၉. သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၉. ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ ဧဝါတိ အဝဓာရဏေန ဣတရာ စတဿော ပုစ္ဆာ နိဝတ္တေတိ ဣတရာသံ အသမ္ဘဝတော၊ တတ္ထ ယထာပုစ္ဆိတဿ အတ္ထဿ ဝိဿဇ္ဇနတော စ ‘‘အယံ သမ္မာဒိဋ္ဌီ’’တိ ယာထာဝတော အဇာနန္တာပိ ပုထုဇ္ဇနာ ဗာဟိရကတာပသာဒယော အတ္တနော သမာနသီလေ ဌိတံ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ဝဒန္တိ. အနုဿဝါဒိဝသေနာပီတိ အနုဿဝါကာရပရိဝိတက္ကဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိဝသေနပိ. ယထာသမင်္ဂိတာကာရဿ အတ္ထဿ ဧဝမေတန္တိ နိဇ္ဈာနက္ခမာပနတော ဧကန္တတော ယာထာဝဂ္ဂါဟော ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အတ္တပစ္စက္ခေနပီ’’တိ၊ ယာထာဝတော လက္ခဏဿ ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ အတ္တနော ပစ္စက္ခဘာဝေနာတိ အတ္ထော. ဗဟုန္နံ ဝစနံ ဥပါဒါယာတိ ဣမိနာ သာသနေ လောကေ စ နိရုဠှတာယ အယံ အာမေဍိတပယောဂေါတိ သာသနဿ နိရုဠှတာယ စ သမ္ပသာဒံ ဥပါဒါယပိ တဒုဘယိကော အာမေဍိတပယောဂေါ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အတ္ထန္တိ ဝစနတ္ထံ. လက္ခဏန္တိ သဘာဝံ. ဥပါဒါယာတိ ဂဟေတွာ. သောဘနာယာတိ သုန္ဒရာယ. ပသတ္ထာယာတိ ပသံသာယ. တေသု ပုရိမေန ဓမ္မာနံ ယထာသဘာဝါဝဗောဓသင်္ခါတံ သမ္မာဒိဋ္ဌိသဘာဝံ ဒဿေတိ. တေန ဟိ သာ သဗ္ဗဓမ္မေ အဘိဘဝိတွာ သောဘတိ. ဒုတိယေန သမ္ပယုတ္တဓမ္မေသု ပရိဏာယိကဘာဝံ. တေန ဟိ သာ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ဉာဏမယေ ဝိယ တံသမင်္ဂိနဉ္စ ပုဂ္ဂလံ ဉာဏပိဏ္ဍံ ဝိယ ကရောတိ၊ တဿ ‘‘ပဏ္ဍိတော နိပုဏော ဆေကော ဝိညူ ဝိဘာဝီ’’တိအာဒိနာ ဒိသာသု ပသံသာ ပတ္ထရတိ.

ကမ္မဿကတာဉာဏန္တိ ကမ္မံ သကော ဧတဿာတိ ကမ္မဿကော၊ တဿ ဘာဝေါ ကမ္မဿကတာ၊ တတ္ထ ဉာဏံ ‘‘ဣဒံ ကမ္မံ သတ္တာနံ သကံ၊ ဣဒံ နော သက’’န္တိ ဧဝံ ဇာနနဉာဏံ. သစ္စာနုလောမိကဉာဏန္တိ အရိယသစ္စာနံ ပဋိဝေဓဿ အနုလောမတော သစ္စာနုလောမိကံ ဉာဏံ၊ ဝိပဿနာဉာဏံ. နော သစ္စာနုလောမိကာယာတိ ဗာဟိရကော သစ္စာနုလောမိကာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ နော သမ္မာဒိဋ္ဌိ သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ တဿ အဘာဝတော. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘အတ္တဒိဋ္ဌိပရာမာသကတ္တာ’’တိ. ကမ္မဿ ကတာဒိဋ္ဌိ ပန ဗာဟိရကဿ အတ္တဒိဋ္ဌိံ အနုရုဇ္ဈန္တီ ပဝတ္တတိ ‘‘အတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တိတော. သာသနိကော ဒွီဟိပီတိ သာသနိကော ပုထုဇ္ဇနော ကမ္မဿကတာဉာဏာဒီဟိ ဒွီဟိပိ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. ဩက္ကန္တသမ္မတ္တနိယာမတ္တာ ‘‘သေက္ခော နိယတာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. အသေက္ခာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. တီသုပိ ပုဂ္ဂလေသု သေက္ခော ဣဓ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ အဓိပ္ပေတောတိ ဒဿေန္တော ‘‘နိယတာယ နိယျာနိကာယာ’’တိအာဒိမာဟ.

ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တမတ္ထံ ပါဠိယာ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘တေနေဝါဟာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အန္တဒွယန္တိ ‘‘သဿတံ၊ ဥစ္ဆေဒံ၊ ကာမသုခံ၊ အတ္တကိလမထ’’န္တိ ဧတံ အန္တဒွယံ. လီနုဒ္ဓစ္စပတိဋ္ဌာနာယူဟနန္တဒွယဿ အနုပဂမနံ အတ္ထသိဒ္ဓမေဝ. ဥဇုဘာဝေနာတိ ဥဇုသဘာဝေန မဂ္ဂေန၊ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပတ္တိယာတိ အတ္ထော. ဓမ္မေ ပသာဒဂ္ဂဟဏေန သတ္ထရိ သံဃေ စ ပသာဒေါပိ ဂဟိတောယေဝ ဟောတီတိ ‘‘ဓမ္မေ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တော တဒဝိနာဘာဝတော. ယသ္မာ ဧသ နိယတာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ အဓိပ္ပေတော၊ တဉ္စ ဝဋ္ဋတော နိယျာနံ ဝိဝဋ္ဋာဓိဂမေန ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အာဂတော ဣမံ သဒ္ဓမ္မ’’န္တိ. နိဗ္ဗာနဉှိ သန္တော သဒါ ဝိဇ္ဇမာနော ဓမ္မောတိ ကတွာ သဒ္ဓမ္မောတိ ဣမံ ဖလေဟိ အသာဓာရဏေန ပရိယာယေန ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတိ. တယိဒမဿ အာဂမံ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယော၊ သော စ ပဟာနာဘိသမယာဒီဟိ သဟေဝ ဣဓ ဣဇ္ဈတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘သဗ္ဗဒိဋ္ဌိဂဟနာနီ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သဗ္ဗဒိဋ္ဌိဂဟနာနိ ဝိနိဗ္ဗေဌေန္တော သဗ္ဗကိလေသေ ပဇဟန္တောတိ ပဒဒွယေန ပန ပဟာနာဘိသမယမာဟ၊ ဇာတိသံသာရာ နိက္ခမန္တောတိ ဣမိနာ ပရိညာဘိသမယံ. သမတိက္ကမတ္ထော ဟိ ပရိညတ္ထော. ပဋိပတ္တိံ ပရိနိဋ္ဌပေန္တောတိ ဣမိနာ ဘာဝနာဘိသမယန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ကာလပရိစ္ဆေဒဝစနန္တိ ပရိစ္ဆိဇ္ဇတီတိ ပရိစ္ဆေဒေါ၊ ကာလော ဧဝ ပရိစ္ဆေဒေါ ကာလပရိစ္ဆေဒေါ၊ ယော သော အကုသလပဇာနနာဒိနာ ပရိစ္ဆိန္နော မဂ္ဂဝုဋ္ဌာနကာလော မဂ္ဂက္ခဏော၊ တဿ ဝစနန္တိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ယသ္မိံ ကာလေ’’တိ. အကုသလဉ္စာတိ စ-သဒ္ဒေါ သမုစ္စယတ္ထော. တေန ဝက္ခမာနံ အကုသလမူလာဒိံ သမုစ္စိနောတိ. ဒသာကုသလကမ္မပထန္တိ ကုတောယံ ဝိသေသော၊ ယာဝတာ အနိဒ္ဓါရိတဝိသေသံ အကုသလံ ဂဟိတန္တိ? န သာမညဇောတနာယ ဝိသေသေ အဝဋ္ဌာနတော. ကိံ ဝါ ဣမာယ ယုတ္တိစိန္တာယ၊ ယသ္မာ ပဌမဝါရေန ဥဒ္ဒေသဝသေန ဒေသိတဿ အတ္ထဿ ဝိတ္ထာရဒေသနာ ဒုတိယဝါရော. တေနေဝါဟ ‘‘ကတမံ ပနာဝုသော’’တိအာဒိ. ယသ္မာ လောကုတ္တရာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ၊ တသ္မာ နိရောဓာရမ္မဏာယ ပဇာနနာယ မဂ္ဂပညာယ ကိစ္စဝသေန သမ္မောဟတော ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ဒသအကုသလကမ္မပထံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော ‘‘အကုသလံ ပဇာနာတီ’’တိ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော. တဿာတိ အကုသလကမ္မပထသင်္ခါတဿ ဒုက္ခဿ. တေနေဝ ပကာရေနာတိ ‘‘နိရောဓာရမ္မဏာယ ပဇာနနာယ ကိစ္စဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန.

ကုသလန္တိ ဧတ္ထာယံ ဝစနတ္ထော – ကုစ္ဆိတေ ပါပဓမ္မေ သလယတိ စလယတိ ကမ္ပေတီတိ ကုသလံ၊ ကုစ္ဆိတေန ဝါ အာကာရေန သယန္တီတိ ကုသာ၊ ပါပကာ ဓမ္မာ. တေ ကုသေ လုနာတိ ဆိန္ဒတီတိ ကုသလံ. ကုစ္ဆိတာနံ ဝါ သာနတော တနုကရဏတော ဉာဏံ ကုသံ နာမ၊ တေန လာတဗ္ဗံ ဂဟေတဗ္ဗံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ ကုသလံ. ယထာ ဝါ ကုသော ဥဘယဘာဂဂတံ ဟတ္ထပဒေသံ လုနာတိ၊ ဧဝမိဒံ ဥပ္ပန္နာနုပ္ပန္နဝသေန ဥဘယဘာဂဂတံ သံကိလေသပက္ခံ လုနာတိ ဆိန္ဒတိ၊ တသ္မာ ကုသော ဝိယ လုနာတီတိ ကုသလံ. ကုစ္ဆိတာနံ ဝါ သာဝဇ္ဇဓမ္မာနံ သလနတော သံဝရဏတော ကုသလံ. ကုသလဓမ္မဝသေန ဟိ အကုသလာ မနစ္ဆဋ္ဌေသု ဒွါရေသု အပ္ပဝတ္တိယာ သံဝုတာ ဟောန္တိ. ကုစ္ဆိတေ ဝါ ပါပဓမ္မေ သလယတိ ဂမေတိ အပနေတီတိ ကုသလံ. ကုစ္ဆိတာနံ ဝါ ပါဏာတိပါတာဒီနံ သာနတော နိသာနတော တေဇနတော ကုသာ၊ ဒေါသလောဘာဒယော. သာဒီနဝဝသေန စေတနာယ တိက္ခဘာဝပ္ပတ္တိယာ ပါဏာတိပါတာဒီနံ မဟာသာဝဇ္ဇတာ. တေ ကုသေ လုနာတိ ဆိန္ဒတီတိ ကုသလံ. ကုစ္ဆိတာနံ ဝါ သာနတော အန္တကရဏတော ဝိနာသနတော ကုသာနိ၊ ပုညကိရိယဝသေန ပဝတ္တာနိ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ. တေဟိ လာတဗ္ဗံ ပဝတ္တေတဗ္ဗန္တိ ကုသလံ. ‘‘ကု’’ဣတိ ဝါ ဘူမိ ဝုစ္စတိ၊ အဓိဋ္ဌာနဘာဝေန တံသဒိသဿ အတ္တနော နိဿယဘူတဿ ရူပါရူပပဗန္ဓဿ သမ္ပတိ အာယတိဉ္စ အနုဒဟေန ဝိနာသနတော ကုံ သသန္တီတိ ကုသာ၊ ရာဂါဒယော. တေ ဝိယ အတ္တနော နိဿယဿ လဝနတော ဆိန္ဒနတော ကုသလံ. ပယောဂသမ္ပာဒိတာ ဟိ ကုသလဓမ္မာ အစ္စန္တမေဝ ရူပါရူပဓမ္မေ အပ္ပဝတ္တိကရဏေန သမုစ္ဆိန္ဒန္တိ. ကုသလဿ မူလန္တိ ကုသလမူလံ၊ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝသာဓနေန ကုသလဿ ပတိဋ္ဌာ နိဒါနန္တိ အတ္ထော. အကုသလမူလန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော.

အကုသလန္တိ ပန န ကုသလံ အကုသလံ၊ ကုသလဓမ္မာနံ ပဋိပက္ခဝသေန အကုသလန္တိ ပဒဿ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝဉှိ အာရောဂျာနဝဇ္ဇသုခဝိပါကကောသလ္လသမ္ဘူတဋ္ဌေန ကုသလံ ဝုစ္စတီတိ. ယထာ ယံ ဓမ္မဇာတံ န အရောဂံ န အဝဇ္ဇံ န သုခဝိပါကံ န စ ကောသလ္လသမ္ဘူတံ၊ တံ အကုသလန္တိ အယမတ္ထော ဒဿိတော ဟောတိ. ဧဝံ ယံ န ကုစ္ဆိတာနံ သလနသဘာဝံ၊ န ကုသေန၊ ကုသေဟိ ဝါ ပဝတ္တေတဗ္ဗံ၊ န စ ကုသော ဝိယ လဝနကံ၊ တံ အကုသလံ နာမာတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ဒဿိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝတ္ထုပဇာနနာတိ ဒုက္ခာဒိဝတ္ထုနော ပဇာနနာ ပဋိဝေဓော. တထာ ဗုဇ္ဈနကပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဒေသနာ ပဝတ္တာတိ အာဟ ‘‘အကုသလာဒိပဇာနနေနာပီ’’တိ. တေနေဝ စ သံခိတ္တေန ဒေသနာ ပဝတ္တာ. ဘာဝနာမနသိကာရော ပန ‘‘သဗ္ဗံ ဘိက္ခဝေ အဘိညေယျ’’န္တိ (သံ. နိ. ၄.၄၆၊ ပဋိ. မ. ၁.၃) ဝစနတော အနဝသေသတော ရူပါရူပဓမ္မာနံ ပရိဂ္ဂဟဝသေနေဝ ပဝတ္တတိ. တေနာဟ ‘‘ဒေသနာယေဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ မနသိကာရပဋိဝေဓောတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ပဝတ္တဝိပဿနာမနသိကာရော အရိယမဂ္ဂပဋိဝေဓော စ. ကဿစိ အကောပနတော ဝိတ္ထာရဝသေနေဝ ဝုတ္တံ ဝိပဿနံ အနုယုဉ္ဇန္တာ မဂ္ဂံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တာပိ ဝိတ္ထာရနယေနေဝ ပဋိဝိဇ္ဈန္တီတိ အတ္ထော ဝိသုဒ္ဓိက္ကမဿ အဘာဝတော.

ဘိက္ခူတိ မဟာဝိဟာရေ ဓမ္မသင်္ဂီတိဝသေန ပဉ္စနိကာယမဏ္ဍလေ နိသိန္နဘိက္ခူ. ထေရောတိ တတ္ထ သင်္ဃတ္ထေရောတိ ဝဒန္တိ. ဝတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယေန ပန မဟာသင်္ဃရက္ခိတတ္ထေရဿ အန္တေဝါသိကဘိက္ခူ သန္ဓာယ ‘‘အာဟံသူ’’တိ ဝုတ္တံ. ထေရောတိ ပန မဟာသင်္ဃရက္ခိတတ္ထေရော. သော ဟိ ဣမသ္မိံ မဇ္ဈိမနိကာယေ တံ တံ ဝိနိစ္ဆယံ ကထေသိ. ရာသိတောတိ ပိဏ္ဍတော၊ ဧကဇ္ဈန္တိ အတ္ထော.

