုတ္ထာတိ စ အဇ္ဈာဝုတ္ထာ အနုဘူတာ အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ နိရုဒ္ဓါ၊ ဂေါစရနိဝါသေန နိဝုတ္ထဓမ္မာ ဝါ အတ္တနော ဝိညာဏေနဝိညာတာ၊ ပရဝိညာဏဝိညာတာပိ ဝါ ဆိန္နဝဋုမကာနုဿရဏာဒီသု၊ တံ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ ယာယ သတိယာ အနုဿရတိ၊ တာယ သမ္ပယုတ္တံ ဉာဏံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိညာဏံ. ပဋိနိဝတ္တန္တဿာတိ ပုဗ္ဗေနိဝါသံ အနုဿရဏဝသေန ယာဝဒိစ္ဆကံ ဂန္တွာ ပစ္စာဂစ္ဆန္တဿ. တသ္မာတိ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ကာရဏဘာဝေန ပစ္စာမသနံ၊ ပဋိနိဝတ္တန္တဿ ပစ္စဝေက္ခဏဘာဝတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဓူပပတ္တိယာတိ ဣဓ စရိမဘဝေ ဥပပတ္တိယာ. အနန္တရန္တိ အတီတာနန္တရမာဟ. အမုတြာတိ အမုကသ္မိံ ဘဝေတိ အတ္ထော. ဥဒပါဒိန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇိံ. တာဟိ ဒေဝတာဟီတိ တုသိတာဒေဝတာဟိ. ဧကဂေါတ္တောတိ တုသိတဂေါတ္တေန ဧကဂေါတ္တော. မဟာဗောဓိသတ္တာနံ သန္တာနဿ ပရိယောသာနာဝတ္ထာယ ဒေဝလောကူပပတ္တိဇနကံ နာမ အကုသလေန ကမ္မုနာ အနုပဒ္ဒုတမေဝ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ဒုက္ခံ ပန သင်္ခါရဒုက္ခမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. မဟာပုညာနမ္ပိ ပန ဒေဝပုတ္တာနံ ပုဗ္ဗနိမိတ္တုပ္ပတ္တိကာလာဒီသု အနိဋ္ဌာရမ္မဏသမာယောဂေါ ဟောတိယေဝါတိ ‘‘ကဒါစိ ဒုက္ခဒုက္ခဿပိ သမ္ဘဝေါ နတ္ထီ’’တိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ. သတ္တပညာသ။ပေ။ ပရိယန္တောတိ ဣဒံ မနုဿာနံ ဝဿဂဏနာဝသေန ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒေဝါနံ ဝဿဂဏနာယ ပန စတုသဟဿမေဝ.

အတီတဘဝေ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.၁၂.ပုဗ္ဗေနိဝါသကထာယံ) ခန္ဓာ တပ္ပဋိဗဒ္ဓနာမဂေါတ္တာနိ စ သဗ္ဗံ ပုဗ္ဗေနိဝါသန္တေဝ သင်္ဂဟိတန္တိ အာဟ ‘‘ကိံ ဝိဒိတံ ကရောတိ? ပုဗ္ဗေနိဝါသ’’န္တိ. မောဟော ပဋိစ္ဆာဒကဋ္ဌေန‘‘တမော’’တိ ဝုစ္စတိ ‘‘တမော ဝိယာ’’တိ ကတွာ. ဩဘာသကရဏဋ္ဌေနာတိ ကာတဗ္ဗတော ကရဏံ၊ ဩဘာသောဝ ကရဏံ၊ အတ္တနော ပစ္စယေန ဩဘာသဘာဝေန နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗဋ္ဌေနာတိ အတ္ထော. သေသံ ပသံသာဝစနန္တိ ပဋိပက္ခဝိဓမနပဝတ္တိဝိသေသာနံ ဗောဓနတော ဝုတ္တံ. အဝိဇ္ဇာ ဝိဟတာတိ ဧတေန ဝိဇ္ဇနဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ဒီပိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယသ္မာ ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပန္နာတိ ဧတေန ဝိဇ္ဇာပဋိပက္ခာ အဝိဇ္ဇာ၊ ပဋိပက္ခတာ စဿာ ပဟာတဗ္ဗဘာဝေန ဝိဇ္ဇာယ စ ပဟာယကဘာဝေနာတိ ဒဿေတိ. ဧသ နယော ဣတရသ္မိမ္ပိ ပဒဒွယေတိ ဣမိနာ တမော ဝိဟတော ဝိနဋ္ဌော. ကသ္မာ? ယသ္မာ အာလောကော ဥပ္ပန္နောတိ ဣမမတ္ထံ အတိဒိသတိ. ပေသိတတ္တဿာတိ ယထာဓိပ္ပေတတ္ထသိဒ္ဓိံ ပတိ ဝိဿဋ္ဌစိတ္တဿ. ယထာ အပ္ပမတ္တဿာတိ အညဿပိ ကဿစိ မာဒိသဿာတိ အဓိပ္ပါယော.

ပုဗ္ဗေနိဝါသကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၅၃. ဣဓာတိ ဘယဘေရဝသုတ္တေ ဝုတ္တံ. ဣဓ အယံ ဝိသေသောတိ ယောဇနာ. ဝုတ္တသဒိသမေဝ ‘‘မေတိ မယာ’’တိအာဒိနာ. ပရိကမ္မကိစ္စန္တိ ‘‘အဘိညာပါဒကစတုတ္ထဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ သဗ္ဗပစ္ဆိမာ နိသဇ္ဇာ အာဝဇ္ဇိတဗ္ဗာ’’တိအာဒိနာ၊ ကသိဏာရမ္မဏံ အဘိညာပါဒကဇ္ဈာနံ သဗ္ဗာကာရေန အဘိနီဟာရက္ခမံ ကတွာ’’တိအာဒိနာ စ ဝုတ္တေန ပရိကမ္မေန ကိစ္စံ ပယောဇနံ နတ္ထိ. န တေန ဣဓ အတ္ထောတိ တေန ဘာဝနာနယေန ဣဓ ပါဠိယာ အတ္ထဝဏ္ဏနာယံ အတ္ထော နတ္ထိ တထာဘာဝနာယ ဣဓ အနဓိပ္ပေတတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော.

ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အာသဝက္ခယဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ

၅၄. ဝိပဿနာပါဒကန္တိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.၁၄.အာသဝက္ခယဉာဏကထာယံ၊ ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၂၄၈၊ အ. နိ. ဋီ. ၂.၃.၅၉) ဝိပဿနာယ ပဒဋ္ဌာနဘူတံ. ဝိပဿနာ စ တိဝိဓာ ဝိပဿနကပုဂ္ဂလဘေဒေန. မဟာဗောဓိသတ္တာနဉှိ ပစ္စေကဗောဓိသတ္တာနဉ္စ ဝိပဿနာ စိန္တာမယဉာဏသံဝဒ္ဓိတတ္တာ သယမ္ဘုဉာဏဘူတာ၊ ဣတရေသံ သုတမယဉာဏသံဝဒ္ဓိတတ္တာ ပရောပဒေသသမ္ဘူတာ၊ သာ ‘‘ဌပေတွာ နေဝသညာနာသညာယတနံ အဝသေသရူပါရူပဇ္ဈာနာနံ အညတရတော ဝုဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိနာ အနေကဓာ အရူပမုခဝသေန စတုဓာတုဝဝတ္ထာနေ ဝုတ္တာနံ တေသံ တေသံ ဓာတုပရိဂ္ဂဟမုခါနံ အညတရမုခဝသေန အနေကဓာဝ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၃၀၆) နာနာနယတော ဝိဘာဝိတာ. မဟာဗောဓိသတ္တာနံ ပန စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿမုခေန ပဘေဒဂမနတော နာနာနယံ သဗ္ဗညုတညာဏသန္နိဿယဿ အရိယမဂ္ဂဉာဏဿ အဓိဋ္ဌာနဘူတံ ပုဗ္ဗဘာဂဉာဏဂဗ္ဘံ ဂဏှာပေန္တံ ပရိပါကံ ဂစ္ဆန္တံ ပရမဂမ္ဘီရသဏှသုခုမတရံ အနညသာဓာရဏံ ဝိပဿနာဉာဏံ ဟောတိ၊ ယံ အဋ္ဌကထာသု မဟာဝဇိရဉာဏန္တိ ဝုစ္စတိ. ယဿ စ ပဝတ္တိဝိဘာဂေန စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿပ္ပဘေဒဿ ပါဒကဘာဝေန သမာပဇ္ဇိယမာနာ စတုဝီသတိကောဋိသတသဟဿသင်္ခါ ဒေဝသိကံ သတ္ထု ဝဠဉ္ဇနကသမာပတ္တိယော ဝုစ္စန္တိ၊ သွာယံ ဗုဒ္ဓါနံ ဝိပဿနာစာရော ပရမတ္ထမဉ္ဇူသာယ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသံဝဏ္ဏနာယ (ဝိသုဒ္ဓိ. မဟာဋီ. ၁.၁၄၄) ဥဒ္ဒေသတော ဒဿိတော၊ အတ္ထိကေဟိ တတော ဂဟေတဗ္ဗောတိ.

