၇. ဝတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၀. ဆာဒေတဗ္ဗံ ဌာနံ ဝသတိ ပဋိစ္ဆာဒေတီတိ ဝတ္ထံ. ယံ သမာနံ ဝိယ န သဗ္ဗသော မိနောတိ၊ မာနဿ ပန သမီပေ၊ တံ ဥပမာနံ. ဥပမီယတိ ဧတာယာတိ ဥပမာ၊ ဥပမာယ ဗောဓကဝစနံ ဥပမာဝစနံ. ကတ္ထစိ သုတ္တေ. အတ္ထန္တိ ဥပမိယတ္ထံ. ပဌမံ ဥပမံ ဝတွာ တဒနန္တရံ အတ္ထံ ဝတွာ ပုန ဥပမံ ဝဒန္တော ‘‘ဥပမာယ အတ္ထံ ပရိဝါရေတွာ ဒဿေတီ’’တိ ဝုတ္တော. အတ္ထေန ဥပမံ ပရိဝါရေတွာတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဣဒါနိ တေ စတ္တာရောပိ ပကာရေ သုတ္တေ အာဂတနယေနေဝ ဒဿေန္တော ‘‘သေယျထာပိဿု၊ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒွေ အဂါရာတိ ဒွေ ပဋိဝိဿကဃရာ. သဒွါရာတိ သမ္မုခဒွါရာ.

သွာယန္တိ သော အယံ ဧဝံ ဥပမာဒဿနဝသေနပိ နာနာနယေနပိ ဓမ္မဒေသကော ဘဂဝါ. ဧကစ္စာနံ ဝေနေယျာနံ အတ္ထဿ သုခါဝဗောဓော ပဌမံ ဥပမာဒဿနေ ဟေတု၊ ဧဝံ ပဌမံ အတ္ထဒဿနေ၊ ဥပမာယ အတ္ထပရိဝါရဏေ၊ အတ္ထေန ဥပမာပရိဝါရဏေ စာ’’တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထာ’’တိ ဣမိနာ. ဓမ္မဓာတုယာတိ သဗ္ဗညုတညာဏဿ. တဉှိ ဓမ္မဓာတုပရိယာပန္နတ္တာ ယထာဝုတ္တဓမ္မေ စ သဗ္ဗေပိ ဉေယျဓမ္မေ စ ပဒဟတိ ယထာသဘာဝတော ဗုဇ္ဈတိ ဗောဓေတိ စာတိ ဓာတု၊ ဓီယန္တိ ဝါ ဓမ္မာ ဧတာယ သဗ္ဗာကာရတော ဉာယန္တိ ဉာပိယန္တိ စာတိ ဓမ္မဓာတု. တဿာ ပန သုဋ္ဌု သစ္စသမ္ပဋိဝေဓဝသေန လဒ္ဓတ္တာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာတိ၊ ယဒဂ္ဂေန ဝါ ဉေယျံ တာယ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓံ၊ တဒဂ္ဂေန သာပိဿ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ ဧဝါတိ အာဟ ‘‘သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ’’တိ.

ပကတိပရိယောဒါတဿ စိတ္တဿ အာဂန္တုကေဟိ ဥပက္ကိလေသေဟိ ဥပက္ကိလိဋ္ဌဘာဝဒဿနတ္ထံ သံကိလိဋ္ဌဝတ္ထဒဿနန္တိ ကတွာ ဝုတ္တံ ‘‘ပကတိပရိသုဒ္ဓံ ဝတ္ထ’’န္တိ. ရဇာဒိနာတိ ဧတ္ထရဇော နာမ ရေဏု. အာဒိ-သဒ္ဒေန အဏုတဇ္ဇာရိဓူမာဒိကံ ဝတ္ထဿ အပရိသုဒ္ဓိကာရဏံ သင်္ဂဏှာတိ. သဗ္ဗသော ကိလိဿတိ ဝိနဿတိ ဝိသုဒ္ဓိ ဧတေနာတိ သံကိလေသော၊ တေန သံကိလေသေန ပံသုရဇာဒိနာ သံကိလိဋ္ဌံ ဝဏ္ဏဝိနာသနေန ဝိဒူသိတံ. မလံ မသိ. ဇလ္လိကာ ဝုစ္စတိ လောဏပဋလာဒိ ဆဝိယာ ဥပရိ ဌိတံ သရီရမလံ. အာဒိသဒ္ဒေန သရီရဇလ္လမေဝ အဿုခေဠသိင်္ဃာဏိကာဒိကံ တဒညမလံ သင်္ဂဏှာတိ. ဂဟိတတ္တာတိ ပရိယောနန္ဓနဝသေန ဂဟိတတ္တာ. ရဇန္တိ သတ္တာ တေနာတိ ရင်္ဂံ၊ ရင်္ဂမေဝ ရင်္ဂဇာတံ ယထာ ကောပမေဝ ကောပဇာတံ. ဥပနာမေယျာတိ ပက္ခိပေယျ. နီလကတ္ထာယာတိ နီလဝဏ္ဏတ္ထာယ. ပလာသနီလာဒိကေတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ကာဠသာမာဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. ဟလိဒ္ဒိကကုဓသေလာဒိကေ ပီတကရင်္ဂေ. လာခါပတ္တင်္ဂရသာဒိကေ လောဟိတကရင်္ဂေ. မဟာရဇနလောဒ္ဒကန္ဒုလာဒိကေ မန္ဒရတ္တရင်္ဂေ. ဒုဋ္ဌု ရဇိတဝဏ္ဏံ အပဘဿရံ. တေနာဟ ‘‘အပရိသုဒ္ဓဝဏ္ဏမေဝဿာ’’တိ. ဤဒိသန္တိ ဒုရတ္တဝဏ္ဏံ. တသ္မိံ ဝတ္ထေ ရင်္ဂဇာတံ သယံ သုပရိသုဒ္ဓံ သမာနံ ကိဿ ဟေတု ကေန ရတ္တဝဏ္ဏံ အပရိသုဒ္ဓံ ဟောတီတိ ရင်္ဂဇာတဿ နိဒ္ဒေါသတံ ဝဒတိ. တေနာဟ ‘‘ယသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိ.

သံကိလေသပက္ခံ ဒဿေန္တေန အသံကိလိဋ္ဌမေဝ ဝတ္ထံ ဥဒါဟရိတဗ္ဗန္တိ ပါကဋောယမတ္ထော၊ သံကိလိဋ္ဌဝတ္ထနိဒဿနေန ပန ‘‘သိယာ နု ခေါ အညောပိ ကောစိ ဝိသေသော’’တိ အဓိပ္ပါယေန ပုစ္ဆတိ ‘‘ကသ္မာ ပနာ’’တိအာဒိနာ. ဣတရော အတ္ထဝိသေသောတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဝါယာမမဟပ္ဖလဒဿနတ္ထ’’န္တိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ စ သံကိလိဋ္ဌစိတ္တဝိသောဓနဝိဓာနေ သံကိလိဋ္ဌဝတ္ထံ နိဒဿတဗ္ဗန္တိ ပဋိညာ၊ ဝါယာမမဟပ္ဖလဒဿနတ္ထန္တိ ဟေတုအတ္ထော. ယထာ ဟီတိအာဒိ အနွယတ္ထော. န တတ္ထ ဇာတိကာဠကေ ဝိယာတိအာဒိ ဗျတိရေကတ္ထော. သဒိသူဒါဟရဏံ ပန မလဂ္ဂဟိတကံသပါတိအာဒိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝံ စိတ္တမ္ပီတိအာဒိ ဩပမ္မတ္ထဿ ဥပမေယျဥပနယနံ. တတ္ထ ပကတိယာတိ အကိတ္တိမေန သဘာဝေန. တန္တိ စိတ္တံ. သာမညဂ္ဂဟဏဉ္စေတံ စိတ္တဘာဝါဝိသေသတော. တေနာဟ ‘‘သကလေပီ’’တိ. ပဏ္ဍရမေဝ န သံကိလိဋ္ဌံ သံကိလေသေဟိ အသမန္နာဂတဘာဝတော. နနု ကိရိယာမယစိတ္တေဟိ ဝိပါကသန္တာနေ ဝိသေသာဓာနံ လဗ္ဘတိ၊ အညထာ ကတဝိနာသာ ကတဗ္ဘာဂမာ အာပဇ္ဇေယျုံ? ကိဉ္စာပိ လဗ္ဘတိ၊ တဿ သံကိလေသော ဝဋ္ဋုပနိဿယော၊ အသုဒ္ဓိ ဝါ န ဟောတိ၊ အသံကိလေသော ဝိဝဋ္ဋုပနိဿယော၊ ဝိသုဒ္ဓိ ဝါ န ဟောတိ ဧဝ. ဥပက္ကိလိဋ္ဌန္တိ ပနေတံ ဥပက္ကိလေသနာရဟဿ စိတ္တဿ ဝသေန ဝုတ္တံ၊ န ဝိပါကပဗန္ဓဿ. တေနာဟ ‘‘ပဘဿရမိဒံ ဘိက္ခဝေ စိတ္တ’’န္တိ၊ ‘‘ပဏ္ဍရမေဝါ’’တိ စ. တဉ္စ ခေါတိ ပန သကသန္တတိပရိယာပန္နတာယ နေသံ ကေဝလံ ဧကတ္တနယဝသေန ဝုတ္တံ၊ န ဝိပါကဓမ္မာနံ ကိလေသာသမင်္ဂိဘာဝတော. အထ ဝါ ဥပက္ကိလိဋ္ဌန္တိ ဣမိနာ ဥပက္ကိလေသဟေတု တတ္ထ ဝိဇ္ဇမာနံ ဝိသေသာဓာနမာဟ၊ န ‘‘သံကိလိဋ္ဌာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၇၇.ဒုကမာတိကာ) ဝိယ တံသမင်္ဂိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိသောဓိယမာနန္တိ ဝိပဿနာပညာယ အနုက္ကမေန သဗ္ဗုပက္ကိလေသေဟိ ဝိမောစိယမာနံ. သက္ကာ အဂ္ဂမဂ္ဂက္ခဏေ ပဘဿရတရံ ကာတုံ၊ ယတော န ပုန ဥပက္ကိလိဿတိ. ဧဝန္တိအာဒိ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ နိဂမနံ.

