၄. ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

မဉ္စံ ဝါတိ မသာရကော၊ ဗုန္ဒိကာဗဒ္ဓေါ၊ ကုဠီရပါဒကော၊ အာဟစ္စပါဒကောတိ ဣမေသု စတူသု ယံ ကဉ္စိ မဉ္စံ ဝါ. ပီဌံ ဝါတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဘိသိံ ဝါတိ ဥဏ္ဏဘိသိ၊ စောဠဘိသိ၊ ဝါကဘိသိ၊ တိဏဘိသိ၊ ပဏ္ဏဘိသီတိ ဣမာသု ပဉ္စသု ဘိသီသု ယံ ကဉ္စိ ဘိသိံ ဝါ. တေနာဟ ‘‘မဉ္စာဒီသူ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘မဉ္စသင်္ခေပေနာ’’တိ ဣမိနာ ပီဌသင်္ခေပံ ပဋိက္ခိပတိ. ကပ္ပိယစမ္မေနာတိ မိဂါဇေဠကစမ္မေန. ဧတ္ထ ပန မိဂစမ္မေ ဧဏိမိဂေါ၊ ဝါတမိဂေါ၊ ပသဒမိဂေါ၊ ကုရုင်္ဂမိဂေါ၊ မိဂမာတုကော၊ ရောဟိတမိဂေါတိ ဧတေသံယေဝ စမ္မာနိ ဝဋ္ဋန္တိ၊ အညေသံ ပန –

မက္ကဋော ကာဠသီဟော စ၊ သရဘော ကဒလီမိဂေါ၊

ယေ စ ဝါဠမိဂါ ကေစိ၊ တေသံ စမ္မံ န ဝဋ္ဋတီတိ. (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၂၅၉)၊

တတ္ထ ဝါဠမိဂါတိ သီဟဗျဂ္ဃအစ္ဆတရစ္ဆာ. န ကေဝလဉ္စ ဧတေယေဝ၊ ယေသံ ပန စမ္မံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ၊ တေ ဌပေတွာ အဝသေသာ အန္တမသော ဂေါမဟိံသသသဗိဠာရာဒယောပိ သဗ္ဗေ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ‘‘ဝါဠမိဂါ’’တွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတေသဉှိ သဗ္ဗေသံ စမ္မံ န ဝဋ္ဋတိ. တာလီသပတ္တန္တိ သုဒ္ဓံ တမာလပတ္တံ၊ အညေန မိဿံ ပန ဝဋ္ဋတိ. တိဏဝါကစောဠေသု အကပ္ပိယံ နာမ နတ္ထိ. ကိံ ပနေတ္ထ ဗိဗ္ဗောဟနေ ဝိယ နိသီဒိတုဉ္စ နိပဇ္ဇိတုဉ္စ န ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ. န ကေဝလဉ္စေဒမေဝါတိ အာဟ ‘‘ပမာဏပရိစ္ဆေဒေါပိ စေတ္ထ နတ္ထီ’’တိ၊ ‘‘ဧတ္တကမေဝ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဘိသိယာ ပမာဏနိယမောပိ နတ္ထီတိ အတ္ထော. မဉ္စဘိသိပီဌဘိသိဘူမတ္ထရဏဘိသိစင်္ကမနဘိသိပါဒပုဉ္ဆနဘိသီတိ ဧတာသံ ပန အနုရူပတော သလ္လက္ခေတွာ အတ္တနော ရုစိဝသေန ပမာဏံ ကာတဗ္ဗံ. အန္တော သံဝေလ္လိတွာ ဗဒ္ဓန္တိ ယထာ ဝေမဇ္ဈံ သံခိတ္တံ ဟောတိ၊ ဧဝံ မဇ္ဈေ သုဋ္ဌု ဝေဌေတွာ ဗဒ္ဓံ.

