၁. ဟေတုပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁. ယော ဟေတုပစ္စယောတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌော၊ သော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဧတေန ဟေတုသင်္ခါတဿ ပစ္စယဓမ္မဿ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကတံသမုဋ္ဌာနရူပသင်္ခါတာနံ ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယဘာဝေါ ဟေတုပစ္စယောတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌောတိ. ယော ပန ဟေတုဘာဝေန ယထာဝုတ္တော ပစ္စယဓမ္မော ယထာဝုတ္တာနံ ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ပစ္စယော ဟောတိ၊ သော ဟေတုပစ္စယောတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ. ဥဘယထာပိ ဟေတုဘာဝေန ဥပကာရကတာ ဟေတုပစ္စယောတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဒဿိတံ ဟောတိ. ဧသ နယော သေသပစ္စယေသုပိ. ဥပကာရကတာ ပန ဓမ္မသဘာဝေါ ဧဝ၊ န ဓမ္မတော အညာ အတ္ထီတိ. တထာ တထာ ဥပကာရကံ တံ တံ ဓမ္မံ ဒဿေန္တော ဟိ ဘဂဝါ တံ တံ ဥပကာရကတံ ဒဿေတီတိ.

ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနန္တိ ဧတ္ထ ပဌမော ဟေတု-သဒ္ဒေါ ပစ္စတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော ပစ္စယနိဒ္ဒေသော. တေန ဧတဿ ဟေတုဘာဝေန ဥပကာရကတာ ဟေတုပစ္စယတာတိ ဒဿေတိ. ဒုတိယော ပစ္စယုပ္ပန္နဝိသေသနံ. တေန န ယေသံ ကေသဉ္စိ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဟေတုပစ္စယဘာဝေန ပစ္စယော ဟောတိ၊ အထ ခေါ ဟေတုနာ သမ္ပယုတ္တာနမေဝါတိ ဒဿေတိ. နနု စ သမ္ပယုတ္တသဒ္ဒဿ သာပေက္ခတ္တာ ဒုတိယေ ဟေတုသဒ္ဒေ အဝိဇ္ဇမာနေပိ အညဿ အပေက္ခိတဗ္ဗဿ အနိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ အတ္တနာဝ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ အယမတ္ထော ဝိညာယတီတိ? နာယံ ဧကန္တော. ဟေတုသဒ္ဒေါ ဟိ ပစ္စတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော ‘‘ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧတ္ထေဝ ဗျာဝဋော ယဒါ ဂယှတိ၊ တဒါ သမ္ပယုတ္တဝိသေသနံ န ဟောတီတိ သမ္ပယုတ္တာ အဝိသိဋ္ဌာ ယေ ကေစိ ဂဟိတာ ဘဝေယျုန္တိ ဧဝံ သမ္ပယုတ္တသဒ္ဒေန အတ္တနိ ဧဝ ဗျာဝဋေန ဟေတုသဒ္ဒေန ဝိသေသနေန ဝိနာ ယေသံ ကေသဉ္စိ သမ္ပယုတ္တာနံ ဂဟဏံ ဟောတီတိ တံ သန္ဓာယ ‘‘အထာပိ။ပေ။ အတ္ထော ဘဝေယျာ’’တိ အာဟ. နနု ယထာ ‘‘အရူပိနော အာဟာရာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာန’’န္တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၅)၊ ‘‘အရူပိနော ဣန္ဒြိယာ သမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၆) စ ဝုတ္တေ ဒုတိယေန အာဟာရဂ္ဂဟဏေန ဣန္ဒြိယဂ္ဂဟဏေန စ ဝိနာပိ အာဟာရိန္ဒြိယသမ္ပယုတ္တကာဝ ဂယှန္တိ၊ ဧဝမိဓာပိ သိယာတိ? န၊ အာဟာရိန္ဒြိယာသမ္ပယုတ္တဿ အဘာဝတော. ဝဇ္ဇေတဗ္ဗာဘာဝတော ဟိ တတ္ထ ဒုတိယအာဟာရိန္ဒြိယဂ္ဂဟဏေ အသတိပိ တံသမ္ပယုတ္တကာဝ ဂယှန္တီတိ တံ န ကတံ၊ ဣဓ ပန ဝဇ္ဇေတဗ္ဗံ အတ္ထီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဒုတိယံ ဟေတုဂ္ဂဟဏန္တိ.