ဒုဋ္ဌဂတိပရိပူရဏဝသေန ပဋိပဇ္ဇနံ ပဋိပတ္တိ. သာ ဧဝ ကိလေသဒရထပရိဠာဟာဒိဝသေန ဥပါယာသဒုက္ခာ၊ ကုစ္ဆိတာ ဝါ ဂတိ ပဝတ္တိ၊ ဒုဂ္ဂတိဟေတူတိ ဝါ ဒုဂ္ဂတိ၊ ဒုဂ္ဂတိယာ ပန ပဋိပတ္တိယာ ဂန္ဓဗ္ဗတော၊ တဿာ ဝါ နိပ္ဖန္နဘာဝတော ကုစ္ဆိတော၊ ဒုက္ခာ စ ဂတီတိ ဒုဂ္ဂတိ. သံကိလိဋ္ဌစိတ္တောတိ ဣဒံ တဿာ ပဋိပတ္တိယာ ဒုဂ္ဂတိဘာဝဒဿနတ္ထံ၊ န ဝိသေသနတ္ထံ. န ဟိ အသံကိလိဋ္ဌစိတ္တဿ ပါဏဃာတာဒိဝသေန ပဝတ္တိ. သံကိလိဋ္ဌစိတ္တောတိ လာဘာသာယ သဗ္ဗသော ကိလိဋ္ဌစိတ္တော. ဒူတေယျပဟိဏဂမနန္တိ ဒူတေယျံ ဝုစ္စတိ ဒုတကမ္မံ၊ ဂိဟီနံ ပဏ္ဏံ ဝါ သာသနံ ဝါ ဂဟေတွာ တတ္ထ တတ္ထ ဂမနံ၊ ပဟိဏဂမနံ ဃရာဃရံ ပေသိတဿ ခုဒ္ဒကဂမနံ၊ ဒူတေယျဂမနံ ပဟိဏဂမနဉ္စ ဂစ္ဆတိ. ဝေဇ္ဇကမ္မန္တိ အနနုညာတေ ဌာနေ လာဘာသာယ ဂဟဋ္ဌာနံ ဘေသဇ္ဇံ ကရောတိ. သံဃဘေဒကထာ ပရတော အာဂမိဿတိ. ဝေဠုဒါနာဒီဟီတိ ဝေဠုဒါနပတ္တဒါနပုပ္ဖဒါနာဒီဟိ မိစ္ဆာဇီဝေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေတိ. သကလမ္ပီတိ ‘‘အတ္ထိ အနာစာရော၊ အတ္ထိ အဂေါစရော’’တိအာဒိနာ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၅၁၃၊ ၅၁၄) အာဂတံ သဗ္ဗမ္ပိ အနာစာရံ အဂေါစရဉ္စ စရဏဝသေန ပရိပူရေတိ.

‘‘နိရယမ္ပိ ။ပေ။ ပေတ္တိဝိသယမ္ပိ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဝတွာ တတ္ထ ပေတ္တိဝိသယဂမနံ ဒဿေန္တော ‘‘သမဏယက္ခော နာမ ဟောတီ’’တိအာဒိမာဟ.

သုက္ကပက္ခေ ပရိသုဒ္ဓန္တိ သဗ္ဗသော ဝိသုဒ္ဓံ အသံကိလိဋ္ဌံ. ပရိသုဒ္ဓတ္တာ ဧဝ ပရိယောဒါတံ၊ ပဘဿရန္တိ အတ္ထော. သုရတ္တဝဏ္ဏမေဝဿာတိ သုဋ္ဌု ရတ္တဝဏ္ဏမေဝ အဿ. ပရိသုဒ္ဓဝဏ္ဏမေဝဿာတိ နီလဝဏ္ဏောပိဿ ပရိသုဒ္ဓေါ စ ဘဝေယျာတိ ဧဝမာဒိံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ကဏှပက္ခေ ဝုတ္တပစ္စနီကေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ. ရင်္ဂဇာတန္တိအာဒိ ပန တတ္ထ ဝုတ္တဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပဋိပတ္တိသုဂတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ပဋိပတ္တိဒုဂ္ဂတိအာဒီသု ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပရိသုဒ္ဓစိတ္တောတိ သုဒ္ဓါသယော. ဒသ ကုသလကမ္မပထေ ပရိပူရေတီတိ ဣဒံ ကဏှပက္ခေ ‘‘ဒသ အကုသလကမ္မပထေ ပရိပူရေတီ’’တိ ဝုတ္တဿ ပဋိပက္ခဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ. ယထာ ဟိ တတ္ထ အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂ္ဂဟဏေန ကမ္မပထသံသန္ဒနနယေန ကမ္မပထံ အပ္ပတ္တာယ စ အဂါရိယဿ တထာရူပါယ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိယာ သင်္ဂဟော ဣစ္ဆိတော၊ ဧဝံ ဣဓာပိ အနဘိဇ္ဈာအဗျာပါဒသမ္မာဒိဋ္ဌိဂ္ဂဟဏေန အလောဘာဒေါသာမောဟဝသေန ပဝတ္တာ အဂါရိယဿ သမ္မာပဋိပတ္တိ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ န ကမ္မပထပ္ပတ္တာဝါတိ. မနုဿမဟန္တတန္တိ ဇာတိရူပဘောဂါဓိပတေယျာဒိဝသေန မနုဿေသု မဟန္တဘာဝံ. ဒသဟိ ဌာနေဟိ အညေသံ ဒေဝါနံ အဘိဘဝေါ ဒေဝမဟန္တတာ. ပဋိပတ္တိ သုဂတိယာ ဘာဇိယမာနတ္တာ ‘‘အနာဂါမိမဂ္ဂံ ဘာဝေတီ’’တိ တထာ အနာဂါမိဘာဝနံ ပါပေတွာ ဌပိတာ. ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန သုခါနုဘဝဋ္ဌာနဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ တဒဘာဝတော အသညိဘဝံ အနာဒိယန္တော ‘‘ဒသသု ဝါ ဗြဟ္မဘဝနေသူ’’တိအာဒိမာဟ.

