၂. ဘူတဂါမဝဂ္ဂေါ

၁. ဘူတဂါမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

‘‘ဘဝန္တီ’’တိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၉၀) ဣမိနာ ဝိရုဠှမူလေ နီလဘာဝံ အာပဇ္ဇိတွာ ဝဍ္ဎမာနကေ တရုဏဂစ္ဆေ ဒဿေတိ. ‘‘အဟေသု’’န္တိ ဣမိနာ ပန ဝဍ္ဎိတွာ ဌိတေ မဟန္တေ ရုက္ခဂစ္ဆာဒိကေ ဒဿေတိ. တေနာဟ ‘‘ဇာယန္တီ’’တိအာဒိ. ဧတ္ထ စ ‘‘ဘဝန္တီ’’တိ ဣမဿ ဝိဝရဏံ ‘‘ဇာယန္တိ ဝဍ္ဎန္တီ’’တိ၊ ‘‘အဟေသု’’န္တိ ဣမဿ ‘‘ဇာတာ ဝဍ္ဎိတာ’’တိ. ဂါမောတိ သမူဟော. ပတိဋ္ဌိတဟရိတတိဏရုက္ခာဒီနန္တိ ဘူမိယံ ပတိဋ္ဌိတဿ ဟရိတတိဏဿ စေဝ ဟရိတရုက္ခာဒီနဉ္စ. အာဒိသဒ္ဒေန ဩသဓိဂစ္ဆလတာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ. နိမိတ္တတ္ထေ စ ဘုမ္မံ. ယော အတ္ထော သမ္ပဇ္ဇတိ၊ တမာဟ ‘‘ဘူတဂါမပါတဗျတာယာ’’တိအာဒိနာ.

နနု စ ရုက္ခာဒယော စိတ္တရဟိတတာယ န ဇီဝါ၊ စိတ္တရဟိတတာ စ ပရိဖန္ဒာဘာဝတော၊ ဆိန္နေပိ ဝိရုဟနတော၊ ဝိသဒိသဇာတိကဘာဝတော၊ စတုယောနိယံ အပရိယာပန္နတော စ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ဝုဍ္ဎိ ပန ပဝါဠသိလာလဝဏာနမ္ပိ ဝိဇ္ဇတီတိ န တေသံ ဇီဝဘာဝေ ကာရဏံ၊ ဝိသယဂ္ဂဟဏဉ္စ နေသံ ပရိကပ္ပနာမတ္တံ သုပနံ ဝိယ စိဉ္စာဒီနံ၊ တထာ ဒေါဟဠာဒယော၊ အထ ကသ္မာ ဘူတဂါမဿ ပါတဗျတာယ ပါစိတ္တိယံ ဣစ္ဆိတန္တိ? သမဏအသာရုပ္ပတော၊ တန္နိဿိတသတ္တာနုရက္ခဏတော စ. တေနေဝါဟ ‘‘ဇီဝသညိနော ဟိ မောဃပုရိသာ မနုဿာ ရုက္ခသ္မိ’’န္တိအာဒိ (ပါစိ. ၈၉). သာသပဗီဇကသေဝါလမ္ပီတိ သာသပဗီဇကသင်္ခါတံ သေဝါလမ္ပိ၊ သာသပသေဝါလံ၊ ဗီဇကသေဝါလမ္ပီတိ အတ္ထော. တတ္ထ သာသပသေဝါလော နာမ သာသပမတ္တော ခုဒ္ဒကသေဝါလော. ဗီဇကသေဝါလော နာမ ဥပရိ ခုဒ္ဒကပတ္တော ဟေဋ္ဌာ ခုဒ္ဒကမူလော သေဝါလော.

မူလဗီဇခန္ဓဗီဇဖဠုဗီဇအဂ္ဂဗီဇဗီဇဗီဇာနန္တိ ဧတ္ထ မူလမေဝ ဗီဇံ မူလဗီဇံ. ဧဝံ သေသေသုပိ. တတ္ထ မူလဗီဇံ ဟလိဒ္ဒိအာဒိကံ. ခန္ဓဗီဇံ အဿတ္ထာဒိကံ. ဖဠုဗီဇံ ဥစ္ဆုအာဒိကံ. အဂ္ဂဗီဇံ ဟိရိဝေရာဒိကံ. ဗီဇံဗီဇံ ပုဗ္ဗဏ္ဏာဒိကံ. ဘာဇနဂတန္တိ သရာဝါဒိဘာဇနဂတံ. နိက္ခန္တံ မူလမတ္တံ ဧတသ္မာတိ နိက္ခန္တမူလမတ္တံ. မတ္တ သဒ္ဒေန စေတ္ထ ပဏ္ဏဿ နိက္ခမနံ ပဋိက္ခိပတိ. ဧသ နယော နိက္ခန္တအင်္ကုရမတ္တန္တိ ဧတ္ထာပိ. သစေ ပန မူလဉ္စ ပဏ္ဏဉ္စ နိဂ္ဂတံ၊ ဘူတဂါမသင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. ဝိဒတ္ထိမတ္တာ ပတ္တဝဋ္ဋိ နိဂ္ဂစ္ဆတီတိ ဝိဒတ္ထိမတ္တာ အနီလဝဏ္ဏာ ပတ္တဝဋ္ဋိ နိက္ခမတိ. တေနာဟ ‘‘နိက္ခန္တေ’’တိအာဒိ. ဟရိတော န ဟောတီတိ နီလဝဏ္ဏော န ဟောတိ. မုဂ္ဂါဒီနံ ပန ပဏ္ဏေသု ဥဋ္ဌိတေသု၊ ဝီဟိအာဒီနံ ဝါ အင်္ကုရေ ဟရိတေ ဘူတဂါမသင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ. ဧသ နယော အမ္ဗဋ္ဌိအာဒီသု.

ဘူတဂါမဗီဇဂါမေတိ ဧတ္ထ ဘူတဂါမတော ဝိယောဇိတံ ဝိရုဟနသမတ္ထမေဝ မူလဗီဇာဒိကံ ဗီဇဂါမော နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဥဘယတ္ထာတိ ဘူတဂါမဗီဇဂါမေသု. အတထာသညိဿာတိ အဘူတဂါမာဗီဇဂါမသညိဿ. ကော ပန ဝါဒေါ အဘူတဂါမာဗီဇဂါမေသု အဘူတဂါမာဗီဇဂါမသညိဿ. အသဉ္စိစ္စာတိ ပါသာဏရုက္ခာဒီနိ ဝါ ပဝဋ္ဋေန္တဿ၊ သာခံ ဝါ ကဍ္ဎန္တဿ၊ ကတ္တရဒဏ္ဍေန ဝါ ဘူမိံ ပဟရိတွာ ဂစ္ဆန္တဿ တိဏာနိ ကုပ္ပန္တိ. တာနိ တေန ‘‘ဝိကောပေဿာမီ’’တိ ဧဝံ သဉ္စိစ္စ အဝိကောပိတတ္တာ အသဉ္စိစ္စ ဝိကောပိတာနိ နာမ ဟောန္တိ. ဣတိ အသဉ္စိစ္စ ဝိကောပေန္တဿ အနာပတ္တိ.

အသတိယာတိ အညဝိဟိတော ကေနစိ သဒ္ဓိံ ကိဉ္စိ ကထေန္တော ပါဒင်္ဂုဋ္ဌကေန ဝါ ဟတ္ထေန ဝါ တိဏံ ဝါ လတံ ဝါ ဝိကောပေန္တော တိဋ္ဌတိ၊ ဧဝံ အသတိယာ ဝိကောပေန္တဿ အနာပတ္တိ.

အဇာနိတွာတိ ဧတ္ထ အဗ္ဘန္တရေ ‘‘ဗီဇဂါမော’’တိ ဝါ ‘‘ဘူတဂါမော’’တိ ဝါ န ဇာနာတိ၊ ‘‘ဝိကောပေမီ’’တိ ပန ဇာနာတိ. ဧဝံ တိဏေ ဝါ ပလာလပုဉ္ဇေ ဝါ ခဏိတ္တိံ ဝါ ကုဒါလံ ဝါ သင်္ဂေါပနတ္ထာယ ဌပေတိ၊ ဍယှမာနဟတ္ထော ဝါ အဂ္ဂိံ ပါတေတိ. တတြ စေ တိဏာနိ ဆိဇ္ဇန္တိ ဝါ ဍယှန္တိ ဝါ၊ ဧဝံ အဇာနိတွာ ဝိကောပေန္တဿ အနာပတ္တိ.