အကုသလကမ္မပထဝဏ္ဏနာ

အကောသလ္လပ္ပဝတ္တိယာတိ ကောသလ္လပဋိပက္ခတော အကောသလ္လံ ဝုစ္စတိ အညာဏံ၊ တတော ပဝတ္တနတော၊ အကောသလ္လသမ္ဘူတတ္တာတိ အတ္ထော. ဉာဏပဋိပက္ခော အညာဏံ မိတ္တပဋိပက္ခော အမိတ္တော ဝိယ ကုသလပဋိပက္ခော အကုသလံ ကုသလေန ပဟာတဗ္ဗတ္တာ၊ န ပန ကုသလာနံ ပဟာယတတ္တာ. ကုသလမေဝ ဟိ ပယောဂသမ္ပာဒိတံ အကုသလံ ပဇဟတိ. သဟ အဝဇ္ဇေဟိ လောဘာဒီဟိ ဝတ္တတီတိ သာဝဇ္ဇံ. ဒုက္ခော အနိဋ္ဌော စတုက္ခန္ဓ-သင်္ခါတော ဝိပါကော ဧတဿာတိ ဒုက္ခဝိပါကံ. တတ္ထ သာဝဇ္ဇဝစနေန အကုသလာနံ ပဝတ္တိဒုက္ခတံ ဒဿေတိ၊ ဒုက္ခဝိပါကဝစနေန ဝိပါကဒုက္ခတံ. ပုရိမဉှိ ပဝတ္တိသမ္ဘဝဝသေန အကုသလဿ လက္ခဏဝစနံ၊ ပစ္ဆိမံ တာလန္တရေ ဝိပါကုပ္ပါဒနသမတ္ထတာဝသေန. တထာ ပုရိမေန အကုသလဿ အဝိသုဒ္ဓသဘာဝတံ ဒဿေတိ၊ ပစ္ဆိမေန အဝိသုဒ္ဓဝိပါကတံ. ပုရိမေန အကုသလံ ကုသလသဘာဝတော နိဝတ္တေတိ၊ ပစ္ဆိမေန အဗျာကတသဘာဝတော သဝိပါကတ္တဒီပကတ္တာ ပစ္ဆိမဿ. ပုရိမေန ဝါ အဝဇ္ဇဝန္တတာဒဿနတော ကိစ္စဋ္ဌေန ရသေန အနတ္ထဇနနရသတံ ဒဿေတိ၊ ပစ္ဆိမေန သမ္ပတ္တိအတ္ထေန အနိဋ္ဌဝိပါကရသတံ. ပုရိမေန စ ဥပဋ္ဌာနာကာရဋ္ဌေန ပစ္စုပဋ္ဌာနေန သံကိလေသပစ္စုပဋ္ဌာနတံ၊ ပစ္ဆိမေန ဖလဋ္ဌေန ဒုက္ခဝိပါကပစ္စုပဋ္ဌာနတံ. ပုရိမေန စ အယောနိသောမနသိကာရံ အကုသလဿ ပဒဋ္ဌာနံ ပကာသေတိ. တတော ဟိ တံ သာဝဇ္ဇံ ဇာတံ၊ ပစ္ဆိမေန အကုသလဿ အညေသံ ပဒဋ္ဌာနဘာဝံ ဝိဘာဝေတိ. တဉှိ ဒုက္ခဝိပါကဿ ကာရဏန္တိ. သံကိလိဋ္ဌန္တိ သံကိလေသေဟိ သမန္နာဂတံ၊ ဒသဟိ ကိလေသဝတ္ထူဟိ ဝိဗာဓိတံ၊ ဥပတာပိတံ ဝါ တေဟိ ဝိဒူသိတံ မလီနကတဉ္စာတိ အတ္ထော. ဣဒဉ္စဿ ဒုက္ခဝိပါကတဉ္စာတိ အတ္ထေ ဣဒဉ္စ ဒုက္ခဝိပါကတံ အပစ္စက္ခတာယ အသဒ္ဒဟန္တာနံ ပစ္စက္ခတော အာဒီနဝဒဿနေန သံဝေဇနတ္ထံ ဝုတ္တံ. သာဓာရဏာ သဗ္ဗဿပိ အကုသလဿ.

သရသေနေဝ (ဓ. သ. မူလဋီ. ၁) ပတနသဘာဝဿ အန္တရာ ဧဝ အတီဝ ပါတနံ အတိပါတော၊ သဏိကံ ပတိတုံ အဒတွာ သီဃံ ပါတနန္တိ အတ္ထော. အတိက္ကမ္မဝါ သတ္ထာဒီဟိ အဘိဘဝိတွာ ပါတနံ အတိပါတော. ပယောဂဝတ္ထုမဟန္တတာဒီဟိ မဟာသာဝဇ္ဇတာ တေဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယ စေတနာယ ဗလဝဘာဝတော. ဧကဿ ဟိ ပယောဂဿ သဟသာ နိပ္ဖါဒနဝသေန သကိစ္စသာဓိကာယ ဗဟုက္ခတ္တုံ ပဝတ္တဇဝနေဟိ လဒ္ဓါသေဝနာယ စ သန္နိဋ္ဌာပကစေတနာယ ဝသေန ပယောဂဿ မဟန္တဘာဝေါ. သတိပိ ကဒါစိ ခုဒ္ဒကေ စေဝ မဟန္တေ စ ပါဏေ ပယောဂဿ သမဘာဝေ မဟန္တံ ဟနန္တဿ စေတနာ တိဗ္ဗာကာရာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝတ္ထုဿ မဟန္တဘာဝေါ. ဣတိ ဥဘယမ္ပေတံ စေတနာယ ဗလဝဘာဝေနေဝ ဟောတီတိ. ယထာဝုတ္တပစ္စယပရိယာယေပိ တံတံပစ္စယေဟိ စေတနာယ ဗလဝတာယ ဧဝ မဟာသာဝဇ္ဇဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပယောဂဝတ္ထုအာဒိပစ္စယာနဉှိ အမဟတ္တေပိ ဟန္တဗ္ဗဿ ဂုဏဝန္တတာယ မဟာသာဝဇ္ဇတာ၊ တဗ္ဗိပရိယာယေန အပ္ပသာဝဇ္ဇတာ စ ဝတ္ထုဿ မဟတ္တာမဟတ္တေသု ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ကိလေသာနံ ဥပက္ကမာနံ ဒွိန္နဉ္စ မုဒုတာယ တိဗ္ဗတာယ စ အပ္ပသာဝဇ္ဇတာ မဟာသာဝဇ္ဇတာပိ ယောဇေတဗ္ဗာ. ပါဏော ပါဏသညိတာ ဝဓကစိတ္တဉ္စ ပုဗ္ဗဘာဂိယာပိ ဟောန္တိ၊ ဥပက္ကမော ဝဓကစေတနာသမုဋ္ဌာပိတော. ပဉ္စ သမ္ဘာရာ ဟိ ပါဏာတိပါတစေတနာတိ သာ ပဉ္စသမ္ဘာရဝိနိမုတ္တာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အယဉ္စ ဝိစာရော အဒိန္နာဒါနာဒီသုပိ ယထာရဟံ ဝတ္တဗ္ဗော. ဝိဇ္ဈနပဟရဏာဒိဝသေန သဟတ္ထေနနိဗ္ဗတ္တော သာဟတ္ထိကော၊ အာဏာပနဝသေန ပဝတ္တော အာဏတ္တိကော၊ ဥသုသတ္တိယန္တပါသာဏာဒိနိဿဇ္ဇနဝသေန ပဝတ္တော နိဿဂ္ဂိယော၊ အဒုဟလသဇ္ဇနာဒိဝသေန ပဝတ္တော ထာဝရော၊ အာထဗ္ဗဏိကာဒီနံ ဝိယ မန္တပရိဇပ္ပနဝသေန ပဝတ္တော ဝိဇ္ဇာမယော၊ ကမ္မဝိပါကဇိဒ္ဓိမယော ဣဒ္ဓိမယော ဒါဌာကောဋနာဒီနိ ဝိယ.

ယဒိ ‘‘မမ ဣဒ’’န္တိ ပရေန ပရိဂ္ဂဟိတံ အဒိန္နံ၊ ဥတ္တာနသေယျကဒါရကသန္တကေ ကထံ တဿ ပရိဂ္ဂဟသညာယ ဧဝ အဘာဝတောတိ အာဟ ‘‘ယတ္ထ ပရော’’တိအာဒိ. ပရော နာမ ဝိညူ ဝါ အဝိညူ ဝါ အတ္ထိ တဿ ဝတ္ထုဿ သာမိကော. အဝိညူပိ ဟိ ဝိညုကာလေ ယထာကာမံ ကရောန္တော အဒဏ္ဍာရဟောတိ. မန္တပရိဇပ္ပနေန ပရသန္တကဟရဏံ ဝိဇ္ဇာမယော၊ ဝိနာ မန္တေန ပရသန္တကဿ ကာယဝစီပယောဂေဟိ ပရိကဍ္ဎနံ တာဒိသေနိဒ္ဓိဝသေန ဣဒ္ဓိမယော ပယောဂေါတိ အဒိန္နာဒါနေ ဆ ပယောဂါသာဟတ္ထိကာဒယော ဝုတ္တာ. ယထာနုရူပန္တိ ဧတ္ထ သာဟတ္ထိကော တာဝ ပဉ္စန္နမ္ပိ အဝဟာရာနံ ဝသေန ပဝတ္တတိ၊ တထာ အာဏတ္တိယော နိဿဂ္ဂိယော စ. ထာဝရော ထေယျာဝဟာရပသယှာဝဟာရပဋိစ္ဆန္နာဝဟာရဝသေန. တထာ သေသာပီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

မေထုနသမာစာရေသူတိ သဒါရာသန္တောသ-ပရဒါရဂမနဝသေန ဒုဝိဓေသု မေထုနသမာစာရေသု. အယမေဝဟိ ဘေဒေါ ဣဓာဓိပ္ပေတော. ဂေါတ္တရက္ခိတာ သဂေါတ္တေဟိ ရက္ခိတာ. ဓမ္မရက္ခိတာ သဟဓမ္မိကေဟိ ရက္ခိတာ. သာရက္ခာ သသာမိကာ. ယဿာ ဂမနေ ရညာ ဒဏ္ဍော ဌပိတော၊ သာ သပရိဒဏ္ဍာ. ဘရိယဘာဝတ္ထံ ဓနေန ကီတာ ဓနက္ကီတာ. ဆန္ဒေန ဝသန္တီ ဆန္ဒဝါသိနီ. ဘောဂတ္ထံ ဝသန္တီ ဘောဂဝါသိနီ. ပဋတ္ထံ ဝသန္တီ ပဋဝါသိနီ. ဥဒကပတ္တံ အာမသိတွာ ဂဟိတာ ဩဒပတ္တကိနီ. စုမ္ဗဋကံ အပနေတွာ ဂဟိတာ ဩဘဋစုမ္ဗဋာ. ကရမရာနီတာ ဓဇာဟတာ. တင်္ခဏိကာ မုဟုတ္တိကာ. အဘိဘဝိတွာ ဝီတိက္ကမေ မိစ္ဆာစာရော မဟာသာဝဇ္ဇော၊ န တထာ ဒွိန္နံ သမာနဆန္ဒတာယ. အဘိဘဝိတွာ ဝီတိက္ကမနေ သတိပိ မဂ္ဂေနမဂ္ဂပဋိပတ္တိအဓိဝါသနေ ပုရိမုပ္ပန္နသေဝနာဘိသန္ဓိပယောဂါဘာဝတော မိစ္ဆာစာရော န ဟောတိ အဘိဘုယျမာနဿာတိ ဝဒန္တိ. သေဝနာစိတ္တေ သတိ ပယောဂါဘာဝေါ အပ္ပမာဏံ ယေဘုယျေန ဣတ္ထိယာ သေဝနာပယောဂဿ အဘာဝတော. တထာ သတိ ပုရေတရံ သေဝနာစိတ္တဿ ဥပဋ္ဌာနေပိ တဿာ မိစ္ဆာစာရော န သိယာ၊ တထာ ပုရိသဿပိ သေဝနာပယောဂါဘာဝေတိ၊ တသ္မာ အတ္တနော ရုစိယာ ပဝတ္တိတဿ ဝသေန တယော၊ ဗလက္ကာရေန ပဝတ္တိတဿ ဝသေန တယောတိ သဗ္ဗေပိ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန စတ္တာရော သမ္ဘာရာတိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အတ္ထဘဉ္ဇကောတိ ကမ္မပထဝသေန ဝုတ္တံ. ကမ္မပထကထာ ဟေသာတိ. အဿာတိ ဝိသံဝါဒကဿ. မုသာ ဝဒတိ ဧတေနာတိ စေတနာ မုသာဝါဒေါ၊ ဣမသ္မိံ ပက္ခေ အတထာကာရေန ဝတ္ထုနော ဝိညာပနပယောဂေါ မုသာ၊ တံသမုဋ္ဌာပိကာ စေတနာမုသာဝါဒေါတိ ဝုတ္တတ္တာ တတော အညထာ ဝတ္တုံ ‘‘အပရော နယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အတ္တနော သန္တကံ အဒါတုကာမတာယာတိအာဒိ မုသာဝါဒသာမညေန ဝုတ္တံ. ဟသာဓိပ္ပါယေနပိ ဝိသံဝါဒနပုရက္ခာရဿ မုသာဝါဒေါ. ပရဿာတိ ဝိသံဝါဒနဝသေန ဝိညာပေတဗ္ဗဿ. သောတိ မုသာဝါဒပယောဂေါ.

သုညဘာဝန္တိ ပီတိဝိရဟိတတာယ ရိတ္တဘာဝံ. ဖရုသသဒ္ဒတာယ နေဝ ကဏ္ဏသုခါ. အတ္ထဝိပန္နတာယ န ဟဒယသုခါ. သံကိလိဋ္ဌစိတ္တဿာတိ ဒေါသေန၊ လောဘေန ဝါ ဒူသိတစိတ္တဿ.

ဧကန္တဖရုသာ စေတနာတိ ဧတေန ဒုဋ္ဌစိတ္တတံယေဝ ဝိဘာဝေတိ၊ ဒုဋ္ဌစိတ္တတာ စဿ အမရဏာဓိပ္ပါယဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. သတိ ဟိ မရဏာဓိပ္ပါယေ အတ္ထသိဒ္ဓိ၊ တဒဘာဝေ ပါဏာတိပါတဗျာပါဒါ သိယုန္တိ. ယံ ပဋိစ္စ ဖရုသဝါစာ ပယုဇ္ဇတိ၊ တဿ သမ္မုခါဝ သီသံ ဧတိ. ပရမ္မုခါပိ သီသံ ဧတိ ဧဝါတိ အပရေ. တတ္ထာယံ အဓိပ္ပါယော ယုတ္တော သိယာ – သမ္မုခါ ပယောဂေ အဂါရဝါဒီနံ ဗလဝဘာဝတော သိယာ စေတနာ ဗလဝတီ၊ ပရဿ စ တဒတ္ထဝိညာပနံ၊ န တထာ အသမ္မုခါတိ. ယထာ စ အက္ကောသိတေ မတေ အာဠဟနေ ကတာ ခမာပနာ ဥပဝါဒန္တရာယံ နိဝတ္တေတိ၊ ဧဝံ ပရမ္မုခါ ပယုတ္တာ ဖရုသဝါစာ ဟောတိယေဝါတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ. တဿာတိ ဧကန္တဖရုသစေတနာယ ဧဝ ဖရုသဝါစာဘာဝဿ အာဝိဘာဝတ္ထံ. မမ္မစ္ဆေဒကော သဝနဖရုသတာယာတိ အဓိပ္ပါယော. စိတ္တသဏှာတာယ ဖရုသဝါစာ န ဟောတိ ကမ္မပထာ’ပ္ပတ္တတ္တာ၊ ကမ္မဘာဝံ ပန န သက္ကာ ဝါရေတုံ. ဧဝံ အနွယဝသေန စေတနာဖရုသတာယ ဖရုသဝါစံ သာဓေတွာ ဣဒါနိ တမေဝ ဗျတိရေကဝသေန သာဓေတုံ ‘‘ဝစနသဏှတာယာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧသာတိ ဖရုသဝါစာ. ကမ္မပထဘာဝံ အပ္ပတ္တာ အပ္ပသာဝဇ္ဇာ၊ ဣတရာ မဟာသာဝဇ္ဇာ. တထာ ကိလေသာနံ မုဒုတိဗ္ဗတာဘေဒေဟိ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသံ.

အာသေဝနံ ဗဟုလီကရဏံ. ယံ ဥဒ္ဒိဿ ပဝတ္တိတော၊ တေန အဂ္ဂဟိတေ အပ္ပသာဝဇ္ဇော၊ ဂဟိတေ မဟာသာဝဇ္ဇော ကမ္မပထပ္ပတ္တိတော. ယော ကောစိ ပန သမ္ဖပ္ပလာပေါ ဒွီဟိ သမ္ဘာရေဟိ သိဇ္ဈတိ. ကိလေသာနံ မုဒုတိဗ္ဗတာဝသေနပိ အပ္ပသာဝဇ္ဇမဟာသာဝဇ္ဇတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

အတ္တနော ပရိဏာမနံ စိတ္တေနေဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဟိတသုခံ ဗျာပါဒယတီတိ ယော တံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ တဿ ဟိတသုခံ ဝိနာသေတိ. အဟော ဝတာတိ ဣမိနာ အစ္စန္တဝိနာသစိန္တနံ ဒီပေတိ. ဧဝံ ဟိဿ ဒါရုဏပဝတ္တိယာ ကမ္မပထပ္ပတ္တိ. ယထာဘုစ္စဂဟဏာဘာဝေနာတိ ယာထာဝဂ္ဂါဟဿ အဘာဝေန အနိစ္စာဒိသဘာဝဿ နိစ္စာဒိတော ဂဟဏေန. မိစ္ဆာ ပဿတီတိ ဝိတထံ ပဿတိ. သမ္ဖပ္ပလာပေါ ဝိယာတိ ဣမိနာ အာသေဝနဿ မန္ဒတာယ အပ္ပသာဝဇ္ဇတံ၊ မဟန္တတာယ မဟာသာဝဇ္ဇတံ ဒဿေတိ. ဂဟိတာကာရဝိပရီတတာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ ဂဟိတာကာရဿ ဝိပရီတဘာဝေါ. ဝတ္ထုနောတိ တဿာ အယထာဘူတသဘာဝမာဟ. တထာဘာဝေနာတိ ဂဟိတာကာရေနေဝ တဿ ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ၊ တဿ ဝါ ဝတ္ထုနော ဥပဋ္ဌာနံ ဧဝမေတံ၊ န ဣတော အညထာတိ.