၇၁. သကဘဏ္ဍေ ဆန္ဒရာဂေါ အဘိဇ္ဈာယနဋ္ဌေန အဘိဇ္ဈာ၊ အဘိဇ္ဈာယနာတိ အတ္ထော. ပရဘဏ္ဍေ ဆန္ဒရာဂေါ ဝိသမံ လုဗ္ဘတီတိ ဝိသမလောဘော. ဧဝမ္ပိ အဘိဇ္ဈာဝိသမလောဘာနံ ဝိသေသော ဟောတီတိ ဒဿေန္တော ‘‘အထ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အတ္တနော သန္တကံ တံသဒိသဉ္စ ယုတ္တဋ္ဌာနံ. ယံ ယာစိတံ၊ အပ္ပကသိရေန ဝါ သက္ကာ လဒ္ဓုံ၊ တံ ပတ္တဋ္ဌာနံ. ပရဒါရဂရုဒါရာတိ အယုတ္တဋ္ဌာနံ. ယံ အပတ္ထနိယံ၊ ယဿ ဝါ ပတ္ထနာယ ဗျသနံ အာပဇ္ဇတိ၊ တံ အပ္ပတ္တဋ္ဌာနံ. ထေရောတိ မဟာသင်္ဃရက္ခိတတ္ထေရော၊ ယေန အဋ္ဌကထာ ပေါတ္ထကံ အာရောပိတာ. သော ဟိ အန္တေဝါသိကေသု သာကစ္ဆန္တေသု ဧဝမာဟ. သောပိ ဣမသ္မိံယေဝ သုတ္တေ ဝိနိဗ္ဘောဂေါ န လဗ္ဘတိ စိတ္တသံကိလေသဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ယုတ္တေ ဝါ’’တိအာဒိ. အယောနိသောမနသိကာရဝသေန ဥပ္ပဇ္ဇနတော သမ္ပတ္တိ အာယတိဉ္စ ဒုက္ခဿေဝ ဥပ္ပါဒနတော န ကောစိ လောဘော အဝိသမော နာမ. အဘိဇ္ဈာယနဋ္ဌေနာတိ ယဿ ကဿစိ အာရမ္မဏဿ ယုတ္တဿ အယုတ္တဿ အပ္ပတ္တဿ စ အဘိဇ္ဇာယနဝသေန အဘိပတ္ထနာဝသေန စ ပဝတ္တာ တဏှာ အဘိဇ္ဈာတိ လောဘတော နိဗ္ဗိသေသန္တိ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ဧကတ္ထမေတံ ဗျဉ္ဇနမေဝ နာန’’န္တိ. ဒူသေတီတိ သဘာဝသန္တံ အသံကိလေသံ ဝိနာသေတိ အဝိသုဒ္ဓံ ကရောတိ. တေနာဟ ‘‘ဩဘာသိတုံ န ဒေတီ’’တိ. ‘‘ဣမေ သတ္တာ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တု ဝိနဿန္တူ’’တိ သတ္တေသု ဗျာပဇ္ဇနာကာရပ္ပဝတ္တိယာ ဗျာပါဒေါ နဝဝိဓအာဃာတဝတ္ထုသမ္ဘဝေါ ဝုတ္တော. ကောဓော ပန သင်္ခါရေသုပိ ပဝတ္တနတော ဒသဝိဓအာဃာတဝတ္ထုသမ္ဘဝေါ ဝုတ္တော. ဥဘယမ္ပိ ပဋိဃမေဝ၊ ပဝတ္တနာနတ္တတော ဘိန္ဒိတွာ ဝုတ္တော. ကုဇ္ဈနဝသေနေဝ စိတ္တပရိယောနန္ဓနော ‘‘အက္ကောစ္ဆိ မံ အဝဓိ မ’’န္တိအာဒိနာ.

သုဋ္ဌု ကတံ ကရဏံ သုကတံ၊ တဿ ပုဗ္ဗကာရိတာလက္ခဏဿ ဂုဏဿ ဝိနာသနော ဥဒကပုဉ္ဆနိယာ ဝိယ သရီရာနုဂတံ ဥဒကံ ပုဉ္ဆန္တော မက္ခော. တထာ ဟိ သော ပရေသံ ဂုဏာနံ မက္ခနဋ္ဌေန ‘‘မက္ခော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣဒါနိ အနဂါရိယဿ ဝါတိအာဒိနာ သင်္ခေပေန ဝုတ္တတ္ထံ ဝိတ္ထာရေန ဒဿေတုံ ‘‘အနဂါရိယောပီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. နိသိန္နကထာပရိကထာဒိဝသေန ဓမ္မဿ ကထာ ဓမ္မကထာနယော၊ ဧကတ္တာဒိဓမ္မနီတိ ဧဝ ဝါ. ပကရဏံ သတ္တ ပကရဏာနိ၊ တတ္ထ ကောသလ္လံ ဓမ္မကထာနယပကရဏကောသလ္လံ. အာဒိ-သဒ္ဒေန ဝိနယက္ကမေ စတူသု မဟာနိကာယေသု စ ကောသလ္လံ သင်္ဂဏှာတိ. အစိတ္တီကတောတိ စိတ္တီကာရရဟိတော. ယထာ စာယန္တိ ဣမိနာ ယထာယံ မက္ခော စိတ္တံ ဒူသေတိ၊ ဧဝံ ပဠာသောပိ စိတ္တံ ဒူသေတိ၊ တသ္မာ ဥပက္ကိလေသောတိ ဒဿေတိ. အနိယတာ ဂတိ နိယာမောက္ကမနာဘာဝတော. အာဒိ-သဒ္ဒေန ‘‘ရတ္တညူ စိရပဗ္ဗဇိတေ ပုဂ္ဂလေ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ ‘တွမ္ပိ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတော၊ အဟမ္ပိ ပဗ္ဗဇိတော၊ တွမ္ပိ သီလမတ္တေ ဌိတော အဟမ္ပီ’တိ’’ ဧဝမာဒီနံ သင်္ဂဟော. ယုဂဂ္ဂါဟဂါဟီတိ ‘‘တဝ ဝါ မမ ဝါ ကော ဝိသေသော’’တိ အသမမ္ပိ သမံ ကတွာ သမဓုရဂ္ဂါဟဂဏှနကော. ခီယနာ ဥသူယနာ. အတ္တနော သမ္ပတ္တိယာ နိဂူဟနံ တဿ ပရေဟိ သာဓာရဏဘာဝါသဟနေန ဟောတီတိ ‘‘ပရေဟိ သာဓာရဏဘာဝံ အသဟမာနံ’’ဣစ္စေဝ ဝုတ္တံ. ကာရဏေ ဟိ ဂဟိတေ ဖလမ္ပိ ဂဟိတမေဝ ဟောတီတိ. အညထာ အတ္တနော ပဝေဒနကပုဂ္ဂလော ကေရာဋိကော၊ ‘‘နေကတိကဝါဏိဇော’’တိပိ ဝဒန္တိ. သပ္ပမုခါ မစ္ဆဝါလာ ဧကာ မစ္ဆဇာတိ အာယတနမစ္ဆော. တေနာဟ ‘‘အာယတနမစ္ဆော နာမာ’’တိအာဒိ. ဗဒ္ဓစရောတိ အန္တေဝါသီ.

သဗ္ဗသော အမဒ္ဒိတသဘာဝေန ဝါ တဘရိတဘတ္တသဒိသဿ ထဒ္ဓဘာဝဿ အနောနမိတဒဏ္ဍသဒိသတာယ ပဂ္ဂဟိတသိရအနိဝါတဝုတ္တိကာရဿ စ ကရဏတော ဝါ တဘရိတ။ပေ။ ကရဏော. တဒုတ္တရိကရဏောတိ ယံ ယေန ကတံ ဒုစ္စရိတံ ဝါ သုစရိတံ ဝါ၊ တဒုတ္တရိ၊ တဿ ဒွိဂုဏံ ဝါ ကရဏော. အတ္တနော မဏ္ဍနာဒိအတ္ထံ ပရေန ကတံ အလင်္ကာရာဒိံ. ပရိယာပုဏာတိ ဝါ ကထေတိ ဝါ အတ္တနော ဗလာနုရူပံ. ကာမံ နိကာယဒွယဂ္ဂဟဏာဒိဝသေန ပဝတ္တော သေဝိတဗ္ဗမာနော ဧဝ၊ တထာပိဿ သံကိလေသပက္ခတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘မာနံ အနိဿာယာ’’တိ.

ဥဏ္ဏတိဝသေနာတိ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ စိတ္တဿ ပဂ္ဂဟဏဝသေန. ပုဗ္ဗေ ကေနစိ အတ္တာနံ သဒိသံ ကတွာ ပစ္ဆာ တတော အဓိကတော ဒဟနတော ဥပ္ပဇ္ဇနကော အတိမာနော. မဒဂ္ဂဟဏာကာရော ဇာတိအာဒိံ ပဋိစ္စ မဇ္ဇနာကာရော၊ သောပိ အတ္ထတော မာနော ဧဝ. ပမာဒေါ တထာပဝတ္တော စိတ္တုပ္ပါဒေါ.