ယေန ကေနစိ အဂ္ဂိနာတိ ကဋ္ဌဂ္ဂိဂေါမယဂ္ဂိအာဒီသု ယေန ကေနစိ အဂ္ဂိနာ၊ အန္တမသော လောဟခဏ္ဍေနပိ အာဒိတ္တေန. ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာဝါတိ ယာယ ကာယစိ ဘာသာယ ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာဝ. ဧဝ-သဒ္ဒေန ပဌမံ အဂ္ဂိနာ ဖုသိတွာ ပစ္ဆာ ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတီ’’တိ ဒဿေတိ. ‘‘ပဌမံ အဂ္ဂိံ နိက္ခိပိတွာ တံ အနုဒ္ဓရိတွာဝ ‘ကပ္ပိယ’န္တိ ဝုတ္တေ ပန ဝဋ္ဋတီ’’တိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၉၃) ဝဒန္တိ. ဧသ နယော သေသေသုပိ. တထေဝါတိ ‘ကပ္ပိယ’န္တိ ဝတွာဝ. အဿမဟိံသသူကရမိဂဂေါရူပါနံ ပန ခုရာ အတိခိဏာ၊ တသ္မာ တေဟိ န ကာတဗ္ဗံ၊ ကတမ္ပိ အကတံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဌပေတွာ ဂေါမဟိံသာဒီနံ ခုရေ’’တိ. ဟတ္ထိနခါ ပန ခုရာ န ဟောန္တိ၊ တသ္မာ တေဟိ ဝဋ္ဋတိ. တိရစ္ဆာနာနန္တိ သီဟဗျဂ္ဃဒီပိမက္ကဋာနံ၊ သကုန္တာနဉ္စ. တေသဉှိ နခါ တိခိဏာ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ တေဟိ ကာတဗ္ဗံ. ‘‘အန္တမသော ဆိန္ဒိတွာ အာဟဋေနပီ’’တိ ဣမိနာ ယေဟိ ကာတုံ ဝဋ္ဋတိ၊ တေဟိ တတ္ထဇာတကေဟိ ကာတဗ္ဗန္တိ ဧတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. ‘‘သတ္ထေ ဝုတ္တနယေနေဝါ’’တိ ဣမိနာ ဆေဒံ ဝါ ဝေဓံ ဝါ ဒဿေန္တေန ‘‘ကပ္ပိယန္တိ ဝတွာဝါ’’တိ ဝုတ္တမတိဒိသတိ. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ‘‘ကပ္ပိယန္တိ ဝတွာဝ ကာတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိနာ ကပ္ပိယံ ကရောန္တေန ကတ္တဗ္ဗာကာရမေဝ ဒဿိတံ၊ တထာပိ ဘိက္ခုနာ ‘‘ကပ္ပိယံ ကရောဟီ’’တိ ဝုတ္တေယေဝ အနုပသမ္ပန္နေန ‘‘ကပ္ပိယ’’န္တိ ဝတွာ အဂ္ဂိပရိဇိတာဒိ ကာတဗ္ဗန္တိ ဂဟေတဗ္ဗံ. အဝစနံ ပန ‘‘ပုနပိ ကပ္ပိယံ ကရောဟီတိ ကာရေတွာဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ ပဌမမေဝ ဝုတ္တတ္တာ.

ဧကသ္မိံ။ပေ။ ကပ္ပိယေ ကတေ သဗ္ဗံ ကတံ ဟောတီတိ ဧကံယေဝ ‘‘ကပ္ပိယံ ကရောမီ’’တိ အဓိပ္ပါယေနပိ ကပ္ပိယေ ကတေ ဧကာဗဒ္ဓတ္တာ သဗ္ဗံ ကတံ ဟောတိ. ဒါရုကံ ဝိဇ္ဈတီတိ ဇာနိတွာ ဝါ အဇာနိတွာ ဝါ ဝိဇ္ဈတိ ဝါ ဝိဇ္ဈာပေတိ ဝါ၊ ဝဋ္ဋတိယေဝ. ဘတ္တသိတ္ထေ ဝိဇ္ဈတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တံ ဝိဇ္ဈတိ၊ န ဝဋ္ဋတီတိ ဝလ္လိအာဒီနံ ဘာဇနဂတိကတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော. ဘိန္ဒာပေတွာ ကပ္ပိယံ ကာရေတဗ္ဗန္တိ ဗီဇတော မုတ္တဿ ကဋာဟဿ ဘာဇနဂတိကတ္တာ ဝုတ္တံ. အဗီဇန္တိ အင်္ကုရဇနနသမတ္ထဗီဇရဟိတတရုဏမ္ဗဖလာဒိ. တေနာဟ ‘‘ယံ ပန ဖလံ တရုဏံ ဟောတိ၊ အဗီဇ’’န္တိ. နိဗ္ဗတ္တဗီဇံ နာမ ဗီဇံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဝိသုံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သက္ကုဏေယျံ အမ္ဗပနသာဒိဖလံ. တေနာဟ ‘‘ဗီဇံ အပနေတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ. တတ္ထ ကပ္ပိယကရဏကိစ္စံ နတ္ထိ၊ သယမေဝ ကပ္ပိယာနီတိ အဓိပ္ပါယော.

ဘူတဂါမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. အညဝါဒကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ယမတ္ထန္တိ ‘‘တွံ ကိရ ဒုက္ကဋာပတ္တိံ အာပန္နော’’တိအာဒိကံ ယံ ကိဉ္စိ အတ္ထံ. တတော အညန္တိ ပုစ္ဆိတတ္ထတော အညမတ္ထံ. အညေနညံ ပဋိစရဏဿာတိ ဝိနယဓရေန ယံ ဝစနံ ဒေါသပုစ္ဆနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ တတော အညေန ဝစနေန ပဋိစ္ဆာဒနဿ. ပဋိစ္ဆာဒနတ္ထောပိ ဟိ စရသဒ္ဒေါ ဟောတိ အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတူနံ. ဝုတ္တန္တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ.

သာဝသေသံ အာပတ္တိံ အာပန္နောတိ ဧတ္ထ ဌပေတွာ ပါရာဇိကံ သေသာ သာဝသေသာပတ္တိ နာမ၊ တံ အာပန္နော. အနုယုဉ္ဇိယမာနောတိ ‘‘ကိံ၊ အာဝုသော၊ ဣတ္ထန္နာမံ အာပတ္တိံ အာပန္နောသီ’’တိ ပုစ္ဆိယမာနော. အညေန ဝစနေနာတိ ‘‘ကော အာပန္နော? ကိံ အာပန္နော? ကိသ္မိံ အာပန္နော? ကထံ အာပန္နော? ကံ ဘဏထ? ကိံ ဘဏထာ’’တိ အညေန ဝစနေန. အညန္တိ ‘‘ကိံ တွံ ဣတ္ထန္နာမံ အာပတ္တိံ အာပန္နောသီ’’တိအာဒိကံ အနုယုဉ္ဇကဝစနံ. တထာ တထာ ဝိက္ခိပတီတိ တေန တေန ပကာရေန ဝိက္ခိပတိ. ကိံ ဝုတ္တံ ဟောတိ? သော (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၉၄) ကိဉ္စိ ဝီတိက္ကမံ ဒိသွာ ‘‘အာဝုသော၊ အာပတ္တိံ အာပန္နောသီ’’တိ သံဃမဇ္ဈေ အာပတ္တိယာ အနုယုဉ္ဇိယမာနော ‘‘ကော အာပန္နော’’တိ ဝဒတိ. တတော ‘‘တွ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘အဟံ ကိံ အာပန္နော’’တိ ဝဒတိ. အထ ‘‘ပါစိတ္တိယံ ဝါ ဒုက္ကဋံ ဝါ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘အဟံ ကိသ္မိံ အာပန္နော’’တိ ဝဒတိ. တတော ‘‘အမုကသ္မိံ နာမ ဝတ္ထုသ္မိ’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘အဟံ ကထံ အာပန္နော၊ ကိံ ကရောန္တော အာပန္နောမှီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. အထ ‘‘ဣဒံ နာမ ကရောန္တော အာပန္နော’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကံ ဘဏထာ’’တိ ဝဒတိ. တတော ‘‘တံ ဘဏာမာ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘ကိံ ဘဏထာ’’တိ ဧဝမနေကေဟိ ပကာရေဟိ ဝိက္ခိပတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ယော ပန ဘိက္ခု သာဝသေသံ အာပတ္တိံ အာပန္နော၊ တံ န ကထေတုကာမော တုဏှီဘာဝေန ဝိဟေသေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဝိဟေသေတီတိ စိရနိသဇ္ဇာစိရဘာသနေဟိ ပိဋ္ဌိအာဂိလာယနတာလုသောသာဒိဝသေန သံဃံ ဝိဟေသေတိ၊ ပရိဿမံ တေသံ ကရောတီတိ အတ္ထော. ပရိဿမော ဟိ ဝိဟေသာ နာမ. အညဝါဒကကမ္မန္တိ အညဝါဒကဿ ဘိက္ခုနော အညဝါဒကာရောပနတ္ထံ ကာတဗ္ဗံ ဉတ္တိဒုတိယကမ္မံ. ဝိဟေသကကမ္မန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တသ္မိံ သံဃေန ကတေတိ တသ္မိံ အညဝါဒကကမ္မေ စ ဝိဟေသကကမ္မေ စ သံဃေန ဉတ္တိဒုတိယကမ္မဝါစာယ ကတေ. တထာ ကရောန္တာနန္တိ တံ ပကာရံ ကရောန္တာနံ၊ အညဝါဒကဉ္စ ဝိဟေသကဉ္စ ကရောန္တာနန္တိ အတ္ထော.