ဓမ္မတောတိ သဘာဝတော. ကောဋ္ဌာသတောတိ ဖဿပဉ္စမကာဒီသု စိတ္တင်္ဂကောဋ္ဌာသေသု ယံ ကောဋ္ဌာသာ ဟောန္တိ၊ တတောတိ အတ္ထော. စေတနာဓမ္မာတိ စေတနာသဘာဝါ.

ပဋိပါဋိယာ သတ္တာတိ ဧတ္ထ နနု စေတနာ အဘိဓမ္မေ ကမ္မပထေသု န ဝုတ္တာတိ ပဋိပါဋိယာ သတ္တန္နံ ကမ္မပထဘာဝေါ န ယုတ္တောတိ? န၊ အဝစနဿ အညဟေတုကတ္တာ. န ဟိ တတ္ထ စေတနာယ အကမ္မပထတ္တာ ကမ္မပထရာသိမှိ အဝစနံ၊ ကဒါစိ ပန ကမ္မပထော ဟောတိ၊ န သဗ္ဗဒါတိ ကမ္မပထဘာဝဿ အနိယတတ္တာ အဝစနံ. ယဒါ ပန ကမ္မပထော ဟောတိ၊ တဒါ ကမ္မပထရာသိသင်္ဂဟော န နိဝါရိတော. ဧတ္ထာဟ – ယဒိ စေတနာယ သဗ္ဗဒါ ကမ္မပထဘာဝါဘာဝတော အနိယတော ကမ္မပထဘာဝေါတိ ကမ္မပထရာသိမှိ အဝစနံ၊ နနု အဘိဇ္ဈာဒီနံ ကမ္မပထဘာဝံ အပ္ပတ္တာနံ အတ္ထိတာယ အနိယတော ကမ္မပထဘာဝေါတိ တေသမ္ပိ ကမ္မပထရာသိမှိ အဝစနံ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ ကမ္မပထတာတံသဘာဂတာဟိ တေသံ တတ္ထ ဝုတ္တတ္တာ. ယဒိ ဧဝံ စေတနာပိ တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာ? သစ္စမေတံ၊ သာ ပန ပါဏာတိပါတာဒိကာတိ ပါကဋော၊ တဿာ ကမ္မပထဘာဝေါတိ န ဝုတ္တာ သိယာ. စေတနာယ ဟိ – ‘‘စေတနာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကမ္မံ ဝဒါမိ (အ. နိ. ၆.၆၃၊ ကထာ. ၅၃၉)၊ တိဝိဓာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကာယသဉ္စေတနာ အကုသလံ ကာယကမ္မ’’န္တိအာဒိဝစနတော (ကထာ. ၅၃၉) ကမ္မဘာဝေါ ပါကဋော၊ ကမ္မံယေဝ စ သုဂတိဒုဂ္ဂတီနံ တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇနကသုခဒုက္ခာနဉ္စ ပထဘာဝေန ပဝတ္တံ ကမ္မပထောတိ ဝုစ္စတီတိ ပါကဋော တဿာ ကမ္မပထဘာဝေါ၊ အဘိဇ္ဈာဒီနံ ပန စေတနာသမီဟနဘာဝေန သုစရိတဒုစ္စရိတဘာဝေါ စေတနာဇနိတပိဋ္ဌိဝဋ္ဋကဘာဝေန သုဂတိဒုဂ္ဂတိတဒုပ္ပဇ္ဇနကသုခဒုက္ခာနံ ပထဘာဝေါ စာတိ န တထာ ပါကဋော ကမ္မပထဘာဝေါတိ တေယေဝ တေန သဘာဝေန ဒဿေတုံ အဘိဓမ္မေ စေတနာ ကမ္မပထရာသိဘာဝေန န ဝုတ္တာ၊ အတထာဇာတိယကတ္တာ ဝါ စေတနာ တေဟိ သဒ္ဓိံ န ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. မူလံ ပတွာတိ မူလဒေသနံ ပတွာ၊ မူလသဘာဝေသု ဓမ္မေသု ဝုစ္စမာနေသူတိ အတ္ထော.

အဒိန္နာဒါနံ သတ္တာရမ္မဏန္တိ ဣဒံ ‘‘ပဉ္စ သိက္ခာပဒါ ပရိတ္တာရမ္မဏာ ဧဝ ဝါ’’တိ ဣမာယ ပဉှပုစ္ဆကပါဠိယာ ဝိရုဇ္ဈတိ. ယဉှိ ပါဏာတိပါတာဒိဒုဿီလျဿ အာရမ္မဏံ၊ တဒေဝ တံ ဝေရမဏိယာ အာရမ္မဏံ. ဝီတိက္ကမိတဗ္ဗဝတ္ထုတော ဧဝ ဟိ ဝိရတီတိ. သတ္တာရမ္မဏန္တိ ဝါ သတ္တသင်္ခါတံ သင်္ခါရာရမ္မဏမေဝ ဥပါဒါယ ဝုတ္တန္တိ နာယံ ဝိရောဓော. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၇၁၄) ‘‘ယာနိ သိက္ခာပဒါနိ ဧတ္ထ သတ္တာရမ္မဏာနီတိ ဝုတ္တာနိ၊ တာနိ ယသ္မာ သတ္တောတိ သင်္ချံ ဂတံ သင်္ခါရမေဝ အာရမ္မဏံ ကရောန္တီ’’တိ. ဝိသဘာဂဝတ္ထုနော ‘‘ဣတ္ထီ၊ ပုရိသော’’တိ ဂဟေတဗ္ဗတော သတ္တာရမ္မဏောတိ ဧကေ. ‘‘ဧကော ဒိဋ္ဌော၊ ဒွေ သုတာ’’တိအာဒိနာ သမ္ဖပ္ပလပနေ ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဝသေန. တထာ အဘိဇ္ဈာတိ ဧတ္ထ တထာ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဒိဋ္ဌသုတမုတဝိညာတဝသေနာ’’တိ ဣဒမ္ပိ ဥပသံဟရတိ၊ န သတ္တသင်္ခါရာရမ္မဏတံ ဧဝ ဒဿနာဒိဝသေန အဘိဇ္ဈာယနတော. ‘‘နတ္ထိ သတ္တာ ဩပပါတိကာ’’တိ ပဝတ္တမာနာပိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ တေဘူမကဓမ္မဝိသယာဝါတိ အဓိပ္ပါယေနဿာ သင်္ခါရာရမ္မဏတာ ဝုတ္တာ. ကထံ ပန မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ သဗ္ဗေ တေဘူမကဓမ္မာ အာရမ္မဏံ ဟောန္တီတိ? သာဓာရဏတော. ‘‘နတ္ထိ သုကတဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော’’တိ ဟိ ပဝတ္တမာနာယ အတ္ထတော ရူပါရုပါဝစရဓမ္မာပိ ဂဟိတာ ဧဝ ဟောန္တီတိ.

သုခဗဟုလတာယ ရာဇာနော ဟသမာနာပိ ‘‘စောရံ ဃာတေထာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ ဟာသော ပန တေသံ အညဝိသယောတိ အာဟ ‘‘သန္နိဋ္ဌာပက။ပေ။ ဟောတီ’’တိ.

ကေသဉ္စီတိ သဟဇာတာနံ အဒိန္နာဒါနာဒီနံ. သမ္ပယုတ္တပဘာဝကဋ္ဌေနာတိ သမ္ပယုတ္တော ဟုတွာ ဥပ္ပါဒကဋ္ဌေန. ကေသဉ္စီတိ အသဟဇာတာနံ. ဥပနိဿယပစ္စယဋ္ဌေနာတိ ဧတေန မူလဋ္ဌေန လောဘဿ ဥပကာရတံ နိဝတ္တေတိ. သုပ္ပတိဋ္ဌိတဘာဝသာဓနဋ္ဌော ဟိ မူလဋ္ဌော၊ သော စ ဟေတုပစ္စယတာအဝိနာဘာဝီ၊ တေန စေတ္ထ မူလမိဝ မူလန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ၊ နိပ္ပရိယာယတော ပန ပုဗ္ဗေ ‘‘ကေသဉ္စီ’’တိ ဝုတ္တာနံ သဟဇာတာနံ မူလဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ရတ္တော ခေါတိအာဒိနာ သုတ္တပဒေနပိ ပါဏာတိပါတာဒီနံ အကုသလာနံ လောဘဿ မူလကာရဏတံ ဝိဘာဝေတိ၊ န မူလဋ္ဌေနုပကာရတ္ထံ အဝိသေသတော တေသံ ဟေတုပစ္စယတ္တာဘာဝတော.

အကုသလကမ္မပထဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကုသလကမ္မပထဝဏ္ဏနာ

ဝေရန္တိ ပါဏာတိပါတာဒိပါပဓမ္မံ. သော ဟိ ဝေရဟေတုတာယ ‘‘ဝေရ’’န္တိ ဝုစ္စတိ၊ တံ မဏတိ ‘‘မယိ ဣဓ ဌိတာယ ကထမာဂစ္ဆသီ’’တိ တဇ္ဇေန္တီ ဝိယ နိဝါရေတီတိ ဝေရမဏီ. တေနာဟ ‘‘ပဇဟတီ’’တိ. ‘‘ဝိရမဏီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ နိရုတ္တိနယေန ဧဝ-ကာရံ ကတွာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၇၀၃၊ ၇၀၄) ဧဝ နိဒ္ဒိသနဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တာ. အသမာဒိန္နသီလဿ သမ္ပတ္တတော ယထာဥပဋ္ဌိတဝီတိက္ကမိတဗ္ဗဝတ္ထုတော ဝိရတိ သမ္ပတ္တဝိရတိ၊ သမာဒါနဝသေန ဥပ္ပန္နာ ဝိရတိ သမာဒါနဝိရတိ၊ သမာဒါနဝသေန ဥပ္ပန္နာ ဝိရတိ သမာဒါနဝိရတိ၊ ကိလေသာနံ သမုစ္ဆိန္ဒနဝသေန ပဝတ္တာဝိရတိ သမုစ္ဆေဒဝိရတိ.

ဇီဝမာနသသဿ မံသရုဓိရသမ္မိဿတာယ အလ္လသသမံသံ. မုဉ္စိ သဗ္ဗတ္ထ သမကရုဏတာယ. သစ္စံ ဝတွာ ‘‘ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန မယှံ မာတု ရောဂေါ သမ္မတူ’’တိ အဓိဋ္ဌာသိ.

မဟာသပ္ပေါတိ အဇဂရော. မုဉ္စိတွာ အဂမာသိ သီလတေဇေန.

ကောသလ္လံ ဝုစ္စတိ ဉာဏံ၊ ကောသလ္လေန၊ ကောသလ္လတော ဝါ ပဝတ္တိယာ ဥပဂမနတော. ကုစ္ဆိတသယနတောတိ ကုစ္ဆိတေနာကာရေန သယနတော အနုသယနတော၊ ပဝတ္တနတော ဝါ. ‘‘ဝေရမဏိကုသလာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗာပိ ပုစ္ဆာနုရူပံ ဝိဿဇ္ဇနန္တိ ‘‘ကုသလာ’’တိ န ဝုတ္တာ၊ ‘‘ကုသလ’’န္တွေဝ ဝုတ္တာ.

ကာမဉ္စေတ္ထ ပါဠိယံ ဝိရတိယောဝ အာဂတာ၊ သိက္ခာပဒဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၇၀၄) ပန စေတနာပိ အာဟရိတွာ ဒီပိတာတိ တဒုဘယမ္ပိ ဂဏှန္တော ‘‘စေတနာပိ ဝဋ္ဋန္တိ ဝိရတိယောပီ’’တိ အာဟ.

အနဘိဇ္ဈာ ဟိ မူလံ ပတွာ ကမ္မပထကောဋ္ဌာသံ ပတွာ အနဘိဇ္ဈာတိ ဝုတ္တဓမ္မော မူလတော အလောဘော ကုသလမူလံ ဟောတီတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော.

ဒုဿီလျာရမ္မဏာ တဒါရမ္မဏာ ဇီဝိတိန္ဒြိယာဒိအာရမ္မဏာ ကထံ ဒုဿီလျာနိ ပဇဟန္တီတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ယထာ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

အနဘိဇ္ဈာ ။ပေ။ ဝိရမန္တဿာတိ အဘိဇ္ဈံ ပဇဟန္တဿာတိ အတ္ထော. န ဟိ မနောဒုစ္စရိတတော ဝိရတိ အတ္ထိ အနဘိဇ္ဈာဒီဟေဝ တပ္ပဟာနသိဒ္ဓိတော. တေသု အလောဘောတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ အကုသလမူလေသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အပ္ပနာဝါရန္တိ နိဂမနဝါရံ. ဧကေန နယေနာတိ ဝေဒနာဒိဝသေန အရူပမုခေနေဝ အနေကဝိဓေသု ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာနေသု ဧကေန ကမ္မဋ္ဌာနနယေန. ‘‘ဌပေတွာ အဘိဇ္ဈံ နဝ အကုသလကမ္မပထာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဒသာတိ ဝါ ဣဒံ ‘‘ကုသလကမ္မပထာ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ ‘‘အကုသလကမ္မပထာ စ ဒသ ကုသလကမ္မပထာ စာ’’တိ. ‘‘ဌပေတွာ အဘိဇ္ဈ’’န္တိ ဟိ ဣမိနာဝ အကုသလကမ္မပထာနံ နဝဘာဝေါ ဝုတ္တော ဟောတိ. အထ ဝါ ဒသာတိ ဣဒံ ဥဘယထာပိ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. အဘိဇ္ဈာ ဟိ ပဟာတဗ္ဗာပိ သတိ ပရိညေယျတံ နာတိဝတ္တတီတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ရူပတဏှာ ပိယရူပံ သာတရူပ’’န္တိအာဒိ၊ တသ္မာ သာ တာယ ပရိညေယျတာယ ဒုက္ခသစ္စေပိ သင်္ဂဟံ လဘတေဝ၊ ပဟာတဗ္ဗံ ပန ဥပါဒါယ ‘‘ဌပေတွာ အဘိဇ္ဈ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေနေဝါဟ ‘‘ပရိယာယေန ပန သဗ္ဗေပိ ကမ္မပထာ ဒုက္ခသစ္စ’’န္တိ. အဘိဇ္ဈာလောဘာနံ ပဝတ္တိအာကာရသိဒ္ဓဘေဒံ ဥပါဒါယ ‘‘ဣမေ ဒွေ ဓမ္မာ’’တိ ဝုတ္တံ. သုတ္တန္တနယေန တဏှာ ‘‘သမုဒယသစ္စ’’န္တိ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘နိပ္ပရိယာယေန သမုဒယသစ္စ’’န္တိ. အပ္ပဝတ္တီတိ အပ္ပဝတ္တိနိမိတ္တမာဟ ယထာ ‘‘ရာဂက္ခယော ဒေါသက္ခယော’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၁၄). သပ္ပစ္စယတာယ သင်္ခတသဘာဝေ ဒုက္ခသစ္စေ ဂဟိတေ အပ္ပစ္စယတာယ အသင်္ခတံ နိရောဓသစ္စံ ပဋိပက္ခတော အာဝတ္တတိ၊ ဧကန္တသာဝဇ္ဇေ အာစယဂါမိလက္ခဏေ သမုဒယသစ္စေ ဂဟိတေ သာဝဇ္ဇာ ဝိဂမနံ အပစယဂါမိလက္ခဏံ မဂ္ဂသစ္စံပဋိပက္ခတော အာဝတ္တတီတိ ဒွေ အာဝတ္တဟာရဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ ဝုတ္တံ. တေနေဝါဟ နေတ္တိယံ (နေတ္တိ. ၄.နိဒ္ဒေသဝါရ) –

‘‘ဧကမှိ ပဒဋ္ဌာနေ၊ ပရိယေသတိ သေသကံ ပဒဋ္ဌာနံ၊

အာဝတ္တတိ ပဋိပက္ခေ၊ အာဝတ္တော နာမ သော ဟာရော’’တိ.

