၈. သလ္လေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈၁. ‘‘စုန္ဒော’’တိ တဿ မဟာထေရဿ နာမံ၊ ပူဇာဝသေန ပန မဟာစုန္ဒောတိ ဝုစ္စတိ ယထာ ‘‘မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော’’တိ. အတ္တနော ဝါ စုန္ဒံ နာမ ဘာဂိနေယျတ္ထေရံ ဥပါဒါယ အာယသ္မတော သာရိပုတ္တတ္ထေရဿ ဘာတာ အယံ မဟာထေရော ‘‘မဟာစုန္ဒော’’တိ ပညာယိတ္ထ ယထာ ‘‘မဟာပန္ထကော’’တိ. သာယနှသမယန္တိ ဘုမ္မတ္ထေ ဧကံ ဥပယောဂဝစနန္တိ အာဟ ‘‘သာယနှကာလေ’’တိ. န ဟေတ္ထ အစ္စန္တ သံယောဂေါ သမ္ဘဝတီတိ. သတ္တသင်္ခါရေဟီတိ သဒ္ဓိဝိဟာရိကအန္တေဝါသိကဥပါသကာဒိသတ္တေဟိ စေဝ ရူပါရမ္မဏာဒိသင်္ခါရေဟိ စ. ပဋိနိဝတ္တိတွာတိ အပသက္ကိတွာ. နိလီယနန္တိ ဝိဝေစနံ ကာယစိတ္တေဟိ တတော ဝိဝိတ္တတာ. ဧကီဘာဝေါတိ ဟိ ကာယဝိဝေကမာဟ၊ ပဝိဝေကောတိ စိတ္တဝိဝေကံ. တတော ဝုဋ္ဌိတောတိ တတော ဒုဝိဓဝိဝေကတော ဘဝင်္ဂုပ္ပတ္တိယာ၊ သဗြဟ္မစာရီဟိ သမာဂမေန စ အပေတော. အဘိဝါဒါပေတွာတိ အဘိဝါဒံ ကာရေတွာ. ဧဝန္တိ ယထာဝုတ္တအဘိဝါဒဝသေန. ပဂ္ဂယှာတိ ဥန္နာမေတွာ. အနုပစ္ဆိန္နဘဝမူလာနံ တာဝ ဧဝံ အဘိဝါဒေါ ဟောတု၊ ဥစ္ဆိန္နဘဝမူလာနံ ကိမတ္ထိယောတိ အာဟ ‘‘ဧတံ အာစိဏ္ဏံ တထာဂတာန’’န္တိ. တေန န တထာဂတာ သမ္ပရာယိကံယေဝ သတ္တာနံ သုခံ အာသီသန္တိ၊ အထ ခေါ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမ္ပီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကသ္မာ ဧဝံ တထာဂတာ အဘိဝဒန္တီတိ တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘သုခကာမာ ဟီ’’တိအာဒိ. ပုထုကာယာတိ ဗဟူ သတ္တကာယာ. ယက္ခာတိ ဒေဝါ. တေ ဟိ ပူဇနီယတာယ ‘‘ယက္ခာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. အဘိဝဒန္တီတိ အာသီသိတမေဝတ္ထံ ဉာဏကရုဏာဟိ အဘိမုခံ ကတွာ ဝဒန္တိ.

ယာတိ အနိယမတော ဂဟိတာ နိယမတော ဒဿေန္တော ‘‘ဣမာ’’တိ အာဟ. ဣမာတိ စ အာသန္နပစ္စက္ခဝစနန္တိ အာဟ ‘‘အဘိမုခံ ကရောန္တောဝိယာ’’တိ၊ တံ တံ ဒိဋ္ဌိဂတိကံ စိတ္တဂတံ သမ္မုခါ ဝိယ ကရောန္တောတိ အတ္ထော. ဒိဋ္ဌိယောတိ ပုရိမပဒလောပေန ပါဠိယံ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယော’’တိ အာဟ. သတ္တေသု ဒိဋ္ဌိဂတစိတ္တုပ္ပါဒေသု ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ၊ သတ္တေသု ဝါ ဝိသယဘူတေသု အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ‘‘သတ္တေသု ပါတုဘဝန္တီ’’တိ ဝုတ္တာ. အတ္တဝါဒေနာတိ အတ္တာနံ အာရဗ္ဘ ပဝတ္တေန ဝစနေန. ပဋိသံယုတ္တာတိ ‘‘အတ္ထိ အတ္တာ’’တိ ဂါဟေ ဂါဟဏေ စ ဝိသယဘာဝေန ပဋိသံယုတ္တာ. ဒိဋ္ဌိဂတိကေန ဒိဋ္ဌိံ ဂါဟန္တေဟိ ဂဟဏေ ဂါဟာပဏေ စ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဝါဒဿ ဝိသယောတိ တေန ပဋိသံယုတ္တာ နာမ ဟောတိ. ‘‘အတ္ထိ အတ္တာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ဒိဋ္ဌိ ဣဓ အတ္တဝါဒပဋိသံယုတ္တာ၊ န တဿာ ဝိသယဘူတော အတ္တာ. သာ စ ဝိသယဘာဝတော တထာပဝတ္တေန ဝါဒေန ပဋိသံယုတ္တာ. လောကဝါဒပ္ပဋိသံယုတ္တာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဝီသတိ ဘဝန္တိ တတော ပရံ အတ္တဝါဒဝတ္ထုနော အဘာဝါ. ပဉ္စပိ ဟိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓေ ပစ္စေကံ ‘‘အတ္တာ’’တိ တေ စ အတ္တနော နိဿယဘာဝေန ဂဏှတော ဧတာသံ ဒိဋ္ဌီနံ သမ္ဘဝေါ၊ တဗ္ဗိနိမုတ္တော ပနာယံ ဝိသယော အတ္တဂ္ဂဟဏာကာရော စ နတ္ထီတိ. သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာတိ ရူပါဒီသု အညတရံ ‘‘အတ္တာ’’တိ၊ ‘‘လောကော’’တိ ဝါ ဂဟေတွာ တံ သဿတော သဗ္ဗကာလဘာဝီ နိစ္စော ဓုဝေါတိ. ယထာဟ ‘‘ရူပီ အတ္တာ စေဝ လောကော စ သဿတော စာတိ အတ္တာနဉ္စ လောကဉ္စ ပညပေတီ’’တိအာဒိ. သဿတောတိအာဒီသု ပဌမော သဿတဝါဒဝသေန အတ္တဂ္ဂါဟော၊ ဒုတိယော ဥစ္ဆေဒဝါဒဝသေန၊ တတိယော ဧကစ္စသဿတဝါဒဝသေန၊ စတုတ္ထော တက္ကီဝါဒဝသေန ပဝတ္တော၊ အမရာဝိက္ခေပဝသေန ဝါ ပဝတ္တော အတ္တဂ္ဂါဟော. အန္တဝါတိ အတ္တနော ပရိစ္ဆေဒတာဝသေန. အနန္တဝါတိ အပရိစ္ဆေဒတာဝသေန. အန္တဝါ စ အနန္တဝါ စာတိ တဒုဘယဝသေန၊ ဣတရော တက္ကီဝါဒဝသေန ပဝတ္တော အတ္တဂ္ဂါဟော. ဧဝံ ပဝတ္တတ္တာ အဋ္ဌ ဟောန္တီတိ ယောဇနာ.