အာသဝါနံ ခေပနတော သမုစ္ဆိန္ဒနတော အာသဝက္ခယော၊ အရိယမဂ္ဂေါ၊ ဥက္ကဋ္ဌနိဒ္ဒေသဝသေန အရဟတ္တမဂ္ဂဂ္ဂဟဏံ. အာသဝါနံ ခယေ ဉာဏံ အာသဝက္ခယဉာဏန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘တတြ စေတံ ဉာဏ’’န္တိ ဝတွာ ခယေတိ စ အာဓာရေ ဘုမ္မံ၊ န ဝိသယေတိ ဒဿေန္တော ‘‘တပ္ပရိယာ ပန္နတ္တာ’’တိ အာဟ. ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ဒုက္ခဿ အရိယသစ္စဿ တဒါ ပစ္စက္ခတော ဂဟိတဘာဝဒဿနံ. ဧတ္တကံ ဒုက္ခန္တိ ဒုက္ခဿ အရိယသစ္စဿ တဒါ ပစ္စက္ခတော ဂဟိတဘာဝဒဿနံ. ဧတ္တကံ ဒုက္ခန္တိ တဿ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဂဟိတဘာဝဒဿနံ. န ဣတော ဘိယျောတိ အနဝသေသေတွာ ဂဟိတဘာဝဒဿနံ. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗမ္ပိ ဒုက္ခသစ္စ’’န္တိအာဒိ. သရသလက္ခဏပဋိဝေဓေနာတိ သဘာဝသင်္ခါတဿ လက္ခဏဿ အသမ္မောဟတော ပဋိဝိဇ္ဈနေန. အသမ္မောဟပဋိဝေဓောတိ စ ယထာ တသ္မိံ ဉာဏေ ပဝတ္တေ ပစ္ဆာ ဒုက္ခဿ သရူပါဒိပရိစ္ဆေဒေ သမ္မောဟော န ဟောတိ၊ တထာ ပဝတ္တိ. တေနာဟ ‘‘ယထာဘူတံ အဗ္ဘညာသိ’’န္တိ. ယံ ဌာနံ ပတွာတိ ယံ နိဗ္ဗာနံ မဂ္ဂဿ အာရမ္မဏပစ္စယဋ္ဌေန ကာရဏဘူတံ အာဂမ္မ. တဒုဘယဝတော ဟိ ပုဂ္ဂလဿ ပတ္တိ တဒုဘယဿ ပတ္တီတိ ဝုတ္တံ. ပတွာတိ ဝါ ပါပုဏနဟေတု. အပ္ပဝတ္တိန္တိ အပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တံ. တေ ဝါ နပ္ပဝတ္တန္တိ ဧတ္ထာတိ အပ္ပဝတ္တိ၊ နိဗ္ဗာနံ. တဿာတိ ဒုက္ခနိရောဓဿ. သမ္ပာပကန္တိ သစ္ဆိကိရိယာဝသေန သမ္မဒေဝ ပါပကံ.

ကိလေသဝသေနာတိ အာသဝသင်္ခါတကိလေသဝသေန. ယသ္မာ အာသဝါနံ ဒုက္ခသစ္စပရိယာယော တပ္ပရိယာပန္နတ္တာ၊ သေသသစ္စာနဉ္စ တံသမုဒယာဒိပရိယာယော အတ္ထိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ. ‘‘ပရိယာယတော’’တိ. ဒဿေန္တော သစ္စာနီတိ ယောဇနာ. အာသဝါနံယေဝ စေတ္ထ ဂဟဏံ ‘‘အာသဝါနံ ခယဉာဏာယာ’’တိ အာရဒ္ဓတ္တာ. တထာ ဟိ အာသဝဝိမုတ္တိ သီသေနေဝ သဗ္ဗသံကိလေသဝိမုတ္တိ ဝုတ္တာ. ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယထာဘူတံ အဗ္ဘညာသိ’’န္တိအာဒိနာ မိဿကမဂ္ဂေါ ဣဓ ကထိတောတိ ‘‘သဟ ဝိပဿနာယ ကောဋိပ္ပတ္တံ မဂ္ဂံ ကထေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ သစ္စပဋိဝေဓဿ တဒါ အတီတကာလိကတ္တာ ‘‘ယထာဘူတံ အဗ္ဘညာသိ’’န္တိ ဝတွာပိ အဘိသမယကာလေ တဿ ပစ္စုပ္ပန္နတံ ဥပါဒါယ ‘‘ဧဝံ ဇာနတော ဧဝံ ပဿတော’’တိ ဝတ္တမာနကာလေန နိဒ္ဒေသော ကတော. သော စ ကာမံ မဂ္ဂက္ခဏတော ပရံ ယာဝဇ္ဇတနာ အတီတကာလိကော ဧဝ၊ သဗ္ဗပဌမံ ပနဿ အတီတကာလိကတ္တံ ဖလက္ခဏေန ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘ဝိမုစ္စိတ္ထာတိ ဣမိနာ ဖလက္ခဏံ ဒဿေတီ’’တိ. ဇာနတော ပဿတောတိ ဝါ ဟေတုနိဒ္ဒေသောယံ. ဇာနနဟေတု ဒဿနဟေတု ကာမာသဝါ စိတ္တံ ဝိမုစ္စိတ္ထာတိ ယောဇနာ. ဘဝါသဝဂ္ဂဟဏေနေဝ စေတ္ထ ဘဝရာဂဿ ဝိယ ဘဝဒိဋ္ဌိယာပိ သမဝရောဓောတိ ဒိဋ္ဌာသဝဿပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ခီဏာဇာတီတိအာဒီဟိ ပဒေဟိ. တဿာတိ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏဿ. ဘူမီန္တိ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ. န တာဝဿ အတီတာ ဇာတိ ခီဏာ မဂ္ဂဘာဝနာယာတိ အဓိပ္ပါယော. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ပုဗ္ဗေဝ ခီဏတ္တာ’’တိ. န အနာဂတာ အဿဇာတိ ခီဏာတိ ယောဇနာ. န အနာဂတာတိ စ အနာဂတတ္တသာမညံ ဂဟေတွာ လေသေန စောဒေတိ. တေနာဟ ‘‘အနာဂတေ ဝါယာမာဘာဝတော’’တိ၊ အနာဂတဝိသေသော ပနေတ္ထ အဓိပ္ပေတော၊ တဿ စ ခေပနေ ဝါယာမောပိ လဗ္ဘတေဝ. တေနာဟ ‘‘ယာ ပန မဂ္ဂဿာ’’တိအာဒိ. ဧကစတုပဉ္စဝေါကာရဘဝေသူတိ ဘဝတ္တယဂ္ဂဟဏံ ဝုတ္တနယေန အနဝသေသတော ဇာတိယာ ခီဏဘာဝဒဿနတ္ထံ. တန္တိ ယထာဝုတ္တံ ဇာတိံ. သောတိ ဘဂဝါ.

ဗြဟ္မစရိယဝါသော နာမ ဣဓ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဿ နိဗ္ဗတ္တနမေဝါတိ အာဟ ‘‘နိဋ္ဌိတ’’န္တိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ စတူသု သစ္စေသု ပရိညာဒိကိစ္စသာဓနဝသေန ပဝတ္တမာနာယ သမ္မာ သင်္ကပ္ပါဒီနမ္ပိ ဒုက္ခသစ္စေ ပရိညာဘိသမယာနုဂုဏာ ပဝတ္တိ၊ ဣတရသစ္စေသု စ နေသံ ပဟာနာဘိသမယာဒိဝသေန ပဝတ္တိ ပါကဋာ ဧဝ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ ပရိညာပဟာနသစ္ဆိကိရိယာဘာဝနာဝသေနာ’’တိ. ဣတ္ထတ္တာယာတိ ဣမေ ပကာရာ ဣတ္ထံ၊ တဗ္ဘာဝေါ ဣတ္ထတ္တံ၊ တဒတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေ ပန ပကာရာ အရိယမဂ္ဂဗျာပါရဘူတာ ပရိညာဒယော ဣဓာဓိပ္ပေတာတိ အာဟ ‘‘ဧဝံသောဠသကိစ္စဘာဝါယာ’’တိ. တေ ဟိ မဂ္ဂံ ပစ္စဝေက္ခတော မဂ္ဂါနုဘာဝေန ပါကဋာ ဟုတွာ ဥပဋ္ဌဟန္တိ၊ ပရိညာဒီသု စ ပဟာနမေဝ ပဓာနံ တဒတ္ထတ္တာ ဣတရေသန္တိ အာဟ ‘‘ကိလေသက္ခယာယဝါ’’တိ. ပဟီနကိလေသပစ္စဝေက္ခဏဝသေန ဝါ ဧတံ ဝုတ္တံ. ဣတ္ထတ္တာယာတိ နိဿက္ကေ သမ္ပဒါနဝစနန္တိ အာဟ ‘‘ဣတ္ထဘာဝတော’’တိ. အပရံ အနာဂတံ. ဣမေ ပန စရိမတ္တဘာဝသင်္ခါတာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ. ပရိညာတာ တိဋ္ဌန္တီတိ ဧတေန တေသံ အပ္ပတိဋ္ဌတံ ဒဿေတိ. အပရိညာမူလကာ ဟိ ပတိဋ္ဌာ. ယထာဟ ‘‘ကဗဠီကာရေ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရေ အတ္ထိ ရာဂေါ အတ္ထိ နန္ဒီ အတ္ထိ တဏှာ၊ ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှ’’န္တိအာဒိ (သံ. နိ. ၂.၆၄၊ မဟာနိ. ၇၊ ကထာ. ၂၉၆). တေနေဝါဟ ‘‘ဆိန္နမူလကာ ရုက္ခာ ဝိယာ’’တိအာဒိ.

ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏပရိဂ္ဂဟိတံ၊ န ပဌမဒုတိယဉာဏဒွယာဓိဂမံ ဝိယ ကေဝလန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဒဿေန္တော နိဂမနဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော. သရူပတော ဟိ တံ ပုဗ္ဗေ ဒဿိတမေဝါတိ. ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏေန အတီတာရမ္မဏသဘာဂတာယ တဗ္ဘာဝီဘာဝတော စ အတီတံသဉာဏံ သင်္ဂဟေတွာတိ ယောဇနာ. တတ္ထ အတီတံသဉာဏန္တိ အတီတခန္ဓာယတနဓာတုသင်္ခါတေ အတီတကောဋ္ဌာသေ အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ. ဒိဗ္ဗစက္ခုနာတိ သပရိဘဏ္ဍေန ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏေန. ပစ္စုပ္ပန္နံသော စ အနာဂတံသော စ ပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတံသံ၊ တတ္ထ ဉာဏံ ပစ္စုပ္ပန္နာနာဂတံသဉာဏံ. သကလလောကိယလောကုတ္တရဂုဏန္တိ ဧတေန သဗ္ဗံ လောကံ ဥတ္တရိတွာ အဘိဘုယျ ဌိတတ္တာ သဗ္ဗညုတညာဏဿ ဝိယ သေသာသာဓာရဏဉာဏဿ ဗလဉာဏအာဝေဏိကဗုဒ္ဓဓမ္မာဒီနမ္ပိ အနညသာဓာရဏာနံ ဗုဒ္ဓဂုဏာနံ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗေပိ သဗ္ဗညုဂုဏေ သင်္ဂဟေတွာ’’တိ.

အာသဝက္ခယဉာဏကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အရညဝါသကာရဏဝဏ္ဏနာ

၅၅. သိယာ ခေါ ပန တေ ဗြာဟ္မဏာတိ ဧတ္ထ သိယာတိ ‘‘အပ္ပေဝါ’’တိ ဣမိနာ သမာနတ္ထော နိပါတော၊ တသ္မာ ‘ဗြာဟ္မဏ၊ အပ္ပေဝ ခေါ ပန တေ ဧဝမဿာ’တိ အတ္ထော. ယံ ပန အဋ္ဌကထာယံ ‘‘ကဒါစီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တမ္ပိ ဣမမေဝတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ အကာရဏံ ဗြာဟ္မဏေန ပရိကပ္ပိတမတ္ထံ ပဋိပက္ခိပိတွာ အတ္တနော အဓိပ္ပေတံ ကာရဏံ ဒဿေန္တော. အတ္ထောဝ ဖလံ တဒဓီနဝုတ္တိတာယ ဝသော ဧတဿာတိ အတ္ထဝသော၊ ဟေတူတိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အတ္တနော စ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရန္တိ ဧတေန သတ္ထာ အတ္တနော ဝိဝေကာဘိရတိံ ပကာသေတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မော နာမာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဣရိယာပထဝိဟာရာနန္တိ ဣရိယာပထပဝတ္တီနံ. တပ္ပဝတ္တိယော ဟိ ဧကသ္မိံ ဣရိယာပထေ ဥပ္ပန္နဒုက္ခံ အညေန ဣရိယာပထေန ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ ဟရဏတော ဝိဟာရာတိ ဝုစ္စန္တိ. ပစ္ဆိမဉ္စ ဇနတံ အနုကမ္ပမာနောတိ ဧတေန ယော အာဒိတော ဗြာဟ္မဏေန ‘‘ဘဝံ တေသံ ဂေါတမော ပုဗ္ဗင်္ဂမော။ပေ။ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တော၊ ယော စ တထာ ‘‘ဧဝမေတံ ဗြာဟ္မဏာ’’တိအာဒိနာ အတ္တနာ သမ္ပဋိစ္ဆိတော၊ တမေဝ အတ္ထံ နိဂမနဝသေန ဒဿေန္တော ယထာနုသန္ဓိနာဝ သတ္ထာ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ.

အရညဝါသကာရဏဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒေသနာနုမောဒနာဝဏ္ဏနာ

၅၆. ဧဝံ နိဋ္ဌာပိတာယ ဒေသနာယ ဗြာဟ္မဏော တတ္ထ ဘဂဝတိ ပသာဒံ ပဝေဒေန္တော ‘‘အဘိက္ကန္တ’’န္တိအာဒိမာဟ. အဘိက္ကန္တာတိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၁.၁၅.ဒေသနာနုမောဒနကထာ၊ ဒီ. နိ. ဋီ. ၁.၂၅၀၊ သံ. နိ. ဋီ. ၁.၁.၁၊ အ. နိ. ဋီ. ၂.၂.၁၆) အတိက္ကန္တာ၊ ဝိဂတာတိ အတ္ထောတိ အာဟ ‘‘ခယေ ဒိဿတီ’’တိ. တေနေဝ ဟိ ‘‘နိက္ခန္တော ပဌမော ယာမော’’တိ ဝုတ္တံ. အဘိက္ကန္တတရောတိ အတိဝိယ ကန္တတရော မနောရမော. တာဒိသော စ သုန္ဒရော ဘဒ္ဒကော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘သုန္ဒရေ ဒိဿတီ’’တိ.

ကောတိ ဒေဝနာဂယက္ခဂန္ဓဗ္ဗာဒီသု ကော ကတမော. မေတိ မမ. ပါဒါနီတိ ပါဒေ. ဣဒ္ဓိယာတိ ဣမာယ ဧဝရူပါယ ဒေဝိဒ္ဓိယာ. ယသသာတိ ဣမိနာ ဧဒိသေန ပရိဝါရေန ပရိဇနေန. ဇလန္တိ ဝိဇ္ဇောတမာနော. အဘိက္ကန္တေနာတိ အတိဝိယ ကန္တေန ကမနီယေန အဘိရူပေန. ဝဏ္ဏေနာတိ ဆဝိဝဏ္ဏေန သရီရဝဏ္ဏနိဘာယ. သဗ္ဗာ ဩဘာသယံ ဒိသာတိ ဒသပိ ဒိသာ ဩဘာသေန္တော ပဘာသေန္တော၊ စန္ဒော ဝိယ သူရိယော ဝိယ စ ဧကောဘာသံ ဧကာလောကံ ကရောန္တောတိ ဂါထာယ အတ္ထော. အဘိရူပေတိ ဥဠာရရူပေ သမ္ပန္နရူပေ.

‘‘စောရော စောရော၊ သပ္ပေါ သပ္ပေါ’’တိအာဒီသု ဘယေ အာမေဍိတံ. ‘‘ဝိဇ္ဈ ဝိဇ္ဈ၊ ပဟရ ပဟရာ’’တိအာဒီသု ကောဓေ၊ ‘‘သာဓု သာဓူတိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၂၇၊ သံ. နိ. ၂.၁၂၇၊ ၃.၃၅၊ ၅.၁၀၈၅) ပသံသာယံ၊ ‘‘ဂစ္ဆ ဂစ္ဆ၊ လုနာဟိ လုနာဟီ’’တိအာဒီသု တုရိတေ၊ ‘‘အာဂစ္ဆ အာဂစ္ဆာ’’တိအာဒီသု ကောတူဟလေ၊ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဗုဒ္ဓေါတိ စိန္တေန္တော’’တိအာဒီသု (ဗု. ဝံ. ၂.၄၄) အစ္ဆရေ၊ ‘‘အဘိက္ကမထာယသ္မန္တော၊ အဘိက္ကမထာယသ္မန္တော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၂၀၊ အ. နိ. ၉.၁၁) ဟာသေ၊ ‘‘ကဟံ ဧကပုတ္တက၊ ကဟံ ဧကပုတ္တကာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၃၅၃၊ သံ. နိ. ၂.၆၃) သောကေ၊ ‘‘အဟော သုခံ အဟော သုခ’’န္တိအာဒီသု (ဥဒါ. ၂၀၊ ဒီ. နိ. ၃.၃၀၅၊ စူဠဝ. ၃၃၂) ပသာဒေ. စ-သဒ္ဒေါ အဝုတ္တသမုစ္စယတ္ထော. တေန ဂရဟာအသမ္မာနာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. တတ္ထ ‘‘ပါပေါ ပါပေါ’’တိအာဒီသု ဂရဟာယံ. ‘‘အဘိရူပက အဘိရူပကာ’’တိအာဒီသု အသမ္မာနေ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