သဗ္ဗာကာရေနာတိ ကာမရာဂရူပရာဂါဒိသဗ္ဗပ္ပကာရေဟိ၊ သဗ္ဗတော ဝါ အပါယဂမနီယာဒိအာကာရတော၊ တတ္ထ ကိဉ္စိပိ အနဝသေသေတွာ ဝါ. သဗ္ဗာကာရေနေဝါတိ သဗ္ဗာကာရတော. နီဟရိတွာတိ အပနေတွာ၊ သမုစ္ဆိန္ဒိတွာဣစ္စေဝ အတ္ထော. ကဉ္စိ ဓမ္မံ အနဝကာရီကရိတွာတိ ရူပဝေဒနာဒီသု ကဉ္စိ ဧကဓမ္မမ္ပိ အဝိနိဗ္ဘောဂံ ကတွာ၊ ဧကေကတော အဂ္ဂဟေတွာ သမူဟတောဝ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. အသ္မီတိ အဟမသ္မီတိ မာနဂ္ဂါဟဝသေန. သော ပန ယသ္မာ ပဉ္စက္ခန္ဓေ နိရဝသေသတော ဂဏှာတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘သမူဟဂ္ဂဟဏာကာရေနာ’’တိ. ယသ္မာ စေတ္ထ အဂ္ဂမဂ္ဂစိတ္တံ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ အာဟ ‘‘ဒိဋ္ဌိသဒိသံ မာနာနုသယ’’န္တိ. ‘‘ယံ ရူပံ တံ အဟ’’န္တိအာဒိနာ ယထာ ဒိဋ္ဌိ ရူပါဒိံ ‘‘အဟမသ္မီ’’တိ ဂဏှန္တီ ပဝတ္တတိ၊ ဧဝံ မာနောပိ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာတိ အာဟ ‘‘မာနာနုသယော အသ္မီတိ ပဝတ္တတ္တာ ဒိဋ္ဌိသဒိသော’’တိ. ပရိစ္ဆေဒကရောတိ ဩသာနပရိစ္ဆေဒကရော ဣတော ပရံ ဒုက္ခဿာဘာဝကရဏတော. ကမ္မပထဒေသနာယာတိ ကမ္မပထမုခေန ပဝတ္တစတုသစ္စဒေသနာယ. မနသိကာရပ္ပဋိဝေဓဝသေနာတိ ဝိပဿနာမနသိကာရမဂ္ဂပ္ပဋိဝေဓဝသေန.

ကုသလကမ္မပထဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အာဟာရဝါရဝဏ္ဏနာ

၉၀. အာဟရတီတိ (သံ. နိ. ဋီ. ၂.၂.၁၁) အာနေတိ၊ ဥပ္ပါဒေတိ ဥပတ္ထမ္ဘေတိ စာတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗတ္တာတိ ပသုတာ. တတော ပဋ္ဌာယ ဟိ လောကေ ဇာတဝေါဟာရော. ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏတော ပန ပဋ္ဌာယ ယာဝ မာတုကုစ္ဆိတော နိက္ခမနံ၊ တာဝ သမ္ဘဝေသိနော. ဧသ တာဝ ဂဗ္ဘသေယျကေသု ဘူတသမ္ဘဝေသိဝိဘာဂေါ၊ ဣတရေသု ပန ပဌမစိတ္တာဒိဝသေန ဝုတ္တော. သမ္ဘဝ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဂဗ္ဘသေယျကာနံ ဝသေန ပသူတိပရိယာယော၊ ဣတရေသံ ဝသေန ဥပ္ပတ္တိပရိယာယော. ပဌမစိတ္တပဌမဣရိယာပထက္ခဏေသု ဟိ တေ သမ္ဘဝံ ဥပ္ပတ္တိံ ဧသန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ နာမ၊ န တာဝ ဘူတာ ဥပ္ပတ္တိယာ န သုပ္ပတိဋ္ဌိတတ္တာ. ဘူတာယေဝ သဗ္ဗသော ဘဝေသနာယ သမုစ္ဆိန္နတ္တာ. န ပုန ဘဝိဿန္တီတိ အဝဓာရဏေန နိဝတ္တိတမတ္ထံ ဒဿေတိ၊ ‘‘ယော စ ကာလဃသော ဘူတော’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၂.၁၉၀) ဘူတ-သဒ္ဒဿ ခီဏာသဝဝါစိတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝါ-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော ‘‘အဂ္ဂိနာ ဝါ ဥဒကေန ဝါ’’တိအာဒီသု (ဥဒါ. ၇၆) ဝိယ.

ယထာသကံ ပစ္စယဘာဝေန အတ္တဘာဝဿ ပဋ္ဌပနမေဝေတ္ထအာဟာရေဟိ ကာတဗ္ဗအနုဂ္ဂဟောတိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘ဝစနဘေဒေါ။ပေ။ ဧကောယေဝါ’’တိ. သတ္တဿ ဥပ္ပန္နဓမ္မာနန္တိ သတ္တဿသန္တာနေ ဥပ္ပန္နဓမ္မာနံ. ယထာ ‘‘ဝဿသတံ တိဋ္ဌတီ’’တိ ဝုတ္တေ အနုပ္ပဗန္ဓဝသေန ပဝတ္တတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဌိတိယာတိ အနုပ္ပဗန္ဓဝသေန ပဝတ္တိယာတိ အတ္ထော၊ သာ ပန အဝိစ္ဆေဒေါတိ အာဟ ‘‘အဝိစ္ဆေဒါယာ’’တိ. အနုပ္ပဗန္ဓဓမ္မုပ္ပတ္တိယာ သတ္တသန္တာနော အနုဂ္ဂဟိတော နာမ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အနုပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပါဒါယာ’’တိ. ဧတာနီတိ ဌိတိအနုဂ္ဂဟပဒါနိ. ဥဘယတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ၊ န ယထာသင်္ချံ.

ဝတ္ထုဂတာ ဩဇာ ဝတ္ထု ဝိယ တေန သဒ္ဓိံ အာဟရိတဗ္ဗတံ ဂစ္ဆတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗတော အာဟာရော’’တိ. နိဗ္ဗတ္တိတဩဇံ ပန သန္ဓာယ ‘‘ကဗဠီကာရာဟာရော ဩဇဋ္ဌမကရူပါနိ အာဟရတီ’’တိ ဝက္ခတိ. ဩဠာရိကတာ အပ္ပေါဇတာယ၊ န ဝတ္ထုနော ထူလတာယ၊ ကထိနတာယ ဝါ၊ တသ္မာ ယသ္မိံ ဝတ္ထုသ္မိံ ပရိတ္တာ ဩဇာ ဟောတိ၊ တံ ဩဠာရိကံ. သပ္ပါဒယော ဒုက္ခုပ္ပါဒကတာယ ဩဠာရိကာဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိသာဏာဒီနံ တိဝဿဆဍ္ဍိတာနံ ပူတိဘူတ္တတာ မုဒုကတာတိ ဝဒန္တိ၊ တရစ္ဆခေဠတေမိကတာယ ပန တထာဘူတာနံ တေသံ မုဒုကတာ. ဓမ္မသဘာဝေါ ဟေသ. သသာနံ အာဟာရော သုခုမော တရုဏတိဏသဿခါဒနတော. သကုဏာနံ အာဟာရော သုခုမော တိဏဗီဇာဒိခါဒနတော. ပစ္စန္တဝါသီနံ သုခုမော၊ တေသဉှိ သာကပဏ္ဏသုက္ခကုရပဒုမပတ္တမ္ပိ အာဟာရောတိ. တေသံ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနံ. သုခုမောတွေဝါတိ န ကိဉ္စိ ဥပါဒါယ၊ အထ ခေါ သုခုမော ဣစ္စေဝ နိဋ္ဌံ ပတ္တော တတော ပရံ သုခုမဿ အဘာဝတော.

ဝတ္ထုဝသေန ပနေတ္ထ အာဟာရဿ ဩဠာရိကသုခုမတာ ဝုတ္တာ၊ သာ စဿ အပ္ပေါဇမဟောဇတာဟိ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ဧတ္ထ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပရိဿမန္တိ ခုဒါဝသေန ဥပ္ပန္နံ သရီရခေဒံ. ဝိနောဒေတီတိ ဝတ္ထု တဿ ဝိနောဒနမတ္တံ ကရောတိ. န ပန သက္ကောတိ ပါလေတုန္တိ သရီရံ ယာပေတုံ နပ္ပဟောတိ နိဿာရတ္တာ. န သက္ကောတိ ပရိဿမံ ဝိနောဒေတုံ အာမာသယဿ အပူရဏတော.

ဆဗ္ဗိဓောပီတိ ဣမိနာ ကဿစိပိ ဖဿဿ အနဝသေသိတဗ္ဗတမာဟ. အာဟာရဿဒေသနာက္ကမေနေဝေတ္ထ ဖဿာဒီနံ ဒုတိယာဒိတာ၊ န အညေန ကာရဏေနာတိ အာဟ ‘‘ဒေသနာနယော ဧဝါ’’တိအာဒိ. မနသော သဉ္စေတနာ၊ န သတ္တဿာတိ ဒဿနတ္ထံ မနောဂဟဏံ ယထာ ‘‘စိတ္တဿ ဌိတိ (ဓ. သ. ၁၁)၊ စေတောဝိမုတ္တိ စာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၆၉) အာဟ ‘‘မနောသဉ္စေတနာတိ စေတနာ ဧဝါ’’တိ. စိတ္တန္တိ ယံ ကိဉ္စိ စိတ္တံ၊ န ဝိပါကဝိညာဏမေဝ.

ပုဗ္ဗေ ‘‘အာဟာရန္တိ ပစ္စယ’’န္တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ယဒိ ပစ္စယဋ္ဌော အာဟာရဋ္ဌော’’တိအာဒိနာ စောဒေတိ. အထ ကသ္မာ ဣမေယေဝ စတ္တာရော ဝုတ္တာတိ အထ ကသ္မာ စတ္တာရောဝ ဝုတ္တာ၊ ဣမေ ဧဝ စ ဝုတ္တာတိ ယောဇနာ. ဝိသေသပစ္စယတ္တာတိ ဧတေန ယထာ အညေ ပစ္စယဓမ္မာ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နဿ ပစ္စယာဝ ဟောန္တိ၊ ဣမေ ပန တထာ စ ဟောန္တိ အညထာ စာတိ သမာနေပိ ပစ္စယတ္တေ အတိရေကပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ အာဟာရာတိ ဝုတ္တာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ. ဣဒါနိ တံ အတိရေကပစ္စယတံ ဒဿေတုံ ‘‘ဝိသေသပစ္စယော ဟီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ဝိသေသပစ္စယော ရူပကာယဿ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဥပတ္ထမ္ဘကဘာဝတော. တေနာဟ အဋ္ဌကထာယံ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၇၀၈၊ ပဋ္ဌာ. အဋ္ဌ. ပစ္စယုဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ) ‘‘ရူပါရူပါနံ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တေန ဥပကာရကာ စတ္တာရော အာဟာရာ အာဟာရပစ္စယော’’တိ. ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တဉှိ သတိပိ ဇနကတ္တေ အရူပီနံ အာဟာရာနံ အာဟာရဇရူပသမုဋ္ဌာပကရူပါဟာရဿ စ ဟောတိ၊ အသတိ ပန ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တေ အာဟာရာနံ ဇနကတ္တံ နတ္ထီတိ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တံ ပဓာနံ. ဇနယမာနောပိ ဟိ အာဟာရော အဝိစ္ဆေဒဝသေန ဥပတ္ထမ္ဘယမာနော ဧဝ ဇနေတီတိ ဥပတ္တမ္ဘကဘာဝေါ ဧဝ အာဟာရဘာဝေါ. ဝေဒနာယ ဖဿော ဝိသေသပစ္စယော. ‘‘ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ‘‘သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏ’’န္တိ (ဥဒါ. ၁၊ မ. နိ. ၃.၁၂၆) ဝစနတော ဝိညာဏဿမနောသဉ္စေတနာ. ‘‘စေတနာ တိဝိဓံ ဘဝံ ဇနေတီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ. ‘‘ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ ပန ဝစနတော နာမရူပဿ ဝိညာဏံ ဝိသေသပစ္စယာ. န ဟိ ဩက္ကန္တိဝိညာဏာဘာဝေ နာမရူပဿ အတ္တသမ္ဘဝေါ. ယထာဟ ‘‘ဝိညာဏဉ္စ ဟိ၊ အာနန္ဒ၊ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ န ဩက္ကမိဿထ၊ အပိ နု ခေါ နာမရူပံ မာတုကုစ္ဆိသ္မိံ သမုစ္စိဿထာ’’တိအာဒိ (ဒီ. နိ. ၂.၁၁၅). ဝုတ္တမေဝတ္ထံ သုတ္တေန သာဓေတုံ ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

ဧဝံ ယဒိပိ ပစ္စယဋ္ဌော အာဟာရဋ္ဌော၊ ဝိသေသပစ္စယတာယ ပန ဣမေ ဧဝ အာဟာရာတိ ဝုတ္တာတိ တံ နေသံ ဝိသေသပစ္စယတံ အဝိဘာဂတော ဒဿေတွာ ဣဒါနိ ဝိဘာဂတော ဒဿေတုံ ‘‘ကော ပနေတ္ထာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. မုခေ ဌပိတမတ္တောယေဝ အသင်္ခါဒိတော၊ တတ္တကေနပိ အဗ္ဘန္တရဿ အာဟာရဿ ပစ္စယော ဟောတိ ဧဝ. တေနာဟ ‘‘အဋ္ဌ ရူပါနိ သမုဋ္ဌာပေတီ’’တိ. သုခဝေဒနာယ ဟိတော သုခဝေဒနိယော. သဗ္ဗထာပီတိ စက္ခုသမ္ဖဿာဒိဝသေန. ယတ္တကာ ဖဿဿ ပကာရဘေဒါ၊ တေသံ ဝသေန သဗ္ဗပ္ပကာရောပိ ဖဿာဟာရော. ယထာရဟံ တိဿော ဝေဒနာ အာဟရတိ၊ အနာဟာရကော နတ္ထိ.

သဗ္ဗထာပီတိ ဣဓာပိ ဖဿာဟာရေ ဝုတ္တနယာနုသာရေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တိသန္တတိဝသေနာတိ ကာယဒသကံ ဘာဝဒသကံ ဝတ္ထုဒသကန္တိ တိဝိဓသန္တတိဝသေန. သဟဇာတာဒိပစ္စယနယေနာတိ သဟဇာတာဒိပစ္စယဝိဓိနာ. ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဉှိ အတ္တနာ သဟဇာတနာမဿ သဟဇာတအညမညနိဿယဝိပါကိန္ဒြိယသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေဟိ ပစ္စယော ဟောန္တောယေဝ အာဟာရပစ္စယတာယ တံ အာဟာရေတီ ဝုတ္တံ၊ သဟဇာတရူပေသု ပန ဝတ္ထုနော သမ္ပယုတ္တပစ္စယံ ဌပေတွာ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေန၊ သေသရူပဿ အညမညပစ္စယဉ္စ ဌပေတွာ ဝုတ္တနယေနေဝယောဇနာ ကာတဗ္ဗာ. တာနီတိ နပုံသကနိဒ္ဒေသော အနပုံသကာနမ္ပိ နပုံသကေဟိ သဟ ဝစနတော.

သာသဝါ ကုသလာကုသလစေတနာဝ ဝုတ္တာ. ဝိသေသပစ္စယဘာဝဒဿနံ ဟေတန္တိ. တေနာဟ ‘‘အဝိသေသေန ပနာ’’တိအာဒိ. ပဋိသန္ဓိဝိညာဏမေဝ ဝုတ္တန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ယထာ တဿ တဿ ဖလဿ ဝိသေသတော ပစ္စယတာယ ဧတေသံ အာဟာရဋ္ဌော၊ ဧဝံ အဝိသေသတောပီတိ ဒဿန္တေန ‘‘အဝိသေသေန ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တံသမ္ပယုတ္တတံသမုဋ္ဌာနဓမ္မာနန္တိ တေဟိ ဖဿာဒီဟိ သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနဉ္စေဝ တံသမုဋ္ဌာနရူပဓမ္မာနဉ္စ. တတ္ထ သမ္ပယုတ္တဂ္ဂဟဏံ ယထာရဟတော ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ သမုဋ္ဌာနဂ္ဂဟဏံ ပန အဝိသေသတော.