အာဒိမေဝါတိ အာဒိမနသိကာရမေဝ. တံ ပန သရူပတော ဒဿေန္တော ‘‘ဝိပဿနာမိဿကပဌမမနသိကာရမေဝါ’’တိ အာဟ. အပ္ပတွာပိ သောတာပတ္တိမဂ္ဂန္တိ ဣမိနာ အဝဓာရဏေန နိဝတ္တိတံ ဒဿေတိ. နာမရူပပရိစ္ဆေဒတော ပဘုတိ ယာဝ ဥဒယဗ္ဗယဒဿနံ၊ အယံ ဣဓ အာဒိမနသိကာရောတိ အဓိပ္ပေတော ပညာဘာဝနာယ အာရမ္ဘဘာဝတော. ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာသဟိတတာယ စဿ ဝိပဿနာမိဿကတာ ဝစနံ. ဧဝန္တိ ဣမဿ အတ္ထဝစနံ ‘‘ဧတ္တကေနေဝဥပါယေနာ’’တိ၊ ယထာဝုတ္တအာဒိမနသိကာရေနာတိ အတ္ထော. ဧတာသန္တိ ယထာဝုတ္တာနံ အတ္တဝါဒလောကဝါဒပဋိသံယုတ္တာနံ ဒိဋ္ဌီနံ. ကာမဉ္စ တာသံ တေန တဒင်္ဂဝသေန ပဟာနံ ဟောတိယေဝ၊ တံ ပန နာဓိပ္ပေတံ၊ တသ္မာ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဟာနံ ပဋိနိဿဂ္ဂေါ စ ဟောတီတိ ပုစ္ဆတိ. သဗ္ဗသော သမုစ္ဆိန္နသံယောဇနတာယ အနဓိမာနိကောပိ သမာနော. ‘‘အရိယဓမ္မော အဓိဂတော’’တိ မာနော အဓိမာနော၊ သော ယေသံ အတ္ထိ တေ အဓိမာနိကာ၊ တေသံ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဓိဂမေန အဓိမာနုပ္ပတ္တိ တဒဝသာနော စ မနသိကာရောတိ အဓိပ္ပေတော. တေန ဒိဋ္ဌီနံ ပဟာနံ န ဟောတီတိ ကထာပနတ္ထံ အယံ ပုစ္ဆာတိ အာဟ ‘‘အဓိမာနပ္ပဟာနတ္ထံ ပုစ္ဆတီ’’တိ. ‘‘အာဒိမေဝ နု ခေါ။ပေ။ ပဋိနိဿဂ္ဂေါ ဟောတီ’’တိ အနဘိသမေတာဝီ ဝိယ ဝဒန္တော အဓိမာနေ ဌိတော ဝိယ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အဓိမာနိကော ဝိယ ဟုတွာ’’တိ. သောတိ ထေရော. တေသံ အတ္ထာယာတိ တေသံ အတ္တနော အန္တေဝါသိကာနံ ဘဂဝတာ ဧတဿ မိစ္ဆာဂါဟဿ ဝိဝေစနတ္ထာယ. ထေရော ကိရ ဓမ္မသေနာပတိ ဝိယ သဒ္ဓိံ အတ္တနော အန္တေဝါသိကေဟိ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိ.

၈၂. ယတ္ထာတိ ဝိသယေ ဘုမ္မံ. ဒိဋ္ဌီနဉှိ အာရမ္မဏနိဒဿနမေတန္တိ. ယသ္မာ ဒိဋ္ဌီနံ အနုသယနဘူမိပိ သမုဒါစရဏဋ္ဌာနမ္ပိ ခန္ဓာ ဧဝ၊ တသ္မာ အာဟ ‘‘ယတ္ထ စေတာ ဒိဋ္ဌိယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ တိအာဒိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ. ရူပံ အဘိနိဝိဿာတိ ‘‘ဣဒံ ရူပံ မမ အတ္တာ’’တိ ဒိဋ္ဌာဘိနိဝေသဝသေန အဘိနိဝိသိတွာ အာရဗ္ဘ. အဘိနိဝိသမာနာ ဧဝ ဟိ ဒိဋ္ဌိ နံ အာရမ္မဏံ ကတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ‘‘သော အတ္တာ’’တိအာဒီသု ယဒိဒံ စက္ခာဒိသင်္ဂဟံ ရူပံ၊ သဟဗုဒ္ဓိနိဗန္ဓနတာယ သော မေ အတ္တာ၊ သုခါသုခံ ဧတ္ထ လောကိယတီတိ သော လောကော. ‘‘သောဧဝါဟံ ပေစ္စ ပရလောကေ ဘဝိဿာမီတိ တထာဘာဝေန နိစ္စော၊ ထိရဘာဝေန ဓုဝေါ၊ သဗ္ဗဒါဘာဝိတာယ သဿတော၊ နိဗ္ဗိကာရတာယ အဝိပရိဏာမဓမ္မောတိ အတ္ထော. ယဒိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ကထမေကဝစနန္တိ အာဟ ‘‘အာရမ္မဏဝသေနာ’’တိအာဒိ. နာနာ ကရီယတိ ဧတေနာတိ နာနာကရဏံ၊ ဝိသေသော. ဇာတိဝသေနာတိ ဥပ္ပတ္တိဝသေန. ယေ ဟိ အနိဗ္ဗတ္တပုဗ္ဗာ သမာနာဝတ္ထာ၊ တေ ဥပ္ပါဒသင်္ခါတဝိကာရသမင်္ဂိတာယ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ သမညံ လဘန္တိ. တေနာဟ ‘‘ဇာတိဝသေနာ’’တိအာဒိ. ပုနပ္ပုနံ အာသေဝိတာတိ အနာဒိမတိ သံသာရေ အပရာပရုပ္ပတ္တိယာ လဒ္ဓါသေဝနာ. ဧတေန ကိလေသာနံ ဘာဝနဋ္ဌေန အနုသယတ္ထံ ဝိသေသေတိ. ထာမဂတာတိ ထာမဘာဝံ ဥပဂတာ. ဧတေန အနုသယေ သဘာဝတော ဒဿေတိ. ထာမဂမနန္တိ စ ကာမရာဂါဒီနံ အနညသာဓာရဏော သဘာဝေါ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘ထာမဂတော အနုသယေ ပဇဟတီ’’တိ (ပဋိ. မ. ၃.၂၁). အပ္ပဋိဝိနီတာတိ သမုစ္ဆေဒဝိနယဝသေန န ပဋိဝိနီတာ. အပ္ပဟီနာ ဟိ ထာမဂတာ ကိလေသာ အနုသေန္တီတိ ဝုစ္စန္တိ. ဧတေန တေသံ ကာရဏလာဘေ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟတံ ဒဿေတိ. သမုဒါစရန္တီတိ အဘိဘဝန္တိ. ဧတေန တေသံ ဝီတိက္ကမပ္ပတ္တတံ ဒဿေတိ. ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ပန ဣမိနာဝ ပရိယုဋ္ဌာနာဝတ္ထာ ဒဿိတာ.

တံ ပဉ္စက္ခန္ဓပ္ပဘေဒံ အာရမ္မဏန္တိ ယံ တံ ‘‘ယတ္ထ စေတာ ဒိဋ္ဌိယော ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တံ ရူပုပါဒါနက္ခန္ဓာဒိပဉ္စက္ခန္ဓပဘေဒံ ဒိဋ္ဌီနံ အာရမ္မဏံ. ဧတံ မယှံ န ဟောတီတိ ဧတံ ခန္ဓပဉ္စကံ မယှံ သန္တကံ န ဟောတိ မမ ကိဉ္စနပလိဗောဓဘာဝေန ဂဟေတဗ္ဗတာယ အဘာဝတော. တေနဿ ပရမတ္ထတော တဏှာဝတ္ထုဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ တာဝကာလိကာဒိဘာဝတော. အဟမ္ပိ ဧသော န အသ္မီတိ ဧသော ပဉ္စက္ခန္ဓပဘေဒေါ အဟမ္ပိ န အသ္မိ၊ အဟန္တိ သော ဂဟေတဗ္ဗော န ဟောတီတိ အတ္ထော. ဧတေနဿ မာနဝတ္ထုဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ အနိစ္စဒုက္ခဇေဂုစ္ဆာဒိဘာဝတော. ဧသော မေ အတ္တာပိ န ဟောတိ အတ္တသဘာဝဿ တတ္ထ အဘာဝတော မမဉ္စဿ ကိဉ္စနပလိဗောဓဘာဝေန ဂဟေတဗ္ဗတာယ အဘာဝတော.