‘‘ဝိဟေသကေတိ အယမေတ္ထ အနုပညတ္တီ’’တိ အဝစနဉ္စေတ္ထ ‘‘အာပတ္တိကရာ စ ဟောတိ အညဝါဒကသိက္ခာပဒါဒီသု ဝိယာ’’တိ (ကင်္ခါ. အဋ္ဌ. ပဌမပါရာဇိကဝဏ္ဏနာ) ဝုတ္တတ္တာယေဝ ပညာယတီတိ ကတွာ. ဧသ နယော ဥပရိ သိက္ခာပဒေသု. ဓမ္မကမ္မေ တိကပါစိတ္တိယန္တိ ဓမ္မကမ္မေ ဓမ္မကမ္မသညိဝေမတိကအဓမ္မကမ္မသညီနံ ဝသေန တီဏိ ပါစိတ္တိယာနိ. အဓမ္မကမ္မေ တိကဒုက္ကဋန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အနာရောပိတေတိ ကမ္မဝါစာယ အနာရောပိတေ၊ အပ္ပတိဋ္ဌာပိတေတိ အတ္ထော. ဂေလညေနာတိ ယေန ကထေတုံ န သက္ကောတိ၊ မုခေ တာဒိသေန ဗျာဓိနာ. သံဃဿ ဘဏ္ဍနာဒီနိ ဘဝိဿန္တီတိ သံဃမဇ္ဈေ ကထိတေ တပ္ပစ္စယာ သံဃဿ ဘဏ္ဍနံ ဝါ ကလဟော ဝါ ဝိဂ္ဂဟော ဝါ ဝိဝါဒေါ ဝါ သံဃဘေဒေါ ဝါ သင်္ဃရာဇိ ဝါ ဘဝိဿန္တီတိ ဣမိနာ ဝါ အဓိပ္ပါယေန န ကထေန္တဿ. ဧတ္ထ စ အဓမ္မေနာတိ အဘူတေန ဝတ္ထုနာ.

‘‘သမုဋ္ဌာနာဒီနိ အဒိန္နာဒါနသဒိသာနီ’’တိ အဝိသေသံ အတိဒိသိတွာ ဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘ဣဒံ ပနာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. သိယာ ကိရိယံ အညေနညံ ပဋိစရန္တဿ. သိယာ အကိရိယံ တုဏှီဘာဝေန ဝိဟေသေန္တဿ.

အညဝါဒကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ယေန ဝစနေနာတိ ‘‘ဆန္ဒာယ ဣတ္ထန္နာမော ဣဒံ နာမ ကရောတီ’’တိအာဒိကေန ယေန ဝစနေန. တေနာဟ ‘‘ဆန္ဒာယာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ဆန္ဒာယာတိ ဆန္ဒေန ပက္ခပါတေန. ‘‘အက္ခရာယ ဝါစေတီ’’တိအာဒီသု (ပါစိ. ၄၆) ဝိယ လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ဧသ. ဣဒံ နာမ ကရောတီတိ အတ္တနော သန္ဒိဋ္ဌသမ္ဘတ္တာနံ ပဏီတံ သေနာသနံ ဝါ ပညပေတိ၊ ဘတ္တာဒိကံ ဝါတိ အဓိပ္ပါယော. သေနာသနပညာပကာဒိဘေဒန္တိ ဧတ္ထ အာဒိသဒ္ဒေန ဘတ္တုဒ္ဒေသကယာဂုဘာဇကဖလဘာဇကာဒီနံ ဂဟဏံ. အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတူနံ ဈေ-သဒ္ဒေါ ဩလောကနတ္ထောပိ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အဝညာယ ဩလောကာပေန္တီ’’တိ. စိန္တနတ္ထောယေဝ ဝါ ဂဟေတဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘လာမကတော ဝါ စိန္တာပေန္တီ’’တိ. တထေဝ ဝဒန္တာတိ ‘‘ဆန္ဒာယ ဣတ္ထန္နာမော ဣဒံ နာမ ကရောတီ’’တိအာဒီနိ ဝဒန္တာ. ဝုတ္တန္တိ ပါဠိယံ ဝုတ္တံ. ‘‘ခိယျနကေ’’တိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၁၀၅) အယမေတ္ထ အနုပညတ္တိ.

အသမ္မတဿာတိ သံဃေန ကမ္မဝါစာယ အသမ္မတဿ. ကေဝလံ ‘‘တဝေသော ဘာရော’’တိ သံဃေန အာရောပိတဘာရဿ၊ ဘိက္ခူနံ ဝါ ဖာသုဝိဟာရတ္ထာယ သယမေဝ ဘာရံ ဝဟန္တဿ၊ ယတြ ဝါ ဒွေ တယော ဘိက္ခူ ဝိဟရန္တိ၊ တတြ တာဒိသံ ကမ္မံ ကရောန္တဿာတိ အဓိပ္ပါယော. ယဿ ကဿစီတိ ဥပသမ္ပန္နဿ ဝါ အနုပသမ္ပန္နဿ ဝါ ယဿ ကဿစိ. အနုပသမ္ပန္နဿ ပန သမ္မတဿ ဝါ အသမ္မတဿ ဝါတိ ဧတ္ထ ပန (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၁၀၆) ကိဉ္စာပိ အနုပသမ္ပန္နဿ တေရသ သမ္မတိယော ဒါတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ၊ တထာပိ ယော ဥပသမ္ပန္နကာလေ လဒ္ဓသမ္မုတိကော ပစ္ဆာ အနုပသမ္ပန္နဘာဝေ ဌိတော၊ တံ သန္ဓာယ ‘‘သမ္မတဿ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဿ ပန ဗျတ္တဿ သာမဏေရဿ ကေဝလံ သံဃေန ဝါ သမ္မတေန ဝါ ဘိက္ခုနာ ‘‘တွံ ဣဒံ ကမ္မံ ကရောဟီ’’တိ ဘာရော ကတော၊ တံ သန္ဓာယ ‘‘အသမ္မတဿ ဝါ’’တိ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ဥဇ္ဈာပနဉ္စ ခိယျနဉ္စ မုသာဝါဒဝသေန ပဝတ္တံ၊ တသ္မာ အာဒိကမ္မိကဿ ဣမိနာဝ အနာပတ္တိ၊ မုသာဝါဒေန ပန အာပတ္တိယေဝါတိ ဂဟေတဗ္ဗံ.

ဥဇ္ဈာပနကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

မဉ္စံ ဝါတိ မသာရကော၊ ဗုန္ဒိကာဗဒ္ဓေါ၊ ကုဠီရပါဒကော၊ အာဟစ္စပါဒကောတိ ဣမေသု စတူသု ယံ ကဉ္စိ မဉ္စံ ဝါ. ပီဌံ ဝါတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ဘိသိံ ဝါတိ ဥဏ္ဏဘိသိ၊ စောဠဘိသိ၊ ဝါကဘိသိ၊ တိဏဘိသိ၊ ပဏ္ဏဘိသီတိ ဣမာသု ပဉ္စသု ဘိသီသု ယံ ကဉ္စိ ဘိသိံ ဝါ. တေနာဟ ‘‘မဉ္စာဒီသူ’’တိအာဒိ. တတ္ထ ‘‘မဉ္စသင်္ခေပေနာ’’တိ ဣမိနာ ပီဌသင်္ခေပံ ပဋိက္ခိပတိ. ကပ္ပိယစမ္မေနာတိ မိဂါဇေဠကစမ္မေန. ဧတ္ထ ပန မိဂစမ္မေ ဧဏိမိဂေါ၊ ဝါတမိဂေါ၊ ပသဒမိဂေါ၊ ကုရုင်္ဂမိဂေါ၊ မိဂမာတုကော၊ ရောဟိတမိဂေါတိ ဧတေသံယေဝ စမ္မာနိ ဝဋ္ဋန္တိ၊ အညေသံ ပန –

မက္ကဋော ကာဠသီဟော စ၊ သရဘော ကဒလီမိဂေါ၊

ယေ စ ဝါဠမိဂါ ကေစိ၊ တေသံ စမ္မံ န ဝဋ္ဋတီတိ. (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၂၅၉)၊