ဥပတ္ထမ္ဘေန္တော အာဟာရကိစ္စံ သာဓေတီတိ ဥပတ္ထမ္ဘေန္တောယေဝ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ ဩဇဋ္ဌမကရူပသမုဋ္ဌာပနေနေဝ ပနဿ ဥပတ္ထမ္ဘနကိစ္စသိဒ္ဓိ. ဖုသန္တောယေဝါတိ ဖုသနကိစ္စံ ကရောန္တော ဧဝ. အာယူဟမာနာဝါတိ စေတယမာနာ ဧဝ အဘိသန္ဒဟန္တီ ဧဝ. ဝိဇာနန္တမေဝါတိ ဥပပတ္တိပရိကပ္ပနဝသေန ဝိဇာနန္တမေဝ အာဟာရကိစ္စံ သာဓေတီတိ ယောဇနာ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. အာဟာရကိစ္စသာဓနဉ္စ တေသံ ဝေဒနာဒိဥပ္ပတ္တိဟေတုတာယ အတ္တဘာဝဿ ပဝတ္တနမေဝ.

ကာယဋ္ဌပနေနာတိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ? နနု ကမ္မဇာဒိရူပံ ကမ္မာဒိနာဝ ပဝတ္တတီတိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ကမ္မဇနိတောပီ’’တိအာဒိ. ဥပါဒိန္နရူပသန္တတိယာ ဥပတ္ထမ္ဘနေနေဝ ဥတုစိတ္တဇရူပသန္တတီနမ္ပိ ဥပတ္ထမ္ဘနသိဒ္ဓိ ဟောတီတိ ‘‘ဒွိန္နံ ရူပသန္တတီန’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဥပတ္ထမ္ဘနမေဝ သန္ဓာယ ‘‘အနုပါလကော ဟုတွာ’’တိ စ ဝုတ္တံ. ရူပကာယဿ ဌိတိဟေတုတာ ဟိ ယာပနာ အနုပါလနာ.

သုခါဒိဝတ္ထုဘူတန္တိ သုခါဒီနံ ပဝတ္တိဋ္ဌာနဘူတံ. အာရမ္မဏမ္ပိ ဟိ ဝသတိ ဧတ္ထ အာရမ္မဏကရဏဝသေန တဒါရမ္မဏာ ဓမ္မာတိ ဝတ္ထူတိ ဝုစ္စတိ. ဖုသန္တောယေဝါတိ ဣဒံ ဖဿဿ ဖုသနသဘာဝတ္တာ ဝုတ္တံ. န ဟိ ဓမ္မာနံ သဘာဝေန ဝိနာ ပဝတ္တိ အတ္ထိ. ဝေဒနာပဝတ္တိယာ ဝိနာ သတ္တာနံ သန္ဓာဝနတာ နတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သုခါဒိ။ပေ။ ဟောတီ’’တိ၊ န စေတ္ထ သညီဘဝကထာယံ အသညီဘဝေါ ဒဿေတဗ္ဗော၊ တဿာပိ ဝါ ကာရဏဘူတဝေဒနာပဝတ္တိဝသေနေဝ ဌိတိယာ ဟေတုနော အဗျာပိတာ. တထာ ဟိ ‘‘မနောသဉ္စေတနာ။ပေ။ ဘဝမူလနိပ္ဖါဒနတော သတ္တာနံ ဌိတိယာ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တာ၊ တတော ဧဝ ‘‘ဝိညာဏံ ဝိဇာနန္တမေဝါတိ ဥပပတ္တိပရိကပ္ပနဝသေန ဝိဇာနန္တမေဝါ’’တိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထောတိ.

စတ္တာရိ ဘယာနိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ အာဒီနဝဝိဘာဝနတော. နိကန္တီတိ နိကာမနာ. ရသတဏှံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. သာ ဟိ ကဗဠီကာရေ အာဟာရေ ဗလဝတီ. တေနေဝ တတ္ထ အဝဓာရဏံ ကတံ. ဘာယတိ ဧတသ္မာတိ ဘယံ၊ နိကန္တိယေဝဘယံ မဟာနတ္ထဟေတုတော. ဥပဂမနံ ဝိသယိန္ဒြိယဝိညာဏေသု ဝိသယဝိညာဏေသု ဧဝ စ သင်္ဂတိဝသေန ပဝတ္တိ၊ တံ ဝေဒနာဒိဥပ္ပတ္တိဟေတုတာယ ‘‘ဘယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အဝဓာရဏေ ပယောဇနံ ဝုတ္တနယမေဝ. သေသဒွယေပိ ဧသေဝနယော. အာယူဟနံ အဘိသန္ဒဟနံ၊ သံဝိဓာနန္တိပိ ဝဒန္တိ. တံ ဘဝူပပတ္တိဟေတုတာယ ‘‘ဘယ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အဘိနိပါတော တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန နိဗ္ဗတ္တိ. သော ဘဝူပပတ္တိဟေတုကာနံ သဗ္ဗေသံ အနတ္ထာနံ မူလကာရဏတ္တာ ‘‘ဘယ’’န္တိ ဝုတ္တော. ဣဒါနိ နိကန္တိအာဒီနံ သပ္ပဋိဘယတံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘ကိံကာရဏာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ နိကန္တိံ ကတွာတိ အာလယံ ဇနေတွာ၊ တဏှံ ဥပ္ပါဒေတွာတိ အတ္ထော.

ဖဿ ဥပဂစ္ဆန္တာတိ စက္ခုသမ္ဖဿာဒိဘေဒံ ဖဿံ ပဝတ္တေန္တာ. ဖဿဿာဒိနောတိ ကာယသမ္ဖဿဝသေန ဖောဋ္ဋဗ္ဗသင်္ခါတဿ ဖဿဿ အဿာဒနသီလာ. ကာယသမ္ဖဿဝသေန ဟိ သတ္တာနံ ဖောဋ္ဌဗ္ဗတဏှာ ပဝတ္တတီတိ ဒဿေတုံ ဖဿာဟာရာဒီနဝဒဿနေ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရမ္မဏံ ဥဒ္ဓဋံ ‘‘ပရေသံ ရက္ခိတဂေါပိတေသူ’’တိအာဒိနာ. ဖဿဿာဒိနောတိ ဝါ ဖဿာဟာရဿာဒိနောတိ အတ္ထော. သတိ ဟိ ဖဿာဟာရေ သတ္တာနံ ဖဿာရမ္မဏေ အဿာဒေါ၊ နာသတီတိ. တေနာဟ ‘‘ဖဿဿာဒမူလက’’န္တိအာဒိ.

ဇာတိနိမိတ္တဿ ဘယဿ အဘိနိပါတသဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ ‘‘တမ္မူလက’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ကမ္မာယူဟနနိမိတ္တန္တိ အတ္ထော.

အဘိနိပတတီတိ အဘိနိဗ္ဗတ္တတိ. ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိ ဟိ သတ္တာနံ တတ္ထ တတ္ထ အင်္ဂါရကာသုသဒိသေ ဘဝေ အဘိနိပါတသဒိသီတိ. တမ္မူလကတ္တာတိ နာမရူပနိဗ္ဗတ္တိမူလကတ္တာ.

တတြာတိ တာသု ဥပမာသု. ဘူတမတ္ထံ ကတွာတိ န ပရိကပ္ပိတမတ္ထံ၊ အထ ခေါ ဘူတံ ဘူတပုဗ္ဗံ အတ္ထံ ကတွာ. ပါထေယျဟတ္ထေသု ဂစ္ဆန္တေသု ပါထေယျံ၊ ဂစ္ဆန္တံ ဝိယ ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဂန္တွာ ပါထေယျံ နိဋ္ဌာသီ’’တိ. ဂန္တွာတိ ဝါဂမနဟေတူတိ အတ္ထော. ခုပ္ပိပါသာတုရတာယ ဃနစ္ဆာယံ ရုက္ခံ ဥပဂန္တုံ အသမတ္ထာ ဝိရဠှစ္ဆာယာယံ နိသီဒိံသု. န ဒါနိ သက္ကာ တံ မယာ ကာတုံ အတိဒုဗ္ဗလဘာဝတော. ပရိက္ခလိတဂတိတရုဏဒါရကော ခုပ္ပိပါသာဘိဘူတော စ၊ တသ္မာ ဂစ္ဆန္တောယေဝ မတော.

သဇာတိမံသတာယာတိ (သံ. နိ. ဋီ. ၂.၂.၆၃) သမာနဇာတိမံသတာယ၊ မနုဿမံသတာယာတိ အတ္ထော. ယံ မနုဿမံသံ၊ တဉှိ လောကေ ဇိဂုစ္ဆနီယတ္တာ ပဋိကုလံ. တထာ ဟိ တံ ဝိညူဟိ ဝဇ္ဇိတံ၊ မနုဿမံသေသုပိ ဉာတိမံသံ အယုတ္တပရိဘောဂတာယ ပဋိကူလံ၊ တတ္ထာပိ ပုတ္တမံသံ၊ တတ္ထာပိ ပိယပုတ္တမံသံ၊ တတ္ထာပိ တရုဏမံသံ၊ တတ္ထာပိ အာမကမံသံ၊ တတ္ထာပိ အဂေါရသာဘိသင်္ခတံ၊ တတ္ထာပိ အလောဏံ၊ တတ္ထာပိ အဓူပိတန္တိ ဧဝံ ဟေဋ္ဌိမတော ဥတ္တရုတ္တရဿ ပဋိကူလတရဘာဝကာရဏတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ပုတ္တမံသသဒိသန္တိ ပဋိကူလတာဥပဋ္ဌာပနေန ပုတ္တမံသသဒိသံ ကတွာ ပဿတိ. တတ္ထ နိကန္တိံ ပရိယာဒိယတီတိ အရိယမဂ္ဂေန အာဟာရေ သာပေက္ခံ ခေပေတိ.

သာ ဂါဝီတိ ‘‘သေယျထာပိ ဘိက္ခဝေ ဂါဝီ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၆၃) ဧဝံ သုတ္တေ ဝုတ္တဂါဝီ. ဥဒ္ဒါလေတွာတိ ဥပ္ပါဋေတွာ. နိဿာယ တိဋ္ဌတီတိ ပဋိစ္စပစ္စယံ ကတွာ ပဝတ္တတိ. ဒုက္ခဒုက္ခတာဒိဝသေန တိဏ္ဏမ္ပိ ဝေဒယိတာနံ ဒုက္ခဘာဝံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဝေဒယိတဒုက္ခဿာ’’တိ.

သာဓုသမ္မတာပိ ဂတိ ဝိပရိဏာမသင်္ခါရဒုက္ခတာဝသေန ကိလေသဒုက္ခဝသေန စ မဟာပရိဠာဟာယေဝါတိ ဝုတ္တံ ‘‘မဟာပရိဠာဟဋ္ဌေန တယော ဘဝါ’’တိ. ယထာ ဥပကဍ္ဎကာ ဒွေ ပုရိသာ၊ ဧဝံ ကုသလာကုသလဝသေန ဒွေ မနောသဉ္စေတနာ. ယထာ မနောသဉ္စေတနာ န ပဝတ္တတိ၊ တထာ ပဋိပဇ္ဇန္တော တတ္ထ နိကန္တိံ ပရိယာဒိယတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

သတ္တိသတေန ဟတာ ဧဝ ဥပမာ သတ္တိသတဟတူပမာ၊ တဿံ သတ္တိသတဟတူပမာယံ. တံ သတ္တိသတံ. အဿ ပုရိသဿ. ပတိတောကာသေတိ ပုရိမသတ္တီဟိ ပတိတပ္ပဒေသေ. ဒုက္ခဿ ပမာဏံ နတ္ထိ အနေကဿ အပရာပရံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော. ခန္ဓဇနနန္တိ ခန္ဓာနံ အပရာပရုပ္ပါဒေါ၊ ပဌမာဘိနိဗ္ဗတ္တိ ပန ပဋိသန္ဓိ ဧဝ. အာဂုစာရီ ပုရိသော ဝိယ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏံ နာနပ္ပကာရဒုက္ခုပ္ပါဒသန္နိဿယတော၊ တေဟိ စ ဒုက္ခေဟိ ဥပဂန္တဗ္ဗတော. သမ္ပယုတ္တဓမ္မာနံ ပမုခဘာဝေန ပဝတ္တိယာ ‘‘ဝိညာဏဿ ဒုက္ခုပ္ပါဒေါတိ ဝုတ္တာ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၊ ၂) ယထာ ဝိညာဏံ အာယတိံ ပဋိသန္ဓိဝသေန န ပဝတ္တတိ၊ ဧဝံ ကရဏံ တတ္ထ နိကန္တိပရိယာဒါနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ပရိညာတံ ဝတ္ထူတိ ဒုက္ခသစ္စမာဟ. ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါတိ ပဉ္စကာမဂုဏာရမ္မဏော ရာဂေါ. ပရိညာတော ဟောတီတိ ပရိစ္ဆိဇ္ဇ ဇာနနေန သမတိက္ကန္တော ဟောတိ. ရသတဏှာယ ဟိ သမ္မဒေဝ ဝိဂတာယ ရူပတဏှာဒယောပိ ဝိဂတာယေဝ ဟောန္တိ. တထာ စ သတိ ကာမရာဂသံယောဇနံ သမုစ္ဆိန္နမေဝ ဟောတိ၊ ဧဝံ ကရဏံ တတ္ထ နိကန္တိပရိယာဒါနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပရိညာဘိသမယေ ဟိ သိဒ္ဓေ ပဟာနာဘိသမယော သိဒ္ဓေါ ဧဝါတိ. ပဟီနေ စ ကာမရာဂသံယောဇနေ ဩရမ္ဘာဂိယသံယောဇနာနံ လေသောပိ နာဝသိဿတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘နတ္ထိ တံ သံယောဇန’’န္တိအာဒိ. တေန ကဗဠီကာရာဟာရပရိညာ အနာဂါမိတံ ပါပေတီတိ ဒဿေတိ. သေသာဟာရပရိညာ ပန အရဟတ္တနိဋ္ဌာ ဧဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဖဿေ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တိဿော တဏှာတိ ကာမတဏှာ ရူပတဏှာ အရူပတဏှာတိ ဣမာ တိဿော တဏှာ.

‘‘ပုရိမတဏှာသမုဒယာ’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တဏှာပစ္စယနိဗ္ဗတ္တာတိ တဏှာပစ္စယာ နိဗ္ဗတ္တာ. ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ပုရိမတဏှာသမုဒယာ အာဟာရာနံ သမုဒယဒဿနေနေဝ ပဝတ္တိက္ခဏေပိ ဥပါဒိန္နကအာဟာရသမုဒယော ဒဿိတော ဟောတီတိ တံ အနာမသိတွာ အနုပါဒိန္နကာနံ တဏှာသမုဒယံ ဒဿေတုံ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ မိဿိတွာ ကထိတာ အဝိသေသိတတ္တာ. သဟဇာတတဏှာပစ္စယနိဗ္ဗတ္တောတိ ဧတ္ထ သဟဇာတဂ္ဂဟဏံ အသဟဇာတတဏှာပစ္စယနိဗ္ဗတ္တောပိ အနုပါဒိန္နကအာဟာရော လဗ္ဘတီတိ ဒဿနတ္ထံ. သော ပန အသဟဇာတတဏှာပစ္စယနိဗ္ဗတ္တတာသာမညေနပိ ယထာဝုတ္တဥပါဒိန္နကာဟာရေန သံသယံ ဇနေယျာတိ န ဥဒ္ဓဋော၊ န စ ဧတံ ကာရဏံ ‘‘ရာဂံ ဥပနိဿာယ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနတော၊ တဏှောပနိဿယပဋိဃစိတ္တသမုဋ္ဌာနာယ စ ဩဇာယ ဝသေန အနုပါဒိန္နကအာဟာရဿ လဗ္ဘနတော. ကထံ ပန တဏှာ ဩဇာယ ဥပနိဿယပစ္စယော၊ န ဟိ ပဋ္ဌာနေ ကတ္ထစိ ရူပဿ ဥပနိဿယပစ္စယော ဝုတ္တော အတ္ထီတိ. နာယံ ဝိရောဓော ‘‘ယသ္မိံ သတိ ယံ ဟောတိ၊ သော တဿ ဥပနိဿယော’’တိ သုတ္တန္တနယဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ယထာဝုတ္တတ္ထသမ္ဘဝတော. တေနေဝါဟ ‘‘ဣမိဿာ။ပေ။ တဏှာယ နိရောဓေနာ’’တိ.