တဏှာဝ မမန္တိ ဂဏှာတိ ဧတေနာတိ တဏှာဂါဟော. တံ ဂဏှန္တောတိ တံ ဥပ္ပါဒေန္တော. တေနာဟ ‘‘တဏှာပပဉ္စံ ဂဏှာတီ’’တိ. ပပဉ္စေတိ သန္တာနံ ဝိတ္ထာရေန္တော သတ္တေ သံသာရေ စိရာယတီတိ ပပဉ္စော. ယထာ ဝုတ္တပဘေဒန္တိ အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတပဘေဒံ. တဏှာပပဉ္စံ ပဋိက္ခိပတိ ခန္ဓပဉ္စကဿ တဏှာဝတ္ထုကာဘာဝဝိဘာဝနေနာတိ အဓိပ္ပါယော. ပရတော ပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဒိဋ္ဌေကဋ္ဌာတိ ဒိဋ္ဌိယာ ပဟာနေကဋ္ဌာ. တေန တေသံ ပဌမမဂ္ဂဝဇ္ဈတံ ဒဿေတိ. သဟဇေကဋ္ဌာ ပန ဒိဋ္ဌိယာ တဏှာ ဧဝ၊ န မာနော၊ သာ စ ခေါ အပါယဂမနီယာ. ယထာ အတ္ထီတိ ယေန အနိစ္စဒုက္ခာသုဘာနတ္တာကာရေန အတ္ထိ၊ တထာ ပဿန္တော ယထာဘူတံ ပဿတိ နာမ. တေနာဟ ‘‘ခန္ဓပဉ္စကဉှီ’’တိအာဒိ. ဧတေနေဝ အာကာရေနာတိ ရုပ္ပနာဒိအနိစ္စာဒိအာကာရေနေဝ. ဂယှမာနမ္ပိ အပ္ပဟီနဝိပလ္လာသေဟိ. တေနာကာရေနာတိ ‘‘ဧတံ မမ’’န္တိအာဒိအာကာရေန. နေဝတ္ထိ ယထာဘူတဒဿနဝိပလ္လာသာနံ တဒဘာဝတော. သုဋ္ဌု ပဿန္တဿာတိ ယထာ ပုန တထာ န ပဿိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ သုဋ္ဌု သာတိသယံ ပဿန္တဿ.

န အာဒိမနသိကာရေနေဝ ဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနံ ဟောတိ၊ အဓိမာနိကာနံ ပန အဓိမာနမတ္တမေတံ ဒဿနံ. မဂ္ဂေနေဝ တံ ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂေန ဒိဋ္ဌိပ္ပဟာနံ ဒဿေတွာ’’တိ အာဟ. ဝိဘဇန္တောတိ အဓိမာနိကာနံ ဈာနာနိ အသလ္လေခဘာဝေန ဝိဘဇန္တော. ဗာလပုထုဇ္ဇနာနံ နေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ အကာရကဘာဝတော. န အရိယသာဝကာနံ ပဟီနာဓိမာနပစ္စယတ္တာ. န အဋ္ဌာနနိယောဇကော သပ္ပါယကမ္မဋ္ဌာနေယေဝ နိယောဇနတော.

ထေရော ‘‘ယဒတ္ထံ သံဃော ပက္ကောသတိ၊ သော အတ္ထော တတ္ထ ဝါသီနံ အာဂတာဂတာနံ ဣဓ ဣဇ္ဈတီ’’တိ တံ ဥဒိက္ခန္တော သံဃေန ယာဝတတိယံ ပဟိတောပိ န ဂတော န အဂါရဝေန. တေနာဟ ‘‘ကိမေတ’’န္တိအာဒိ. ပဏ္ဍိတော ဟိ တတ္ထ အတ္တနော ကိစ္စမေဝ ကရောတီတိ အညတရံ ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတံ ပါဟေသိ. ကိမေတန္တိ သံဃဿ အာဏာယ အကရဏံ နာမ ကိမေတန္တိ ကရဏေ အာဒရံ ဒီပေန္တော ဧဝမာဟ. သဋ္ဌိဝဿာတီတောတိ အပ္ပတ္တေ ပတ္တသညီ ဧဝ သဋ္ဌိဝဿာတီတော. ယသ္မာ ပေသလာ ပေသလေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒန္တိ သမာနာဓိမုတ္တိတာယ၊ တသ္မာ ထေရော ‘‘သာဓာဝုသော’’တိ ဝတွာ ဟတ္ထိမာပနာဒိံ သဗ္ဗံ အကာသိ.

တာဒိသောဝါတိ အနန္တရံ ဝုတ္တတ္ထေရသဒိသောဝ အပ္ပတ္တေ ပတ္တသညီ ဧဝ သဋ္ဌိဝဿာတီတောတိ အတ္ထော. ပဒုမဂုမ္ဗန္တိ ကမလသဏ္ဍံ. ပါသာဒံ ပါဝိသိ ဝိဿဋ္ဌံ ဩလောကနေနဿ ပုထုဇ္ဇနဘာဝေါ အတ္တနာဝ ပညာယိဿတီတိ. တိဿမဟာဝိဟာရေ ကိရ ထေရာ ဘိက္ခူ တဒါ ‘‘သကစိတ္တံ ပသီဒတီ’’တိ ဝစနံ ပူဇေန္တာ ကာလဿေဝ စေတိယင်္ဂဏံ သမ္မဇ္ဇိတွာ ဧတ္တကာရမ္မဏမေဝ ဗုဒ္ဓါရမ္မဏပီတိံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဒိဝသေ ဒိဝသေ တထာ ကရောန္တိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘တသ္မိဉ္စ သမယေ’’တိအာဒိ. ‘‘ဓမ္မဒိန္န၊ ဣဓ ပတ္တစီဝရံ ဌပေတီ’’တိ ဝတ္တာပိ ပဋိသန္ထာရဝသေန ကိဉ္စိ ပုစ္ဆိတာပိ နာဟောသိ. ဂုဏံ ဇာနာတီတိ နိမုဇ္ဇနာဒီသု ဝိဝရဒါနာဒိနာ ဂုဏံ ဇာနာတိ ဝိယ. တုမှေ ပန န ဇာနိတ္ထ အာဂန္တုကဝတ္တဿပိ အကရဏတော. သတ္ထုအာဏာဝိလင်္ဃိနီ ကီဒိသီ သာ သံဃဿ ကတိကာ? ကတိကာ စ နာမ သိက္ခာပဒါဝိရောဓေန အနုဝတ္တေတဗ္ဗာ၊ ဧတ္တကမ္ပိ အဇာနန္တေဟိ မေ သံဝါသော နတ္ထီတိ အာကာသေ အဗ္ဘုက္ကမိ.