တသ္မာ လောဘမာဒိံ ကတွာ ဒဿေတီတိ လောဘဿ အာဒိတော ဂဟဏေ ကာရဏံ ဝိဘာဝေတုကာမော ပုစ္ဆတိ. ပဌမုပ္ပတ္တိတောတိ တတ္ထ တတ္ထ ဘဝေ သဗ္ဗပဌမံ ဥပ္ပဇ္ဇနတော. သတ္တာနဉှိ ယထာဓိဂတံ ဈာနာဒိဝိသေသံ အာရဗ္ဘ ပစ္စဝေက္ခဏာ ဝိယ ယထာလဒ္ဓံ ဥပပတိဘဝံ အာရဗ္ဘ နိကန္တိ ဧဝ. တေနာဟ ‘‘သဗ္ဗသတ္တာန’’န္တိအာဒိ. ယထာသမ္ဘဝံ ဣတရေတိ ဣတရေ ဗျာပါဒါဒယော ယထာပစ္စယံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ လောဘဿ ဝိယ အာဒိတော အသုကဿ အနန္တရံ အသုကောတိ ဝါ န နေသံ နိယမော အတ္ထီတိ အတ္ထော. ကိံ ပန ဧတေ သောဠသေဝ စိတ္တဿ ဥပက္ကိလေသာ၊ ဥဒါဟု အညေပိ သန္တီတိ အနုယောဂံ သန္ဓာယ အညေပိ သန္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘န စ ဧတေ’’တိအာဒိမာဟ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ဧတ္တကာ ဧဝ ဣဓ ဝုတ္တာတိ. နယဒဿနဝသေနာတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဧတေန ပန။ပေ။ ဝေဒိတဗ္ဗာ’’တိ. တေန ထိနမိဒ္ဓဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ-ဝိစိကိစ္ဆာ-အတ္တုက္ကံသန-ပရဝဗ္ဘနဆမ္ဘိတတ္တာ- ဘီရုကတာ-အဟိရိကာနောတ္တပ္ပ-အတ္တိစ္ဆတာ-ပါပိစ္ဆတာ-မဟိစ္ဆတာဒယော သင်္ဂဟိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၇၂. သံကိလေသံ ဒဿေတွာတိ သံကိလိဋ္ဌဝတ္တနိဒဿနေန သင်္ခေပေန ဝုတ္တံ သံကိလေသံ ဝိဘာဂေန ဒဿေတွာ. ဝေါဒါနံ ဒဿေန္တောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဧဝံ ဇာနိတွာတိ ‘‘အဘိဇ္ဈာ ဝိသမလောဘော ဧကန္တေနေဝ စိတ္တဿ ဥပ္ပက္ကိလေသော’’တိ သဘာဝတော သမုဒယတော နိရောဓတော နိရောဓူပါယတော စ ပုဗ္ဗဘာဂပညာယ စေဝ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဒွယပညာယ စ ဇာနိတွာ. ပဇဟတီတိ ဧတ္ထ အစ္စန္တပ္ပဟာနမေဝ အဓိပ္ပေတန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဝသေန အရိယမဂ္ဂေန ပဇဟတီ’’တိ အာဟ. အရိယမဂ္ဂေနာတိ အနာဂါမိမဂ္ဂေန. တေန ဟိ ပဟာနံ ဣဓ သဗ္ဗဝါရေသု အဓိပ္ပေတံ. ကိလေသပဋိပါဋိ ဣဓ ကိလေသာနံ ဒေသနာက္ကမော. မဂ္ဂပဋိပါဋိပန စတုန္နံ အရိယမဂ္ဂါနံ ဒေသနာက္ကမောပိ တာယ ဒေသနာယ ပဋိပဇ္ဇနက္ကမောပိ တာယ ပဋိပတ္တိယာ ဥပ္ပတ္တိက္ကမောပိ. တတ္ထ ယေ ယေ ကိလေသာ ယေန ယေန မဂ္ဂေန ပဟီယန္တိ၊ မဂ္ဂပဋိပါဋိံ အနောလောကေတွာ တေသံ တေသံ ကိလေသာနံ တေန တေန မဂ္ဂေန ပဟာနဒဿနံ ကိလေသပဋိပါဋိ န ကိလေသာနံ ဥပ္ပတ္တိက္ကမော ဣဓ ဒေသနာက္ကမော စာတိ ဒဿေန္တော ‘‘အဘိဇ္ဈာ ဝိသမလောဘော’’တိအာဒိမာဟ. ယေန ယေန ပန မဂ္ဂေန ယေ ယေ ကိလေသာ ပဟီယန္တိ မဂ္ဂါနုပုဗ္ဗိယာ၊ တေန တေန မဂ္ဂေန တေသံ တေသံ ကိလေသာနံ ပဟာနဒဿနံ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ ပဟာနဒဿနန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘သောတာပတ္တိမဂ္ဂေနာ’’တိအာဒိမာဟ.

ဣမသ္မိံ ပန ဌာနေတိ ‘‘သ ခေါ သော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနာ အာဂတော ဣမသ္မိံ ပဟာနဝါရေ. ဣမေ ကိလေသာတိ ဣမေ ယထာဝုတ္တာ ကိလေသာ. သောတာပတ္တိမဂ္ဂဝဇ္ဈာ ဝါ ဟောန္တု သေသမဂ္ဂဝဇ္ဈာ ဝါဟေဋ္ဌာ ဒဿိတမဂ္ဂပဋိပါဋိဝသေန. တတ္ထ ပန ယေ တတိယမဂ္ဂဝဇ္ဈာ၊ တေသံ အနာဂါမိမဂ္ဂေနေဝ ပဟာနေ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထိ၊ ယေသံ ပနေတ္ထ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဝဇ္ဈာနံ ဣဓ သင်္ဂဟေ ကာရဏံ ပစ္ဆာ ဝတ္တုကာမေန အဂ္ဂမဂ္ဂဝဇ္ဈာနံ အနာဒိယိတွာ ကသ္မာ တတိယမဂ္ဂဝဇ္ဈာနမေဝ ဂဟဏံ ကတန္တိ အာဟ ‘‘အယမေတ္ထ ပဝေဏိမဂ္ဂါဂတော သမ္ဘဝေါ’’တိ၊ အယံ ဣမဿ သုတ္တဿ ဧတသ္မိံ ဌာနေ အာစရိယပဝေဏိယာ ကထာမဂ္ဂေါ တတော အာဂတော အတ္ထသမ္ဘဝေါ အတ္ထတတွန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂဝဇ္ဈာနံ ဣဓ သင်္ဂဟေ ကာရဏံ ပစ္ဆာ ဝတ္တုကာမော အဂ္ဂမဂ္ဂဝဇ္ဈာနံ အဂ္ဂဟဏေ ယုတ္တိံ ဒဿေန္တော ‘‘သော စာ’’တိအာဒိမာဟ. တေနာတိ စတုတ္ထမဂ္ဂေန. သေသာနန္တိ ဗျာပါဒါဒီနံ. ယေပီတိ မက္ခာဒိကေ သန္ဓာယာဟ. တံသမုဋ္ဌာပကစိတ္တာနန္တိ တေသံ မက္ခာဒီနံ သမုဋ္ဌာပကစိတ္တုပ္ပါဒါနံ. တတ္ထ မက္ခ-ပဠာသ-ဣဿာ-မစ္ဆရိယ-သမုဋ္ဌာပကံ ပဋိဃဒွယစိတ္တံ၊ ဝိသေသတော ပဉ္စကာမဂုဏလောဘေန သဌော မာယာဝီ စ ဟောတိ၊ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂေါ စ အနာဂါမိမဂ္ဂေနေဝ နိရဝသေသတော ပဟီယတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘တံသမုဋ္ဌာပကစိတ္တာနံ အပ္ပဟီနတ္တာ’’တိ. တေပိ သုပ္ပဟီနာ ဟောန္တီတိ သမ္ဗန္ဓော. တန္တိ ပဌမမဂ္ဂေနေဝ ပဟာနံ ပုဗ္ဗာပရေန န သန္ဓိယတိ ‘‘ယထောဓိ ခေါ’’တိ ဧတ္ထ ဩဓိဝစနဿ မဂ္ဂတ္တယဝါစကတ္တာ. ရတနတ္တယေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ နာမ အရိယကန္တသီလံ ဝိယ သောတာပန္နဿ အင်္ဂါနိ၊ တေ စ ပဟာနတော ပစ္ဆာ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ တသ္မာ ဣဓ ဝုတ္တပ္ပဟာနံ ဝိက္ခမ္ဘနပဟာနမေဝါတိ ကေစိ ဝဒန္တိ. တေသံ ဣစ္ဆာမတ္တမေဝ ယထာဝုတ္တပဟာနဿေဝ ဝသေန အဝေစ္စပ္ပသာဒါနံ ဩဓိသော ပဟာနဿ ဝိဘာဝိတတ္တာ၊ သွာယမတ္ထော ဟေဋ္ဌာ ယုတ္တိတောပိ ပကာသိတောယေဝ.

၇၄. ဧကမေကေန ပဒေန ယောဇေတဗ္ဗံ၊ ယတော ဧကမေကဿပိ ဥပက္ကိလေသဿ သဘာဝါဒိတော ဒဿနံ နိယျာနမုခံ ဟောတိ၊ တထာ စေဝ ဟေဋ္ဌာ သံဝဏ္ဏိတံ. အနာဂါမိမဂ္ဂဝသေန ပဟာနံ ဝတွာ ပသာဒဿ ဥဒ္ဓဋတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘အနာဂါမိမဂ္ဂေန လောကုတ္တရပ္ပသာဒေါ အာဂတော’’တိ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ‘‘လောကိယော ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တန္တိ? ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တဿ လောကိယတ္တာ. နိဗ္ဗာနာရမ္မဏော ဧဝ ဟိ လောကုတ္တရော ပသာဒေါ. ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒိဝစနေန လောကိယံ၊ အဝေစ္စပ္ပသာဒဝစနေန လောကုတ္တရန္တိ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကံ ပသာဒံ ဒဿေန္တော. အဝေစ္စ ရတနတ္တယဂုဏေ ယာထာဝတော ဉတွာ ပသာဒေါ အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ. သော ပန ယသ္မာ မဂ္ဂေနာဂတတ္တာ ကေနစိ အကမ္ပနိယော အပ္ပဓံသိယော စ ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘အစလေန အစ္စုတေနာ’’တိ. တတ္ထ လောကုတ္တရော သဗ္ဗသော ဗုဒ္ဓဂုဏာဒီသု သမ္မောဟံ ဝိဒ္ဓံသေန္တော တတ္ထ ကိစ္စတော ပဝတ္တတိ၊ ဣတရော အာရမ္မဏဝသေန တေ အာရဗ္ဘ. တံ ဝိဓိန္တိ တံ တဿ ဥပ္ပန္နပ္ပကာရံ. အနုဿတိဋ္ဌာနာနီတိ အနုဿတိကမ္မဋ္ဌာနာနိ.