တတ္ထ ဝါဠမိဂါတိ သီဟဗျဂ္ဃအစ္ဆတရစ္ဆာ. န ကေဝလဉ္စ ဧတေယေဝ၊ ယေသံ ပန စမ္မံ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ၊ တေ ဌပေတွာ အဝသေသာ အန္တမသော ဂေါမဟိံသသသဗိဠာရာဒယောပိ သဗ္ဗေ ဣမသ္မိံ အတ္ထေ ‘‘ဝါဠမိဂါ’’တွေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧတေသဉှိ သဗ္ဗေသံ စမ္မံ န ဝဋ္ဋတိ. တာလီသပတ္တန္တိ သုဒ္ဓံ တမာလပတ္တံ၊ အညေန မိဿံ ပန ဝဋ္ဋတိ. တိဏဝါကစောဠေသု အကပ္ပိယံ နာမ နတ္ထိ. ကိံ ပနေတ္ထ ဗိဗ္ဗောဟနေ ဝိယ နိသီဒိတုဉ္စ နိပဇ္ဇိတုဉ္စ န ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ. န ကေဝလဉ္စေဒမေဝါတိ အာဟ ‘‘ပမာဏပရိစ္ဆေဒေါပိ စေတ္ထ နတ္ထီ’’တိ၊ ‘‘ဧတ္တကမေဝ ကာတဗ္ဗ’’န္တိ ဘိသိယာ ပမာဏနိယမောပိ နတ္ထီတိ အတ္ထော. မဉ္စဘိသိပီဌဘိသိဘူမတ္ထရဏဘိသိစင်္ကမနဘိသိပါဒပုဉ္ဆနဘိသီတိ ဧတာသံ ပန အနုရူပတော သလ္လက္ခေတွာ အတ္တနော ရုစိဝသေန ပမာဏံ ကာတဗ္ဗံ. အန္တော သံဝေလ္လိတွာ ဗဒ္ဓန္တိ ယထာ ဝေမဇ္ဈံ သံခိတ္တံ ဟောတိ၊ ဧဝံ မဇ္ဈေ သုဋ္ဌု ဝေဌေတွာ ဗဒ္ဓံ.

ယေ အဋ္ဌ မာသာတိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အဝဿိကသင်္ကေတာ’’တိ ဧတဿေဝ ဝိဝရဏံ ‘‘ဝဿာနမာသာတိ ဧဝံ အပညာတာ’’တိ၊ အပ္ပတိတာ အပ္ပသိဒ္ဓါတိ အတ္ထော. ‘‘အသညိတာ’’တိပိ ပါဌော၊ တတ္ထ အဝိညာတာတိ အတ္ထော. အဋ္ဌ မာသာတိ စတ္တာရော ဟေမန္တိကာ၊ စတ္တာရော ဂိမှိကာ မာသာတိ အဋ္ဌ မာသာ. ဩဝဿကမဏ္ဍပေတိ သာခါမဏ္ဍပပဒရမဏ္ဍပါနံ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဩဝဿကေ မဏ္ဍပေ. ယတ္ထာတိ ယေသု ဇနပဒေသု. သဗ္ဗတ္ထာတိ သဗ္ဗေသု ဇနပဒေသု. ကာကာဒီနံ နိဗဒ္ဓဝါသရုက္ခမူလေတိ ယတ္ထ ဓုဝနိဝါသေန ကာကာ ဝါ ကုလာလာ ဝါ အညေ ဝါ သကုန္တာ ကုလာဝကေ ကတွာ ဝသန္တိ၊ တာဒိသဿ ကာကာဒီနံ နိဗဒ္ဓဝါသဿ ယဿ ကဿစိ ရုက္ခဿ ဟေဋ္ဌာ. ယတ္ထ ပန ဂေါစရပ္ပသုတာ သကုန္တာ ဝိဿမိတွာ ဂစ္ဆန္တိ၊ တဿ ရုက္ခဿ မူလေ နိက္ခိပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. ‘‘ကဒါစိပီ’’တိ ဣမိနာ န ကေဝလံ ဝဿိကသင်္ကေတေယေဝါတိ ဒဿေတိ. ယတ္ထာတိ ယသ္မိံ ပဒေသေ. ယဒါတိ ယသ္မိံ ကာလေ.

သောတိ ယဿတ္ထာယ သန္ထတော၊ သော. ပကတိသန္ထတေတိ ပကတိယာဝ သန္ထတေ၊ ယံ နေဝတ္တနာ သန္ထတံ၊ န ပရေန သန္ထရာပိတံ၊ တသ္မိန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. လဇ္ဇီ ဟောတီတိ လဇ္ဇနသီလော ဟောတိ၊ ပရိက္ခာရဝိနာသနေ ဘီတောတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘အတ္တနော ပလိဗောဓံ ဝိယ မညတီ’’တိ၊ ဣမိနာ အလဇ္ဇိံ အာပုစ္ဆိတွာ ဂန္တုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. နိရပေက္ခောတိ ‘‘အာဂန္တွာ ဥဒ္ဓရိဿာမီ’’တိ အပေက္ခာရဟိတော၊ ဣမိနာ သာပေက္ခော စေ ဂစ္ဆတိ၊ အနာပတ္တီတိ ဒဿေတိ. တေနေဝ ဟိ အနာပတ္တိဝါရေ ‘‘ဩတာပေန္တော ဂစ္ဆတီ’’တိ (ပါစိ. ၁၁၃) ဝုတ္တံ. အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တောတိ တံ မဂ္ဂံ အတိက္ကမိတွာ အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တော. လေဍ္ဍုပါတူပစာရတော ဗဟိ ဌိတတ္တာ ‘‘ပါဒုဒ္ဓါရေန ကာရေတဗ္ဗော’’တိ ဝုတ္တံ၊ အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တဿ ပဌမပါဒုဒ္ဓါရေ ဒုက္ကဋံ၊ ဒုတိယပါဒုဒ္ဓါရေ ပါစိတ္တိယန္တိ အတ္ထော.

တိကပါစိတ္တိယံ သံဃိကေ သံဃိကသညိဝေမတိကပုဂ္ဂလိကသညီနံ ဝသေန. ဣမိနာဝ နယေန တိကဒုက္ကဋမ္ပိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. စိမိလိကာဒီနံ အတ္ထော ဒုတိယသိက္ခာပဒေ ဒဿိတောဝ. ပါဒပုဉ္ဆနီ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၁၁၂) နာမ ရဇ္ဇုကေဟိ ဝါ ပိလောတိကာဟိ ဝါ ပါဒပုဉ္ဆနတ္ထံ ကတာ. ဖလကပီဌံ နာမ ဖလကမယံ ပီဌံ. န ကေဝလံ စိမိလိကာဒီနိယေဝ အဇ္ဈောကာသေ ဌပေတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ဒုက္ကဋန္တိ အာဟ ‘‘ယံ ဝါ ပနာ’’တိအာဒိ. ယံ ကိဉ္စိ ဒါရုဘဏ္ဍံ၊ ယံ ကိဉ္စိ မတ္တိကာဘဏ္ဍန္တိ သမ္ဗန္ဓော. ‘‘အန္တမသော ပတ္တာဓာရကမ္ပီ’’တိ ဣမိနာ တာလဝဏ္ဋဗီဇနိပတ္တပါနီယဥဠဥင်္ကပါနီယသင်္ခါဒီသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထီတိ ဒဿေတိ.

အရညေ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၁၁၀) ပဏ္ဏကုဋီသု ဝသန္တာနံ သီလသမ္ပဒါယ ပသန္နစိတ္တာ မနုဿာ မဉ္စပီဌာဒီနိ ဒေန္တိ ‘‘သံဃိကပရိဘောဂေန ပရိဘုဉ္ဇထာ’’တိ၊ တတ္ထ ကိံ ကာတဗ္ဗန္တိ အာဟ ‘‘အာရညကေန ပနာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ အသတိ အနောဝဿကေတိ ပဗ္ဘာရာဒိအနောဝဿကဋ္ဌာနေ အသတိ. ဣဒဉ္စ လက္ခဏဝစနံ ‘‘သဘာဂါနံ အဘာဝေ’’တိ စ ဣစ္ဆိတဗ္ဗတ္တာ. အာရညကေန ဟိ ဘိက္ခုနာ တတ္ထ ဝသိတွာ အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တေန သာမန္တဝိဟာရေ ဘိက္ခူနံ ပေသေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. သဘာဂါနံ အဘာဝေ အနောဝဿကေ နိက္ခိပိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. အနောဝဿကေ အသတိ ရုက္ခေ လဂ္ဂေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ.