ယံ တဿ ဧဝမဿ သလ္လေခေန ဝိဟရာမီတိ ယော ‘‘ပဌမဇ္ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရေယျာ’’တိ ဝုတ္တော၊ တဿ ဘိက္ခုနော ယံ ‘‘ပဌမဇ္ဈာနသင်္ခါတံ ပဋိပတ္တိဝိဓာနံ ကိလေသေ သလ္လေခတိ၊ တေန သလ္လေခေန အဟံ ဝိဟရာမီ’’တိ အဓိမာနဝသေန ဧဝမဿ ဧဝံ ဘဝေယျ ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီတိ ဧဝမေတ္ထ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. တံ န ယုဇ္ဇတီတိ တံ အဓိမာနိကဿ ‘‘ယထာဝိဘင်္ဂံ ပဌမဇ္ဈာနံ သလ္လေခေါ’’တိ ပရိဝိတက္ကိတံ န ယုဇ္ဇတိ ယုတ္တံ န ဟောတိ. တေနာဟ ‘‘န ဟီ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သမ္မာ သဗ္ဗသော စ ကိလေသေ လိခတီတိ သလ္လေခေါ၊ အရိယမဂ္ဂေါ. တဒုပါယဝိပဿနာ သလ္လေခပဋိပဒါ. ယံ ပန ဈာနံ ဝိပဿနာပါဒကံ၊ တမ္ပိ ဈာနံ ပရိယာယေန မဂ္ဂပါဒကံ ဟောတိယေဝ. တေနာဟ ‘‘အဝိပဿနာပါဒကတ္တာ’’တိအာဒိ.

ဈာနဓမ္မဝသေနာတိ ဝိတက္ကာဒိပဉ္စကဇ္ဈာနဓမ္မဝသေန. စိတ္တုပ္ပါဒဝသေန အနေကဝါရံ ပဝတ္တမာနမ္ပိ ဈာနံ ဧကာဝဇ္ဇနတာယ ဧကဝီထိပရိယာပန္နတ္တာ ဧကာ သမာပတ္တိ ဧဝါတိ ‘‘ပုနပ္ပုနံ သမာပတ္တိဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. စတ္တာရိ အရူပဇ္ဈာနာနိ ယထာသကံ ဧကေကသ္မိံယေဝ အာရမ္မဏေ ပဝတ္တန္တီတိ အာဟ ‘‘အာရမ္မဏဘေဒါဘာဝတော’’တိ. ပုရိမကာရဏဒွယဝသေနေဝါတိ ‘‘ဈာနဓမ္မဝသေန၊ ပုနပ္ပုနံ သမာပတ္တိဝသေနာ’’တိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တပ္ပကာရကာရဏဒွယဝသေနေဝ.

တေသံ အရူပဇ္ဈာနာနံ ကိလေသပရိဠာဟာဘာဝေန နိဗ္ဗုတာနိ အင်္ဂါနိ၊ ဘာဝနာဝိသေသဝသေန သုခုမာနိ အာရမ္မဏာနိ. တသ္မာ တာနီတိ တေသံ ဝသေန တာနိ ဈာနာနိ သန္တာနိ၊ တသ္မာ ‘‘သန္တာ ဧတေ ဝိဟာရာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေသံ စတုန္နမ္ပီတိ စတုန္နမ္ပိ တေသံ အရူပဇ္ဈာနာနံ.

၈၃. သောတိ အဓိမာနိကော ဘိက္ခု၊ အညော ဝါ ဣတော ဗာဟိရကော တာပသပရိဗ္ဗာဇကာဒိကော န ဟိ သမ္မသတိ. တတ္ထ အဓိမာနိကော အပ္ပတ္တေ ပတ္တသညိတာယ န သမ္မသတိ၊ ဣတရော အဝိသယတာယ. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ သလ္လေခဝတ္ထုသ္မိံ၊ အဝိဟိံသကတာဒီဟိ စတုစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ.

အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နာမ ကိလေသာနံ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန ပဝတ္တာ ဥတ္တရုတ္တရိ သန္တပဏီတာ ဓမ္မာ၊ န တထာ လောကိယာ အဝိဟိံသာဒယော. တတ္ထ ကထံ အဝိဟိံသာဒယော ဧဝ သလ္လေခဘာဝေန ဝုတ္တာ၊ န ဣတရာတိ ဣမမတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တော စောဒကော ‘‘ကသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဣတရော ကာမံ သမာပတ္တိယော သန္တပဏီတသဘာဝါ၊ ဝဋ္ဋပါဒကတာယ ပန ကိလေသာနံ သလ္လေခပဋိပဒါ န ဟောန္တိ၊ အဝိဟိံသာဒယော ပန ဝိဝဋ္ဋပါဒကာ သလ္လေခပဋိပဒါတိ ဣမမတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘လောကုတ္တရပါဒကတ္တာ’’တိအာဒိမာဟ. ဣမိနာယေဝ အဋ္ဌသမာပတ္တီဟိ အဝိဟိံသာဒီနံ ဝိသေသဒီပကေန သုတ္တေန ယထာ မဟပ္ဖလတရံ ဟောတိ၊ တံ ပကာရဇာတံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣဒဉှိ ဒက္ခိဏေယျတရတာယ ဒက္ခိဏာယ မဟပ္ဖလတရတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ သမ္ဗန္ဓော. နနု တတ္ထ ‘‘သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော’’တိ အာဂတံ၊ န ‘‘သရဏဂတော’’တိ စောဒနံ သန္ဓာယာဟ ‘‘သရဏဂမနတော ပဋ္ဌာယာ’’တိအာဒိ. ဝုတ္တဉှေတံ အဋ္ဌကထာယံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၃၇၉) ‘‘ဟေဋ္ဌိမကောဋိယာ တိသရဏံ ဂတော ဥပါသကောပိ သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နော နာမာ’’တိ. ယော ဟိ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ သမတိက္ကမိတုကာမော ပသန္နစိတ္တော ရတနတ္တယံ သရဏံ ဂစ္ဆတိ၊ တဿ တံ အဓိသီလာဒီနံ ဥပနိဿယော ဟုတွာ အနုက္ကမေန ဒဿနမဂ္ဂါဓိဂမာယ သံဝတ္တေယျာတိ.

ဝိဟိံသာဒိဝတ္ထုန္တိ ယဒေတံ ဝိဟိံသာဒီနံ ဝတ္ထုံ ဝဒါမ၊ ဣမသ္မိံ ဝိဟိံသာဒိဝတ္ထုသ္မိံ. အန္တမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဉ္စ မိစ္ဆတ္တာနံ အာဒိမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဉ္စာတိ ဣဒံ ဒေသနာက္ကမံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. မိဿေတွာတိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဘာဝသာမညေန ဧကဇ္ဈံ ကတွာ. တထာတိ ဣမိနာ ယထာ ကမ္မပထမိစ္ဆတ္တာနံ အန္တေ အာဒိမှိ စ ဝုတ္တမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ မိဿေတွာ ဧကဇ္ဈံ ဝုတ္တံ၊ တထာ တေသံ အန္တေ ဝုတ္တသမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ဣမမတ္ထံ ဥပသံဟရတိ.