၇၅. သောမနဿာဒီတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန ဉာဏာဒီနိ သင်္ဂဏှာတိ. စောရာနံ အဘိဏှံ သဉ္စရဏဋ္ဌာနတာယ ပစ္စန္တဂ္ဂဟဏံ. ပစ္စဝေက္ခတောတိ ‘‘အသုကသ္မိဉ္စ ဌာနေ ဣမေ စိမေ စောရာ ဧဝဉ္စ ဧဝဉ္စ ဝိနာသိတာ’’တိ ပစ္စဝေက္ခတော ရညော ဝိယ.

ယော ယော ဩဓိ ယထောဓိ. ယထာ-သဒ္ဒေါ ဗျာပနိစ္ဆာယံ၊ ခေါ သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေတိ ဒဿေန္တော ‘‘သကသကဩဓိဝသေန စတ္တမေဝ ဟောတီ’’တိအာဒိမာဟ. တေန ‘‘ဝန္တ’’န္တိအာဒီသုပိ အဝဓာရေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. သကသကဩဓိဝသေနာတိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ဒွေ ဩဓီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ယံမဂ္ဂဝဇ္ဈာတိ ယေန မဂ္ဂေန အနဝသေသတော ပဟာတဗ္ဗာ. အနဝသေသပ္ပဟာနဝသေန ဟိ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈာနံ ကိလေသာနံ တဒညမဂ္ဂဝဇ္ဈေဟိ အသမ္မိဿတာ၊ အညထာ ယေ သကသကဩဓိဝသေန ဥပရိမဂ္ဂဝဇ္ဈာ၊ တေ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေဟိ ပဟီနာပါယဂမနီယာဒိသဘာဝါ ဧဝ တေဟိ ပဟီယန္တီတိ ပဟာနဝသေန သမ္မိဿာ သိယုံ. တေန တေယေဝ ပဟီနာ ဟောန္တီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တတုတ္တရိပီတိ တတော ပဟာနနိမိတ္တသောမနဿုပ္ပတ္တိတော ဥဒ္ဓမ္ပိ. ပဋိပက္ခေသု ဩဓိသော ပဝတ္တိကိစ္စတ္တာ ဩဓီတိ ဟေဋ္ဌာ တယော မဂ္ဂါ ဝုစ္စန္တိ. တေ ဟီတိအာဒိ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ဝိဝရဏံ. ဣမဿ ဘိက္ခုနောတိ အနာဂါမိံ သန္ဓာယာဟ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဟေဋ္ဌာမဂ္ဂတ္တယေန စတ္တ’’န္တိ.

ကေစိ စတ္တမ္ပိ ဂဏှန္တိ၊ နယိဒမေဝန္တိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ဝန္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. န ဟိ ယံ ယေန ဝန္တံ၊ သော ပုန တံ အာဒိယတိ. တေနာဟ ‘‘အနာဒိယနဘာဝဒဿနဝသေနာ’’တိ. ဝန္တမ္ပိ ကိဉ္စိ သသန္တတိလဂ္ဂံ သိယာ၊ နယိဒမေဝန္တိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘မုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘သန္တတိတော ဝိနိမောစနဝသေနာ’’တိ. မုတ္တမ္ပိ ကိဉ္စိ မုတ္တဗန္ဓနာ ဝိယ ဖလံ ကုဟိဉ္စိ တိဋ္ဌတိ၊ န ဧဝမိဒန္တိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ပဟီန’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ကွစိ အနဝဋ္ဌာနဒဿနဝသေနာ’’တိ. ယထာ ကိဉ္စိ ဒုန္နိဿဋ္ဌံ ပုန အာဒါယ သမ္မဒေဝ နိဿဋ္ဌံ ပဋိနိဿဋ္ဌန္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ ဝိပဿနာယ နိဿဋ္ဌံ အာဒိန္နသဒိသံ မဂ္ဂေန ပဟီနံ ပဋိနိဿဋ္ဌံ နာမ ဟောတီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ပဋိနိဿဋ္ဌ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘အာဒိန္နပုဗ္ဗဿ ပဋိနိဿဂ္ဂဒဿနဝသေနာ’’တိ. န ကာပုရိသေန ဝိယ ပရမ္မုခေန နိဿဋ္ဌံ၊ အထ ခေါ အဘိမုခေနေဝ နိဿဋ္ဌန္တိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ပဋိနိဿဋ္ဌ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တေနာဟ ‘‘ပဋိမုခံ ဝါ’’တိအာဒိ. ဥပဂန္တဗ္ဗတောတိ အတ္တနော ဟိတသုခံ ပစ္စာသီသန္တေန ဧကန္တေန အဓိဂန္တဗ္ဗတော. ဓာရဏတောတိ တံသမင်္ဂီနံ အပါယပါတတော သန္ဓာရဏေန. ဂန္ထော‘‘ဝေဒေါ’’တိ ဝုစ္စတိ ‘‘ဝိဒန္တိ ဧတေနာ’’တိ၊ ဝေဒေဟိ ဉာဏေဟိ ဂတော ပဋိပန္နောတိ ဝေဒဂူ. အဘိဇညာတိ ဇာနေယျ. ဝေဒဇာတာတိ ဥပ္ပန္နသောမနဿာ. ဉာဏံ ‘‘ဝေဒေါ’’တိ ဝုစ္စတိ ‘‘ဝေဒိတဗ္ဗံ ဝေဒေတီ’’တိ. သောမနဿံ ‘‘ဝေဒေါ’’တိ ဝုစ္စတိ အာရမ္မဏရသံ ဝိန္ဒတိ အနုဘဝတီတိ.

ဥပ္ပန္နန္တိ အဝေစ္စပ္ပသာဒံ နိဿာယ ဥပ္ပန္နံ. ဝုတ္တပ္ပကာရမေဝ ဝေဒန္တိ ‘‘သောမနဿံ သောမနဿမယဉာဏဉ္စာ’’တိ ဧဝံ ဝုတ္တပ္ပကာရမေဝ. အတ္ထဝေဒန္တိ အတ္ထေ ဟေတုဖလေ ဝေဒံ. ဓမ္မဝေဒန္တိ ဓမ္မေ ဟေတုမှိ ဝေဒံ. တေနာဟ ‘‘အဝေစ္စပ္ပသာဒဿ ဟေတု’’န္တိအာဒိ. ဣဓ ဓမ္မတ္ထသဒ္ဒါ ဟေတုဖလပရိယာယာတိ ဣမမတ္ထံ ပါဠိယာ ဧဝ ဒဿေတုံ ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တမေဝ အတ္ထဉ္စ ဓမ္မဉ္စာတိ အတ္ထော ဓမ္မောတိ စ ဝုတ္တံ အဝေစ္စပ္ပသာဒနိမိတ္တံ ယထာဝုတ္တံ ကိလေသပ္ပဟာနဉ္စ. အတ္ထဓမ္မာနိသံသဘူတံ ဝေဒန္တိ ယထာဝုတ္တအတ္ထဓမ္မာနိသံသဘူတံ သောမနဿမယဉာဏသင်္ခါတံ ဝေဒဉ္စ. ပါမောဇ္ဇန္တိ တရုဏပီတိံ အာဟ. ပစ္စဝေက္ခဏာကာရပ္ပဝတ္တေနာတိ ဧတေန ပစ္စဝေက္ခဏာ ဧဝေတ္ထ အနဝဇ္ဇသဘာဝတာယ ဓမ္မောတိ ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပီတိ ဇာယတီတိ ပရပ္ပစ္စယံ ဗလဝပီတိမာဟ. ပီဏိတမနဿာတိ ပဿဒ္ဓိအာဝဟေဟိ ဥဠာရေဟိ ပီတိဝေဂေဟိ တိတ္တစိတ္တဿ. ကာယောတိ နာမကာယော. ဝူပသန္တဒရထောတိ ကိလေသပရိဠာဟာနံ ဒူရီဘာဝေန သုဋ္ဌု ဥပသန္တဒရထော. ပစ္စဝေက္ခဏဟေတုကံ စိတ္တဿ သမာဓာနံ ဣဓ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ ‘‘အပ္ပိတံ ဝိယ အစလံ တိဋ္ဌတီ’’တိ.