န ကေဝလံ ဣဒံယေဝ ကတွာ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ အာဟ ‘‘ယထာ ဝါ’’တိအာဒိ. ယထာ ဝါ ဥပစိကာဟိ န ခဇ္ဇတီတိ ယထာ ဌပိတေ ဥပစိကာဟိ သေနာသနံ န ခဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ တထာ ပါသာဏာနံ ဥပရိ ဌပနံ ကတွာတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – စတူသု (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၁၁၆) ပါသာဏေသု မဉ္စံ ဌပေတွာ မဉ္စေ အဝသေသမဉ္စပီဌာနိ အာရောပေတွာ ဥပရိ ဘိသိအာဒိကံ ရာသိံ ကတွာ ဒါရုဘဏ္ဍံ မတ္တိကာဘဏ္ဍံ ပဋိသာမေတွာ ဂမိကဝတ္တံ ပူရေတွာ ဂန္တဗ္ဗန္တိ.

အဗ္ဘောကာသိကေနာပိ ‘‘အဟံ ဥက္ကဋ္ဌအဗ္ဘောကာသိကော’’တိ စီဝရကုဋိမ္ပိ အကတွာ အသမယေ အဇ္ဈောကာသေ ပညပေတွာ နိသီဒိတုံ ဝါ နိပဇ္ဇိတုံ ဝါ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘အဗ္ဘောကာသိကေနာ’’တိအာဒိ. သစေ ပန စတုဂ္ဂုဏေနပိ စီဝရေန ကတကုဋိ အတေမေန္တံ ရက္ခိတုံ နေဝ သက္ကောတိ၊ သတ္တာဟဝဒ္ဒလိကာဒီနိ ဘဝန္တိ၊ ဘိက္ခုနော ကာယာနုဂတိကတ္တာ ဝဋ္ဋတိ. ရုက္ခမူလိကဿာပိ ဧသေဝ နယော.

ယသ္မိံ ဝိဿာသဂ္ဂါဟော ရုဟတိ၊ တဿ သန္တကံ အတ္တနော ပုဂ္ဂလိကမိဝ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဝိဿာသိကပုဂ္ဂလိကေ’’တိ. ယသ္မိံ ပန ဝိဿာသော န ရုဟတိ၊ တဿ သန္တကေ ဒုက္ကဋမေဝ. အမနုဿောတိ ယက္ခော ဝါ ပေတော ဝါ. ပလိဗုဒ္ဓံ ဟောတီတိ ဥပဒ္ဒုတံ ဟောတိ.

ပဌမသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. ဒုတိယသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ယံ ကိဉ္စိ စမ္မန္တိ ကပ္ပိယာကပ္ပိယံ ယံ ကိဉ္စိ စမ္မံ. နနု ‘‘န၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာစမ္မာနိ ဓာရေတဗ္ဗာနိ သီဟစမ္မံ ဗျဂ္ဃစမ္မံ ဒီပိစမ္မံ၊ ယော ဓာရေယျ၊ အာပတ္တိ ဒုက္ကဋဿာ’’တိ (မဟာဝ. ၂၅၅) ခန္ဓကေ သီဟစမ္မာဒီနံ ပဋိက္ခေပေါ ကတောတိ အာဟ ‘‘သီဟစမ္မာဒီနဉှီ’’တိအာဒိ. ပရိဟရဏေယေဝ ပဋိက္ခေပေါတိ အတ္တနော သန္တကံ ကတွာ တံ တံ ဝိဟာရံ ဟရိတွာ မဉ္စပီဌာဒီသု အတ္ထရိတွာ ပရိဘောဂေယေဝ ပဋိက္ခေပေါ၊ သေနာသနသန္တကံ ကတွာ ဘူမတ္ထရဏဝသေန ပန ပရိဘောဂေ နေဝတ္ထိ ဒေါသော. တေနာဟ ‘‘သေနာသနပရိဘောဂေ ပန အကပ္ပိယစမ္မံ နာမ နတ္ထီ’’တိ. ပါဝါရေန္တိ သဉ္ဆာဒေန္တိ သရီရံ ဧတေနာတိ ပါဝါရော. ကောဇဝေါတိ ဥဒ္ဒလောမိဧကန္တလောမိအာဒိကောဇဝတ္ထရဏံ. သေသန္တိ ဘိသိ နိသီဒနံ တိဏသန္ထာရော ပဏ္ဏသန္ထာရောတိ အဝသိဋ္ဌံ သေနာသနံ. တတ္ထ ဘိသီတိ မဉ္စကဘိသိ ဝါ ပီဌကဘိသိ ဝါ. နိသီဒနန္တိ သဒသံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တိဏသန္ထာရောတိ ယေသံ ကေသဉ္စိ တိဏာနံ သန္ထာရော. ဧသ နယော ပဏ္ဏသန္ထာရေ. ဧတ္ထ စ ဘိသိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္တာ ပါကဋာ. နိသီဒနံ နိသီဒနသိက္ခာပဒေနေဝ (ပါစိ. ၅၃၁ အာဒယော) ပါကဋံ. တိဏသန္ထာရပဏ္ဏသန္ထာရာနိ ပန လောကပသိဒ္ဓါနိယေဝ. တေနေဝါဟ ‘‘ပါကဋမေဝါ’’တိ.

နေဝ ဥဒ္ဓရေယျ၊ န ဥဒ္ဓရာပေယျာတိ အတ္တနာ ဝါ ဥဒ္ဓရိတွာ ပတိရူပေ ဌာနေ န ဌပေယျ၊ ပရေန ဝါ တထာ န ကာရေယျ. တေနာဟ ‘‘ယထာ ဌပိတ’’န္တိအာဒိ. တံ ဌပေန္တေန စ ‘‘စတူသု ပါသာဏေသူ’’တိအာဒိနာ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၁၁၆) ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ အန္တောဂေဟေ အနောဝဿကေ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. သစေ ပန သေနာသနံ ဩဝဿတိ၊ ဆဒနတ္ထဉ္စ တိဏံ ဝါ ဣဋ္ဌကာ ဝါ အာနီတာ ဟောန္တိ. သစေ ဥဿဟတိ၊ ဆာဒေတဗ္ဗံ. နော စေ သက္ကောတိ၊ ယော ဩကာသော အနောဝဿကော၊ တတ္ထ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ. သစေ သဗ္ဗမ္ပိ ဩဝဿတိ၊ ဥဿဟန္တေန အန္တောဂါမေ ဥပါသကာနံ ဃရေ ဌပေတဗ္ဗံ. သစေ တေပိ ‘‘သံဃိကံ နာမ၊ ဘန္တေ၊ ဘာရိယံ၊ အဂ္ဂိဒါဟာဒီနံ ဘာယာမာ’’တိ န သမ္ပဋိစ္ဆန္တိ၊ အဇ္ဈောကာသေ ပါသာဏာနံ ဥပရိ မဉ္စံ ဌပေတွာ သေသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ နိက္ခိပိတွာ တိဏေဟိ စ ပဏ္ဏေဟိ စ ပဋိစ္ဆာဒေတဗ္ဗံ. ယဉှိ တတ္ထ အင်္ဂမတ္တမ္ပိ အဝသိဿတိ၊ တံ အညေသံ တတ္ထ အာဂတာနံ ဘိက္ခူနံ ဥပကာရံ ဘဝိဿတီတိ. ဥပစာရန္တိ သဗ္ဗပစ္ဆိမသေနာသနတော ဒွေ လေဍ္ဍုပါတာ.