ကာရဏေ သဗ္ဗသော နိရုဒ္ဓေ ဖလမ္ပိ သဗ္ဗသော နိရုဇ္ဈတီတိ အာဟ ‘‘အာဟာရနိရောဓော ပညာယတီ’’တိ. အာဟာရာနံ ဒုက္ခသစ္စေကဒေသတ္တာ အာဟာရဂ္ဂဟဏံ ဒုက္ခသစ္စဂ္ဂဟဏမေဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဣဓ စတ္တာရိပိ သစ္စာနိ သရူပေနေဝ ဝုတ္တာနီ’’တိ. သစ္စဒေသနာ ဒုက္ခာဒီနံ ယာဝဒေဝ ပရိညေယျာဒိဘာဝသန္ဒဿနတ္ထာ၊ တသ္မာ ဇရာမရဏာဒီသု ပရိညေယျာဒိဘာဝေါ အသမ္မောဟတော သလ္လက္ခေတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော ‘‘သဗ္ဗတ္ထ အသမ္မုယှန္တေန သစ္စာနိ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗာနီ’’တိ အာဟ.

အာဟာရဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သစ္စဝါရဝဏ္ဏနာ

၉၁. ယေန ယေန ပရိယာယေန ဗျာကရောတီတိ ယေန ယေန ဒုက္ခာဒိဇရာမရဏာဒိပရိယာယေန အရိယသစ္စာနိ သင်္ခေပတော စ ဝိတ္ထာရတော စ ကထေတိ. ဒုက္ခန္တိ ဒုက္ခသစ္စံ ဒုက္ခံ၊ န ဒုက္ခမတ္တံ.

သစ္စဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဇရာမရဏဝါရဝဏ္ဏနာ

၉၂. တေသံ တေသန္တိ ဗျာပနိစ္ဆာဝသေနာယံ နိဒ္ဒေသော ကတော၊ တသ္မာ ယထာ ‘‘ဂါမော ဂါမော ရမဏီယော’’တိ ဝုတ္တေ ရမဏီယတာယ တာဒိသာ သဗ္ဗေပိ ဂါမာ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဧဝံ ‘‘တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ဇာတီ’’တိ ဝုတ္တေ ဇာတိသင်္ခါတဝိကာရဝသေန သဗ္ဗေပိ သတ္တာ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ. တေနာဟ ‘‘သင်္ခေပတော အနေကေသံ သတ္တာနံ သာဓာရဏနိဒ္ဒေသော’’တိ.

ဂတိဇာတိဝသေနာတိ (သံ. နိ. ဋီ. ၂.၁.၂) ပဉ္စဂတိဝသေန၊ တတ္ထာပိ ဧကေကာယ ဂတိယာ ခတ္တိယာဒိဘုမ္မဒေဝါဒိဟတ္ထိအာဒိဇာတိဝသေန စ. နိကိယျန္တိ သတ္တာ ဧတ္ထ၊ ဧတေန ဝါတိ နိကာယော၊ ဂေါတ္တစရဏာဒိဝိဘာဂေါ. ဇရာယ သဘာဝေါ နာမ ဝယောဟာနိ၊ တသ္မာ ဇရာတိ ဝယောဟာနိသင်္ခါတဿ သဘာဝဿ နိဒ္ဒေသော၊ ပါကဋဇရာဝသေန နိဒ္ဒေသော ခဏ္ဍိစ္စာဒိဝသေန ဂဟဏတော. ဇီရဏမေဝ ဇီရဏတာ၊ ဇီရန္တဿ ဝါ အာကာရော တာ-သဒ္ဒေန ဝုတ္တော. တေနာဟ ‘‘အယံ အာကာရနိဒ္ဒေသော’’တိ. ဒန္တာဒီနံ ဝသေန ခဏ္ဍံ ဇာတံ ဧတဿာတိ ခဏ္ဍိတော၊ ပုဂ္ဂလော. တဿ ဘာဝေါ ခဏ္ဍိစ္စံ. ပလိတံ ဧတဿ အတ္ထီတိ ပလိတော၊ တဿ ဘာဝေါ ပါလိစ္စံ. ဝလိ တစော ဧတဿာတိ ဝလိတ္တစော၊ တဿ ဘာဝေါ ဝလိတ္တစတာ. ဣမေ ခဏ္ဍိစ္စာဒယော ဇရာ. ဝိကာရာနံ ဒဿနဝသေနာတိ ဝိပတ္တိဒဿနဝသေန. ဝါတဿာတိ မဟတော ဝါတက္ခန္ဓဿ. ခဏ္ဍိစ္စာဒိဝသေန ဂတမဂ္ဂေါ ပါကဋော၊ တသ္မာ ခဏ္ဍိစ္စာဒိဂ္ဂဟဏံ ဇရာယ ကိစ္စနိဒ္ဒေသောတိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတိ. န စ ခဏ္ဍိစ္စာဒီနေဝ ဇရာတိ ကလလကာလတော ပဘုတိ ပုရိမရူပါနံ ဇရာပတ္တက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ပစ္ဆိမရူပါနိ ပရိပက္ကရူပါနုရူပါနိ ပရိဏတပရိဏတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ အနုက္ကမေန သုပရိဏတရူပါနံ ပရိပါကကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနိ ခဏ္ဍိစ္စာဒိသဘာဝါနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တာနိ ဥဒကာဒိမဂ္ဂေသု တိဏရုက္ခသံဘဂ္ဂတာဒယော ဝိယ ပရိပါကဂတမဂ္ဂသင်္ခါတေသု ပရိပက္ကရူပေသု ဥပ္ပန္နာနိ ‘‘ဇရာယ ဂတော မဂ္ဂေါ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တာနိ၊ န ဇရာတိ.

ပကတိယာတိ ဖလဝိပစ္စနပကတိယာ၊ ဇရာယ ဝါ ပါပုဏိတဗ္ဗံ ဖလမေဝပကတိ၊ တာယ ဇရာ ဒီပိတာ. သုပ္ပသန္နာနီတိ သုဋ္ဌု ပသန္နာနိ. တမေဝ သုပ္ပသန္နတံ ကိစ္စတော ဒဿေတုံ ‘‘သုခုမမ္ပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တိက္ခဝိသဒတာ ဟိ တေသံ ဣန္ဒြိယာနံ သုပ္ပသန္နတာ. အာလုဠိတာနီတိ အာကုလာနိ. အဝိသဒါနီတိ အဗျတ္တာနိ.

ကာမံ ရူပဓမ္မေသုပိ ခဏိကဇရာ ဒုရုပလက္ခိတာ ပဋိစ္ဆန္နာဝ၊ သာ ပန ယသ္မာ သန္တာနဝသေန ပဝတ္တိယာ ပရိဗျတ္တာဝ ဟောတီတိ ‘‘ပါကဋဇရာ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တာ. အဝီစိ နိရန္တရာ ဇရာ အဝီစိဇရာ သတိ သန္တာနေ သတ္တာနံ အနုပ္ပဗန္ဓတော. တတော အညေသူတိ မန္ဒဒသကာဒီသု ပုဗ္ဗဒသကာဒိပရိစ္ဆေဒတော အညေသု ယထာဝုတ္တေသု. အန္တရန္တရာတိ တေသု ဧဝ ဝုတ္တပ္ပကာရေသု ပုရိမဒသကာဒိတော ပစ္ဆိမဒသကာဒီနံ အန္တရန္တရာ. ဝဏ္ဏဝိသေသာဒီနန္တိ ဝဏ္ဏဝိသေသသဏ္ဌာနဝိသေသသမ္ဖဿဝိသေသာဒီနံ.

ဝစနကဝသေနာတိ က-ကာရေန ဟိ ပဒံ ဝဍ္ဎေတွာ ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ စဝနံ စုတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ပန ဧကစတုပဉ္စဝေါကာရဘဝေသု စုတိယာ အဝိသေသတော ဂဟဏန္တိ အာဟ ‘‘ဧကစတုပဉ္စက္ခန္ဓာနံ သာမညဝစန’’န္တိ. စဝနကဝသေနာတိ ဝါ စဝနကဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝသေနာတိ အတ္ထော. စဝနမေဝ စဝနတာတိ အာဟ ‘‘ဘာဝဝစနေနာ’’တိ. လက္ခဏနိဒဿနန္တိ ဝယသင်္ခါတဿ လက္ခဏဿ နိဒဿနံ. စဝန္တဿ ဝါ အာကာရော တာ-သဒ္ဒေန ဝုတ္တော ‘‘စဝနတာ’’တိ. ဘိဇ္ဇနံ ဘေဒေါတိ ဝုတ္တံ ‘‘စုတိက္ခန္ဓာနံ ဘင်္ဂုပ္ပတ္တိပရိဒီပန’’န္တိ. ယထာ ဘိန္နဿ ဃဋဿ ကေနစိ ပရိယာယေန ဃနဃဋဘာဝေန ဌာနံ နတ္ထိ၊ ဧဝံ ဘိန္နာနံ ခန္ဓာနန္တိ စဝနံ အန္တရဟိတံ နာမာတိ အာဟ ‘‘အန္တရဓာနန္တိ။ပေ။ ပရိဒီပန’’န္တိ. ယော မစ္စူတိ ဝုစ္စတိ ဘေဒေါ၊ ယဉ္စ မရဏံ ပါဏစာဂေါ၊ တဒုဘယံ ဧကဇ္ဈံ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘မစ္စု မရဏ’’န္တိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကာလဿ အန္တကဿ ကိရိယာတိ ယာ လောကေ ဝုစ္စတိ၊ သာ စုတိ၊ မရဏန္တိ အတ္ထော. စဝနကာလော ဧဝ ဝါ အနတိက္ကမနီယတ္တာ ဝိသေသေန ကာလောတိ ဝုတ္တောတိ တဿ ကိရိယာ အတ္ထတော စုတိက္ခန္ဓာနံ ဘေဒပ္ပတ္တိယေဝ. ‘‘စုတိ စဝနတာ’’တိအာဒိနာ ပုဗ္ဗေ ဝေါဟာရမိဿကေန နိဒ္ဒိဋ္ဌံ.

ဣဒါနိ နိဗ္ဗတ္တိတပရမတ္ထနယေနေဝ နိဒ္ဒေသောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ပရမတ္ထေန ဒီပေတု’’န္တိ ဝုတ္တံ. ‘‘စဝနကဝသေနာ’’တိအာဒိနာ ဟိ ပုဂ္ဂလဝသေန စ ဝေါဟာရာဓိဋ္ဌာနာ သံဝဏ္ဏနာ ကတာ. န ကိဉ္စိ ကဠေဝရံ နိက္ခိပကိ ဩပပါတိကာနံ စုတိက္ခန္ဓာနံ အန္တရဓာနမေဝဟောတိ၊ တတော ပရံ ဥတုသမုဋ္ဌာနရူပသန္တတိ န ပဝတ္တတိ. ‘‘ဇာတိသမုဒယာ’’တိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ‘‘တဏှာသမုဒယာ’’တိအာဒီသု ဝုတ္တနယနေဝ သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ န ဝုတ္တံ.

ဇရာမရဏဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဇာတိဝါရဝဏ္ဏနာ

၉၃. ဇာယနဋ္ဌေနာတိအာဒိ အာယတနဝသေန ယောနိဝသေန စ ဒွီဟိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ သဗ္ဗသတ္တေ ပရိယာဒိယိတွာ ဇာတိံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. သမ္မောဟဝိနောဒနိယံ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၁၉၁) ပန ‘‘ဇာယမာနကဝသေန ဇာတိ၊ သဉ္ဇာယနဝသေန သဉ္ဇာတီ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ တတ္ထ ဧကေကေနေဝ ပဒေန သဗ္ဗသတ္တေ ပရိယာဒိယိတွာ ဇာတိံ ဒဿေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. သမ္ပုဏ္ဏာ ဇာတိ သဉ္ဇာတီတိ ကတွာ ‘‘သာ ပရိပုဏ္ဏာယတနဝသေန ယုတ္တာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧတေနေဝ ကေဝလံ ဇာတိသဒ္ဒေန ဝုတ္တာယ ဇာတိယာ အပရိပုဏ္ဏာယတနတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အဘိဗျတ္တာ နိဗ္ဗတ္တိ အဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ ပါကဋာ နိဗ္ဗတ္တီတိ အတ္ထော. ‘‘တေသံ တေသံ သတ္တာနံ။ပေ။ အဘိနိဗ္ဗတ္တီ’’တိ သတ္တဝသေန ပဝတ္တတ္တာ ဝေါဟာရဒေသနာ.

တတြ တတြာတိ ဧတ္ထ စတုဝေါကာရဘဝေ ဒွိန္နံ၊ ဧကဝေါကာရဘဝေ ဒွိန္နံ၊ သေသရူပဓာတုယံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာနံ ပဉ္စန္နံ၊ ကာမဓာတုယံ ဝိကလာဝိကလိန္ဒြိယဝသေန သတ္တန္နံ နဝန္နံ ဒသန္နံ၊ ပုန ဒသန္နံ၊ ဧကာဒသန္နဉ္စ အာယတနာနံ ဝသေန သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. ယဒိပိ စုတိက္ခန္ဓာ အနန္တရာနံ ပဋိသန္ဓိကဓမ္မာနံ အနန္တရာဒိနာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ ယေ ပန သမုဒယာ အဇနကာ၊ တေ ဧတ္ထ ဥပပတ္တိဘဝေါတိ အဓိပ္ပေတာ. ဇနကော ဧဝ ဘဝေါတိ အဓိပ္ပေတောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဇာတိယာ ပစ္စယဘူတော ကမ္မဘဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ အာဟ.

ဇာတိဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဘဝဝါရဝဏ္ဏနာ

၉၄. ဘာဝနဘဝနဋ္ဌေန ဘဝေါ ဒုဝိဓော. တတ္ထ ကမ္မဘဝေါ ‘‘ဘဝတိ ဧတသ္မာ ဥပပတ္တိဘဝေါ’’တိ ဘာဝနဋ္ဌေန ဘဝေါ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ဥပပတ္တိဘဝံ ‘‘ဘဝတီတိ ဘဝေါ’’တိ ဝတွာ တဿ ကာရဏတ္တာ ကမ္မံ ဖလူပစာရေန ဘဝေါတိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော၊ ဥဘယတ္ထာပိ ဥပပတ္တိဘဝဟေတုဘာဝနေတ္ထ ကမ္မဿ ကမ္မဘဝပရိယာယောတိ ဒဿိတံ ဟောတိ. သဗ္ဗထာပီတိ ဘာဝနဘဝနကုသလာကုသလဥပပတ္တိသမ္ပတ္တိဘဝဟီနပဏီတာဒိနာ သဗ္ဗပ္ပကာရေနပိ. ကာမဘဝေါတိ ဝုတ္တံ ကာမတဏှာဟေတုကတော ကာမတဏှာယ အာရမ္မဏဘာဝတော စ. ရူပဘဝူပဂကမ္မံ ရူပဘဝေါ၊ တထာ အရူပဘဝူပဂကမ္မံ အရူပဘဝေါ၊ တံတံနိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓာ ရူပါရူပုပတ္တိဘဝါ၊ ရူပါရူပဘဝဘာဝေါ ပန တေသံ ‘‘ကာမဘဝေါ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဘဝဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဥပါဒါနဝါရဝဏ္ဏနာ

၉၅. ဥပါဒါနန္တိ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ဥပါဒါနံ. ယထာ ဟိ ကာမဿာဒဝသေန၊ ဘဝဿာဒဝသေန ဝါ တံတံသုဂတိဘဝူပဂံ ကမ္မံ ကရောန္တဿ ကာမုပါဒါနံ၊ ဧဝံ ဥစ္ဆေဒါဒိမိစ္ဆာဘိနိဝေသဝသေနာတိ စတ္တာရိပိ ဥပါဒါနာနိ ယထာရဟံ တဿ တဿ ကုသလကမ္မဘဝဿ ဥပနိဿယဝသေနေဝ ပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ အကုသလကမ္မဘဝဿ အသဟဇာတဿ အနန္တရဿ ဥပနိဿယဝသေနပိ အာရမ္မဏဝသေနပိ. သဟဇာတဿ ကာမုပါဒါနံ သဟဇာတ-အညမည-နိဿယ-သမ္ပယုတ္တ-အတ္ထိ-အဝိဂတ-ဟေတု-ဝသေန သတ္တဓာ၊ သေသဥပါဒါနာနိ တတ္ထ ဟေတုပစ္စယဘာဝံ ပဟာယ မဂ္ဂပစ္စယံ ပက္ခိပိတွာ သတ္တဓာဝ ပစ္စယာ ဟောန္တိ. အနန္တရဿ ပန အနန္တရသမနန္တရအနန္တရူပနိဿယနတ္ထိဝိဂတာသေဝနဝသေန ပစ္စယာ ဟောန္တိ. တဿိဒမ္ပိ သဟဇာတာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန သင်္ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝတ္ထုကာမံ ဥပါဒိယတိ စိတ္တံ၊ ပုဂ္ဂလော ဝါ ဧတေနာတိ အတ္ထော. တန္တိ ဝတ္ထုကာမံ. ကာမေတီတိ ကာမော စ သော ဥပါဒိယတီတိ ဥပါဒါနဉ္စာတိ ယောဇနာ. ဝုတ္တနယေနာတိ အဘိဓမ္မေ ဝုတ္တနယေန.