ယေ အဋ္ဌ မာသာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အဝဿိကသင်္ကေတာ’’တိ ဧတဿေဝ ဝိဝရဏံ ‘‘ဝဿာနမာသာတိ ဧဝံ အပညာတာ’’တိ၊ အပ္ပတိတာ အပ္ပသိဒ္ဓါတိ အတ္ထော. ‘‘အသညိတာ’’တိပိ ပါဌော၊ တတ္ထ အဝိညာတာတိ အတ္ထော. အဋ္ဌ မာသာတိ စတ္တာရော ဟေမန္တိကာ၊ စတ္တာရော ဂိမှိကာ မာသာတိ အဋ္ဌ မာသာ. ဩဝဿကမဏ္ဍပေတိ သာခါမဏ္ဍပပဒရမဏ္ဍပါနံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဩဝဿကေ မဏ္ဍပေ. ယတ္ထာတိ ယေသု ဇနပဒေသု. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု ဇနပဒေသု. ကာကာဒီနံ နိဗဒ္ဓဝါသရုက္ခမူလေတိ ယတ္ထ ဓုဝနိဝါသေန ကာကာ ဝါ ကုလာလာ ဝါ အညေ ဝါ သကုန္တာ ကုလာဝကေ ကတွာ ဝသန္တိ၊ တာဒိသဿ ကာကာဒီနံ နိဗဒ္ဓဝါသဿ ယဿ ကဿစိ ရုက္ခဿ ဟေဋ္ဌာ. ယတ္ထ ပန ဂေါစရပ္ပသုတာ သကုန္တာ ဝိဿမိတွာ ဂစ္ဆန္တိ၊ တဿ ရုက္ခဿ မူလေ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ကဒါစိပီ’’တိ ဣမိနာ န ကေဝလံ ဝဿိကသင်္ကေတေယေဝါတိ ဒဿေတိ. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ပဒေသေ. ယဒါတိ ယသ္မိံ ကာလေ.

သောတိ ယဿတ္ထာယ သန္ထတော၊ သော. ပကတိသန္ထတေတိ ပကတိယာဝ သန္ထတေ၊ ယံ နေဝတ္တနာ သန္ထတံ၊ န ပရေန သန္ထရာပိတံ၊ တသ္မိန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. လဇ္ဇီ ဟောတီတိ လဇ္ဇနသီလော ဟောတိ၊ ပရိက္ခာရဝိနာသနေ ဘီတောတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘အတ္တနော ပလိဗောဓံ ဝိယ မညတီ’’တိ၊ ဣမိနာ အလဇ္ဇိံ အာပုစ္ဆိတွာ ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. နိရပေက္ခောတိ ‘‘အာဂန္တွာ ဥဒ္ဓရိဿာမီ’’တိ အပေက္ခာရဟိတော၊ ဣမိနာ သာပေက္ခော စေ ဂစ္ဆတိ၊ အနာပတ္တီတိ ဒဿေတိ. တေနေဝ ဟိ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘ဩတာပေန္တော ဂစ္ဆတီ’’တိ (ပါစိ. ၁၁၃) ဝုတ္တံ. အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တောတိ တံ မဂ္ဂံ အတိက္ကမိတွာ အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တော. လေဍ္ဍုပါတူပစာရတော ဗဟိ ဌိတတ္တာ ‘‘ပါဒုဒ္ဓါရေန ကာရေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ၊ အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တဿ ပဌမပါဒုဒ္ဓါရေ ဒုက္ကဋံ၊ ဒုတိယပါဒုဒ္ဓါရေ ပါစိတ္တိယန္တိ အတ္ထော.

တိကပါစိတ္တိယံ သံဃိကေ သံဃိကသညိဝေမတိကပုဂ္ဂလိကသညီနံ ဝသေန. ဣမိနာဝ နယေန တိကဒုက္ကဋမ္ပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. စိမိလိကာဒီနံ အတ္ထော ဒုတိယသိက္ခာပဒေ ဒဿိတောဝ. ပါဒပုဉ္ဆနီ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၁၁၂) နာမ ရဇ္ဇုကေဟိ ဝါ ပိလောတိကာဟိ ဝါ ပါဒပုဉ္ဆနတ္ထံ ကတာ. ဖလကပီဌံ နာမ ဖလကမယံ ပီဌံ. န ကေဝလံ စိမိလိကာဒီနိယေဝ အဇ္ဈောကာသေ ဌပေတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ အာဟ ‘‘ယံ ဝါ ပနာ’’တိအာဒိ. ယံ ကိဉ္စိ ဒါရုဘဏ္ဍံ၊ ယံ ကိဉ္စိ မတ္တိကာဘဏ္ဍန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အန္တမသော ပတ္တာဓာရကမ္ပီ’’တိ ဣမိနာ တာလဝဏ္ဋဗီဇနိပတ္တပါနီယဥဠဥင်္ကပါနီယသင်္ခါဒီသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ.