ပါဏန္တိ ဝေါဟာရတော သတ္တံ၊ ပရမတ္ထတော ဇီဝိတိန္ဒြိယံ. အတိပါတေန္တိ သရသေနေဝ ပတနသဘာဝံ အတိစ္စ အန္တရာ ဧဝ ပါတေန္တိ၊ အတိက္ကမ္မ ဝါ သတ္ထာဒီဟိ အဘိဘဝိတွာ ပါတေန္တိ. အဒိန္နန္တိ ပရသန္တကံ. အာဒိယန္တီတိ ဂဏှန္တိ. သလ္လေခတီတိ သမံ လေခတိ၊ ပဇဟတီတိ အတ္ထော. ကမ္မပထကထာ ဧသာတိ ‘‘အတ္ထဘဉ္ဇနက’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပိယသုညကရဏတော ပိသုဏာ၊ ပိသတိ ပရေ သတ္တေ ဟိံသတီတိ ဝါ ပိသုဏာ. ဖရုသာတိ လူခါ၊ နိဋ္ဌုရာတိ အတ္ထော. နိရတ္ထကန္တိ အတ္ထရဟိတံ အတ္တနော ပရေသဉ္စ ဟိတဝိနိမုတ္တံ. မိစ္ဆာတိ ဝိပရီတာ နိစ္စာဒိဝသေန ပဝတ္တိယာ. ပါပိကာတိ လာမိကာ. ဧကန္တာကုသလတာယ ဝိညူဟိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဂရဟိတာ. နတ္ထိ ဒိန္နန္တိ အာဒိဝတ္ထုကာယာတိ ဒသဝတ္ထုကမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိမာဟ. နတ္ထိကဘာဝါဘိနိဝေသနဝသေန ကမ္မပထပ္ပတ္တိယေဝဿာ ကမ္မပထပရိယာပန္နတာ. ‘‘ရူပံ အတ္တာ’’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တာ အတ္တဒိဋ္ဌိ မဂ္ဂန္တရာယကရတ္တာ အနိယျာနိကဒိဋ္ဌိ. အနိယျာနိကတ္တာ ဧဝ ဟိဿာ မိစ္ဆတ္တပရိယာပန္နတာ. သမ္မာတိ အဝိပရီတာ၊ တတော ဧဝ သောဘနာ သုန္ဒရာ၊ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ပသတ္ထတ္တာ ဝိညုပ္ပသတ္ထာ. သေသမေတ္ထ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယံ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အသုဘာဒီသု သုဘာဒိအာကာရဂ္ဂဟဏတော အယာထာဝအနိယျာနိကာ အယောနိသော ဥပ္ပတ္တိယာ. အကုသလာတိ အယာထာဝါအနိယျာနိကာ အကုသလာ သင်္ကပ္ပါ. ဧသ နယောတိ ဣမိနာ ‘‘အယာထာဝါ အနိယျာနိကာ အကုသလာ ဝါစာ’’တိအာဒိနာ တတ္ထ တတ္ထ အယာထာဝါဒိအတ္ထံ အတိဒိသတိ. ဝါစာတိ စေတနာ အဓိပ္ပေတာ၊ တထာ ကမ္မန္တာဇီဝါသတိ စ. ယေဘုယျေန အတီတာနုဿရဏဝသေန ပဝတ္တိတော ‘‘အတီတံ စိန္တယတော’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ လောကေ ဧဝံ ဝဒန္တိ ‘‘ယံ မေ ပဟူတံ ဓနံ အဟောသိ၊ တံ ပမာဒဝသေန ပန ဗဟုံ ခီဏ’’န္တိ. သတိပတိရူပကေနာတိ ‘‘စိရကတမ္ပိ စိရဘာသိတမ္ပိ သရိတာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တသတုပ္ပတ္တိပတိရူပကေန. ဥပ္ပတ္တိန္တိ စိတ္တုပ္ပတ္တိံ. တထာပဝတ္တစိတ္တုပ္ပါဒေါ ဟိ မိစ္ဆာသတိ. သာ ပန ကောဓဝသေန ဝါ ‘‘အက္ကောစ္ဆိ မံ အဝဓိ မ’’န္တိအာဒိနာ (ဓ. ပ. ၃) ဥပနယှန္တဿ၊ ရာဂဝသေန ဝါ ‘‘ယာနိဿ တာနိ ပုဗ္ဗေ မာတုဂါမေန သဒ္ဓိံ ဟသိတလပိတကီဠိတာနိ အနုဿရတီ’’တိ (အ. နိ. ၇.၅၀) ဝုတ္တနယေန သုဘတော အနုဿရန္တဿ၊ ဒိဋ္ဌိဝသေန ဝါ ‘‘သော ခေါ ပန မေ အတ္တော နိစ္စော ဓုဝေါ’’တိအာဒိနာ မိစ္ဆာအဘိနိဝိသန္တဿာတိ ဧဝမာဒိနာ နယေန ပဝတ္တတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဥပါယစိန္တာဝသေနာတိ ခိပ္ပဇာလကုမိနာဒုဟလာဒိဥပကရဏသံဝိဓာနာဒီသု ယုတ္တိစိန္တနာဒိဝသေန ပါပံ ကတွာ ဝိပ္ပဋိသာရနိမိတ္တံ၊ ‘‘သုကတံ မယာ’’တိ ပါမောဇ္ဇနိမိတ္တံ ကတွာ ပစ္စဝေက္ခဏာကာရေန မောဟော အညာဏံ. တတ္ထ ပန ‘‘အသိဝေ သိဝါ’’တိ ဝေါဟာရော ဝိယ ဉာဏဝေါဟာရော. မိစ္ဆာသဘာဝတ္တာ ပန မိစ္ဆာဉာဏံတွေဝ ဝုစ္စတိ. ဧကူနဝီသတိဘေဒံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ သမ္မာ ပေက္ခိတတ္တာ သမ္မာဉာဏံ ဝုစ္စတိ၊ ဣတရံ ပန ဈာနာဒိပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာဝ သင်္ဂယှတိ. ရူပါရူပသမာပတ္တိလာဘိတာမတ္တေန ဝဋ္ဋတော အဝိမုတ္တာယေဝ သမာနာ ‘‘ဝိမုတ္တာ မယ’’န္တိ ဧဝံသညိနော. ပကတိပုရိသန္တရဉာဏသင်္ခါတာယံ၊ ဂုဏဝိယုတ္တဿ အတ္တနော သကတ္တနိ အဝဋ္ဌာနသင်္ခါတာယံ၊ အတ္တနော မဟာဗြဟ္မုနာ သလောကတာ တဿ သမီပတာသံယုဇ္ဇနသင်္ခါတာယံ ဝါ အဝိမုတ္တိယံ ဝိမုတ္တိသညိနော. ဧကန္တာကုသလတာယ ဟီနတ္တာ ပါပိကာ. အယာထာဝတာယ ဝိပရီတာ. ယထာဝုတ္တေနာတိ ‘‘အဝိမုတ္တာယေဝ သမာနာ’’တိ ဝုတ္တပ္ပကာရေန. ‘‘မယမေတ္ထ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဘဝိဿာမာ’’တိအာဒီသု ဖလသမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒီနိပိ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိပက္ခိကာနေဝါတိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ဖလသမ္ပယုတ္တာနိ။ပေ။ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗေပိ ပန ဖလဓမ္မေ ဝိမုတ္တိက္ခန္ဓသင်္ဂဟတော ‘‘ဝိမုတ္တီ’’တိ ဝုစ္စမာနေ န ကောစိ ဝိရောဓော. ဧတ္ထ သမ္မာဝိမုတ္တိသင်္ခါတေ သလ္လေခဝတ္ထုမှိ.

ယဒိ နီဝရဏဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ တသ္မာ တီဏေဝ ဝုတ္တာနီတိ အာဟ ‘‘အဘိဇ္ဈာလူ’’တိအာဒိ. ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပတ္တာ ထိနမိဒ္ဓပရိယုဋ္ဌိတာ. ယဿ ဓမ္မဿ အတ္ထိတာယ ဥဒ္ဓတာ နာမ ဟောန္တိ၊ သော ဓမ္မော ဥဒ္ဓစ္စန္တိ အာဟ ‘‘ဥဒ္ဒစ္စေန သမန္နာဂတာတိ ဥဒ္ဓတာ’’တိ. ဝိစိနန္တာတိ ဓမ္မောတိ ဝါ အဓမ္မောတိ ဝါ အာဒိနာ ယံ ကိဉ္စိ သဘာဝံ ဝိနိစ္ဆိနန္တာ. ဥပနာဟနသီလာတိ ပရဿ အတ္တနော စိတ္တေ အနုဗန္ဓနသီလာ. ဣဿန္တီတိ ဥသူယန္တိ. သဌယန္တီတိ သဌာ အညထာ အတ္တာနံ အညထာ ပဝေဒနကာ. တေ ပန ယသ္မာ န ယထာဘူတဝါဒိနော၊ တသ္မာ အာဟ ‘‘န သမ္မာ ဘာသန္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. ဝုတ္တပစ္စနီကနယေနာတိ ‘‘န ကောဓနာ အက္ကောဓနာ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တအတ္ထပဋိပက္ခနယေန.