၇၆. ကာမံ ‘‘ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတောမှိ၊ ဓမ္မေ သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတောမှီ’’တိ ဣဒမ္ပိ တဿာ ပစ္စဝေက္ခဏာယ ပဝတ္တိအာကာရပကာသနမေဝ၊ ဣဒံ ပန ဝိသေသတော ရတနတ္တယေ ဥပ္ပန္နသောမနဿာဒိပ္ပကာသနပဒံ. ‘‘ယထောဓိ ခေါ ပနာ’’တိ ဣဒမ္ပိ သဝိသေသံ ပစ္စဝေက္ခဏာကာရပ္ပကာသနပဒန္တိ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ဣဒါနိ ယထောဓိ။ပေ။ ပကာသေတွာ’’တိ ဝုတ္တံ. စတ္တာရောပိ ပန ဝါရာ ပစ္စဝေက္ခဏာကာရပ္ပကာသနဝသေန စေဝ သောမနဿာဒိအာနိသံသဒဿနဝသေန စ ဝုတ္တာတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ ဥဘယတ္ထာပိ ဥဘယဿ ဝုတ္တတ္တာ. ယဒိပိ အရိယမဂ္ဂေါ ဧကစိတ္တက္ခဏိကော န ပုန ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ပဋိပက္ခဿ ပန တေန သုပ္ပဟီနတ္တာ တံသမင်္ဂီ အပရိဟာနဓမ္မော တံသီလာဒိဘာဝေနေဝ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘တဿ အနာဂါမိမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တံ သီလက္ခန္ဓံ ဒဿေတီ’’တိအာဒိ. ‘‘ဧဝံဓမ္မာ တေ ဘဂဝန္တော အဟေသု’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၁၃၊ မ. နိ. ၃.၁၉၇-၁၉၈၊ သံ. နိ. ၅.၃၇၈) ဝိယ ဣဓ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ သမာဓိပရိယာယောတိ အာဟ ‘‘သမာဓိက္ခန္ဓံ ပညာက္ခန္ဓဉ္စ ဒဿေတီ’’တိ. တထာ ဟိ သော သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ ဧကာရမ္မဏေ အဝိက္ခိပမာနေ အဝိပ္ပကိဏ္ဏေ အဝိသဋေ ကတွာ သမံ၊ သမ္မာ စ အာဒဟန္တော တထာ တေ ဓာရေတီတိ စ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတီတိ ဓမ္မောတိ စ ဝုစ္စတိ. အနေကရူပါနန္တိ အနေကပ္ပကာရာနံ. အန္တရာယော နာမ အပ္ပဋိလဒ္ဓဿ ဝါ အလဗ္ဘနဝသေန၊ ပဋိလဒ္ဓဿ ဝါ ပရိဟာနဝသေန၊ တဒုဘယမ္ပိ ဣဓ နတ္ထီတိ ဒဿေန္တော ‘‘မဂ္ဂဿ ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. နေဝဿ တံ ဟောတိ အန္တရာယာယာတိ တဿ အနာဂါမိနော ပိဏ္ဍပါတဘောဇနံ နေဝ ဟောတိ အန္တရာယာယ ဥက္ကံသဂတာယ ပစ္စဝေက္ခဏာယ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇနတော. တဉ္စဿာ ဥက္ကံသဂမနံ ဟတပဋိပက္ခတ္တာတိ ဒဿေန္တော ‘‘မဂ္ဂေန ဝိသုဒ္ဓစိတ္တတ္တာ’’တိ အာဟ.

ဧတ္ထာတိ ဧတသ္မိံ အန္တရာယာဘာဝေ. ဧတဒေဝ ဝိသုဒ္ဓစိတ္တတ္တမေဝ ကာရဏံ. ဧတ္ထ စ ‘‘နေဝဿ တံ ဟောတိ အန္တရာယာယာ’’တိ ဣမိနာ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တပ္ပဟာနံ အနာဂါမိမဂ္ဂေနေဝါတိ သိဒ္ဓံ ဟောတိ. အနာဂါမိနော ဟိ သဗ္ဗသော ကာမရာဂေါ ပဟီနော ဟောတိ၊ ရသတဏှာယ အဘာဝတော တာဒိသပိဏ္ဍပါတပရိဘောဂေါ အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမေ ကထဉ္စိပိ အန္တရာယာယ န ဟောတီတိ. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝတ္ထ’’န္တိ ဝဒန္တော ဘဂဝါအာဒိမှိ အတ္တနာ ဥပနီတဝတ္ထူပမံ အနုသန္ဓေတိ. ဥဒကဿ အစ္ဆဘာဝေါ ပင်္ကသေဝါလပဏကာဒိမလာဘာဝေန ပသန္နတာယ၊ တဗ္ဗိပရိယာယတော ဗဟလတာတိ အာဟ ‘‘အစ္ဆန္တိ ဝိပ္ပသန္န’’န္တိ. ဝဏ္ဏနိဘာယ ဝိဂတသံကိလေသတာယ သမုဇ္ဇလနံ ပဘဿရတာယ ဝတ္ထဿ၊ တံ ပရိယောဒါတန္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ လဘတီတိ အာဟ ‘‘ပရိယောဒါတံ ပဘဿရတာယာ’’တိ. ဥက္ကံ ဗန္ဓေယျာတိ အင်္ဂါရကပလ္လံ ယထာ ဒါရုဃဋိကင်္ဂါရာဒိကေန န ဘိဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ တနုမတ္တိကာလေပါဒိနာ ဗန္ဓေယျ. မေဃပဋလတော ဝေရမ္ဘဝါတဓာရာသင်္ဃဋ္ဋနတော ဝိဇ္ဇုတာ ဝိယ ကေဝလံ ဝါတဓာရာသင်္ဃဋ္ဋနဇနိတာ ပဘာ ဥက္ကာပဘာ၊ သာ ပန ယသ္မာ ဒွိန္နံ ဝါတဓာရာနံ ဝေဂသမ္ဘူတသင်္ဃဋ္ဋနဟေတုကာ၊ တသ္မာ ကာရဏဝသေန ‘‘ဝါတဝေဂေါ ဥက္ကာ’’တိ ဝုတ္တံ.

၇၇. ယထာနုသန္ဓိဝသေနာတိအာဒိမှိ ဥဋ္ဌိတဒေသနာယ အနုရူပါ အနုသန္ဓိ ယထာနုသန္ဓိ၊ တဿာ ဝသေန. ဗျတိရေကဒဿနံ ဝိယ ဟိ သာဓေတဗ္ဗဿ အာဒိမှိ ဥဋ္ဌိတဒေသနာယ ပဋိပက္ခဒဿနမ္ပိ အနုရူပဒေသနာဝ သမ္မဒေဝ ပတိဋ္ဌာပနဘာဝတော၊ ယထာ တံ အာဝတ္တဟာရယောဇနာယံ ဝိသဘာဂဓမ္မာဝတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ယထာနုသန္ဓိဝသေန ဒေသနာ အာဂတာ’’တိ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိတ္ထာရေန္တော တပ္ပသင်္ဂေန ဣတရေပိ အနုသန္ဓီ ဒဿေတုံ ‘‘တယော ဟီ’’တိအာဒိမာဟ. ဗဟိဒ္ဓါတိ ဗာဟိရေသု ဝတ္ထူသု. အသတိ ပရိတဿနာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိပရိတဿနာဘာဝေါ. ဝိဿဇ္ဇိတသုတ္တဝသေနာတိ ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု ဧကစ္စဿာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၂၄၂) ဝိဿဇ္ဇိတသုတ္တဝသေန. ယေန ဓမ္မေနာတိ သီလာဒိဝေါဒါနဓမ္မေသု အက္ခန္တိယာဒိသံကိလေသဓမ္မေသု စ ယေန ယေန ဓမ္မေန. ဆ အဘိညာ အာဂတာတိ ဣမိနာ ‘‘အနုရူပဓမ္မဝသေန ဝါ’’တိ ဝုတ္တဝိကပ္ပံ ဒဿေတိ၊ သေသေဟိ ‘‘ပဋိပက္ခဝသေန ဝါ’’တိ ဝုတ္တဝိကပ္ပံ. အက္ခန္တိယာ ဟိ ကကစူပမောဝါဒေါ (မ. နိ. ၁.၂၂၂) ပဋိပက္ခော၊ တထာ ဒိဋ္ဌိယာ ‘‘နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ’’တိ ဧဝံ ပဋိဘာဂါ သုညတာကာရေန. သေသဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘စိတ္တေ သံကိလိဋ္ဌေ ဒုဂ္ဂတိ ပါဋိကင်္ခါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၇၀) ဟေဋ္ဌာ ကိလေသဒေသနာ အာဂတာ. သဗ္ဗောတိ အနဝသေသော. သဗ္ဗာကာရေနာတိ အာဒီနဝါနိသံသပစ္စဝေက္ခဏပုဂ္ဂလဒေါသဇာနနာဒိနာ သဗ္ဗပ္ပကာရေန.

၇၈. ‘‘မေတ္တာ ဘာဝေတဗ္ဗာ ဗျာပါဒဿ ပဟာနာယာ’’တိအာဒိဝစနတော (အ. နိ. ၉.၁) မေတ္တာဒယော ဗျာပါဒဝိဟေသာရတိရာဂါနံ ပဋိပက္ခာ. ယသ္မာ ‘‘သော အတ္ထီ’’တိအာဒိနာ ဘဂဝတာ အနာဂါမိနော အဂ္ဂမဂ္ဂါဓိဂမနံ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ကထိတံ၊ တသ္မာ တံ ဒဿေန္တော ‘‘ဣဒါနိဿာ’’တိအာဒိမာဟ.