အယမေတ္ထ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗာနာပုစ္ဆိတဗ္ဗဝိနိစ္ဆယော – (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၁၁၈) ယာ တာဝ ဘူမိယံ ဒီဃသာလာ ဝါ ပဏ္ဏသာလာ ဝါ ဟောတိ၊ ယံ ဝါ ရုက္ခတ္ထမ္ဘေသု ကတဂေဟံ ဥပစိကာနံ ဥဋ္ဌာနဋ္ဌာနံ ဟောတိ၊ တတော ပက္ကမန္တေန အာပုစ္ဆိတွာဝ ပက္ကမိတဗ္ဗံ. တသ္မိဉှိ ကတိပယာနိ ဒိဝသာနိ အဇဂ္ဂိယမာနေ ဝမ္မိကာဝ သန္တိဋ္ဌန္တိ. ယံ ပန ပါသာဏပိဋ္ဌိယံ ဝါ ပါသာဏတ္ထမ္ဘေသု ဝါ ကတသေနာသနံ သိလုစ္စယလေဏံ ဝါ သုဓာလိတ္တသေနာသနံ ဝါ၊ ယတ္ထ ဥပစိကာသင်္ကာ နတ္ထိ၊ တတော ပက္ကမန္တဿ အာပုစ္ဆိတွာပိ အနာပုစ္ဆိတွာပိ ဂန္တုံ ဝဋ္ဋတိ. တေနာဟ ‘‘ယတ္ထ ပနာ’’တိအာဒိ. သစေ တာဒိသေပိ သေနာသနေ ဧကေန ပဿေန ဥပစိကာ အာရောဟန္တိ၊ အာပုစ္ဆိတွာဝ ဂန္တဗ္ဗံ. အာပုစ္ဆနံ ပန ဝတ္တန္တိ အာပုစ္ဆနံ ဂမိကဝတ္တံ. ဣဒဉ္စ ဣတိကတ္တဗ္ဗတာဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ န ပန ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋန္တိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၁၁၈) ဒဿနတ္ထံ. ကေစိ ပန ‘‘ဒုက္ကဋန္တိ ဒဿနတ္ထ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တံ န ယုဇ္ဇတိ ဝတ္တက္ခန္ဓကဋ္ဌကထာယ ‘‘ယံ ပါသာဏပိဋ္ဌိယံ ဝါ ပါသာဏတ္ထမ္ဘေသု ဝါ ကတသေနာသနံ၊ ယတ္ထ ဥပစိကာနာရောဟန္တိ၊ တံ အနာပုစ္ဆန္တဿာပိ အနာပတ္တီ’’တိ (စူဠဝ. အဋ္ဌ. ၃၆၀) ဝုတ္တတ္တာ. အာပုစ္ဆန္တေန ပန ဘိက္ခုမှိ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၁၁၆) သတိ ဘိက္ခု အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော၊ တသ္မိံ အသတိ သာမဏေရော၊ တသ္မိံ အသတိ အာရာမိကော၊ တသ္မိမ္ပိ အသတိ ယေန ဝိဟာရော ကာရာပိတော၊ သော ဝိဟာရသာမိကော၊ တဿ ဝါ ကုလေ ယော ကောစိ အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော.

‘‘ဥပစာရေ’’တိ ဧတဿေဝ ဝိဝရဏံ ‘‘ဗဟိ အာသန္နေ’’တိ၊ ဝိဟာရဿ ဗဟိ အာသန္နဋ္ဌာနေတိ အတ္ထော. ဥပဋ္ဌာနသာလာယ ဝါတိ ဘောဇနသာလာယံ ဝါ. ဒုက္ကဋမေဝါတိ ဝုတ္တပ္ပကာရဉှိ ဒသဝိဓံ သေယျံ အန္တောဂဗ္ဘာဒိမှိ ဂုတ္တဋ္ဌာနေ ပညပေတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ယသ္မာ သေယျာပိ သေနာသနမ္ပိ ဥပစိကာဟိ ပလုဇ္ဇတိ၊ ဝမ္မိကရာသိယေဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ ပါစိတ္တိယံ ဝုတ္တံ. ဗဟိ ပန ဥပဋ္ဌာနသာလာဒီသု ပညပေတွာ ဂစ္ဆန္တဿ သေယျာမတ္တမေဝ နဿေယျ ဌာနဿ အဂုတ္တတာယ၊ န သေနာသနံ၊ တသ္မာ ဧတ္ထ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. မဉ္စပီဌံ ပန ယသ္မာ န သက္ကာ သဟသာ ဥပစိကာဟိ ခါယိတုံ၊ တသ္မာ တံ ဝိဟာရေပိ သန္ထရိတွာ ဂစ္ဆန္တဿ ဒုက္ကဋံ ဝုတ္တံ. ဝိဟာရူပစာရေ ပန တံ ဝိဟာရစာရိကံ အာဟိဏ္ဍန္တာ ဒိသွာဝ ပဋိသာမေန္တိ.

ဥဒ္ဓရဏာနိ ကတွာတိ ဧတ္ထ ဥဒ္ဓရိတွာ ဂစ္ဆန္တေန မဉ္စပီဌကဝါနံ သဗ္ဗံ အပနေတွာ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၁၁၈) သံဟရိတွာ စီဝရဝံသေ လဂ္ဂေတွာ ဂန္တဗ္ဗံ. ပစ္ဆာ အာဂန္တွာ ဝသနကဘိက္ခုနာပိ ပုန မဉ္စပီဌံ ဝါ ပညပေတွာ သယိတွာ ဂစ္ဆန္တေန တထေဝ ကာတဗ္ဗံ. အန္တောကုဋ္ဋတော သေယျံ ဗဟိကုဋ္ဋေ ပညပေတွာ ဝသန္တေန ဂမနကာလေ ပုန ဂဟိတဋ္ဌာနေယေဝ ပဋိသာမေတဗ္ဗံ. ဥပရိပါသာဒတော ဩရောပေတွာ ဟေဋ္ဌာပါသာဒေ ဝသန္တဿာပိ ဧသေဝ နယော. ရတ္တိဋ္ဌာနဒိဝါဋ္ဌာနေသု မဉ္စပီဌံ ပညပေတွာပိ ဂမနကာလေ ပုန ဂဟိတဋ္ဌာနေယေဝ ဌပေတဗ္ဗံ. ဥဒ္ဓရာပေတွာ ဂမနေပိ ဧသေဝ နယော. အာပုစ္ဆိတွာ ဂစ္ဆန္တေန ပန ‘‘ဘိက္ခုမှိ သတိ ဘိက္ခု အာပုစ္ဆိတဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၁၁၆) ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝ အာပုစ္ဆိတွာ ဂန္တဗ္ဗံ.

ဒုတိယသေနာသနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. အနုပခဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

‘‘ဇာန’’န္တိ ဝုတ္တေ ‘‘အနုဋ္ဌာပနီယော ‘အယ’န္တိ ဇာနန္တော’’တိ အယံ ဝိသေသော ကုတော လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘တေနေဝဿာ’’တိအာဒိ. နနု ပဒဘာဇနေပိ ဝုဍ္ဎဘာဝါဒိဇာနနမေဝ ဝုတ္တံ၊ န တု အနုဋ္ဌာပနီယဘာဝန္တိ အနုယောဂံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ဝုဍ္ဎော ဟီ’’တိအာဒိ. ဗဟူပကာရတန္တိ ‘‘ဘဏ္ဍာဂါရိကတ္တာဒိဗဟုဥပကာရဘာဝံ’’. န ကေဝလံ ဣဒမေဝါတိ အာဟ ‘‘ဂုဏဝိသိဋ္ဌတဉ္စာ’’တိအာဒိ၊ တေန ဗဟူပကာရတ္တေပိ ဂုဏဝိသိဋ္ဌတ္တာဘာဝေ၊ ဂုဏဝိသိဋ္ဌတ္တေပိ ဗဟူပကာရတ္တာဘာဝေ ဒါတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. ‘‘ဘဏ္ဍာဂါရိကဿ ဗဟူပကာရတံ၊ ဓမ္မကထိကာဒီနံ ဂုဏဝိသိဋ္ဌတဉ္စ သလ္လက္ခေတွာ’’တိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၁၁၉-၁၂၁) ကေစိ. ဓုဝဝါသတ္ထာယာတိ နိစ္စဝါသတ္ထာယ. သမ္မန္နိတွာတိ အပလောကနေန ကမ္မေန သမ္မန္နိတွာ. ကာမဉ္စေတ္ထ ဂိလာနဿာပိ သံဃောယေဝ အနုစ္ဆဝိကံ သေနာသနံ ဒေတိ၊ ဂိလာနော ပန အပလောကေတွာ သံဃေန အဒိန္နသေနာသနောပိ န ပီဠေတဗ္ဗော အနုကမ္ပိတဗ္ဗောတိ ဒဿေတုံ ဝိသုံ ဝုတ္တော.

သမန္တာ ဒိယဍ္ဎော ဟတ္ထောတိ မဇ္ဈေ ပညတ္တံ မဉ္စပီဌံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧကပဿေန စေ ပဟောနကဒိသာ ဒိဿတိ၊ တတော ဂဟေတဗ္ဗံ. ပါဒဓောဝနပါသာဏတောတိ ဒွါရေ နိက္ခိတ္တပါဒဓောဝနပါသာဏတော. နိသီဒန္တဿ ဝါ နိပဇ္ဇန္တဿ ဝါ ပါစိတ္တိယန္တိ ဧတ္ထ နိသီဒနမတ္တေန၊ နိပဇ္ဇနမတ္တေနေဝ ဝါ ပါစိတ္တိယံ. ပုနပ္ပုနံ ကရောန္တဿာတိ ဥဋ္ဌာယုဋ္ဌာယ နိသီဒတော ဝါ နိပဇ္ဇတော ဝါ.

သံဃိကေ သံဃိကသညိဝေမတိကပုဂ္ဂလိကသညီနံ ဝသေန တိကပါစိတ္တိယံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တိကဒုက္ကဋံ ပန ပုဂ္ဂလိကေ သံဃိကသညိဝေမတိကအညပုဂ္ဂလိကသညီနံ ဝသေန. ဝိဟာရဿ ဥပစာရေတိ တဿ ဗဟိ အာသန္နပ္ပဒေသေ.