နယိဒံ အာမေဍိတဝသေန ဒွိက္ခတ္တုံ ဝုတ္တံ၊ အထ ခေါ အတ္ထဒွယဝသေနာတိ ဒဿေန္တော ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. အဘိက္ကန္တန္တိ ဝစနံ အပေက္ခိတွာ နပုံသကလိင်္ဂဝသေန ဝုတ္တံ၊ တံ ပန ဘဂဝတော ဝစနံ ဓမ္မဿ ဒေသနာတိ ကတွာ တထာ ဝုတ္တံ. အတ္ထမတ္တဒဿနံ ဝါ ဧတံ၊ တသ္မာ အတ္ထဝသေန လိင်္ဂဝိဘတ္တိဝိပရိဏာမော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒုတိယပဒေပိ ဧသေဝ နယော. ဒေါသနာသနတောတိ ရာဂါဒိကိလေသဒေါသဝိဓမနတော၊ ဂုဏာဓိဂမနတောတိ သီလာဒိဂုဏာနံ သမ္ပာပနတော. ယေ ဂုဏေ ဒေသနာ အဓိဂမေတိ၊ တေသု ပဓာနဘူတာ ဒဿေတဗ္ဗာတိ တေ ပဓာနဘူတေ တာဝ ဒဿေတုံ ‘‘သဒ္ဓါဇနနတော ပညာဇနနတော’’တိ ဝုတ္တံ. သဒ္ဓါပမုခါ ဟိ လောကိယာ ဂုဏာ၊ ပညာပမုခါ လောကုတ္တရာ. သီလာဒိအတ္ထသမ္ပတ္တိယာ သာတ္ထတော၊ သဘာဝနိရုတ္တိသမ္ပတ္တိယာ သဗျဉ္ဇနတော. သုဝိညေယျသဒ္ဒပယောဂတာယ ဥတ္တာနပဒတော၊ သဏှသုခုမဘာဝေန ဒုဗ္ဗိညေယျတ္ထတာယ ဂမ္ဘီရတ္ထတော. သိနိဒ္ဓမုဒုမဓုရသဒ္ဒပယောဂတာယ ကဏ္ဏသုခတော၊ ဝိပုလဝိသုဒ္ဓပေမနီယတ္ထတာယ ဟဒယင်္ဂမတော. မာနာတိမာနဝိဓမနေန အနတ္တုက္ကံသနတော၊ ထမ္ဘသာရမ္ဘမဒ္ဒနေန အပရဝမ္ဘနတော. ဟိတာဓိပ္ပါယပဝတ္တိယာ ပရေသံ ရာဂပရိဠာဟာဒိဝူပသမနေန စ ကရုဏာသီတလတော၊ ကိလေသန္ဓကာရဝိဓမနေန ပညာဝဒါတတော. ကရဝီကရုတမဉ္ဇုတာယ အာပါထရမဏီယတော၊ ပုဗ္ဗာပရာဝိရုဒ္ဓသုဝိသုဒ္ဓတ္ထတာယ ဝိမဒ္ဒက္ခမတော. အာပါထရမဏီယတာယ ဧဝ သုယျမာနသုခတော၊ ဝိမဒ္ဒက္ခမတာယ ဟိတဇ္ဈာသယပ္ပဝတ္တိတတာယ စ ဝီမံသိယမာနဟိတတော. ဧဝမာဒီဟီတိ အာဒိသဒ္ဒေန သံသာရစက္ကနိဝတ္တနတော၊ သဒ္ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနတော၊ မိစ္ဆာဝါဒဝိဓမနတော၊ သမ္မာဝါဒပတိဋ္ဌာပနတော၊ အကုသလမူလသမုဒ္ဓရဏတော၊ ကုသလမူလသံရောပနတော၊ အပါယဒွါရပိဓာနတော၊ သဂ္ဂမဂ္ဂဒွါရဝိဝရဏတော၊ ပရိယုဋ္ဌာနဝူပသမနတော၊ အနုသယသမုဂ္ဃါတနတောတိ ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

အဓောမုခဋ္ဌပိတန္တိ ကေနစိ အဓောမုခံ ဌပိတံ. ဟေဋ္ဌာမုခဇာတန္တိ သဘာဝေနေဝ ဟေဋ္ဌာမုခဇာတံ. ဥဂ္ဃါဋေယျာတိ ဝိဝဋံ ကရေယျ. ဟတ္ထေ ဂဟေတွာတိ ‘‘ပုရတ္ထာဘိမုခေါ၊ ဥတ္တရာဘိမုခေါ ဝါ ဂစ္ဆာ’’တိအာဒီနိ အဝတွာ ဟတ္ထေ ဂဟေတွာ ‘‘နိဿန္ဒေဟံ ဧသ မဂ္ဂေါ၊ ဧဝံ ဂစ္ဆာ’’တိ ဝဒေယျ. ကာဠပက္ခစာတုဒ္ဒသီတိ ကာဠပက္ခေ စာတုဒ္ဒသီ.

နိကုဇ္ဇိတံ အာဓေယျဿ အနာဓာရဘူတံ ဘာဇနံ အာဓာရဘာဝါပါဒနဝသေန ဥက္ကုဇ္ဇေယျ. ဟေဋ္ဌာမုခဇာတတာယ သဒ္ဓမ္မဝိမုခံ၊ အဓောမုခဋ္ဌပိတတာယ အသဒ္ဓမ္မေ ပတိတန္တိ ဧဝံ ပဒဒွယံ ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗံ၊ န ယထာသင်္ချံ. ကာမံ ကာမစ္ဆန္ဒာဒယောပိ ပဋိစ္ဆာဒကာ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ပန သဝိသေသံ ပဋိစ္ဆာဒိကာတိ အာဟ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂဟနပဋိစ္ဆန္န’’န္တိ. တေနာဟ ဘဂဝါ ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝဇ္ဇံ ဝဒါမီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၃၁၀). သဗ္ဗော အပါယဂါမိမဂ္ဂေါ ကုမ္မဂ္ဂေါ ‘‘ကုစ္ဆိတော မဂ္ဂေါ’’တိ ကတွာ. သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနံ ဥဇုပဋိပက္ခတာယ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအာဒယော အဋ္ဌ မိစ္ဆတ္တဓမ္မာ မိစ္ဆာမဂ္ဂေါ. တေနေဝ ဟိ တဒုဘယပဋိပက္ခတံ သန္ဓာယ ‘‘သဂ္ဂမောက္ခမဂ္ဂံ အာစိက္ခန္တေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. သပ္ပိအာဒိသန္နိဿယော ပဒီပေါ န တထာ ဥဇ္ဇလော၊ ယထာ တေလသန္နိဿယောတိ တေလပဇ္ဇောတဂ္ဂဟဏံ. ဧတေဟိ ပရိယာယေဟီတိ ဧတေဟိ နိကုဇ္ဇိတုက္ကုဇ္ဇနပဋိစ္ဆန္နဝိဝရဏာဒိဥပမောပမိတဗ္ဗပကာရေဟိ၊ ဧတေဟိ ဝါ ယထာဝုတ္တေဟိ သောဠသာရမ္မဏပရိဂ္ဂဟအသမ္မောဟဝိဟာရဒိဗ္ဗဝိဟာရဝိဘာဝနပရိယာယေဟိ ဝိဇ္ဇာတ္တယဝိဘာဝနာပဒေသေန အတ္တနော သဗ္ဗညုဂုဏဝိဘာဝနပရိယာယေဟိ စ. တေနာဟ ‘‘အနေကပရိယာယေန ဓမ္မော ပကာသိတော’’တိ.

ဒေသနာနုမောဒနာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပသန္နကာရဝဏ္ဏနာ

ပသန္နကာရန္တိ ပသန္နေဟိ ကာတဗ္ဗံ သက္ကာရံ. သရဏန္တိ ပဋိသရဏံ. တေနာဟ ‘‘ပရာယဏ’’န္တိ. ပရာယဏဘာဝေါ စ အနတ္ထနိသေဓနေန အတ္ထသမ္ပဋိပါဒနေန စ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အဃဿ တာတာ ဟိတဿ စ ဝိဓာတာ’’တိ. အဃဿာတိ ဒုက္ခတောတိ ဝဒန္တိ၊ ပါပတောတိ ပန ယုတ္တံ. နိဿက္ကေ စေတံ သာမိဝစနံ. ဧတ္ထ စ နာယံ ဂမိ-သဒ္ဒေါ နီ-သဒ္ဒါဒယော ဝိယ ဒွိကမ္မကော၊ တသ္မာ ယထာ ‘‘အဇံ ဂါမံ နေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ ‘‘ဂေါတမံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဝတ္တုံ န သက္ကာ၊ ‘‘သရဏန္တိ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ. ဣတိ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ လုတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ တဿ စာယမတ္ထော – ဂမနဉ္စ တဒဓိပ္ပါယေန ဘဇနံ၊ တထာ ဇာနနံ ဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဣတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘဇာမီတိအာဒီသု ပုရိမဿ ပုရိမဿ ပစ္ဆိမံ ပစ္ဆိမံ အတ္ထဝစနံ. ဘဇနံ ဝါ သရဏာဓိပ္ပါယေန ဥပသင်္ကမနံ၊ သေဝနံ သန္တိကာဝစရတာ၊ ပယိရုပါသနံ ဝတ္တပဋိဝတ္တကရဏေန ဥပဋ္ဌာနန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ အနညသရဏတံယေဝ ဒီပေတိ. ‘‘ဂစ္ဆာမီ’’တိ ပဒဿ ကထံ ‘‘ဗုဇ္ဈာမီ’’တိ အယမတ္ထော လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘ယေသဉှီ’’တိအာဒိ.