ဗြဟ္မဝိဟာရဓမ္မေတိ ဗြဟ္မဝိဟာရေ စေဝ ဗြဟ္မဝိဟာရသဟဂတဓမ္မေ စ. တေနာဟ ‘‘နာမဝသေနာ’’တိ. ဝဝတ္ထပေတွာတိ အာနေတွာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. နာမန္တိပိ ဟိ ဤဒိသေသု ဌာနေသု စတ္တာရော အရူပိနော ခန္ဓာ ဝုစ္စန္တိ. ဣမိနာ နယေနာတိ ဧတေန ဘူတနိဿိတာနံ သေသုပါဒါယဓမ္မာနံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ပဟာတဗ္ဗတဏှာဝဇ္ဇာနံ တေဘူမကဓမ္မာနံ ပရိဂ္ဂဟဝိဓိံ ဥလ္လိင်္ဂေတိ. သဘာဝတော ဝိဇ္ဇမာနံ တံ အတ္တပစ္စက္ခံ ကတွာ ဉာဏေန ယာထာဝတော ပဋိဝိဇ္ဈိယမာနတံ ဥပါဒါယ ‘‘အတ္ထိ ဣဒ’’န္တိ ယထာဝဝတ္ထာပိတံ နာမရူပံ. တေနေဝါဟ ‘‘ဧတ္တာဝတာနေန ဒုက္ခသစ္စဝဝတ္ထာနံ ကတံ ဟောတီ’’တိ. သာဝဓာရဏဉ္စေတံ ဝစနံ၊ လောကသမညာသိဒ္ဓံ သတ္တဣတ္ထိပုရိသာဒိ ဝိယ၊ ဣတော ဗာဟိရကပရိကပ္ပိတံ ပကတိအာဒိ ဒြဗျာဒိ ဇီဝါဒိ ကာယာဒိ ဝိယ စ န ပရမတ္ထတော နတ္ထိ၊ အတ္ထေဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပဇာနာတီတိ ပုဗ္ဗဘာဂေ တာဝ လက္ခဏရသာဒိဝသေန စေဝ ပဋိဂ္ဂဟဝိဘာဂဝသေန စ ပကာရတော ဇာနာတိ၊ အပရဘာဂေ ပန ပရိညာဘိသမယဝသေန ပဋိဝိဇ္ဈန္တော ဇာနာတိ. ဧကန္တဟီနာ နာမ အကုသလဓမ္မာ သမ္ပတိ အာယတိဉ္စ ဒုက္ခမူလတ္တာ၊ တတ္ထာပိ ဝိသေသတော တဏှာတိ အာဟ ‘‘ဒုက္ခဿ သမုဒယံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော အတ္ထိ ဟီနန္တိ ပဇာနာတီ’’တိ. အတ္တနော ပစ္စယေဟိ ပဓာနဘာဝံ နီတတ္တာ ပဏီတန္တိ ဣမိနာ အတ္ထေန အရိယမဂ္ဂေါဝ ‘‘ပဏီတ’’န္တိ ဝုစ္စတီတိ အာဟ ‘‘ပဟာနုပါယံ ဝိစိနန္တော အတ္ထိ ပဏီတန္တိ ပဇာနာတီ’’တိ. ‘‘ဥတ္တမဋ္ဌေန စ ပဏီတ’’န္တိ ဝုစ္စမာနေ နိရောဓသစ္စဿပိ သင်္ဂဟော သိယာ၊ တဿ ပန ပဒန္တရေန သင်္ဂဟိတတ္တာ ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အပ္ပမညာမုခေန ဝိပဿနာဘိနိဝေသဿေဝ ကတတ္တာ ‘‘ဗြဟ္မဝိဟာရသညာဂတဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. ‘‘သဗ္ဗဿပိ တေဘူမကဿ သညာဂတဿာ’’တိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိယေဝ. န စေတ္ထ အသင်္ဂဟော တဿာပိ သညာယ အာဂတဘာဝတော. လောကံ ဥတ္တရိတွာ သမတိက္ကမိတွာ နိဿရိတွာ ဝိသံယုတ္တံ ဟုတွာ ဌိတတ္တာ ဝုတ္တံ ‘‘ဥတ္တရိ နိဿရဏံ နိဗ္ဗာန’’န္တိ.

စတူဟိ အာကာရေဟီတိ ‘‘အတ္ထိ ဟီန’’န္တိအာဒီဟိ စတူဟိ ပကာရေဟိ. အနွယဉာဏတာယ အနုဗောဓဘူတာယ ဝိပဿနာပညာယ ဇာနနတ္ထော ဓမ္မဉာဏတာယ ပဋိဝေဓဘူတာယ မဂ္ဂပညာယ ဒဿနတ္ထော သဘာဝသိဒ္ဓေါတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဝိပဿနာပညာယ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဇာနနတော မဂ္ဂပညာယ ပဿတော’’တိ ဝုတ္တံ. ဘယဘေရဝေ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ဘယဘေရဝသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ အတ္တနာ ဝုတ္တအတ္ထဝစနတ္ထပါဌေန ဣဓ ပါဌဿ သဒိသတ္တာ အတိဒိသန္တော ‘‘ကာမာသဝါပိ။ပေ။ ပဇာနာတီ’’တိ အာဟ. ဧတ္ထ စ ယသ္မာ ‘‘ကာမာသဝါပိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတိ။ပေ။ အဝိဇ္ဇာသဝါပိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတီ’’တိ ‘‘ခီဏာ ဇာတီ’’တိအာဒီနိ ဝဒတာ ဘဂဝတာ စတုတ္ထမဂ္ဂေါ နိဒ္ဒိဋ္ဌော၊ တသ္မာ ယံ ဟေဋ္ဌာ အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တံ ‘‘သော စ ဥပရိ စတုတ္ထမဂ္ဂဿေဝ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ ယုဇ္ဇတီ’’တိ၊ တံ သုဝုတ္တမေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

တဿ စောဒနတ္ထာယာတိ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဘဂဝါ အတ္တနော စောဒနတ္ထာယ ‘‘ပုစ္ဆ မံ တွံ ဗြာဟ္မဏ ယဒေတ္ထ တယာ မနသာဘိသမီဟိတ’’န္တိ စောဒနာယ၊ ဩကာသဒါနတ္ထာယာတိ အဓိပ္ပါယော. ဒေသနာသန္နိဿယော ဗြာဟ္မဏဿ တထာရူပေါ ဧတ္ထ အဇ္ဈာသယောပိ နတ္ထီတိ ယထာဝုတ္တအနုသန္ဓိတ္တယဝိနိမုတ္တတ္တာ ‘‘ပါဋိယေက္ကံ အနုသန္ဓိံ အာဟာ’’တိ ဝုတ္တံ. စိတ္တဂတတ္တာ အဗ္ဘန္တရေန. ကိလေသဝုဋ္ဌာနသိနာနေနာတိ ကိလေသမလပဝါဟနေန ရာဂပရိဠာဟာဒိဝူပသမကရေန စ အဋ္ဌင်္ဂိကအရိယမဂ္ဂသလိလသိနာနေန.

၇၉. ဓမ္မသဘာမဏ္ဍပံ တာဝဒေဝ ဥပဂတတ္တာ ဗာဟုကာ နဒိတော အာဂတံ ဝိယ မညမာနော. အရိယဖလမဒ္ဒနစုဏ္ဏာဒယော တေလသိနေဟဿ ဝိဝေစနေန. လူခဘာဝေါ လောကံ၊ တံ ဧတိဿာ အတ္ထီတိ လောကာတိ သမ္မတာ. လောက္ခသမ္မတဂ္ဂဟဏေန ‘‘တထာ သာ နဒီ လောကေ ပါကဋာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တံ အတ္တနော မိစ္ဆာဂါဟံ ဒီပေတိ. တေနာဟ ‘‘ဝိသုဒ္ဓဘာဝံ ဒေတီတိ ဧဝံ သမ္မတာ’’တိ. ပါပပဝါဟနေန သမ္ပရာယိကာဒိသမ္ပတ္တိအာဝဟတော လောကဿ ဟိတာ လောကျာ. လောကျာတိ သမ္မတာတိ သဗ္ဗံ ပုရိမသဒိသံ. တေနာဟ ‘‘သေဋ္ဌံ လောကံ ဂမယတီတိ ဧဝံ သမ္မတာ’’တိ. ပုညသမ္မတာတိ ပုဇ္ဇဘဝဖလနိဗ္ဗတ္တနေန သတ္တာနံ ပုနနေန ဝိသောဓနေန ပုညာတိ သမ္မတာ. တဒတ္ထဒီပနတ္ထမေဝါတိ တဿာ ပုဗ္ဗေ အာဂတဒေသနာယ အတ္ထဒီပနတ္ထမေဝ. ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ ပုန ဒီပနံ ကိမတ္ထိယန္တိ အာဟ ‘‘ဂါထာရုစိကာန’’န္တိ. စုဏ္ဏိကဝစနံ အသမ္ဘာဝေန္တာ တထာ စ ဝုတ္တေ အတ္ထမဗုဇ္ဈနကာ ပဇ္ဇဝစနံ သမ္ဘာဝေန္တာ တထာ စ ဝုတ္တေ ဗုဇ္ဈနကာ ဂါထာရုစိကာ. ဝိသေသတ္ထဒီပနတ္ထန္တိ ဝိသိဋ္ဌဒီပနတ္ထံ၊ ပုရိမဒေသနာယ အညဒီပနတ္ထန္တိ အတ္ထော.