အနုပခဇ္ဇသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. နိက္ကဍ္ဎနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

အနေကကောဋ္ဌကာနီတိ အနေကဒွါရကောဋ္ဌကာနိ. ‘‘နိက္ခမာတိ ဝစနံ သုတွာ အတ္တနော ရုစိယာ စေ နိက္ခမတိ၊ အနာပတ္တီ’’တိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၁၂၆) ဝဒန္တိ.

တဿ ပရိက္ခာရနိက္ကဍ္ဎနေတိ တဿ သန္တကံ ယံ ကိဉ္စိ ပတ္တစီဝရပရိဿာဝနဓမ္မကရဏမဉ္စပီဌဘိသိဗိဗ္ဗောဟနာဒိဘေဒံ အန္တမသော ရဇနဆလ္လိပိ အတ္ထိ၊ တဿ ပရိက္ခာရဿ နိက္ကဍ္ဎနေ. တဉ္စာတိ ဒုက္ကဋံ ပရာမသတိ. နိက္ကဍ္ဎာပနေပိ ဧသေဝ နယော. ဂါဠှံ ဗန္ဓိတွာ ဌပိတေသု ပန ဧကာဝ အာပတ္တိ.

ဘဏ္ဍနကာရကကလဟကာရကမေဝ သကလသံဃာရာမတော နိက္ကဍ္ဎိတုံ လဘတိ. သော ဟိ ပက္ခံ လဘိတွာ သံဃမ္ပိ ဘိန္ဒေယျ. အလဇ္ဇိအာဒယော ပန အတ္တနော ဝသနဋ္ဌာနတောယေဝ နိက္ကဍ္ဎိတဗ္ဗာ. သကလသံဃာရာမတော နိက္ကဍ္ဎိတုံ န ဝဋ္ဋတိ. တေနာဟ ‘‘သကလသံဃာရာမတောပီ’’တိအာဒိ.

နိက္ကဍ္ဎနသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. ဝေဟာသကုဋိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဥပရိဝေဟာသကုဋိယာတိ ဥပရိမတလေ အသန္ထတပဒရာယ ကုဋိယာ. တေနာဟ ‘‘ဥပရိ အစ္ဆန္နတလာယာ’’တိအာဒိ. ယာ ဟိ ကာစိ ဥပရိ အစ္ဆန္နတလာ ဒွိဘူမိကကုဋိကာ ဝါ တိဘူမိကာဒိကုဋိကာ ဝါ၊ သာ ‘‘ဝေဟာသကုဋီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣဒဉှိ ဝေဟာသကုဋိလက္ခဏံ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ပဒဘာဇနေ ‘‘မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ အသီသဃဋ္ဋာ’’တိ (ပါစိ. ၁၃၁) ဝုတ္တန္တိ အာဟ ‘‘ပဒဘာဇနေ ပနာ’’တိအာဒိ. ဣဓ အဓိပ္ပေတံ ကုဋိံ ဒဿေတုန္တိ ဣမသ္မိံ သိက္ခာပဒေ အဓိပ္ပေတံ ဝေဟာသကုဋိံ ဒဿေတုံ. မဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿာတိ ပမာဏမဇ္ဈိမဿ ပုရိသဿ. သဗ္ဗဟေဋ္ဌိမာဟိ တုလာဟိ သီသံ န ဃဋ္ဋေတီတိ အသီသဃဋ္ဋာ. အင်္ဂေ ဝိဇ္ဈိတွာတိ အဋနိယော ဝိဇ္ဈိတွာ. ပဝေသိတပါဒကန္တိ ပဝေသိတပါဒသိခံ. တသ္မာတိ ‘‘ဘူမတ္ထေ ဝါ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ကာရဏဘာဝေန ပစ္စာမသတိ. ယသ္မာ အာဟစ္စပါဒကာဒီသု ယထာဝုတ္တော အတ္ထော ဟောတိ၊ တသ္မာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

သဟသာတိ အဘိဘဝိတွာ အဇ္ဈောတ္ထရိတွာ. အဝေဟာသကုဋိကာယာတိ ဘူမိယံ ကတပဏ္ဏသာလာဒီသု၊ တတ္ထ အနာပတ္တိ. န ဟိ သက္ကာ တတ္ထ ပရဿ ပီဠာ ကာတုံ. သီသဃဋ္ဋာယာတိ ယာ သီသံ ဃဋ္ဋာ ဟောတိ၊ တတ္ထာပိ အနာပတ္တိ. န ဟိ သက္ကာ တတ္ထ ဟေဋ္ဌာပါသာဒေ အနောဏတေန ဝိစရိတုံ၊ တသ္မာ အသဉ္စရဏဋ္ဌာနတ္တာ ပရပီဠာ န ဘဝိဿတိ. ဥပရိတလံ ဝါ ပဒရသဉ္စိတန္တိ ဥပရိမတလံ ဒါရုဖလကေဟိ ဃနသန္ထတံ. ကိဉ္စိ ဂဏှာတိ ဝါတိ ဥပရိ နာဂဒန္တကာဒီသု လဂ္ဂိတံ စီဝရာဒိံ ယံ ကိဉ္စိ ဂဏှာတိ ဝါ. လဂ္ဂတိ ဝါတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ပဋိပက္ခဘူတာ အာဏိ ပဋာဏိ. ယဿာ ဒိန္နာယ နိသီဒန္တေပိ ပါဒါ န နိပတန္တိ၊ ဧဝံဘူတာ အာဏိ မဉ္စပီဌာနံ ပါဒသိခါသု ဒိန္နာ ဟောတီတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘ပါဒသီသာန’’န္တိအာဒိ.

ဝေဟာသကုဋိသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. မဟလ္လကဝိဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ပိဋ္ဌသင်္ဃာဋဿာတိ ဒွါရဗန္ဓဿ. သာမန္တာ အဍ္ဎတေယျဟတ္ထော ပဒေသောတိ ယဿ (ပါစိ. အဋ္ဌ. ၁၃၅) ဝေမဇ္ဈေ ဒွါရံ ဟောတိ၊ ဥပရိဘာဂေ စ ဥစ္စာ ဘိတ္တိ၊ တဿ တီသု ဒိသာသု သာမန္တာ အဍ္ဎတေယျဟတ္ထော ပဒေသော. ခုဒ္ဒကဿ ပန ဝိဟာရဿ ဒွီသု ဒိသာသု. တတြာပိ ယံ ဘိတ္တိံ ဝိဝရိယမာနံ ကဝါဋံ အာဟနတိ၊ သာ အပရိပုဏ္ဏူပစာရာပိ ဟောတိ. သစေ ပန ဒွါရဿ အဓောဘာဂေပိ လေပေါကာသော အတ္ထိ၊ တမ္ပိ လိမ္ပိတုံ ဝဋ္ဋတိ. အဂ္ဂဠဋ္ဌပနာယာတိ ဧတ္ထ အဂ္ဂဠသဒ္ဒေန တံသမ္ဗန္ဓတော ဒွါရဖလကသဟိတံ ဒွါရဗန္ဓနံ အဓိပ္ပေတံ. တေနာဟ ‘‘သကဝါဋကဿာ’’တိအာဒိ. ‘‘နိစ္စလဘာဝတ္ထာယာ’’တိ ဣမိနာ တဉ္စ ခေါ ဌပနံ ဣဓ နိစ္စလဘာဝေနာတိ ဒဿေတိ. ကော ပနေတ္ထ အဓိပ္ပါယောတိ အာဟ ‘‘ကဝါဋဉှီ’’တိအာဒိ. ကမ္ပတီတိ စလတိ. ယာဝ ဒွါရကောသာ အဂ္ဂဠဋ္ဌပနာယ ပုနပ္ပုနံ လိမ္ပိတဗ္ဗော ဝါ လေပါပေတဗ္ဗော ဝါတိ အဂ္ဂဠဋ္ဌပနတ္ထာယ ယာဝ ဒွါရကောသာ ပုနပ္ပုနံ အတ္တနာ လိမ္ပိတဗ္ဗော ဝါ၊ ပရေဟိ လေပါပေတဗ္ဗော ဝါတိ အတ္ထော.

