ပဋ္ဌာနပကရဏ-မူလဋီကာ

ဂန္ထာရမ္ဘဝဏ္ဏနာ

ဒိဗ္ဗန္တိ ကာမဂုဏာဒီဟိ ကီဠန္တိ လဠန္တိ၊ တေသု ဝါ ဝိဟရန္တိ၊ ဝိဇယသမတ္ထတာယောဂေန ပစ္စတ္ထိကေ ဝိဇေတုံ ဣစ္ဆန္တိ၊ ဣဿရိယဋ္ဌာနာဒိသက္ကာရဒါနဂ္ဂဟဏံ တံတံအတ္ထာနုသာသနဉ္စ ကရောန္တာ ဝေါဟရန္တိ၊ ပုညယောဂါနုဘာဝပ္ပတ္တာယ ဇုတိယာ ဇောတန္တိ၊ ယထာဘိလာသိတဉ္စ ဝိသယံ အပ္ပဋိဃာတေန ဂစ္ဆန္တိ၊ ယထိစ္ဆိတနိပ္ဖါဒနေ သက္ကောန္တီတိ ဝါ ဒေဝါ၊ ဒေဝနီယာ ဝါ တံတံဗျသနနိတ္ထရဏတ္ထိကေဟိ သရဏံ ပရာယဏန္တိ ဂမနီယာ၊ အဘိတ္ထဝနီယာ ဝါ. သောဘာဝိသေသယောဂေန ကမနီယာတိ ဝါ ဒေဝါ. တေ တိဝိဓာ – သမ္မုတိဒေဝါ ဥပပတ္တိဒေဝါ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝါတိ. ဘဂဝါ ပန နိရတိသယာယ အဘိညာကီဠာယ၊ ဥတ္တမေဟိ ဒိဗ္ဗဗြဟ္မအရိယဝိဟာရေဟိ၊ သပရသန္တာနသိဒ္ဓါယ ပဉ္စဝိဓမာရဝိဇယိစ္ဆာနိပ္ဖတ္တိယာ၊ စိတ္တိဿရိယသတ္တဓနာဒိသမ္မာပဋိပတ္တိအဝေစ္စပ္ပသာဒသက္ကာရဒါနဂ္ဂဟဏသင်္ခါတေန ဓမ္မသဘာဝပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယာနုရူပါနုသာသနီသင်္ခါတေန စ ဝေါဟာရာတိသယေန၊ ပရမာယ ပညာသရီရပ္ပဘာသင်္ခါတာယ ဇုတိယာ၊ အနောပမာယ စ ဉာဏသရီရဂတိယာ၊ မာရဝိဇယသဗ္ဗညုဂုဏပရဟိတနိပ္ဖါဒနေသု အပ္ပဋိဟတာယ သတ္တိယာ စ သမန္နာဂတတ္တာ သဒေဝကေန လောကေန သရဏန္တိ ဂမနီယတော၊ အဘိတ္ထဝနီယတော၊ ဘတ္တိဝသေန ကမနီယတော စ သဗ္ဗေ တေ ဒေဝေ တေဟိ ဂုဏေဟိ အတိက္ကန္တော အတိသယော ဝါ ဒေဝေါတိ ဒေဝါတိဒေဝေါ. သဗ္ဗဒေဝေဟိ ပူဇနီယတရော ဒေဝေါတိ ဝါ ဒေဝါတိဒေဝေါ၊ ဝိသုဒ္ဓိဒေဝဘာဝံ ဝါ သဗ္ဗညုဂုဏာလင်္ကာရံ ပတ္တတ္တာ အညဒေဝေဟိ အတိရေကတရော ဝါ ဒေဝေါ ဒေဝါတိဒေဝေါ. ဒေဝါနန္တိ ဥပပတ္တိဒေဝါနံ တဒါ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကာနံ. သက္ကာဒီဟိ ဒေဝေဟိ ပဟာရာဒအသုရိန္ဒာဒီဟိ ဒါနဝေဟိ စ ပူဇိတော. ကာယဝစီသံယမဿ သီလဿ ဣန္ဒြိယသံဝရဿ စိတ္တသံယမဿ သမာဓိဿ စ ပဋိပက္ခာနံ အစ္စန္တပဋိပ္ပဿဒ္ဓိယာ သုဒ္ဓသံယမော.