ဧဝမ္ပိ ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနန္တိ ဧတ္ထ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ သော ဧဝ သမ္ပယုတ္တကဟေတူတိ ဝိသေသနဿ အကတတ္တာ ယော ကောစိ ဟေတု ယဿ ကဿစိ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ၊ ပစ္စတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌဿေဝ ဟေတုဿ ပုန သမ္ပယုတ္တဝိသေသနဘာဝေန ဝုတ္တတ္တာ၊ ဧတဒတ္ထမေဝ စ ဝိနာပိ ဒုတိယေန ဟေတုသဒ္ဒေန ဟေတုသမ္ပယုတ္တဘာဝေ သိဒ္ဓေပိ တဿ ဂဟဏံ ကတံ. အထ ဝါ အသတိ ဒုတိယေ ဟေတုသဒ္ဒေ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော၊ န ပန ဟေတူနန္တိ ဧဝမ္ပိ ဂဟဏံ သိယာတိ တန္နိဝါရဏတ္ထံ သော ဝုတ္တော၊ တေန ဟေတုသမ္ပယုတ္တဘာဝံ ယေ လဘန္တိ၊ တေသံ သဗ္ဗေသံ ဟေတူနံ အညေသမ္ပိ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ ဒဿိတံ ဟောတိ. ယသ္မာ ပန ဟေတုဈာနမဂ္ဂါ ပတိဋ္ဌာမတ္တာဒိဘာဝေန နိရပေက္ခာ၊ န အာဟာရိန္ဒြိယာ ဝိယ သာပေက္ခာ ဧဝ၊ တသ္မာ ဧတေသွေဝ ဒုတိယံ ဟေတာဒိဂ္ဂဟဏံ ကတံ. အာဟာရိန္ဒြိယာ ပန အာဟရိတဗ္ဗဣသိတဗ္ဗာပေက္ခာ ဧဝ၊ တသ္မာ တေ ဝိနာပိ ဒုတိယေန အာဟာရိန္ဒြိယဂ္ဂဟဏေန အတ္တနာ ဧဝ အာဟရိတဗ္ဗေ စ ဣသိတဗ္ဗေ စ အာဟာရိန္ဒြိယဘူတေ အညေ စ သမ္ပယုတ္တကေ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တီတိ တံ တတ္ထ န ကတံ၊ ဣဓ စ ဒုတိယေန ဟေတုဂ္ဂဟဏေန ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ဟေတုနာ ပစ္စယဘူတေနေဝ သမ္ပယုတ္တာနံ ဟေတူနံ အညေသဉ္စ ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ ပုန ဝိသေသနကိစ္စံ နတ္ထီတိ ပဉှာဝါရေ ‘‘ကုသလာ ဟေတူ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာန’’န္တိအာဒီသု (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၀၁) ဒုတိယံ ဟေတုဂ္ဂဟဏံ န ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဿ အပါကဋတ္တာတိ တံ-သဒ္ဒေါ ပုရိမဝစနာပေက္ခော ဝုတ္တဿေဝ နိဒ္ဒေသော ‘‘ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိအာဒီသု (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၂) ပုရိမဝစနေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗေ ပါကဋီဘူတေ ဧဝ ပဝတ္တတိ. ဧတ္ထ စ ပစ္စတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော ဟေတုသဒ္ဒေါ ‘‘ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧတ္ထ ဗျာဝဋော သမ္ပယုတ္တသဒ္ဒေန ဝိယ တံ-သဒ္ဒေနပိ အနပေက္ခနီယော အညော စ ကောစိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗပ္ပကာသကော ဝုတ္တော နတ္ထိ၊ တသ္မာ ‘‘တံသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ စ န ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော.