အဓိဂတမဂ္ဂေ၊သစ္ဆိကတနိရောဓေတိ ပဒဒွယေနပိ ဖလဋ္ဌာ ဧဝ ဒဿိတာ၊ န မဂ္ဂဋ္ဌာတိ တေ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ စာ’’တိ အာဟ. နနု စ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနောပိ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇတီတိ ဝုစ္စတီတိ? ကိဉ္စာပိ ဝုစ္စတိ၊ နိပ္ပရိယာယေန ပန မဂ္ဂဋ္ဌာ ဧဝ တထာ ဝတ္တဗ္ဗာ၊ န ဣတရေ နိယာမောက္ကမနာဘာဝတော. တထာ ဟိ တေ ဧဝ ‘‘အပါယေသု အပတမာနေ ဓာရေတီ’’တိ ဝုတ္တာ. သမ္မတ္တနိယာမောက္ကမနေန ဟိ အပါယဝိနိမုတ္တိသမ္ဘဝေါ. အက္ခာယတီတိ ဧတ္ထ ဣတိ-သဒ္ဒေါ အာဒိအတ္ထော၊ ပကာရတ္ထော ဝါ. တေန ‘‘ယာဝတာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ၊ ဝိရာဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတီ’’တိ သုတ္တပဒံ (အ. နိ. ၄.၃၄၊ ဣတိဝု. ၉၀) သင်္ဂဏှာတိ၊ ဝိတ္ထာရောတိ ဝါ ဣမိနာ. ဧတ္ထ စ အရိယမဂ္ဂေါ နိယျာနိကတာယ၊ နိဗ္ဗာနံ တဿ တဒတ္ထသိဒ္ဓိဟေတုတာယာတိ ဥဘယမေဝေတ္ထ နိပ္ပရိယာယေန ဓမ္မောတိ ဝုတ္တော. နိဗ္ဗာနဉှိ အာရမ္မဏပစ္စယဘူတံ လဘိတွာ အရိယမဂ္ဂဿ တဒတ္ထသိဒ္ဓိ၊ အရိယဖလာနံ ‘‘ယသ္မာ တာယ သဒ္ဓါယ အဝူပသန္တာယာ’’တိအာဒိဝစနတော မဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္နာနံ ကိလေသာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပဟာနကိစ္စတာယ နိယျာနာနုဂုဏတာယ နိယျာနပရိယောသာနတာယ စ. ပရိယတ္တိဓမ္မဿ ပန နိယျာနဓမ္မသမဓိဂမဟေတုတာယာတိ ဣမိနာ ပရိယာယေန ဓမ္မဘာဝေါ လဗ္ဘတိ ဧဝ၊ သွာယမတ္ထော ပါဌာရုဠှော ဧဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘န ကေဝလ’’န္တိအာဒိမာဟ.

ကာမရာဂေါ ဘဝရာဂေါတိ ဧဝမာဒိဘေဒေါ သဗ္ဗောပိ ရာဂေါ ဝိရဇ္ဇတိ ပဟီယတိ ဧတေနာတိ ရာဂဝိရာဂေါတိ မဂ္ဂေါ ကထိတော. ဧဇာသင်္ခါတာယ တဏှာယ အန္တောနိဇ္ဈာနလက္ခဏဿ သောကဿ စ တဒုပ္ပတ္တိယံ သဗ္ဗသော ပရိက္ခီဏတ္တာ အနေဇမသောကန္တိ ဖလံ ကထိတံ. အပ္ပဋိကူလန္တိ အဝိရောဓဒီပနတော ကေနစိ အဝိရုဒ္ဓံ၊ ဣဋ္ဌံ ပဏီတန္တိ ဝါ အတ္ထော. ပဂုဏရူပေန ပဝတ္တိတတ္တာ၊ ပကဋ္ဌဂုဏဝိဘာဝနတော ဝါ ပဂုဏံ. ယထာဟ ‘‘ဝိဟိံသသညီ ပဂုဏံ န ဘာသိံ၊ ဓမ္မံ ပဏီတံ မနုဇေသု ဗြဟ္မေ’’တိ. သဗ္ဗဓမ္မက္ခန္ဓာ ကထိတာတိ ယောဇနာ.

ဒိဋ္ဌိသီလသင်္ဃာတေနာတိ ‘‘ယာယံ ဒိဋ္ဌိ အရိယာ နိယျာနိကာ နိယျာတိ တက္ကရဿ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယာယ၊ တထာရူပါယ ဒိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌိသာမညဂတော ဝိဟရတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၂၄၊ ၃၅၆၊ မ. နိ. ၁.၄၉၂၊ ၃.၅၄) ဧဝံ ဝုတ္တာယ ဒိဋ္ဌိယာ၊ ‘‘ယာနိ တာနိ သီလာနိ အခဏ္ဍာနိ အစ္ဆိဒ္ဒါနိ အသဗလာနိ အကမ္မာသာနိ ဘုဇိဿာနိ ဝိညုပ္ပသတ္ထာနိ အပရာမဋ္ဌာနိ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနိ၊ တထာရူပေဟိ သီလေဟိ သီလသာမညဂတော ဝိဟရတီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၂၄၊ မ. နိ. ၁.၄၉၂၊ ၃.၅၄၊ အ. နိ. ၆.၁၂၊ ပရိ. ၂၇၄) ဧဝံ ဝုတ္တာနံ သီလာနဉ္စ သံဟတဘာဝေန၊ ဒိဋ္ဌိသီလသာမညေနာတိ အတ္ထော. သံဟတောတိ ဃဋိတော. အရိယပုဂ္ဂလာ ဟိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဒူရေ ဌိတာပိ အတ္တနော ဂုဏသာမဂ္ဂိယာ သံဟတာ ဧဝ. အဋ္ဌ စ ပုဂ္ဂလ ဓမ္မဒသာ တေတိ တေ ပုရိသယုဂဝသေန စတ္တာရောပိ ပုဂ္ဂလဝသေန အဋ္ဌေဝ အရိယဓမ္မဿ ပစ္စက္ခဒဿာဝိတာယ ဓမ္မဒသာ. တီဏိ ဝတ္ထူနိ သရဏန္တိ ဂမနေန တိက္ခတ္တုံ ဂမနေန စ တီဏိ သရဏဂမနာနိ. ပဋိဝေဒေသီတိ အတ္တနော ဟဒယဂတံ ဝါစာယ ပဝေဒေသိ.

ပသန္နကာရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သရဏဂမနကထာဝဏ္ဏနာ

သရဏဂမနဿ ဝိသယပဘေဒဖလသံကိလေသဘေဒါနံ ဝိယ ကတ္တု စ ဝိဘာဝနာ တတ္ထ ကောသလ္လာယ ဟောတီတိ ‘‘သရဏဂမနေသု ကောသလ္လတ္ထံ သရဏံ။ပေ။ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ တေန ဝိနာ သရဏဂမနဿေဝ အသမ္ဘဝတော. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဝေါဒါနံ န ဂဟိတံ၊ နနု ဝေါဒါနဝိဘာဝနာပိ တတ္ထ ကောသလ္လာဝဟာတိ? သစ္စမေတံ၊ တံ ပန သံကိလေသဂ္ဂဟဏေနေဝ အတ္ထတော ဒီပိတံ ဟောတီတိ န ဂဟိတံ. ယာနိ ဟိ တေသံ သံကိလေသကာရဏာနိ အညာဏာဒီနိ၊ တေသံ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ အနုပ္ပန္နာနံ အနုပ္ပါဒနေန၊ ဥပ္ပန္နာနဉ္စ ပဟာနေန ဝေါဒါနံ ဟောတီတိ. ဟိံသတ္ထဿ သရ-သဒ္ဒဿ ဝသေနေတံ ပဒံ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ‘‘ဟိံသတီတိ သရဏ’’န္တိ ဝတွာ တံ ပန ဟိံသနံ ကေသံ၊ ကထံ၊ ကဿ ဝါတိ စောဒနံ သောဓေန္တော ‘‘သရဏဂတာန’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘယန္တိ ဝဋ္ဋဘယံ. သန္တာသန္တိ စိတ္တုတြာသံ. တေနေဝ စေတသိကဒုက္ခဿ ဂဟိတတ္တာ ဒုက္ခန္တိ ဣဓ ကာယိကံ ဒုက္ခံ. ဒုဂ္ဂတိပရိကိလေသန္တိ ဒုဂ္ဂတိပရိယာပန္နံ သဗ္ဗံ ဒုက္ခံ. တယိဒံ သဗ္ဗံ ပရတော ဖလကထာယံ အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဧတန္တိ ‘‘သရဏ’’န္တိ ပဒံ.

ဧဝံ အဝိသေသတော သရဏသဒ္ဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိသေသတော ဒဿေတုံ ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဟိတေ ပဝတ္တမာနေနာတိ ‘‘သမ္ပန္နသီလာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဟရထာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၆၄၊ ၆၉) အတ္ထေ နိယောဇနေန. အဟိတာ စ နိဝတ္တနေနာတိ ‘‘ပါဏာတိပါတဿ ခေါ ပါပကော ဝိပါကော ပါပကံ အဘိသမ္ပရာယ’’န္တိအာဒိနာ အာဒီနဝဒဿနာဒိမုခေန အနတ္ထတော ဝိနိဝတ္တနေန. ဘယံ ဟိံသတီတိ ဟိတာဟိတေသု အပ္ပဝတ္တိပဝတ္တိဟေတုကံ ဗျသနံ အပ္ပဝတ္တိကရဏေန ဝိနာသေတိ. ဘဝကန္တာရာ ဥတ္တာရဏေန မဂ္ဂသင်္ခါတော ဓမ္မော၊ ဣတရော အဿာသဒါနေန သတ္တာနံ ဘယံ ဟိံသတီတိ ယောဇနာ. ကာရာနန္တိ ဒါနဝသေန ပူဇာဝသေန စ ဥပနီတာနံ သက္ကာရာနံ. ဝိပုလဖလပဋိလာဘကရဏေန သတ္တာနံ ဘယံ ဟိံသတိ အနုတ္တရဒက္ခိဏေယျဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော. ဣမိနာပိ ပရိယာယေနာတိ ဣမိနာပိ ဝိဘဇိတွာ ဝုတ္တေန ကာရဏေန.

‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ၊ သွာက္ခာတော ဓမ္မော၊ သုပ္ပဋိပန္နော သံဃော’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တော တတ္ထ ရတနတ္တယေ ပသာဒေါ တပ္ပသာဒေါ၊ တဒေဝ ရတနတ္တယံ ဂရု ဧတဿာတိ တဂ္ဂရု၊ တဿ ဘာဝေါ တဂ္ဂရုတာ၊ တပ္ပသာဒေါ စ တဂ္ဂရုတာ စ တပ္ပသာဒတဂ္ဂရုတာ၊ တာဟိ. ဝိဓုတဒိဋ္ဌိဝိစိကိစ္ဆာသမ္မောဟအဿဒ္ဓိယာဒိတာယ ဝိဟတကိလေသော. ‘‘တဒေဝ ရတနတ္တယံ ပရာယဏံ ဂတိ တာဏံ လေဏ’’န္တိ ဧဝံ အာကာရေန ပဝတ္တိယာ တပ္ပရာယဏတာကာရပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပါဒေါ သရဏဂမနံ ‘‘သရဏန္တိ ဂစ္ဆတိ ဧတေနာ’’တိ. တံသမင်္ဂီတိ တေန ယထာဝုတ္တစိတ္တုပ္ပါဒေန သမန္နာဂတော. ဧဝံ ဥပေတီတိ ဧဝံ ဘဇတိ သေဝတိ ပယိရုပါသတိ၊ ဧဝံ ဝါ ဇာနာတိ ဗုဇ္ဈတီတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတ္ထ စ ပသာဒဂ္ဂဟဏေန လောကိယသရဏဂမနမာဟ. တဉှိ ပသာဒပ္ပဓာနံ၊ န ဉာဏပ္ပဓာနံ. ဂရုတာဂဟဏေန လောကုတ္တရံ. အရိယာ ဟိ ရတနတ္တယံ ဂုဏာဘိညာတာယ ပါသာဏစ္ဆတ္တံ ဝိယ ဂရုံ ကတွာ ပဿန္တိ၊ တသ္မာ တပ္ပသာဒေန ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ဝိဟတကိလေသော တဂ္ဂရုတာယ သမုစ္ဆေဒဝသေနာတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တပ္ပရာယဏတာ ပနေတ္ထ တဂ္ဂတိကတာတိ တာယ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ဝက္ခမာနံ သရဏဂမနံ ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အဝိသေသေန ဝါ ပသာဒဂရုတာ ဇောတိတာတိ ပသာဒဂ္ဂဟဏေန အဝေစ္စပ္ပသာဒဿ ဣတရဿ စ ဂဟဏံ၊ တထာ ဂရုတာဂဟဏေနာတိ ဥဘယေနပိ ဥဘယံ သရဏဂမနံ ယောဇေတဗ္ဗံ.

မဂ္ဂက္ခဏေ ဣဇ္ဈတီတိ ယောဇနာ. နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဟုတွာတိ ဧတေန အတ္ထတော စတုသစ္စာဓိဂမောယေဝ လောကုတ္တရံ သရဏဂမနန္တိ ဒဿေတိ. တတ္ထ ဟိ နိဗ္ဗာနဓမ္မော သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယဝသေန၊ မဂ္ဂဓမ္မော ဘာဝနာဘိသမယဝသေန ပဋိဝိဇ္ဈိယမာနောယေဝ သရဏဂမနတ္တံ သာဓေတိ၊ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ပန သာဝကဂေါစရဘူတာ ပရိညာဘိသမယဝသေန၊ တထာ အရိယသံဃဂုဏာ. တေနာဟ ‘‘ကိစ္စတော သကလေပိ ရတနတ္တယေ ဣဇ္ဈတီ’’တိ၊ ဣဇ္ဈန္တဉ္စ သဟေဝ ဣဇ္ဈတိ၊ န လောကိယံ ဝိယ ပဋိပါဋိယာ အသမ္မောဟပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. ယေ ပန ဝဒန္တိ ‘‘န သရဏဂမနံ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ၊ မဂ္ဂဿ အဓိဂတတ္တာ ပန အဓိဂတမေဝ ဟောတိ ဧကစ္စာနံ တေဝိဇ္ဇာဒီနံ လောကိယဝိဇ္ဇာဒယော ဝိယာ’’တိ၊ တေသံ လောကိယမေဝ သရဏဂမနံ သိယာ၊ န လောကုတ္တရံ၊ တဉ္စ အယုတ္တံ ဒုဝိဓဿပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ. တန္တိ လောကိယသရဏဂမနံ. သဒ္ဓါပဋိလာဘော ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ. သဒ္ဓါမူလိကာတိ ယထာဝုတ္တသဒ္ဓါပုဗ္ဗင်္ဂမာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတံ ဓမ္မသုဓမ္မတံ သံဃသုပ္ပဋိပတိဉ္စ လောကိယာဝဗောဓဝသေနေဝ သမ္မာ ဉာယေန ဒဿနတော. ‘‘သဒ္ဓါမူလိကာ သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိ ဧတေန သဒ္ဓူပနိဿယာ ယထာဝုတ္တလက္ခဏာ ပညာ လောကိယသရဏဂမနန္တိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မန္တိ ဝုစ္စတီ’’တိ ‘‘ဒိဋ္ဌိ ဧဝ အတ္တနော ပစ္စယေဟိ ဥဇုံ ကရီယတီ’’တိ ကတွာ. ဒိဋ္ဌိ ဝါ ဥဇုံ ကရီယတိ ဧတေနာတိ ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မံ၊ တထာ ပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပါဒေါ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘တပ္ပရာယဏတာကာရပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပါဒေါ’’တိ ဣဒဉ္စ ဝစနံ သမတ္ထိတံ ဟောတိ. သဒ္ဓါပုဗ္ဗင်္ဂမသမ္မာဒိဋ္ဌိဂ္ဂဟဏံ ပန စိတ္တုပ္ပါဒဿ တပ္ပဓာနတာယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘သဒ္ဓါပဋိလာဘော’’တိ ဣမိနာ မာတာဒီဟိ ဥဿာဟိတဒါရကာဒီနံ ဝိယ ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တသရဏဂမနံ ဒဿေတိ၊ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိ ဣမိနာ ဉာဏသမ္ပယုတ္တသရဏဂမနံ.

တယိဒံ လောကိယံ သရဏဂမနံ. အတ္တာ သန္နိယျာတီယတိ အပ္ပီယတိ ပရိစ္စဇီယတိ ဧတေနာတိ အတ္တသန္နိယျာတနံ၊ ယထာဝုတ္တံ ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မံ. တံ ရတနတ္တယံ ပရာယဏံ ပဋိသရဏံ ဧတဿာတိ တပ္ပရာယဏော၊ ပုဂ္ဂလော၊ စိတ္တုပ္ပါဒေါ ဝါ၊ တဿ ဘာဝေါ တပ္ပရာယဏတာ၊ ယထာဝုတ္တဒိဋ္ဌိဇုကမ္မမေဝ. သရဏန္တိ အဓိပ္ပါယေန သိဿဘာဝံ အန္တေဝါသိကဘာဝံ ဥပဂစ္ဆတိ ဧတေနာတိ သိဿဘာဝူပဂမနံ. သရဏဂမနာဓိပ္ပါယေနေဝ ပဏိပတတိ ဧတေနာတိ ပဏိပါတော. သဗ္ဗတ္ထ ယထာဝုတ္တဒိဋ္ဌိဇုကမ္မဝသေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အတ္တပရိစ္စဇနန္တိ သံသာရဒုက္ခနိတ္ထရဏတ္ထံ အတ္တနော အတ္တဘာဝဿ ပရိစ္စဇနံ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. ဗုဒ္ဓါဒီနံယေဝါတိ အဝဓာရဏံ ဣတရေသုပိ သရဏဂမနဝိသေသေသု ယထာရဟံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ တဒညနိဝတ္တနံ ကတံ ဟောတိ.

ဧဝံ အတ္တသန္နိယာတနာဒီနိ ဧကေန ပကာရေန ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အပရေဟိပိ ပကာရေဟိ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တေန ပရိယာယန္တရေဟိပိ အတ္တသန္နိယျာတနာဒိ ကတမေဝ ဟောတိ အတ္ထဿ အဘိန္နတ္တာတိ ဒဿေတိ. အာဠဝကာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သာတာဂိရိဟေမဝတာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. နနု စေတေ အာဠဝကာဒယော မဂ္ဂေနေဝ အာဂတသရဏဂမနာ၊ ကထံ တေသံ တပ္ပရာယဏတာသရဏဂမနံ ဝုတ္တန္တိ? မဂ္ဂေနာဂတသရဏဂမနေဟိပိ ‘‘သော အဟံ ဝိစရိဿာမိ ဂါမာ ဂါမ’’န္တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၁.၂၄၆) တေဟိ တပ္ပရာယဏတာကာရဿ ပဝေဒိတတ္တာ တထာ ဝုတ္တံ.

ဉာတိ။ပေ။ ဝသေနာတိ ဧတ္ထ ဉာတိဝသေန ဘယဝသေန အာစရိယဝသေန ဒက္ခိဏေယျဝသေနာတိ ပစ္စေကံ ‘‘ဝသေနာ’’တိ ပဒံ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဉာတိဝသေနာတိ ဉာတိဘာဝဝသေန. ဧဝံ သေသေသုပိ. ဒက္ခိဏေယျပဏိပါတေနာတိ ဒက္ခိဏေယျတာဟေတုကေန ပဏိပါတေန. ဣတရေဟီတိ ဉာတိဘာဝါဒိဝသပ္ပဝတ္တေဟိ တီဟိ ပဏိပါတေဟိ. ဣတရေဟီတိအာဒိနာ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဝန္ဒတီတိ ပဏိပါတဿ လက္ခဏဝစနံ. ဧဝရူပန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သမ္ပရာယိကဉှိ နိယျာနိကံ ဝါ အနုသာသနံ ပစ္စာသီသန္တော ဒက္ခိဏေယျပဏိပါတမေဝ ကရောတီတိ အဓိပ္ပါယော. သရဏဂမနပ္ပဘေဒေါတိ သရဏဂမနဝိဘာဂေါ.