သဿတော အတ္တာတိ ဣဒံ ပုရိမဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယမာနံ ဥတ္တရဒိဋ္ဌိံ နိဒဿေတုံ ဝုတ္တံ. ယထာ ဧသာ ဒိဋ္ဌိ ဒဠှီကရဏဝသေန ပုရိမံ ပုရိမံ ဥတ္တရာ ဥတ္တရာ ဥပါဒိယတိ၊ ဧဝံ ‘‘နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိအာဒိကာပီတိ. အတ္တဂ္ဂဟဏံ ပန အတ္တဝါဒုပါဒါနန္တိ နယိဒံ ဒိဋ္ဌုပါဒါနဒဿနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. လောကော စာတိ အတ္တဂ္ဂဟဏဝိနိမုတ္တဂဟဏံ ဒိဋ္ဌုပါဒါနဘူတံ ဣဓ ပုရိမဒိဋ္ဌိဥတ္တရဒိဋ္ဌိဝစနေဟိ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သဗ္ဗဒိဋ္ဌိဂတဿ ‘‘ဒိဋ္ဌုပါဒါန’’န္တိ ဧတံ အဓိဝစနံ ‘‘သဗ္ဗာပိ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌုပါဒါန’’န္တိ ဝစနတော.

သီလဗ္ဗတံ ဥပါဒိယန္တီတိ သီလဗ္ဗတံ ‘‘သုဒ္ဓိမဂ္ဂေါ’’တိ ဥပါဒိယန္တိ. ဧတေန မိစ္ဆာဘိနိဝေသေန. သယံ ဝါ တံ မိစ္ဆာဘိနိဝေသသဟဂတံ. သီလဗ္ဗတသဟစရဏတော သီလဗ္ဗတဉ္စ တံ ဒဠှဂ္ဂါဟဘာဝတော ဥပါဒါနဉ္စာတိ သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ. ဧဝံ သုဒ္ဓီတိ အဘိနိဝေသတောတိ ဧဝံ ဂေါသီလဂေါဝတာဒိစရဏေန သံသာရသုဒ္ဓီတိ အဘိနိဝေသဘာဝတော. ဧတေန တံ သဟစရဏတော အဘိနိဝေသဿ တံသဒ္ဒါရဟတံ ဒဿေတိ.

ဝဒန္တီတိ ‘‘အတ္ထိ မေ အတ္တာ’’တိအာဒိနာ ဝေါဟရန္တိ. ဧတေန ဒိဋ္ဌိဂတေန. အတ္တဝါဒမတ္တမေဝါတိ အတ္တာတိ ဝါစာမတ္တမေဝ. ဧတေန ဝါစာဝတ္ထုမတ္တမေတံ၊ ယဒိဒံ ဗာဟိရကပရိကပ္ပိတော အတ္တာတိ ဒဿေတိ.

တဏှာ ကာမုပါဒါနဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ကာမုပါဒါနံ? ယော ကာမေသု ကာမစ္ဆန္ဒော ကာမရာဂေါ ကာမနန္ဒီ ကာမတဏှာ ကာမသ္နေဟော ကာမပရိဠာဟော ကာမမုစ္ဆာ ကာမဇ္ဈောသာနံ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ ကာမုပါဒါန’’န္တိ ဝစနတော တဏှာဒဠှတ္တံ ကာမုပါဒါနံ. တဏှာဒဠှတ္တန္တိ စ ပုရိမတဏှာဥပနိဿယပစ္စယတော ဒဠှဘူတာ ဥတ္တရတဏှာ ဧဝ. ကေစိ ပနာဟု –

‘‘အပ္ပတ္တဝိသယပတ္ထနာ တဏှာ အန္ဓကာရေ စောရဿဟတ္ထပ္ပသာရဏံ ဝိယ၊ သမ္ပတ္တဝိသယဂ္ဂဟဏံ ဥပါဒါနံ တဿေဝ ဘဏ္ဍဂ္ဂဟဏံ ဝိယာ’’တိ. အပ္ပိစ္ဆသန္တုဋ္ဌိပဋိပက္ခာ ဧတေ ဓမ္မာ ပရိယေသနာရက္ခဒုက္ခမူလာနိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တလက္ခဏာ တဏှာ ဝုတ္တလက္ခဏဿေဝ ဥပါဒါနဿ အနာနန္တရဿ ဥပနိဿယဝသေန ပစ္စယော၊ အာရမ္မဏာဒိဝသေနပိ ပစ္စယော ဟောတိယေဝ၊ အနန္တရာဒီနံ ပန အနန္တရာဒိဝသေန ပစ္စယော. သဗ္ဗဿပိ ဟိ လောဘဿ တဏှာပရိယာယောပိ ကာမုပါဒါနပရိယာယောပိ လဗ္ဘတေဝါတိ. အဝသေသာနန္တိ ဒိဋ္ဌုပါဒါနာဒီနံ. သဟဇာတာဒိဝသေနာတိ သဟဇာတာနံ သဟဇာတာဒိဝသေန၊ အသဟဇာတာနံ အနန္တရဥပနိဿယာဒိဝသေနာတိ သဗ္ဗံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဥပါဒါနဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

တဏှာဝါရဝဏ္ဏနာ

၉၆. ‘‘စက္ခုသမ္ဖဿော’’တိအာဒိ ဖဿဿ မာတိတော နာမံ ဝိယ ပုတ္တဿ ဝတ္ထုတော တဿ နိဿယဘာဝေန ဥပ္ပတ္တိဟေတုတ္တာ၊ အာရမ္မဏံ ပန ကေဝလံ ဥပ္ပတ္တိဟေတူတိ ဝုတ္တံ ‘‘သေဋ္ဌိ။ပေ။ နာမ’’န္တိ. ကာမရာဂဘာဝေနာတိ ဝတ္ထုကာမဿ ရဇ္ဇနဝသေန. ရူပံ အဿာဒေန္တီတိ ရုပါရမ္မဏံ တဏှာဘိနန္ဒနာဝသေန အဘိရမမာနာ ဧဝ အဿာဒေန္တီ. နိစ္စန္တိအာဒိနာ ဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနာမုခေန ရူပံ အဘိရမန္တီ. ပေစ္စ န ဘဝိဿတီတိ ဘိဇ္ဇိတွာ န ဟောတိ ပုန အနုပ္ပဇ္ဇနတော. တထာ သဒ္ဒကဏှာဒယောပီတိ ယထာ ရူပတဏှာ ကာမရာဂဘာဝေန သဿတရာဂဝသေန ဥစ္ဆေဒရာဂဝသေနာတိ စ ပဝတ္တိယာ တိဿော တဏှာ၊ တထာ သဒ္ဒတဏှာ ဂန္ဓရသဖောဋ္ဌဗ္ဗဓမ္မတဏှာပိ. တဏှာဝိစရိတာနီတိ တဏှာသမုဒါစာရာ၊ သမုဒါစာရဝသေန ပဝတ္တတဏှာတိ အတ္ထော.

အဇ္ဈတ္တိကဿုပါဒါယာတိ (ဝိဘ. အဋ္ဌ. ၉၇၃၊ သံ. နိ. ဋီ. ၂.၂.၂) အဇ္ဈတ္တိကံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဥပါဒါယ. ဥပယောဂတ္ထေ ဟိ ဣဒံ သာမိဝစနံ. အသ္မီတိ ဟောတီတိ ယဒေတံ အဇ္ဈတ္တံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဥပါဒါယ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန သမူဟဂါဟတော အသ္မီတိ ဧဝံ ဟောတိ၊ တသ္မိံ သတီတိ အတ္ထော. ဣတ္ထသ္မီတိ ဟောတီတိ ခတ္တိယာဒီသု ‘‘ဣဒံပကာရော အဟ’’န္တိ ဧဝံ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန ဟောတီတိ ဣဒမေတ္ထ အနုပနိဓာယ ဂဟဏံ. ဧဝမာဒိနာတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ဧဝံသ္မီတိ၊ အညထာသ္မီတိ၊ ဘဝိဿန္တိ၊ ဣတ္ထံ ဘဝိဿန္တိ၊ ဧဝံ ဘဝိဿန္တိ၊ အညထာ ဘဝိဿန္တိ၊ အသသ္မီတိ၊ သတသ္မီတိ၊ သိယန္တိ၊ ဣတ္ထံ သိယန္တိ၊ ဧဝံ သိယန္တိ၊ အညထာ သိယန္တိ၊ အပါဟံ သိယန္တိ၊ အပါဟံ ဣတ္ထံ သိယန္တိ၊ အပါဟံ ဧဝံ သိယန္တိ၊ အပါဟံ အညထာ သိယ’’န္တိ (ဝိဘ. ၉၇၃) ဣမေသံ တဏှာဝိစရိတာနံ ဂဟဏံ. တတ္ထ ဧဝံသ္မီတိ ဣဒံ သမတော ဥပနိဓာယ ဂဟဏံ၊ ယထာ အယံ ခတ္တိယော၊ ယထာ အယံ ဗြာဟ္မဏော၊ ဧဝံ အဟမ္ပီတိ အတ္ထော. အညထာသ္မီတိ ဣဒံ အသမဏော ဥပနိဓာယ ဂဟဏံ၊ ယထာ အယံ ခတ္တိယော၊ ယထာ အယံ ဗြာဟ္မဏော၊ တတော အညထာ အဟံ ဟီနော ဝါ အဓိကော ဝါတိ အတ္ထော. ဣတိ ဣမာနိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တာနိ ဒွေတိ ဧတာနိ ပစ္စုပ္ပန္နဝသေန စတ္တာရိ တဏှာဝိစရိတာနိ. ဘဝိဿန္တိအာဒီနိ ပန စတ္တာရိ အနာဂတဝသေန ဝုတ္တာနိ. တေသံ ပုရိမစတုက္ကေ ဝုတ္တနယေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အသသ္မီတိ အသတီတိ အသံ. နိစ္စဿေတံ အဓိဝစနံ၊ တသ္မာ သဿတော အသ္မီတိ အတ္ထော. သတသ္မီတိ သီဒတီတိ သတံ. အနိစ္စဿေတံ အဓိဝစနံ၊ တသ္မာ အသဿတော အသ္မီတိ အတ္ထော. ဣတိ ဣမာနိ ဒွေ သဿတုစ္ဆေဒဝသေန ဝုတ္တာနိ. ဣတော ပရာနိ သိယန္တိအာဒီနိ စတ္တာရိ သံသယပရိဝိတက္ကဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ တာနိ ပုရိမစတုက္ကေ ဝုတ္တနယေန အတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. အပါဟံ သိယန္တိအာဒီနိ စတ္တာရိ ‘‘အပိ နာမာဟံ ဘဝေယျ’’န္တိ ဧဝံ ပတ္ထနာကပ္ပနဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ တာနိ ပုရိမစတုက္ကေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

ဧတ္ထ စ သဿတုစ္ဆေဒဝသေန ဝုတ္တာ ဒွေ ဒိဋ္ဌိသီသာ နာမ၊ အသ္မိ၊ ဘဝိဿံ၊ သိယံ၊ အပါဟံ သိယန္တိ ဧတေ ပန စတ္တာရော သုဒ္ဓသီသာ ဧဝ၊ ‘‘ဣတ္ထသ္မီ’’တိအာဒယော တယော တယောတိ ဒွါဒသ သီသမူလကာ နာမ. ဧဝမေတာနိ ဒွေ ဒိဋ္ဌိသီသာ၊ စတ္တာရော သုဒ္ဓသီသာ၊ ဒွါဒသ သီသမူလကာတိ အဇ္ဈတ္တိကဿုပါဒါယ အဋ္ဌာရဿ တဏှာဝိစရိတာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ.

ဗာဟိရဿုပါဒါယာတိ ဗာဟိရံ ခန္ဓပဉ္စကံ ဥပါဒါယ. ဣဒမ္ပိ ဟိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ. ဣမိနာတိ ဣမိနာ ရုပေန ဝါ။ပေ။ ဝိညာဏေန ဝါတိ ဧဝံ ရူပါဒီသု ဧကမေဝ ‘‘အဟ’’န္တိ၊ ဣတရံ ကိဉ္စနပလိဗောဓဘာဝေန ဂဟေတွာ တဏှာဒိဝသေန ‘‘အသ္မီ’’တိ အဘိနိဝိသတိ၊ ‘‘ဣမိနာ’’တိ အယမေတ္ထ ဝိသေသော. အသ္မီတိ ဣမိနာ ခဂ္ဂေန ဝါ ဆတ္တေန ဝါ အဘိသေကေန ဝါ ‘‘ခတ္တိယောဟမသ္မီ’’တိ အဘိနိဝိသတိ. ဗာဟိရရူပါဒိနိဿိတာနီတိ ဗာဟိရာနိ ပရသန္တတိပရိယာပန္နာနိ ရူပဝေဒနာဒီနိ နိဿိတာနိ. အဋ္ဌာရသာတိ ဣမိနာ ‘‘အသ္မီ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာနိ အဋ္ဌာရသ၊ တာနိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ‘‘ဣမိနာ’’တိ ဟိ အယမေဝေတ္ထ ဝိသေသော၊ တသ္မာ ‘‘ဒွေ ဒိဋ္ဌိသီသာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေနေဝ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဥဘယံ ပန ဧကဇ္ဈံ ကတွာ အာဟ ‘‘ဆတ္တိံသာ’’တိ.

နိဒ္ဒေသတ္ထေနာတိ ‘‘ဆယိမေ အာဝုသော တဏှာကာယာ’’တိအာဒိနိဒ္ဒေသပါဠိယာ အတ္ထဝစနေန. နိဒ္ဒေသဝိတ္ထာရာတိ တဿ စ နိဒ္ဒေသဿ အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတဝသေန ဝိတ္ထာရေန. ဝိတ္ထာရဿ စ ပုန သင်္ဂဟတောတိ ဒွီဟိ အာကာရေဟိ ဝိတ္ထာရိတဿ အဋ္ဌာရသတဏှာဝိစရိတပဘေဒဿ ဆဠေဝ တိဿောယေဝါတိ စ ပုန သင်္ဂဟဏတော စ.

ဝိပါကဝေဒနာ အဓိပ္ပေတာ ဝိသေသတော အတ္တာနံ အဿာဒေတဗ္ဗတော. တမေဝ ဟိဿာ အဿာဒေတဗ္ဗတံ ပကာသေတုံ ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အဿာဒနေနာတိ အဘိရတိယာ. မမာယန္တာတိ ဓနာယန္တာ. စိတ္တကာရာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဣဋ္ဌဝဏ္ဏာရမ္မဏဒါယကာနံ သင်္ဂဟော. သိပ္ပသန္ဒဿနကာဒီနန္တိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝေဇ္ဇာဒီနံ သင်္ဂဟော. ဝေဇ္ဇာ ဟိ ရသာယတနောဇာဝသေန တဒုပတ္ထမ္ဘိတဝသေန စ ဓမ္မာရမ္မဏဿ ဒါယကာ. သွာယံ အာဒိ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဝီဏာဝါဒကာဒီ’’တိအာဒိနာ ပစ္စေကဉ္စ ယောဇေတဗ္ဗော၊ ပုတ္တံ မမာယန္တာတိ ပုတ္တံ သမ္ပိယာယန္တာ. ပုတ္တော ဝိယ စေတ္ထ ဝေဒနာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ သပ္ပါယသပ္ပိခီရာဒီနိ ဝိယ ဝေဒနာယ ပစ္စယဘူတာနိ ဣဋ္ဌရူပါဒိအာရမ္မဏာနိ၊ ဓာတိ ဝိယ ရူပါဒိဆဠာရမ္မဏဒါယကာ စိတ္တကာရာဒယော ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

တဏှာဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝေဒနာဝါရဝဏ္ဏနာ

၉၇. စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဧဝ ဝေဒနာ အတီတာဒိဘေဒဘိန္နာ ရာသိဝသေန ဧကဇ္ဈံ ဂဟေတွာ ဧကော ဝေဒနာကာယော ယထာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော၊ ဧဝံ သောတသမ္ဖဿဇာဒိကာတိ ပါဠိယံ ‘‘ဆယိမေ အာဝုသော ဝေဒနာကာယာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ဝေဒနာကာယာတိ ဝေဒနာသမူဟာ’’တိ. စက္ခုသမ္ဖဿတော ဇာတာ စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ. သာ ပန ဥပါဒိန္နာပိ အနုပါဒိန္နာပိ၊ တဒုဘယဿပိ သင်္ဂဏှန္တေန အတ္ထဝဏ္ဏနာယ ကတတ္တာ အာဟ ‘‘အယံ တာဝေတ္ထ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကကထာ’’တိ. ဣဒါနိ ‘‘ဝိပါကဝိဓိ အယ’’န္တိ ဥပါဒိန္နယေဝ ဂဏှန္တော ‘‘ဝိပါကဝသေနာ’’တိအာဒိမာဟ. မနောဒွါရေ မနောဝိညာဏဓာတုသမ္ပယုတ္တာတိ တဒါရမ္မဏမနောဝိညာဏဓာတုသမ္ပယုတ္တာ.