‘‘ဂစ္ဆတိ ပန ဘဝံ ဂေါတမော ဗာဟုကံ နဒိံ သိနာယိတု’’န္တိ (မ. နိ. ၁.၇၈) ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္တာ ဗာဟုကန္တိ ဣဒမေဝ ဧတ္ထ တဒတ္ထဒီပကံ. သေသာနိ အဓိကက္ကာဒိဝစနာနိ တတော ဝိသိဋ္ဌဿ အတ္ထဿ ဗောဓနတော ဝိသေသတ္ထဒီပကာနိ. ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဘဂဝတာ ဗြာဟ္မဏေန အဝုတ္တာနိ အဓိကက္ကာဒီနိ ဂဟိတာနီတိ အာဟ ‘‘ယထေဝ ဟီ’’တိအာဒိ. ကက္ကန္တိ နှာနပိဏ္ဍံ အဓိပ္ပေတံ၊ နှာယိတွာ အဓိကံ ကက္ကံ ဧတ္ထ ဂဏှန္တီတိ အဓိကက္ကံ. တေနာဟ ‘‘နှာနသမ္ဘာရဝသေနာ’’တိအာဒိ. မဏ္ဍလဝါပိသဏ္ဌာနန္တိ ဝဋ္ဋပေါက္ခရဏီသဏ္ဌာနံ. နဒိယောတိ ဝိသုံ နဒိယော၊ န အဓိကက္ကာဒီနိ ဝိယ တိတ္ထမတ္တံ.

တီဟိ ပဒေဟီတိ သုန္ဒရိကာပယာဂဗာဟုကာပဒေဟိ. စတ္တာရီတိ အဓိကက္ကာဒီနိ စတ္တာရိ. ဝုတ္တာနေဝ ဟောန္တီတိ လောကသမ္မတာလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏတာ ဗြာဟ္မဏဿ အဓိပ္ပါယေန၊ ပရမတ္ထတော ပန ပါပပဝါဟလက္ခဏေန ဧကလက္ခဏတ္တာ. တေနာဟ ‘‘တသ္မာ’’တိအာဒိ. ကိဉ္စိ ပါပသုဒ္ဓိံ န ကရောန္တိယေဝ. န ဟိ နံ သောဓယေတိ နံ ပုဂ္ဂလံ န သောဓယေ. ဝေရကိဗ္ဗိသဘာဝံ အပ္ပတ္တာ နာမ ကမ္မပထဘာဝံ အပ္ပတ္တာ. တေနာဟ ‘‘ခုဒ္ဒကေဟီ’’တိ.

ပဋိဟနန္တောတိ အယုတ္တဘာဝဒဿနေန တံ ဒိဋ္ဌိံ ပဋိဗာဟန္တော. တတ္ထာယံ ပဋိဗာဟနဝိဓိ ယထာ ယံ ကိဉ္စိ ဥဒကောရောဟနံ န ပါပပဝါဟနံ၊ ဧဝံ ယော ကောစိ နက္ခတ္တယောဂေါ ပါပဟေတူနံ ပဋိပက္ခာဘာဝတော. ယဉှိ ဝိနာသေတိ၊ သော တဿ ပဋိပက္ခော. ယထာ အာလောကော အန္ဓကာရဿ ဝိဇ္ဇာ စ အဝိဇ္ဇာယ၊ န ဧဝံ ဥဒကောရောဟနံ နက္ခတ္တယောဂေါ ဝါ ပါပဟေတူနံ လောဘာဒီနံ ပဋိပက္ခော၊ တသ္မာ နိဋ္ဌမေတ္ထ ဂန္တဗ္ဗံ ‘‘န ဥဒကောရောဟနာဒိ ပါပပဝါဟန’’န္တိ. နိစ္စံ ဖဂ္ဂုနီနက္ခတ္တန္တိ သုဒ္ဓသီလာဒိကဿ သဗ္ဗကာလံ မင်္ဂလဒိဝသော ဧဝါတိ အဓိပ္ပါယော. ဣတရောတိ သီလာဒိဝသေန အသုဒ္ဓေါ. နိစ္စမေဝ ဥပေါသထော အရိယုပေါသထေန ဥပဝုတ္ထဘာဝတော. သုဒ္ဓဿာတိ ပရိသုဒ္ဓမနောသမာစာရဿ. သုစိကမ္မဿာတိ ပရိသုဒ္ဓကာယဝစီသမာစာရဿ. တေနာဟ ‘‘နိက္ကိလေသတာယာ’’တိအာဒိ. ကုသလူပသဉှိတန္တိ အနဝဇ္ဇဘာဝူပဂတံ. ဝတသမာဒါနန္တိ ဓုတဓမ္မသမာဒါနာဒိ သမ္ပန္နမေဝ ဟောတိ၊ နာဿ ဝိပတ္တိ အတ္ထီတိ အတ္ထော. မမ သာသနေယေဝ သိနာဟိ၊ ယဒိ အစ္စန္တမေဝ သုဒ္ဓိံ ဣစ္ဆသီတိ အဓိပ္ပါယော. တေနာဟ ‘‘သစေ’’တိအာဒိ. ခေမတန္တိ ခေမဘာဝံ. ယထာ သဗ္ဗဘူတာနိ တပဝသေန ခေမပ္ပတ္တာနိ အဘယပ္ပတ္တာနိ ဟောန္တိ၊ ဧဝံ ကရောဟီတိ တံ ဟေဋ္ဌာ ဒဿိတံ မေတ္တာဒိဘာဝနံ ဗြာဟ္မဏဿ သင်္ခေပေန ဥပဒိသန္တေနဿ ဧကစ္စသမာဓိသမ္ပဒါ တဒဝိနာဘာဝိနီ ပညာသမ္ပဒါ စ ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘မနောဒွါရသုဒ္ဓိ ဒဿိတာ’’တိ.

တဿ ပန သမ္ပဒါဒွယဿ နိဿယဘူတံ သီလသမ္ပဒံ ဒဿေတုံ ‘‘သစေ မုသာ န ဘဏသီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ယထာ ‘‘သစေ မုသာ န ဘဏသီ’’တိအာဒိနာ မုသာဝါဒ-ပါဏာတိပါတ-အဒိန္နာဒါန-ပဋိဝိရတိဝစနေန အဝသေသကာယဝစီဒုစ္စရိတဝိရတီပိ ဝုတ္တာ ဧဝ ဟောတိ လက္ခဏဟာရနယေန၊ ဧဝံ ‘‘သဒ္ဒဟာနော အမစ္ဆရီ’’တိ သဒ္ဓါဒိဓနသမ္ပဒါနိယောဇနေနေဝ အဝသေသအရိယဓနသမ္ပဒါနိယောဇနမ္ပိ သိဒ္ဓမေဝ ဟောတီတိ သဒ္ဓါဒယော ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယဓမ္မာ ဗြာဟ္မဏဿ ပကာသိတာ ဧဝါတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေနေဝါဟ ‘‘ဣမာယ ဧဝ ပဋိပတ္တိယာ ကိလေသသုဒ္ဓီ’’တိ. ဂယာ သမ္မတတရာ ဗာဟုကာဒီဟိပီတိ အဓိပ္ပါယော.

၈၀. ဧကောတိ အသဟာယော၊ ဧသာ ပနဿ အသဟာယတာ ဧကီဘာဝေနာတိ. န ဟိဿ တာဝ တဏှာဒုတိယတာ ဝိဂတာ. တေနေဝါဟ ‘‘န စိရဿေဝါ’’တိအာဒိ. ဧကဂ္ဂဟဏေနေဝ ကာယေန ဝူပကဋ္ဌတာ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘ဝုပကဋ္ဌော စိတ္တဝိဝေကေနာ’’တိ. တေန ‘‘ဒိဝါ စင်္ကမေန နိသဇ္ဇာယာ’’တိအာဒိနာ (မ. နိ. ၁.၄၂၃၊ ၃.၇၅၊ ဝိဘ. ၅၁၉၊ မဟာနိ. ၁၆၁) အာဂတံ ဇာဂရိယာနုယောဂမာဟ. တထာဘူတဿ စဿ ဧကာဒသဟိ အဂ္ဂီဟိ အာဒိတ္တေ တယော ဘဝေ ပဿတော ယထာ ပမာဒဿ လေသောပိ နာဟောသိ၊ ဧဝံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဗြူဟေန္တော သမ္မဒေဝ ပဒဟတိ. ကတ္ထစိ သင်္ခါရဂတေ အနပေက္ခစိတ္တော နိဗ္ဗာနာဓိမုတ္တော ဧဝ ဝိဟာသီတိ ဒဿေတုံ ‘‘အပ္ပမတ္တော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ခီဏာ ဇာတီတိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တမေဝ. သေသံ သုဝိညေယျမေဝ.

ဝတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာယ လီနတ္ထပ္ပကာသနာ သမတ္တာ.