ဒုက္ခံ ဝစော ဧတေသု ဝိပ္ပဋိကူလဂ္ဂါဟိတာယ ဝိပစ္စနီကဂါဟေသူတိ ဒုဗ္ဗစာ. တေ ပန ဝစနက္ခမာ န ဟောန္တီတိ အာဟ ‘‘ဝတ္တုံ ဒုက္ခာ’’တိအာဒိ. ဟီနာစာရတာယ ဒုက္ခဿ ဝါ သမ္ပာပကတာယ ပါပကာ. အသဒ္ဓမ္မဝသေနာတိ အသပ္ပုရိသဓမ္မဝသေန. အတ္တနာ ဝိသေသိတဗ္ဗဝသေန ကာယဝိညတ္တိအာဒီနံ ကာယကမ္မဒွါရာဒိဘာဝေါ ဝိယ အဿဒ္ဓိယာဒိအသဒ္ဓမ္မသမန္နာဂမေနအသတံ အသပ္ပုရိသာနံ ဓမ္မာနန္တိ တာနိယေဝ အဿဒ္ဓိယာဒီနိ အသဒ္ဓမ္မာ နာမ၊ တေသံ ဝသေနာဟ ‘‘သဒ္ဓါ ဧတေသံ နတ္ထီ’’တိ ယထာ တံ ‘‘ဒုပ္ပညာ’’တိ. သုတ္တဂေယျာဒိ အပ္ပံ သုတံ ဧတေသန္တိ အပ္ပဿုတာ၊ သုတေန အနုပပန္နာ. နတ္ထီတိ ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ဣမိနာ အဘာဝတ္ထော အယံ အပ္ပ-သဒ္ဒေါ ‘‘အပ္ပဍံသမကသဝါတာတပသရီသပသမ္ဖဿာန’’န္တိအာဒီသု (အ. နိ. ၁၀.၁၁) ဝိယာတိ ဒဿေတိ. သမ္မာပဋိပတ္တိယာ အနာရမ္ဘနတော ကုစ္ဆိတာ ဂါရယှာ သီဒန္တိ ဩသီဒန္တိ သံကိလေသပက္ခေတိ ကုသီတာ ဒ-ကာရဿ တ-ကာရံ ကတွာ. အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ အာရဒ္ဓံ ပဂ္ဂဟိတံ ဝီရိယံ ဧတေသန္တိ အာရဒ္ဓဝီရိယာ. အနုပ္ပါဒနေန မုဋ္ဌာ နဋ္ဌာ သတိ ဧတေသန္တိ မုဋ္ဌဿတီ. ဒုဋ္ဌာတိ ဒူသိတာ. ဒုပ္ပညာ နာမ ဒူသိတဘာဝေါ ပဋိပက္ခေန ဝိနာသိတဘာဝေါတိ အာဟ ‘‘နဋ္ဌပညာတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. ဟေဋ္ဌာ သမ္မာဒိဋ္ဌိဂ္ဂဟဏေန ကမ္မဿကတာပညာယ မဂ္ဂသမ္မာဒိဋ္ဌိယာ စ ဂဟိတတ္တာ သုဗ္ဗစကလျာဏမိတ္တတာပရိဝါရာဟိ ဣဓ သဒ္ဓါဒီဟိ ဝိပဿနာသမ္ဘာရဿ ဥဒ္ဓဋတ္တာ စ ဝုတ္တံ ‘‘ဣဓ ဝိပဿနာပညာ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ. တေနာဟ ‘‘ဝိပဿနာသမ္ဘာရော ဟီ’’တိအာဒိ. ယုတ္တိံ အနပေက္ခိတွာပိ အယမတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပေါရာဏာနံ အာဏာ’’တိ.

လောကုတ္တရဂုဏာနံ အန္တရာယကရန္တိ လောကုတ္တရဂုဏာနံ အဓိဂမဿ အန္တရာယကရံ. သန္ဒိဋ္ဌိန္တိ သံ အတ္တနော ဒိဋ္ဌိံ၊ ယံ ဝါ တံ ဝါ အတ္တနာ ယထာဂဟိတဒိဋ္ဌိန္တိ အတ္ထော. သဘာဝံ အတိက္ကမိတွာ ပရတော အာမသနတော ပရာမာသီ. ဒဠှဂ္ဂါဟီတိ ‘‘ဣဒမေဝ သစ္စ’’န္တိ ထိရဂ္ဂါဟဂ္ဂါဟီ. ပဋိနိဿဂ္ဂီတိ ပဋိနိဿဇ္ဇနကော. ကုမ္မောဝါတိ ယထာ ကစ္ဆပေါ အတ္တနော ပါဒါဒိကေ အင်္ဂေ ကေနစိ ဃဋ္ဋိတော သဗ္ဗာနိ အင်္ဂါနိ အတ္တနော ကပါလေယေဝ သမောဒဟတိ၊ န ဗဟိ နီဟရတိ၊ ဧဝမယမ္ပိ ‘‘န သုန္ဒရော တဝ ဂါဟော၊ ဆဍ္ဍေဟိ န’’န္တိ ဝုတ္တော တံ န ဝိဿဇ္ဇေတိ. အန္တောယေဝ အတ္တနော ဟဒယေ ဧဝ ဌပေတွာ တံ ဝဒတိ. ကုမ္ဘီလဂ္ဂါဟန္တိ သံသုမာရဂ္ဂါဟံ. ဂဏှန္တီတိ ယထာ သံသုမာရာ ဂဟိတံ န ဝိဿဇ္ဇေန္တိ၊ ဧဝံ ဂဏှန္တိ.

၈၄. ဧဝံ စတုစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟီတိ အဝိဟိံသနာဒီဟိ စတုအဓိကစတ္တာလီသပ္ပကာရေဟိ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ အဝိဟိံသာ အာဒိတော ဝုတ္တာ? သဗ္ဗဂုဏာနံ မူလဘာဝတော. အဝိဟိံသာတိ ဟိ ကရုဏာယေတံ အဓိဝစနံ၊ သာ စ ဝိသေသတော သီလဿ မူလကာရဏံ ပရူပဃာတလက္ခဏာ ဒုဿီလျာ ဩရမာပနတော. ယထာ ဟိ ပါဏာတိပါတော ပရူပဃာတလက္ခဏော၊ တထာ ပရေသံ သာပတေယျာဝဟရဏံ၊ သတ္တိပ္ပဟာရတောပိ ဓနဿာဝဟာရော ဂရုတရောတိ. တထာ အဗြဟ္မစရိယံ ဂဗ္ဘဓာရဏာဒိဒုက္ခာဝဟနတော၊ ပရဒါရာတိက္ကမေ ပန ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ပရေသံ ဝိသံဝါဒနဘေဒနမမ္မဃဋ္ဋနာနံ ပရူပဃာတဘာဝေါ ပါကဋော ဧဝ၊ သမ္ဖပ္ပလာပေါ အတ္ထဂ္ဂါဟာပနတော အနတ္ထုပ္ပါဒနတော၊ အဘိဇ္ဈာ အဒိန္နာဒါနာဒိဟေတုတော၊ ဗျာပါဒေါ ပါဏာတိပါတာဒိဟေတုတော၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ သဗ္ဗာနတ္ထဟေတုတော ပရူပဃာတလက္ခဏာ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဓမ္မိကပဋိညောပိ ပါဏာတိပါတာဒီနိ ကရောတိ၊ ပရေ စ တတ္ထ နိယောဇေတိ၊ ကိမင်္ဂံ ပန ဣတရေ. ဝိဟိံသလက္ခဏာ ဒုဿီလျာ ဩရမာ အဝိဟိံသလက္ခဏာ ဝိသေသတော သီလဿ ဗလဝကာရဏံ. သီလပဒဋ္ဌာနော စ သမာဓိ၊ သမာဓိပဒဋ္ဌာနာ စ ပညာတိ သဗ္ဗဂုဏာနံ မူလဘူတာ အဝိဟိံသာ. အပိစ ဥဠာရဇ္ဈာသယာနံ နိသမ္မကာရီနံ ဓီရာနံ ဥတ္တမပုရိသာနံ သီလံ ဝိယ သမာဓိပညာပိ ပရေသံ ဟိတသုခါဝဟာဝ သမ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဧဝမ္ပိ ကရုဏာ သဗ္ဗဂုဏာနံ မူလန္တိ သာ အာဒိတော ဝုတ္တာ.