အဝသေသာနန္တိ သမ္ပဋိစ္ဆနာဒိဝေဒနာနံ. ဥပနိဿယာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အနန္တရာဒီနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အနန္တရာနဉှိ အနန္တရာဒိဝသေန၊ ဣတရေသံ ဥပနိဿယဝသေန ဖဿော ပစ္စယော ဟောတိ၊ မနောဒွါရေ ပန တဒါရမ္မဏဝေဒနာနံ မနောသမ္ဖဿော ဥပနိဿယဝသေန ပစ္စယော. အဒွါရိကာနန္တိ ဒွါရရဟိတာနံ. န ဟိ ပဋိသန္ဓိအာဒိဝေဒနာနံ ကိဉ္စိ ဒွါရံ အတ္ထိ. သဟဇာတမနောသမ္ဖဿသမုဒယာတိ ဧတေနဿ တာသံ သဟဇာတကောဋိယာ ပစ္စယဘာဝမာဟ.

ဝေဒနာဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဖဿဝါရဝဏ္ဏနာ

၉၈. စက္ခုံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နော သမ္ဖဿော စက္ခုသမ္ဖဿော. ပဉ္စဝတ္ထုကာတိ စက္ခာဒိပဉ္စဝတ္ထုကာ စက္ခာဒိပဉ္စဝတ္ထုသန္နိဿယာ. ‘‘ဥပါဒိန္နကကထာ ဧသာ’’တိ ဗာဝီသတိဂ္ဂဟဏံ၊ ပဝတ္တိကထာဘာဝတော လောကိယဂ္ဂဟဏံ. ဝိပါကမနသမ္ပယုတ္တဖဿာတိ ဝိပါကမနောဝိညာဏသမ္ပယုတ္တာ ဖဿာ. ပစ္စယုပ္ပန္နေန ဝိယ ပစ္စယေနပိ ဥပါဒိန္နကေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဆန္နံ စက္ခာဒီနံ အာယတနာန’’န္တိ ဝုတ္တံ.

ဖဿဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သဠာယတနဝါရဝဏ္ဏနာ

၉၉. နိဒဿနမတ္တဉ္စေတံ၊ တသ္မာ ယထာ ဧတ္ထ အရူပလောကာပေက္ခာယ ဆဋ္ဌာယတနဉ္စ သဠာယတနဉ္စ သဠာယတနန္တိ ဧကသေသော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော၊ ဧဝံ ယေသံ ပစ္စယုပ္ပန္နော ဥပါဒိန္နော၊ ပစ္စယော ပန အနုပါဒိန္နောတိပိ ဣစ္ဆိတဗ္ဗော. တေသံ မတေန ဗာဟိရာယတနဝသေနပိ ဧကသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော ‘‘ဆဋ္ဌာယတနဉ္စ သဠာယတနဉ္စ သဠာယတနဉ္စ သဠာယတန’’န္တိ. ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေါပိ ဣမဿ အာဂမဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာတိ အာဟ ‘‘ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ။ပေ။ ဝုတ္တနယမေဝါ’’တိ. ဧသ နယော အညတ္ထာပိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂဂ္ဂဟဏေ.

သဠာယတနဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

နာမရူပဝါရဝဏ္ဏနာ

၁၀၀. နမနလက္ခဏန္တိ အာရမ္မဏာဘိမုခံ နမနသဘာဝံ တေန ဝိနာ အပဝတ္တနတော. ရုပ္ပနံ သီတာဒိဝိရောဓိပစ္စယသန္နိပါတေ ဝိသဒိသုပ္ပတ္တိ. ဣမေ ပန တယောတိအာဒိနာ သဗ္ဗစိတ္တုပ္ပါဒသာဓာရဏဝသေနေဝ တံသင်္ခါရက္ခန္ဓဂ္ဂဟဏံ၊ တသ္မာ ယေ ယတ္ထ အသာဓာရဏာ၊ တေပိ အတ္ထတော ဂဟိတာယေဝါတိ ဒဿေတိ.

ဥပါဒိယိတွာတိ ပစ္စယေ ကတွာ. ပစ္စယကရဏမေဝ ဟိ ပစ္စယုပ္ပန္နဿ ပစ္စယဘူတဓမ္မာနံ ဥပါဒိယနံ. သမူဟသမ္ဗန္ဓေ သာမိဝစနံ ဧတန္တိ ‘‘သမူဟတ္ထေ ဧတံ သာမိဝစန’’န္တိ ဝုတ္တံ တေန ဝိနာ သမ္ဗန္ဓဿ အဘာဝတော. တေနာတိ တသ္မာ. တံ သဗ္ဗမ္ပီတိ တံ ဘူတုပါဒါယပဘေဒံ သဗ္ဗမ္ပိ သတ္တဝီသတိဝိဓံ. ယဿ နာမဿာတိ စတုဝေါကာရဘဝေ နာမဿ. ဝိညာဏမ္ပိ တပ္ပရိယာပန္နမေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ရူပဿာတိ ဧကဝေါကာရဘဝေ ရူပဿ. ဝိညာဏံ ပန ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ သင်္ခါရဝိညာဏမေဝ. ယဿ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ နာမရူပဿ. တဿ ဝသေနာတိ သဟဇာတဿ သဟဇာတာဒိဝသေန၊ အနန္တရဿ အနန္တရာဒိဝသေန၊ ဣတရဿ ဥပနိဿယာဒိဝသေန တဿ နာမဿ ယထာရဟံ တဿ တဿ ဝိညာဏဿ ပစ္စယဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

နာမရူပဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဝိညာဏဝါရဝဏ္ဏနာ

၁၀၁. တေဘူမကဝိပါကဂ္ဂဟဏေ ကာရဏံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. သင်္ခါရော ယဿ ဝိညာဏဿာတိ ဧတ္ထ အဋ္ဌဝိဓောပိ ကာမာဝစရပုညာဘိသင်္ခါရော သောဠသဝိဓဿ ကာမာဝစရဝိပါကဝိညာဏဿ၊ ပဉ္စဝိဓောပိ ရူပါဝစရပုညာဘိသင်္ခါရော ပဉ္စဝိဓဿ ရူပါဝစရဝိပါကဝိညာဏဿ၊ ဒွါဒသဝိဓောပိ အပုညာဘိသင်္ခါရော သတ္တဝိဓဿ အကုသလဝိပါကဝိညာဏဿ၊ စတုဗ္ဗိဓောပိ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ကာရော စတုဗ္ဗိဓဿ အရူပါဝစရဝိပါကဝိညာဏဿ ယထာရဟံ ပဋိသန္ဓိပဝတ္တီသု ကမ္မပစ္စယေန စေဝ ဥပနိဿယပစ္စယေန စ ပစ္စယော ဟောတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၂.၆၂၀) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဝိညာဏဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သင်္ခါရဝါရဝဏ္ဏနာ

၁၀၂. အဘိသင်္ခရဏလက္ခဏောတိ အဘိသဉ္စေတယိတသဘာဝေါ၊ အာယူဟနလက္ခဏောတိ အတ္ထော. စောပနဝသေနာတိ ကာယဝိညတ္တိသင်္ခါတစောပနဝသေန. တေန ပဉ္စဒွါရိကစေတနာ ပဋိက္ခိပတိ. ဝစနဘေဒဝသေနာတိ ဝါစာနိစ္ဆာရဏဝသေန. ဝစီဝိညတ္တိသမုဋ္ဌာပနဝသေနာတိ အတ္ထော. ယထာဝုတ္တာ ဝီသတိ၊ နဝ မဟဂ္ဂတကုသလစေတနာ စာတိ ဧကူနတိံသ မနောသဉ္စေတနာ. ‘‘ကုသလာနံ ဥပနိဿယဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧကစ္စာနံ အာရမ္မဏဝသေနပီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သဟဇာတာဒိဝသေနာတိ သဟဇာတ-အညမည-နိဿယ-သမ္ပယုတ္တ-အတ္ထိ-အဝိဂတဟေတုဝသေန၊ အနန္တရာနံ အနန္တရသမနန္တရအနန္တရူပနိဿယနတ္ထိဝိဂတာသေဝနသေန ပစ္စယော. အပိ-သဒ္ဒေန ဥပနိဿယံ သင်္ဂဏှာတိ.

သင်္ခါရဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အဝိဇ္ဇာဝါရဝဏ္ဏနာ

၁၀၃. ‘‘ဒုက္ခသစ္စေအညာဏ’’န္တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တန္တိ အညာဏံ. သတိပိ ပဟာတဗ္ဗတ္တေ ပရိညေယျတ္တဝသေန အန္တောဂဓံ. ဒုက္ခသစ္စဉ္စဿာတိ ဝတ္ထုသင်္ခါတံ သမ္ပယုတ္တခန္ဓသင်္ခါတဉ္စ ဒုက္ခသစ္စံ အဿ အညာဏဿ. တံ ဟိဿ နိဿယပစ္စယော ဟောတိ. တဿာတိ ဒုက္ခသစ္စဿ. ယာထာဝလက္ခဏပဋိဝေဓနိဝါရဏေနာတိ သင်္ခတအဝိပရီတသဘာဝပဋိဝိဇ္ဈနဿ နိဝါရဏေန. ဧတေနဿ ပရိညာဘိသမယသင်္ခါတဿ အရိယမဂ္ဂပဋိဝေဓဿ ဝိဗန္ဓကဘာဝမာဟ. ဉာဏပ္ပဝတ္တိယာတိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ၊ ဧတ္တကံ ဒုက္ခ’’န္တိ အနုဗုဇ္ဈနာကာရာယ ပုဗ္ဗဘာဂဉာဏပ္ပဝတ္တိယာ. ဧတ္ထာတိ ဒုက္ခသစ္စေ. အပ္ပဒါနေနာတိ အဝိဿဇ္ဇနေန. ဧတေနဿာ အနုဗောဓဉာဏဿပိ ဝိဗန္ဓကတမာဟ.

တီဟိ ကာရဏေဟိ ဝေဒိတဗ္ဗံ အန္တောဂဓာဘာဝတော. ဣဓ သမ္ပယုတ္တခန္ဓဝသေနေဝ ဝတ္ထုတော သမုဒယေ အညာဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧကေနေဝါတိ ဣတရံ ကာရဏတ္တယံ ပဋိက္ခိပတိ. ယဒိပိ အညာဏံ နိရောဓမဂ္ဂေ အာရမ္မဏံ န ကရောတိ၊ ကုတော တဒန္တောဂဓတဗ္ဗတ္ထုတာ၊ တေ ပန ဇာနိတုကာမဿ တပ္ပဋိစ္ဆာဒနဝသေန အနိရောဓမဂ္ဂေသု နိရောဓမဂ္ဂဂ္ဂါဟဟေတုတာဝသေန စ ပဝတ္တမာနံ ‘‘နိရောဓေ ပဋိပဒါယဉ္စ အညာဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တေနာဟ ‘‘ပဋိစ္ဆာဒနတော’’တိအာဒိ. တဿတ္ထော ဝုတ္တောယေဝ. ဂမ္ဘီရတ္တာတိ သဘာဝေနေဝ ဂမ္ဘီရတ္တာ. အဂါဓအပတိဋ္ဌာဘာဝေန တံဝိသယဿ ဉာဏဿ ဥပ္ပါဒေတုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ ဒုဒ္ဒသံ. ပုရိမံ ပန သစ္စဒွယံ. ဝဉ္စနီယဋ္ဌေနာတိ ဝဉ္စကဘာဝေန အယာထာဝဘာဝေန ဥပဋ္ဌာနတော ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဂမ္ဘီရံ၊ န သဘာဝတော၊ တသ္မာ တံဝိသယံ အညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ ပုရိမသစ္စဒွယေ အနိစ္စာဒိသဘာဝလက္ခဏဿ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဧဝ နိစ္စာဒိဝိပလ္လာသဝသေန ပဝတ္တတိ အညာဏန္တိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ.

ဣဒါနိ နိဒ္ဒေသဝိဘာဂေနပိ အဝိဇ္ဇာယ သစ္စေသု ပဝတ္တိဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘အပိစာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဒုက္ခေတိ ဧတ္တကေန ဘုမ္မနိဒ္ဒေသေန. သင်္ဂဟတောတိ ပရိညေယျတာယ ဒုက္ခေန သင်္ဂဟေတဗ္ဗတော. တေန နိဒ္ဓါရဏတ္ထံ ဒဿေတိ. ဒုက္ခသ္မိဉှိ အဝိဇ္ဇာ နိဒ္ဓါရီယတိ၊ န အညသ္မိံ. ဝတ္ထုတောတိ အာဓာရတ္ထံ. ဒုက္ခသန္နိဿယာ ဟိ အဝိဇ္ဇာ. အာရမ္မဏတောတိ ဝိသယတ္ထံ တံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တနတော. ကိစ္စတောတိ ဗျာပနတ္ထံ ဆာဒနဝသေန တံ ဗျာပေတွာ ပဝတ္တနတော. ဣမိနာ နယေန သေသေသုပိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အဝိသေသတောတိ ဝိသေသာဘာဝတော၊ ဝုတ္တနယေန ဒုက္ခာဒီသု ပဝတ္တိအာကာရဝိသေသံ အဂ္ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. သဘာဝတောတိ သရသလက္ခဏတော. စတုန္နမ္ပိ သစ္စာနံ အဇာနနသဘာဝါ ဟိ အဝိဇ္ဇာ. ကာမရာဂဘဝရာဂါ ကာမာသဝဘဝါသဝါတိ အာဟ ‘‘သဟဇာတာဒိဝသေနာ’’တိ. နနု အဝိဇ္ဇာ ဧဝ အဝိဇ္ဇာသဝေါ၊ သော ကထံ အဝိဇ္ဇာယ ပစ္စယောတိ အာဟ ‘‘ပုဗ္ဗုပ္ပန္နာ’’တိအာဒိ.

အဝိဇ္ဇာဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အာသဝဝါရဝဏ္ဏနာ

၁၀၄. အာသဝဝါရေ အာသဝ-သဒ္ဒတ္ထော အာသဝဝိစာရော စ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တောယေဝ. ကသ္မာ ပနာယံ ဝါရော ဝုတ္တော၊ နနု အဝိဇ္ဇာဒိကာဝ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒေသနာတိ စောဒနံ သန္ဓာယ ‘‘အယံ ဝါရော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒပဒေသူတိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကောဋ္ဌာသေသု. ဒွါဒသကောဋ္ဌာသာ ဟိ သတ္ထု ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒေသနာ. တဿာပိ ပစ္စယဒဿနဝသေနာတိ နာယံ ကာပိလာနံ မူလပကတိ ဝိယ အပ္ပစ္စယာ၊ အထ ခေါ သပ္ပစ္စယာတိ အဝိဇ္ဇာယပိ ပစ္စယဒဿနဝသေန. အာသဝသမုဒယေနာတိ အတီတဘဝေ အာသဝါနံ သမုဒယေန ဧတရဟိ အဝိဇ္ဇာယ သမုဒယော၊ ဧတရဟိ အဝိဇ္ဇာယ သမုဒယေန အနာဂတေ အာသဝသမုဒယောတိ ဧဝံ အာသဝါဝိဇ္ဇာနံ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နကဘာဝေန အပရာပရံ ပဝတ္တမာနံ အာဒိကောဋိအဘာဝေနေဝ တန္နိမိတ္တဿ သံသာရဿ အာဒိကောဋိအဘာဝတော အနမတဂ္ဂတာသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဒွတ္တိံသ ဌာနာနီတိ ဒွတ္တိံသ သစ္စပ္ပဋိဝေဓကာရဏာနိ၊ ဒွတ္တိံသ ဝါ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနာနိ. ဣမမှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ္တာတိ ယာယ အရိယသာဝကော သမ္မာဒိဋ္ဌိ နာမ ဟောတိ၊ သာ အရိယာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဧတ္ထ ဝုတ္တာတိ သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ္တံ၊ ဣတော သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ္တတော.

စတုသစ္စပရိယာယေဟီတိ စတုသစ္စာဓိဂမကာရဏေဟိ. အရဟတ္တပရိယာယေဟီတိ ‘‘သော သဗ္ဗသော ရာဂါနုသယံ ပဟာယာ’’တိအာဒိနာ အရဟတ္တာဓိဂမကာရဏေဟိ. တေနာဟ ‘‘စတုသဋ္ဌိယာ ကာရဏေဟီ’’တိ.

အာသဝဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.