‘‘ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ ဣမိနာ ပန ပစ္စယုပ္ပန္နဝစနေန အသမတ္တေန ပစ္စယုပ္ပန္နဝစနန္တရာပေက္ခေန ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေန တံ-သဒ္ဒေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ ပါကဋီကတံ၊ တေန ‘‘တံသမုဋ္ဌာနာန’’န္တိ ဧတ္ထ တံဂဟဏံ ကတန္တိ. ကိံ ပန တသ္မိံ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကသဒ္ဒေ တံ-သဒ္ဒေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ ပါကဋီဘူတန္တိ? ယေဟိ ဟေတူဟိ သမ္ပယုတ္တာ ‘‘ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာ’’တိ ဝုတ္တာ၊ တေ ဟေတူ စေဝ သမ္ပယုတ္တကဝိသေသနဘူတာ တဗ္ဗိသေသိတာ စ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာ. တေနာဟ ‘‘တေ ဟေတူ စေဝါ’’တိအာဒိ. အညထာ ‘‘တေ ဟေတူ စေဝါ’’တိ ဧတဿ ပစ္စတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌေန ဟေတုသဒ္ဒေန သမ္ဗန္ဓေ သတိ ယထာ ဣဓ တေနေဝ တံ-သဒ္ဒေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ ပါကဋာ၊ ဧဝံ ပုဗ္ဗေပိ ဘဝိတုံ အရဟန္တီတိ ‘‘နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဿ အပါကဋတ္တာ ‘တံသမ္ပယုတ္တကာန’န္တိ န ဝုတ္တ’’န္တိ ဣဒံ န ယုဇ္ဇေယျာတိ. ဒုဝိဓမ္ပိ ဝါ ဟေတုဂ္ဂဟဏံ အပနေတွာ တံသဒ္ဒဝစနီယတံ စောဒေတိ ပရိဟရတိ စ. တံသမုဋ္ဌာနာနန္တိ စ ဟေတုသမုဋ္ဌာနာနန္တိ ယုတ္တံ. ဟေတူ ဟိ ပစ္စယာတိ.

စိတ္တဇရူပံ အဇနယမာနာပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန ဇနယမာနာပိ. ယဒိ ‘‘စိတ္တသမုဋ္ဌာနာန’’န္တိ ဝစနေန ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ကဋတ္တာရူပဿ အဂ္ဂဟဏတော တံ န ဝုတ္တံ၊ သဟဇာတပစ္စယဝိဘင်္ဂေ စိတ္တစေတသိကာနံ တဿ ကဋတ္တာရူပဿ ပစ္စယဘာဝေါ န ဝုတ္တော ဘဝေယျ. ယဒိ စ တတ္ထ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ပစ္စယဘာဝေန တံသမာနလက္ခဏာနံ ကဋတ္တာရူပါနမ္ပိ ပစ္စယဘာဝေါ နိဒဿိတော၊ ဧဝမိဓာပိ ဘဝိတဗ္ဗံ. ‘‘စိတ္တသမုဋ္ဌာနာန’’န္တိ ပန အဝတွာ ‘‘တံသမုဋ္ဌာနာန’’န္တိ ဝစနံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ သဗ္ဗစိတ္တစေတသိကသမုဋ္ဌာနတာဒဿနတ္ထံ. ဧဝံပကာရေန ဟိ တံသမုဋ္ဌာနဝစနေန တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တံ သမုဋ္ဌာနဝစနံ ဝိသေသိတံ ဟောတိ. နနု ‘‘စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာန’’န္တိ ဝစနေန စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ စိတ္တစေတသိကသမုဋ္ဌာနတာ ဝုတ္တာတိ? န ဝုတ္တာ. စိတ္တစေတသိကာနံ ပစ္စယဘာဝေါ ဧဝ ဟိ တတ္ထ ဝုတ္တောတိ.