နနု စာယမတ္ထော နေဝ မာတိကာယံ၊ န ပဒဘာဇနေ ဝုတ္တော၊ အထ ကုတော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ အာဟ ‘‘တတ္ထာ’’တိအာဒိ. ကိဉ္စာပီတိ ယဒိပိ. အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယန္တိ သိက္ခာပဒဿ နိဒါနေ. အဓိကာရတောတိ အနုဝတ္တနတော. အာလောကံ သန္ဓေတိ ပိဓေတီတိ အာလောကသန္ဓိ. တေနာဟ ‘‘အာလောကသန္ဓီတိ ဝါတပါနကဝါဋကာ ဝုစ္စန္တီ’’တိ. တတ္ထ ဝါတပါနကဝါဋကာတိ ဝါတပါနဖလကာ. အနုညာတပ္ပဒေသတော ပန အညတ္ထ ပုနပ္ပုနံ ဝိလိမ္ပိတုံ ဝါ ဝိလိမ္ပာပေတုံ ဝါ န ဝဋ္ဋတိ. ‘‘မတ္တိကာယ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စံ နိဋ္ဌာပေတွာ ပုန စတုတ္ထလေပေ ဒိန္နေ ပါစိတ္တိယ’’န္တိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၁၃၅) ကေစိ. ‘‘ပုနပ္ပုနံ လေပဒါနဿ ဝုတ္တပ္ပမာဏတော အညတ္ထ ပဋိက္ခိတ္တမတ္တံ ဌပေတွာ ပါစိတ္တိယဿ အဝုတ္တတ္တာ ဒုက္ကဋ’’န္တိ အပရေ.

အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗန္တိ သံဝိဓာတဗ္ဗံ. အပ္ပဟရိတေတိ ဧတ္ထ အပ္ပသဒ္ဒေါ ‘‘အပ္ပိစ္ဆော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၅၂၊ ၃၃၆၊ သံ. နိ. ၂.၁၄၈) ဝိယ အဘာဝတ္ထောတိ အာဟ ‘‘အဟရိတေ’’တိ. သာလိဝီဟိအာဒိ (သာရတ္ထ. ဋီ. ၂.၃၀) ပုဗ္ဗဏ္ဏံ ‘‘ပုရက္ခတံ သဿဖလ’’န္တိ ကတွာ၊ တဗ္ဗိပရိယာယတော မုဂ္ဂမာသာဒိ အပရဏ္ဏံ. ဝုတ္တန္တိ ဝပိတံ. ‘‘တသ္မိံ ဌတွာ အဓိဋ္ဌဟန္တော ဒုက္ကဋံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ ဣမိနာ ယသ္မိံ ပဒေသေ သမန္တာ ဝုတ္တပ္ပမာဏေ ပရိစ္ဆေဒေ ပုဗ္ဗဏ္ဏာဒီနိ န သန္တိ၊ တတ္ထ ဝိဟာရော ကာရေတဗ္ဗော. ယတ္ထ ပန သန္တိ၊ တတ္ထ ကာရာပေတုံ န ဝဋ္ဋတီတိ ဒဿေတိ. တထေဝါတိ မုခဝဋ္ဋိအန္တေန. တသ္မိံ ဌာတဗ္ဗံ ပတန္တဿ ဝိဟာရဿ အပတနောကာသတ္တာ၊ တဿ ဘိက္ခုနော ဥပရိ န ပတေယျာတိ အဓိပ္ပါယော. ယထာပရိစ္ဆိန္နဿ ပန ဩကာသဿ အဗ္ဘန္တရံ ဝိဟာရဿ ပတန္တဿ ဩကာသော ဟောတီတိ အပ္ပဟရိတေပိ တသ္မိံ ဌတွာ အဓိဋ္ဌာတုံ န လဘတိ. တေနာဟ ‘‘တဿ အန္တော အဟရိတေပိ ဌာတုံ န လဘတီ’’တိ.

တတော စေ ဥတ္တရီတိ တိဏ္ဏံ မဂ္ဂါနံ ဝါ ပရိယာယာနံ ဝါ ဥပရိ စတုတ္ထေ မဂ္ဂေ ဝါ ပရိယာယေ ဝါတိ အတ္ထော. တေနာဟ ‘‘မဂ္ဂေန ဆာဒိယမာနေ’’တိအာဒိ. တတ္ထ မဂ္ဂေန ဆာဒိယမာနေတိ အပရိက္ခိပိတွာ ဥဇုကမေဝ ဆာဒိယမာနေ. ပရိယာယေနာတိ ပရိက္ခေပေန. တတ္ထ မဂ္ဂေန ဆာဒနံ ဣဋ္ဌကသိလာသုဓာဟိ လဗ္ဘတိ၊ ပရိယာယေန ဆာဒနံ တိဏပဏ္ဏေဟီတိ အာဟ ‘‘ဣဋ္ဌကသိလာသုဓာဟီ’’တိအာဒိ. တသ္မာ ယထာ ဣစ္ဆတိ၊ တထာ ဒွေ မဂ္ဂေ ဝါ ဒွေ ပရိယာယေ ဝါ အဓိဋ္ဌဟိတွာ တတိယံ မဂ္ဂံ ဝါ ပရိယာယံ ဝါ ‘‘ဧဝံ ဆာဒေဟီ’’တိ အာဏာပေတွာ ပက္ကမိတဗ္ဗံ. သစေ န ပက္ကမတိ၊ တုဏှီဘာဝေန ဌာတဗ္ဗံ. သဗ္ဗမ္ပိ စေတံ ဆဒနံ ဆဒနူပရိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဥပရူပရိဆန္နော ဟိ ဝိဟာရော စိရံ အနောဝဿကော ဟောတီတိ မညမာနာ ဧဝံ ဆာဒေန္တိ. တိဏမုဋ္ဌိဂဏနာယာတိ တိဏကရဠဂဏနာယ.

တိကပါစိတ္တိယန္တိ အတိရေကဒွတ္တိပရိယာယေ အတိရေကသညိဝေမတိကဦနကသညီနံ ဝသေန တီဏိ ပါစိတ္တိယာနိ. သေတဝဏ္ဏာဒိကရဏေတိ သေတဝဏ္ဏကာဠဝဏ္ဏဂေရုကပရိကမ္မမာလာကမ္မလတာကမ္မမကရဒန္တကပဉ္စပဋိကာနံ ကရဏေ. လေဏဂုဟာတိဏကုဋိကာဒီသူတိ ဧတ္ထ လေဏန္တိ ဒွါရဗဒ္ဓံ. ဂုဟာတိ ကေဝလာ ပဗ္ဗတဂုဟာ. တိဏကုဋိကာ ပါကဋာ ဧဝ.

မဟလ္လကဝိဟာရသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. သပ္ပါဏကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ

ဧကသ္မိံ ဃဋေ ဧကာဝ အာပတ္တီတိ ဧကသ္မိံ ဥဒကဃဋေ ဧကာဝ အာပတ္တိ. ဧသ နယော သဗ္ဗဘာဇနေသု. ဝိစ္ဆိန္ဒန္တဿာတိ ဓာရံ ဝိစ္ဆိန္ဒန္တဿ. ဧကေကံ ပက္ခိပန္တဿာတိ ဧကေကံ တိဏံ ဝါ ပဏ္ဏံ ဝါ မတ္တိကံ ဝါ အညံ ဝါ ကဋ္ဌဂေါမယာဒိံ ပက္ခိပန္တဿ. ပရိယာဒါနန္တိ ခယံ.

‘‘ပဒီပေ (သာရတ္ထ. ဋီ. ပါစိတ္တိယ ၃.၁၄၀) ပတိတွာ ပဋင်္ဂါဒိပါဏကာ မရိဿန္တီ’’တိ ဇာနန္တဿာပိ ကုသလစိတ္တေန ပဒီပုဇ္ဇလနံ ဝိယ ‘‘သိဉ္စနေန ပါဏကာ မရိဿန္တီ’’တိ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဇာနန္တဿာပိ ‘‘ဣဒံ ဇလံ သိဉ္စာမီ’’တိ သိဉ္စန္တဿ ဝဓကစိတ္တံ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ဝိနာ ဝဓကစေတနာယာ’’တိအာဒိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘ပဏ္ဏတ္တိဝဇ္ဇ’’န္တိ ဣဒမ္ပိ သမတ္ထိတံ ဟောတိ. တိစိတ္တန္တိ ကုသလာကုသလာဗျာကတဝသေန တိစိတ္တံ. တထာ ဟိ ပဏ္ဏတ္တိံ မဒ္ဒိတွာ သိဉ္စန္တဿ ဝါ သိဉ္စာပေန္တဿ ဝါ အကုသလစိတ္တေန ဟောတိ၊ ‘‘အာသနံ ဓောဝိဿာမီ’’တိ စိတ္တေန ဓောဝနတ္ထံ သိဉ္စန္တဿ ဝါ သိဉ္စာပေန္တဿ ဝါ ကုသလစိတ္တေန ဟောတိ၊ ပဏ္ဏတ္တိံ အဇာနတာ အရဟတာ သိဉ္စနာဒိကရဏေ အဗျာကတစိတ္တေန ဟောတီတိ ကုသလာကုသလာဗျာကတစိတ္တဝသေန တိစိတ္တံ ဟောတိ.

သပ္ပါဏကသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဘူတဂါမဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.