အရိယမဂ္ဂေါယေဝ လောကုတ္တရသရဏဂမနန္တိ အာဟ ‘‘စတ္တာရိ သာမညဖလာနိ ဝိပါကဖလ’’န္တိ. သဗ္ဗဒုက္ခက္ခယောတိ သကလဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ အနုပ္ပါဒနိရောဓော. ဧတန္တိ ‘‘စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ၊ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတီ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၉၀) ဧဝံ ဝုတ္တံ အရိယသစ္စဒဿနံ.

နိစ္စတော အနုပဂမနာဒိဝသေနာတိ နိစ္စန္တိ အဂ္ဂဟဏာဒိဝသေန. အဋ္ဌာနန္တိ ဟေတုပဋိက္ခေပေါ. အနဝကာသောတိ ပစ္စယပဋိက္ခေပေါ. ဥဘယေနပိ ကာရဏမေဝ ပဋိက္ခိပတိ. ယန္တိ ယေန ကာရဏေန. ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နောတိ မဂ္ဂဒိဋ္ဌိယာ သမ္ပန္နော သောတာပန္နော. ကဉ္စိ သင်္ခါရန္တိ စတုဘူမကေသု သင်္ခတသင်္ခါရေသု ဧကသင်္ခါရမ္ပိ. နိစ္စတော ဥပဂစ္ဆေယျာတိ ‘‘နိစ္စော’’တိ ဂဏှေယျ. သုခတော ဥပဂစ္ဆေယျာတိ ‘‘ဧကန္တသုခီ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၇၆) ဧဝံ အတ္တဒိဋ္ဌိဝသေန သုခတော ဂါဟံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တစိတ္တေန ပန အရိယသာဝကော ပရိဠာဟဝူပသမနတ္ထံ မတ္တဟတ္ထိပရိတ္တာသိတော ဝိယ စောက္ခဗြာဟ္မဏော ဥက္ကာရဘူမိံ ကဉ္စိ သင်္ခါရံ သုခတော ဥပဂစ္ဆတိ. အတ္တဝါရေ ကသိဏာဒိပညတ္တိသင်္ဂဟဏတ္ထံ ‘‘သင်္ခါရ’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ကဉ္စိ ဓမ္မ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣမေသုပိ ဝါရေသု စတုဘူမကဝသေနေဝ ပရိစ္ဆေဒေါ ဝေဒိတဗ္ဗော တေဘူမကဝသေနေဝ ဝါ. ယံ ယဉှိ ပုထုဇ္ဇနော ဂါဟဝသေန ဂဏှာတိ၊ တတော တတော အရိယသာဝကော ဂါဟံ ဝိနိဝေဌေတိ. မာတရန္တိအာဒီသု ဇနိကာ မာတာ၊ ဇနကော ပိတာ၊ မနုဿဘူတော ခီဏာသဝေါ အရဟာတိ အဓိပ္ပေတော. ကိံ ပန အရိယသာဝကော အညံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျာတိ? ဧတမ္ပိ အဋ္ဌာနံ၊ ပုထုဇ္ဇနဘာဝဿ ပန မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝဒဿနတ္ထံ အရိယသာဝကဿ ဖလဒီပနတ္ထဉ္စေဝံ ဝုတ္တံ. ဒုဋ္ဌစိတ္တော ဝဓကစိတ္တေန ပဒုဋ္ဌစိတ္တော. လောဟိတံ ဥပ္ပါဒေယျာတိ ဇီဝမာနကသရီရေ ခုဒ္ဒကမက္ခိကာယ ပိဝနမတ္တမ္ပိ လောဟိတံ ဥပ္ပါဒေယျ. သံဃံ ဘိန္ဒေယျာတိ သမာနသံဝါသကံ သမာနသီမာယံ ဌိတံ သံဃံ ‘ကမ္မေန ဥဒ္ဒေသေန ဝေါဟရန္တော အနုဿာဝနေန သလာကဂ္ဂါဟေနာ’’တိ (ပရိ. ၄၅၈) ဧဝံ ဝုတ္တေဟိ ပဉ္စဟိ ကာရဏေဟိ ဘိန္ဒေယျ. အညံ သတ္ထာရန္တိ အညံ တိတ္ထကရံ ‘‘အယံ မေ သတ္ထာ’’တိ ဧဝံ ဂဏှေယျာတိ နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတီတိ အတ္ထော.

န တေ ဂမိဿန္တိ အပါယဘူမိန္တိ တေ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတာ တန္နိမိတ္တံ အပါယဘူမိံ န ဂမိဿန္တိ၊ ဒေဝကာယံ ပန ပရိပူရေဿန္တီတိ အတ္ထော.

ဒသဟိ ဌာနေဟီတိ ဒသဟိ ကာရဏေဟိ. အဓိဂ္ဂဏှန္တီတိ အဓိဘဝန္တိ. ဝေလာမသုတ္တာဒိဝသေနာပီတိ ဧတ္ထ ‘‘စတုရာသီတိသဟဿသင်္ခါနံ သုဝဏ္ဏပါတိရူပိယပါတိကံသပါတီနံ ယထာက္ကမံ ရူပိယသုဝဏ္ဏဟိရညပူရာနံ ကရီသဿ စတုတ္ထဘာဝပ္ပမာဏာနံ သဗ္ဗာလင်္ကာရပဋိမဏ္ဍိတာနံ စတုရာသီတိယာ ဟတ္ထိသဟဿာနံ စတုရာသီတိယာ အဿသဟဿာနံ စတုရာသီတိယာ ရထသဟဿာနံ စတုရာသီတိယာ ဓေနုသဟဿာနံ စတုရာသီတိယာ ကညာသဟဿာနံ စတုရာသီတိယာ ပလ္လင်္ကသဟဿာနံ စတုရာသီတိယာ ဝတ္ထကောဋိသဟဿာနံ အပရိမာဏဿ စ ခဇ္ဇဘောဇ္ဇာဒိဘေဒဿ အာဟာရဿ ပရိစ္စဇနဝသေန သတ္တမာသာဓိကာနိ သတ္တ သံဝစ္ဆရာနိ နိရန္တရံ ပဝတ္တဝေလာမမဟာဒါနတော ဧကဿ သောတာပန္နဿ ဒိန္နဒါနံ မဟပ္ဖလတရံ၊ တတော သတံ သောတာပန္နာနံ ဒိန္နဒါနတော ဧကဿ သကဒါဂါမိဿ၊ တတော ဧကဿ အနာဂါမိဿ၊ တတော ဧကဿ အရဟတော၊ တတော ဧကဿ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ၊ တတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ၊ တတော ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဿ သံဃဿ ဒိန္နဒါနံ မဟပ္ဖလတရံ၊ တတော စာတုဒ္ဒိသံ သံဃံ ဥဒ္ဒိဿ ဝိဟာရကရဏံ၊ တတော သရဏဂမနံ မဟပ္ဖလတရ’’န္တိ ဣမမတ္ထံ ဒီပေန္တဿ ဝေလာမသုတ္တဿ (အ. နိ. ၉.၂၀) ဝသေန. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ယံ ဂဟပတိ၊ ဝေလာမော ဗြာဟ္မဏော ဒါနံ အဒါသိ မဟာဒါနံ၊ ယော ဧကံ ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္နံ ဘောဇေယျ၊ ဣဒံ တတော မဟပ္ဖလတရ’’န္တိအာဒိ (အ. နိ. ၉.၂၀). ဝေလာမသုတ္တာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အဂ္ဂပ္ပသာဒသုတ္တာဒီနံ (အ. နိ. ၄.၃၄၊ ဣတိဝု. ၉၀) သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

အညာဏံ ဝတ္ထုတ္တယဿ ဂုဏာနံ အဇာနနံ တတ္ထ သမ္မောဟော၊ ‘‘ဗုဒ္ဓေါ နု ခေါ၊ န နု ခေါ ဗုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ ဝိစိကိစ္ဆာ သံသယော၊မိစ္ဆာဉာဏံ တဿ ဂုဏာနံ အဂုဏဘာဝပရိကပ္ပနေန ဝိပရီတဂ္ဂါဟော. အာဒိ-သဒ္ဒေန အနာဒရာဂါရဝါဒီနံ သင်္ဂဟော. န မဟာဇုတိကန္တိ န ဥဇ္ဇလံ၊ အပရိသုဒ္ဓံ အပရိယောဒါတန္တိ အတ္ထော. န မဟာဝိပ္ဖါရန္တိ အနုဠာရံ. သာဝဇ္ဇောတိ ဒိဋ္ဌိတဏှာဒိဝသေန သဒေါသော. လောကိယံ သရဏဂမနံ သိက္ခာသမာဒါနံ ဝိယ အဂ္ဂဟိတကာလပရိစ္ဆေဒံ ဇီဝိတပရိယန္တမေဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ တဿ ခန္ဓဘေဒေန ဘေဒေါတိ အာဟ ‘‘အနဝဇ္ဇော ကာလကိရိယာယာ’’တိ. သောတိ အနဝဇ္ဇော သရဏဂမနဘေဒေါ. သတိပိ အနဝဇ္ဇတ္တေ ဣဋ္ဌဖလောပိ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အဖလော’’တိ.

သရဏဂမနကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥပါသကဝိဓိကထာဝဏ္ဏနာ

ကော ဥပါသကောတိ သရူပပုစ္ဆာ၊ တသ္မာ ကိံလက္ခဏော ဥပါသကောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကသ္မာတိ ဟေတုပုစ္ဆာ. တေန ကေန ပဝတ္တိနိမိတ္တေန ဥပါသကသဒ္ဒေါ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ နိရုဠှောတိ ဒဿေတိ. ကိမဿ သီလန္တိ ကီဒိသံ အဿ ဥပါသကဿ သီလံ၊ ကိတ္တကေန သီလေနာယံ သီလသမ္ပန္နော နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. ကော အာဇီဝေါတိ ကော အဿ သမ္မာအာဇီဝေါ၊ သော ပန မိစ္ဆာဇီဝဿ ပရိဝဇ္ဇနေန ဟောတီတိ သောပိ ဝိဘဇီယတီတိ. ကာ ဝိပတ္တီတိ ကာ အဿ သီလဿ၊ အာဇီဝဿ ဝါ ဝိပတ္တိ. အနန္တရဿ ဟိ ဝိဓိ ဝါ ပဋိသေဓော ဝါ. ကာ သမ္ပတ္တီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.

ယော ကောစီတိ ခတ္တိယာဒီသု ယော ကောစိ. တေန သရဏဂမနမေဝေတ္ထ ကာရဏံ၊ န ဇာတိအာဒိဝိသေသောတိ ဒဿေတိ. ဥပါသနတောတိ တေနေဝ သရဏဂမနေန တတ္ထ စ သက္ကစ္စကာရိတာယ အာဒရဂါရဝဗဟုမာနာဒိယောဂေန ပယိရုပါသနတော. ဝေရမဏိယောတိ ဝေရံ ဝုစ္စတိ ပါဏာတိပါတာဒိဒုဿီလျံ၊ တဿ မဏနတော ဟနနတော ဝိနာသနတော ဝေရမဏိယော၊ ပဉ္စ ဝိရတိယော ဝိရတိပ္ပဓာနတ္တာ တဿ သီလဿ. တေနေဝါဟ တတ္ထ တတ္ထ ‘‘ပဋိဝိရတော ဟောတီ’’တိ.

မိစ္ဆာဝဏိဇ္ဇာတိ န သမ္မာဝဏိဇ္ဇာ အယုတ္တဝဏိဇ္ဇာ အသာရုပ္ပဝဏိဇ္ဇာ. ပဟာယာတိ အကရဏေနေဝ ပဇဟိတွာ. ဓမ္မေနာတိ ဓမ္မတော အနပေတေန. တေန အညမ္ပိ အဓမ္မိကံ ဇီဝိကံ ပဋိက္ခိပတိ. သမေနာတိ အဝိသမေန. တေန ကာယဝိသမာဒိဒုစ္စရိတံ ဝဇ္ဇေတွာ ကာယသမာဒိနာ သုစရိတေန ဇီဝနံ ဒဿေတိ. သတ္ထဝဏိဇ္ဇာတိ အာဝုဓဘဏ္ဍံ ကတွာ ဝါ ကာရေတွာ ဝါ ယထာကတံ ဝါ ပဋိလဘိတွာ တဿ ဝိက္ကယော. သတ္ထဝဏိဇ္ဇာတိ မနုဿဝိက္ကယော. မံသဝဏိဇ္ဇာတိ သူနကာရာဒယော ဝိယ မိဂသူကရာဒိကေ ပေါသေတွာ မံသံ သမ္ပာဒေတွာ ဝိက္ကယော. မဇ္ဇဝဏိဇ္ဇာတိ ယံ ကိဉ္စိ မဇ္ဇံ ယောဇေတွာ တဿ ဝိက္ကယော. ဝိသဝဏိဇ္ဇာတိ ဝိသံ ယောဇေတွာ၊ ဝိသံ ဂဟေတွာ ဝါ တဿ ဝိက္ကယော. တတ္ထ သတ္ထဝဏိဇ္ဇာ ပရောပရောဓနိမိတ္တတာယ အကရဏီယာ ဝုတ္တာ၊ သတ္တဝဏိဇ္ဇာ အဘုဇိဿဘာဝကရဏတော၊ မံသဝိသဝဏိဇ္ဇာ ဝဓဟေတုတော၊ မဇ္ဇဝဏိဇ္ဇာ ပမာဒဋ္ဌာနတော.

တဿေဝါတိ ပဉ္စဝေရမဏိလက္ခဏဿ သီလဿ စေဝ ပဉ္စမိစ္ဆာဝဏိဇ္ဇာလက္ခဏဿ အာဇီဝဿ စ. ဝိပတ္တီတိ ဘေဒေါ ပကောပေါ စ. ယာယာတိ ယာယ ပဋိပတ္တိယာ. စဏ္ဍာလောတိ ဥပါသကစဏ္ဍာလော. မလန္တိ ဥပါသကမလံ. ပတိကိဋ္ဌောတိ ဥပါသကနိဟီနော. ဗုဒ္ဓါဒီသု ကမ္မကမ္မဖလေသု စ သဒ္ဓါဝိပရိယာယော အဿဒ္ဓိယံ မိစ္ဆာဓိမောက္ခော. ယထာဝုတ္တေန အဿဒ္ဓိယေန သမန္နာဂတော အဿဒ္ဓေါ. ယထာဝုတ္တ သီလဝိပတ္တိ အာဇီဝဝိပတ္တိဝသေန ဒုဿီလော. ‘‘ဣမိနာ ဒိဋ္ဌာဒိနာ ဣဒံ နာမ မင်္ဂလံ ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ ဗာလဇနပရိကပ္ပိတကောတူဟလသင်္ခါတေန ဒိဋ္ဌသုတမုတမင်္ဂလေန သမန္နာဂတော ကောတူဟလမင်္ဂလိကော. မင်္ဂလံ ပစ္စေတီတိ ဒိဋ္ဌမင်္ဂလာဒိဘေဒံ မင်္ဂလမေဝ ပတ္တိယာယတိ. နော ကမ္မန္တိ ကမ္မဿကတံ နော ပတ္တိယာယတိ. ဣတော ဗဟိဒ္ဓါတိ ဣတော သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓသာသနတော ဗဟိဒ္ဓါ ဗာဟိရကသမယေ. ဒက္ခိဏေယျံ ပရိယေသတီတိ ဒုပ္ပဋိပန္နံ ဒက္ခိဏာရဟသညီ ဂဝေသတိ. ပုဗ္ဗကာရံ ကရောတီတိ ဒါနမာနနာဒိကံ ကုသလကိရိယံ ပဌမံ ကရောတိ. ဧတ္ထ စ ဒက္ခိဏေယျပရိယေသနပုဗ္ဗကာရေ ဧကံ ကတွာ ပဉ္စ ဓမ္မာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဝိပတ္တိယံ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန သမ္ပတ္တိ ဉာတဗ္ဗာ. အယံ ပန ဝိသေသော – စတုန္နမ္ပိ ပရိသာနံ ရတိဇနနဋ္ဌေန ဥပါသကောဝ ရတနံ ဥပါသကရတနံ. ဂုဏသောဘာကိတ္တိသဒ္ဒသုဂန္ဓတာဟိ ဥပါသကောဝ ပဒုမံ ဥပါသကပဒုမံ. တထာ ဥပါသကပုဏ္ဍရီကော.

အာဒိမှီတိ အာဒိအတ္ထေ. ကောဋိယန္တိ ပရိယန္တကောဋိယံ. ဝိဟာရဂ္ဂေနာတိ ဩဝရကကောဋ္ဌာသေန၊ ‘‘ဣမသ္မိံ ဂဗ္ဘေ ဝသန္တာနံ ဣဒံ နာမ ပနသဖလံ ပါပုဏာတီ’’တိအာဒိနာ တံတံဝသနဋ္ဌာနကောဋ္ဌာသေနာတိ အတ္ထော. အဇ္ဇတန္တိ အဇ္ဇဣစ္စေဝ အတ္ထော.

ပါဏေဟိ ဥပေတန္တိ ဣမိနာ တဿ သရဏဂမနဿ အာပါဏကောဋိကတံ ဒဿေန္တော ‘‘ယာဝ မေ ဇီဝိတံ ပဝတ္တတီ’’တိအာဒိနာ ဝတွာ ပုန ဇီဝိတေန တံ ဝတ္ထုတ္တယံ ပဋိပူဇေန္တော ‘‘သရဏဂမနံ ရက္ခာမီ’’တိ ဥပ္ပန္နံ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ အဓိပ္ပါယံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘အဟဉှီ’’တိအာဒိမာဟ. ပါဏေဟိ ဥပေတန္တိ ဟိ ယာဝ မေ ပါဏာ ဓရန္တိ၊ တာဝ သရဏံ ဥပေတံ၊ ဥပေန္တော စ န ဝါစာမတ္တေန၊ န ဧကဝါရံ စိတ္တုပ္ပါဒနမတ္တေန၊ အထ ခေါ ပါဏေ ပရိစ္စဇိတွာပိ ယာဝဇီဝံ ဥပေတန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

ဥပါသကဝိဓိကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဘယဘေရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.