တတော ပရံ ဝိသေသတော ‘‘အဝိဟိံသာသမုဋ္ဌာနာ ဣမေ ဓမ္မာ’’တိ ဒဿနတ္ထံ ကုသလကမ္မပထဓမ္မာ ဂဟိတာ. တတော ဣဒံ ဂုဏာနံ မူလဘူတံ သီလံ၊ ဧတ္ထ ပတိဋ္ဌိတေန ဣမေ ဓမ္မာ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗာတိ ဒဿနတ္ထံ အဋ္ဌ သမ္မတ္တာ ဂဟိတာ. တေသံ ဝိသောဓနာယ ပဋိပန္နဿ အာဒိတော ဧဝံ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ နီဝရဏဝိဝေကော ဂဟိတော၊ အာဒိတော နီဝရဏဒွယဿ အဂ္ဂဟဏေ ဂဟိတာဂဟိတကာရဏံ အဋ္ဌကထာယ ဝုတ္တမေဝ. ကောဓဿ ပန ဗျာပါဒတော ဘေဒေါ ဝတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.၇၁) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကောဓာဒိပ္ပဟာနေန စေတ္ထ သလ္လေခသိဒ္ဓီတိ ဒဿနတ္ထံ တတော ဥပက္ကိလေသဝိသုဒ္ဓိ ဂဟိတာ. သာ စ သုဗ္ဗစကလျာဏမိတ္တအပ္ပမတ္တတာဟိ သိဇ္ဈတီတိ ဒဿနတ္ထံ ပကိဏ္ဏကာ ဂဟိတာ. သမ္ပန္နသောဝစဿတာဒိဂုဏဿ ဣမေ ဓမ္မာ ပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တိ၊ ဝိပဿနံ ပရိဗြူဟေတွာ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမာယ သံဝတ္တန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ သဒ္ဓမ္မာ ဂဟိတာ. ဧဝံဘူတဿ အယံ မိစ္ဆာဂါဟော လောကုတ္တရဂုဏာဓိဂမဿ အန္တရာယကရော၊ တသ္မာ သော ဒူရတော ဝဇ္ဇေတဗ္ဗော၊ ဧဝံ ယထာဝုတ္တာယ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ အရိယမဂ္ဂံ အဓိဂစ္ဆန္တော သလ္လေခံ မတ္ထကံ ပါပေတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘သန္ဒိဋ္ဌိပရာမာသီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဧဝမေတေသံ စတုစတ္တာလီသာယ သလ္လေခါကာရာနံ ဂဟဏပယောဇနံ အနုပုဗ္ဗီ စ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပယောဂတော သလ္လေခပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇိတုံ အသက္ကောန္တာနံ စိတ္တုပ္ပါဒေါပိ ဗဟူပကာရောတိ အာဟ ‘‘စိတ္တုပ္ပါဒဿပိ ဗဟူပကာရတံ ဒဿေတု’’န္တိ.

ကုသလေသု ဓမ္မေသူတိ အဝိဟိံသာဒီသု ယထာဝုတ္တအနဝဇ္ဇဓမ္မေသု. အနုဝိဓိယနာတိ စိတ္တုပ္ပါဒဿ ကာယဝါစာဟိ အနုဝိဓာနာ. တေသံ ဓမ္မာနန္တိ အဝိဟိံသာဒိဓမ္မာနံ၊ တေသံ ဝါ စိတ္တုပ္ပါဒဝသေန ပဝတ္တဓမ္မာနံ. ဣဒါနိ ယထာဝုတ္တဓမ္မံ ဝိတ္ထာရတော ဒဿေတုံ ‘‘ကသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. သရဏဂမနံ ဝါစာယ ဝိညာပေတုံ အသက္ကောန္တဿ ဝသေန ဝုတ္တံ ‘‘ကာယေန ဝါ’’တိ. ‘‘သီလံ ကာယေန သမာဒိယတီ’’တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ တထာ တထာ ပဝတ္တသလ္လဟုကကာမာဝစရကုသလစိတ္တုပ္ပတ္တိံ ဥပါဒါယ တထာရူပကုသလကာယဝစီကမ္မာနံ ဗဟူပကာရတာ ဝုတ္တာတိ န သဘာဝတော စိတ္တုပ္ပါဒဿ ဗဟူပကာရတံ ဉာယတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၈၅. ဟိတာဓိဂမာယာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာဒိဟိတသမ္ပတ္တိယာ၊ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမာယ ဧဝ ဝါ. အရိယမဂ္ဂေါ ဟိ ဧကန္တဟိတတ္တာ ဟိတော နာမ. ပရိဝဇ္ဇနဝသေန ကမနံ ပဝတ္တိ ပရိက္ကမနန္တိ အာဟ ‘‘ပရိက္ကမနာယ ပရိဝဇ္ဇနတ္ထာယာ’’တိ. သမ္မာဒဿနုပါယသံဝိဓာနေန အဝိဟိံသာ ပဋိယတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန. သုခေနေဝါတိ အကိစ္ဆေနေဝ. ဧတေနေဝ ဥပါယေနာတိ ဧတေနေဝ အဝိဟိံသာပဒေ ဝုတ္တေန ဝိဓိနာ. သဗ္ဗပဒါနီတိ သေသာနိ တေစတ္တာလီသ ပဒါနိ.

၈၆. အကုသလာ ပဋိသန္ဓိအဇနကာ နာမ ဥဒ္ဓစ္စသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒဓမ္မာ အညေပိ ပဝတ္တိဝိပါကမတ္တဒါယိနော၊ ဒိန္နာယ ပဋိသန္ဓိယာ ဝိပါကဇနကာ၊ ပစ္စယဝေကလ္လေန ဝိပစ္စိတုံ အလဒ္ဓေါကာသာ အဟောသိကမ္မာဒယော ဝါ အဇနကာ. ဇာတိဝသေနာတိ အကုသလဇာတိဝသေန. အဓောဘာဂင်္ဂမနီယာတိ အပါယဂမနီယာ. ဧဝံနာမာတိ နာမဂ္ဂဟဏေန သဘာဝံ ဥပလက္ခေတိ သတိ ပစ္စယသမဝါယေ တံသဘာဝါနတိဝတ္တနတော. တေနာဟ ‘‘ဝိပါကကာလေ အနိဋ္ဌာကန္တဝိပါကတ္တာ’’တိ. ဝုတ္တနယေနေဝ ကုသလပက္ခော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ပန ဝိသေသော၊ ဣဓ ပဋိသန္ဓိအဇနကာ အဘိညာသဟဂတဓမ္မာ၊ သေသံ ဝုတ္တသဒိသမေဝ. သဗ္ဗေ အကုသလာတိ ဧတ္ထ ဝိဟိံသမေကံ ဌပေတွာ ဣတရေ သဗ္ဗေ အကုသလာ ဥပမာဘူတာ. ဝိဟိံသာ ဟိ ဥပမေယျံ. သဗ္ဗေ ကုသလာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဧတေနေဝ ဥပါယေနာတိ ယထာ ဝိဟိံသာနံ ဥပမေယျတာ၊ တဒဝသေသာနံ ကုသလာကုသလာနံ ဥပမာဘာဝေါ ဝုတ္တော၊ ဣမိနာ နယေန အကုသလံ ပါဏာတိပါတာဒိအကုသလေန ဣတရေန၊ ကုသလဉ္စ ပါဏာတိပါတာပဋိဝိရတိအာဒိကုသလေန ဣတရေန ဥပမေတဗ္ဗံ.