စိတ္တပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာယာတိ ဧတေနေဝ ဟေတုအာဒိပဋိဗဒ္ဓတဉ္စ ဒဿေတိ. ‘‘ယဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စေတေတိ၊ ယဉ္စ ပကပ္ပေတိ၊ ယဉ္စ အနုသေတိ၊ အာရမ္မဏမေတံ ဟောတိ၊ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ အာရမ္မဏေ သတိ ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿ ဟောတိ၊ တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ ဝိရုဠှေ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတိ၊ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတန’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၃၉) ဣမသ္မိမ္ပိ သုတ္တေ ပဋိသန္ဓိနာမရူပဿ ဝိညာဏပစ္စယတာ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ’’တိအာဒိ.

ပုရိမတရသိဒ္ဓါယ ပထဝိယာ ဗီဇပတိဋ္ဌာနံ ဝိယ ပုရိမတရသိဒ္ဓေ ကမ္မေ တန္နိဗ္ဗတ္တဿေဝ ဝိညာဏဗီဇဿ ပတိဋ္ဌာနံ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ ဥပ္ပတ္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ – ‘‘ကမ္မံ ခေတ္တံ၊ ဝိညာဏံ ဗီဇ’’န္တိ. ကဿ ပန တံ ခေတ္တံ ဗီဇဉ္စာတိ? နာမရူပင်္ကုရဿ.

အယဉ္စ ပနတ္ထောတိ ပဋိသန္ဓိယံ ကမ္မဇရူပါနံ စိတ္တပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာ. ဩကာသဝသေနေဝါတိ နာမရူပေါကာသဝသေနေဝ. သော ဟိ တဿ အတ္ထဿ ဩကာသောတိ. ဝတ္ထုရူပမတ္တမ္ပီတိ ဝဒန္တော ဝတ္ထုရူပဿ ဥပတ္ထမ္ဘကာနံ သေသရူပါနမ္ပိ တဒုပတ္ထမ္ဘကဘာဝေနေဝ အရူပဓမ္မာနံ ပစ္စယဘာဝံ ဒဿေတိ၊ သဟဘဝနမတ္တံ ဝါ. တတ္ထ ကာယဘာဝါဒိကလာပါနံ ကတ္ထစိ အဘာဝတော ကတ္ထစိ အဘာဝါဘာဝတော ‘‘ဝတ္ထုရူပမတ္တမ္ပိ ဝိနာ’’တိ အာဟ. သဿာမိကေတိ ဧတဿေဝ ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘သရာဇကေ’’တိ ဝုတ္တံ.

ပဝတ္တိယံ ကဋတ္တာရူပါဒီနံ ပစ္စယဘာဝပဋိဗာဟနတောတိ ဣဒံ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု တေသံ ပစ္စယဘာဝပ္ပသင်္ဂေါယေဝ နတ္ထိ ‘‘ဟေတူ သဟဇာတာန’’န္တိ (ပဋ္ဌာ. အဋ္ဌ. ၁.၁) ဝစနတော. န ဟိ ယေသံ ဟေတူ သဟဇာတပစ္စယော န ဟောန္တိ၊ တာနိ ဟေတုသဟဇာတာနိ နာမ ဟောန္တိ. ယဒိ သိယုံ၊ ‘‘ကုသလံ ဓမ္မံ သဟဇာတော အဗျာကတော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ န ဟေတုပစ္စယာ’’တိအာဒိ စ လဗ္ဘေယျ၊ န ပန လဗ္ဘတိ၊ တသ္မာ န တာနိ ဟေတုသဟဇာတာနီတိ? သစ္စမေတံ၊ ယော ပန ဟေတူဟိ သမာနကာလုပ္ပတ္တိမတ္တံ ဂဟေတွာ ဟေတုသဟဇာတဘာဝံ မညေယျ၊ တဿာယံ ပသင်္ဂေါ အတ္ထီတိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဘဂဝါ ပန ဝစနာနံ လဟုဂရုဘာဝံ န ဂဏေတိ၊ ဗောဓနေယျာနံ ပန အဇ္ဈာသယာနုရူပတော ဓမ္မသဘာဝံ အဝိလောမေန္တော တထာ တထာ ဒေသနံ နိယာမေတီတိ န ကတ္ထစိ အက္ခရာနံ ဗဟုတာ ဝါ အပ္ပတာ ဝါ စောဒေတဗ္ဗာတိ.

ဟေတုပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.