အရညေ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၁၁၀) ပဏ္ဏကုဋီသု ဝသန္တာနံ သီလသမ္ပဒါယ ပသန္နစိတ္တာ မနုဿာ မဉ္စပီဌာဒီနိ ဒေန္တိ ‘‘သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ၊ တတ္ထ ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘အာရညကေန ပနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ အသတိ အနောဝဿကေတိ ပဗ္ဘာရာဒိအနောဝဿကဋ္ဌာနေ အသတိ. ဣဒဉ္စ လက္ခဏဝစနံ ‘‘သဘာဂါနံ အဘာဝေ’’တိ စ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ. အာရညကေန ဟိ ဘိက္ခုနာ တတ္ထ ဝသိတွာ အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တေန သာမန္တဝိဟာရေ ဘိက္ခူနံ ပေသေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. သဘာဂါနံ အဘာဝေ အနောဝဿကေ နိက္ခိပိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. အနောဝဿကေ အသတိ ရုက္ခေ လဂ္ဂေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ.

န ကေဝလံ ဣဒံယေဝ ကတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘ယထာ ဝါ’’တိအာဒိ. ယထာ ဝါ ဥပစိကာဟိ န ခဇ္ဇတီတိ ယထာ ဌပိတေ ဥပစိကာဟိ သေနာသနံ န ခဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ တထာ ပါသာဏာနံ ဥပရိ ဌပနံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – စတူသု (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၁၁၆) ပါသာဏေသု မဉ္စံ ဌပေတွာ မဉ္စေ အဝသေသမဉ္စပီဌာနိ အာရောပေတွာ ဥပရိ ဘိသိအာဒိကံ ရာသိံ ကတွာ ဒါရုဘဏ္ဍံ မတ္တိကာဘဏ္ဍံ ပဋိသာမေတွာ ဂမိကဝတ္တံ ပူရေတွာ ဂန္တဗ္ဗန္တိ.

အဗ္ဘောကာသိကေနာပိ ‘‘အဟံ ဥက္ကဋ္ဌအဗ္ဘောကာသိကော’’တိ စီဝရကုဋိမ္ပိ အကတွာ အသမယေ အဇ္ဈောကာသေ ပညပေတွာ နိသီဒိတုံ ဝါ နိပဇ္ဇိတုံ ဝါ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဗ္ဘောကာသိကေနာ’’တိအာဒိ. သစေ ပန စတုဂ္ဂုဏေနပိ စီဝရေန ကတကုဋိ အတေမေန္တံ ရက္ခိတုံ နေဝ သက္ကောတိ၊ သတ္တာဟဝဒ္ဒလိကာဒီနိ ဘဝန္တိ၊ ဘိက္ခုနော ကာယာနုဂတိကတ္တာ ဝဋ္ဋတိ. ရုက္ခမူလိကဿာပိ ဧသေဝ နယော.

ယသ္မိံ ဝိဿာသဂ္ဂါဟော ရုဟတိ၊ တဿ သန္တကံ အတ္တနော ပုဂ္ဂလိကမိဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဝိဿာသိကပုဂ္ဂလိကေ’’တိ. ယသ္မိံ ပန ဝိဿာသော န ရုဟတိ၊ တဿ သန္တကေ ဒုက္ကဋမေဝ. အမနုဿောတိ ယက္ခော ဝါ ပေတော ဝါ. ပလိဗုဒ္ဓံ ဟောတီတိ ဥပဒ္ဒုတံ ဟောတိ.

ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.