၈၇. ပရိနိဗ္ဗာပနေတိ ကိလေသပရိဠာဟဝူပသမနေ. ပရိတော လိမ္ပနဋ္ဌေန ပလိပံ ဝုစ္စတိ မဟာကဒ္ဒမံ၊ တံ ပန ဧကန္တတော ဂမ္ဘီရမ္ပိ ဟောတီတိ ‘‘ဂမ္ဘီရကဒ္ဒမေ နိမုဂ္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တံ. ပလိပံ ဝိယ ပလိပန္တိ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ဝုစ္စန္တိ၊ တသ္မာ ဧဝံ ဣဒါနိ ဝုစ္စမာနေန ဥပမောပမေယျသံသန္ဒနနယေန ဧတ္ထ ဣမသ္မိံ ဌာနေ အတ္ထယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. န ဟိ တံ ကာရဏန္တိ ဧတ္ထ ကာရဏံ နာမ ဟတ္ထဿ ဝါ ပါဒဿ ဝါ အပလိပန္နဘာဝေါ၊ သော ပန နတ္ထိ. ဧသ နယော ဥပမေယျေပိ.

တတ္ထ သိယာ ကဿစိ ပရိဝိတက္ကော ‘‘ဘဂဝတော ဒေသနာနုဘာဝေန ဘိက္ခုအာဒယော ကထေန္တီ’’တိ. ‘‘ဘဂဝါယေဝ ဟိ တတ္ထ ဥဒ္ဓရတီ’’တိ ဝတွာ ဥပမာယ တဒတ္ထံ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘ရညော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ပုထုဇ္ဇနာ တာဝတိဋ္ဌန္တု၊ သာဝကသိခါပ္ပတ္တဝိသေသာနမ္ပိ အရိယာနံ ဒေသနာ သတ္ထုယေဝ ဒေသနာတိ ဒဿေတုံ ‘‘ကိဉ္စာပီ’’တိအာဒိမာဟ. တထာ ဟိ တေဟိ ဒေသိတသုတ္တာနိ ဗုဒ္ဓဝစနမေဝ၊ တေသံ ဒေသနာယ လဒ္ဓဝိသေသာပိ အရိယာ ဗုဒ္ဓပုတ္တာယေဝါတိ.

အနိဗ္ဗိသတာယာတိ အနိဗ္ဗိသေဝနတာယ. အသိက္ခိတဝိနယတာယာတိ ပဉ္စန္နံ ဝိနယာနံ သာဒရံ အသိက္ခိတဘာဝေန. တေ ပန ဝိနယာ တိဿန္နံ သိက္ခာနံ သိက္ခာပနေန ဟောတီတိ အာဟ ‘‘တိဿော သိက္ခာ သိက္ခာပေဿတီ’’တိ. ကိံ ပန တန္တိ? ‘‘ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတီ’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တံ ကိံ ပန ဌာနန္တိ အာဟ ‘‘အပလိပပလိပန္နတ္တ’’န္တိအာဒိ. ယသ္မာ ပါဠိယံ ‘‘သော ဝတ စုန္ဒာ’’တိအာဒိနာ သာမညတ္ထံ ဥပမာဘာဝေန ဂဟေတွာ ဝိသေသတ္ထော ဥပမေယျဘာဝေန ဝုတ္တော၊ တသ္မာ တမတ္ထံ ‘‘ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ သာဓာရဏတော ဝတွာ ပုန အသာဓာရဏတော ဝိဝရန္တော ‘‘ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒိမာဟ. ပရဿ ဝိဟိံသာစေတနံ နိဗ္ဗာပေဿတီတိ ဣဒံ ယော အဝိဟိံသာသင်္ခါတံ သမ္မာပဋိပတ္တိံ ဒိသွာ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇန္တော ဓမ္မဒေသနာယ ပရော အဝိဟိံသကော ဟောတိ၊ တာဒိသံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အာဒေသနဉှိ တဿ ဝစနန္တိ. တေနာဟ ‘‘အယံ ယာ ဧသာ ဝိဟိံသကဿာ’’တိ. ပုဗ္ဗေ ဝိဟိံသကဿ မိစ္ဆာပဋိပဇ္ဇန္တဿ. ဝိဟိံသာပဟာနာယ မဂ္ဂံ ဘာဝယတောတိအာဒိနာ အတ္တနော ဧဝ အဝိဟိံသာယ ဝိဟိံသာပရိနိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တနမာဟ. တေနာဟ ‘‘ပရိနိဗ္ဗုတော ဝိယာ’’တိအာဒိ. သဗ္ဗပဒေသူတိ ‘‘ပါဏာတိပါတိဿာ’’တိအာဒိနာ အာဂတေသု တေစတ္တာလီသာယ ပဒေသု.

၈၈. ဧဝန္တိ ဒေသိတာကာရပရာမသနံ. တဿာတိ သလ္လေခဿ. ‘‘အတ္ထိ ခွေသ ဗြာဟ္မဏ၊ ပရိယာယော’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၈.၁၁၊ ပါရာ. ၃-၁၀) ဝိယ ပရိယာယ-သဒ္ဒေါ ကာရဏတ္ထောတိ အာဟ ‘‘သလ္လေခကာရဏ’’န္တိ. တေသံ ဝသေနာတိ သလ္လေခါနံ ဝသေန. မေတ္တာယ ဥပသံဟရဏဝသေန ဟိတံ ဧသန္တေန. ကရုဏာယ ဝသေန အနုကမ္ပမာနေန. ပရိဂ္ဂဟေတွာတိ ပရိတော ဂဟေတွာ၊ ပရိတွာတိ အတ္ထော. ပရိစ္စာတိ ပရိတော ဣတွာ၊ သမန္တတော ဖရိတွာ ဣစ္စေဝ အတ္ထော. မာ ပမဇ္ဇိတ္ထာတိ ‘‘ဈာယထာ’’တိ ဝုတ္တသမထဝိပဿနာနံ အညာဏေန၊ အညေန ဝါ ကေနစိ ပမာဒကာရဏေန မာ ပမာဒံ အာပဇ္ဇိတ္ထ. နိယျာနိကသာသနေ ဟိ အကတ္တဗ္ဗကရဏမ္ပိ ပမာဒေါတိ. ဝိပတ္တိကာလေတိ သတ္တအသပ္ပါယာဒိဝိပတ္တိယုတ္တကာလေ. ယထာဝုတ္တာ ပဉ္စ ပရိယာယာ အညေပိ သဗ္ဗေ သာသနဂုဏာ ဣဓေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တီတိ အာဟ ‘‘ဈာယထ၊ မာ ပမာဒတ္ထာတိ တုမှာကံ အနုသာသနီ’’တိ.

သလ္လေခသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.