ဣသိသတ္တမောတိ စတုသစ္စာဝဗောဓဂတိယာ ဣသယောတိ သင်္ချံ ဂတာနံ သတံ ပသတ္ထာနံ ဣသီနံ အတိသယေန သန္တော ပသတ္ထောတိ အတ္ထော. ဝိပဿီအာဒယော စ ဥပါဒါယ ဘဂဝါ ‘‘သတ္တမော’’တိ ဝုတ္တော. ယတော ဝိညာဏံ ပစ္စုဒါဝတ္တတိ၊ တံ နာမရူပံ သမုဒယနိရောဓနေန နိရောဓေသီတိ နာမရူပနိရောဓနော. အတိဂမ္ဘီရနယမဏ္ဍိတဒေသနံ ပဋ္ဌာနံ နာမ ဒေသေသိ ပကရဏန္တိ သမ္ဗန္ဓော.

ဂန္ထာရမ္ဘဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပစ္စယုဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

‘‘ကေ ပန တေ နယာ၊ ကိဉ္စ တံ ပဋ္ဌာနံ နာမာ’’တိ နယိဒံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ. ကသ္မာ? နိဒါနကထာယံ ပဋ္ဌာနသမာနနေ အနုလောမာဒီနံ နယာနံ ပဋ္ဌာနဿ စ ဒဿိတတ္တာတိ ဣမမတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဟိ။ပေ။ နာမာတိ ဟိ ဝုတ္တ’’န္တိ တတ္ထ ဝုတ္တံ အဋ္ဌကထာပါဠိံ အာဟရိ. တတ္ထ ဂါထာတ္ထံ အဋ္ဌကထာဓိပ္ပါယဉ္စ ပရတော ဝဏ္ဏယိဿာမာတိ.

ပဋ္ဌာနနာမတ္ထော ပန တိကပဋ္ဌာနာဒီနံ တိကပဋ္ဌာနာဒိနာမတ္ထော၊ ဣမဿ ပကရဏဿ စတုဝီသတိသမန္တပဋ္ဌာနသမောဓာနတာ စေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗာ. ဧဝဉှိ သင်္ခေပတော ပဋ္ဌာနေ ဉာတေ ဝိတ္ထာရော သုခဝိညေယျော ဟောတီတိ. တတ္ထ စ နာမတ္ထော ပဌမံ ဝတ္တဗ္ဗောတိ ‘‘တတ္ထ ယေသံ။ပေ။ နာမတ္ထော တာဝ ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဝတွာ သဗ္ဗသာဓာရဏဿ ပဋ္ဌာနနာမဿေဝ တာဝ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ကေနဋ္ဌေန ပဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိမာဟ. ပ-ကာရော ဟီတိ ဥပသဂ္ဂပဒံ ဒဿေတိ. သော ‘‘ပဝိဘတ္တေသု ဓမ္မေသု၊ ယံ သေဋ္ဌံ တဒုပါဂမုန္တိအာဒီသု ဝိယ နာနပ္ပကာရတ္ထံ ဒီပေတိ. နနု ပကာရေဟိ ဝိဘတ္တာ ပဝိဘတ္တာတိ ပ-ဣတိ ဥပသဂ္ဂေါ ပကာရတ္ထမေဝ ဒီပေတိ၊ န နာနပ္ပကာရတ္ထန္တိ? န၊ တေသံ ပကာရာနံ နာနာဝိဓဘာဝတော. အတ္ထတော ဟိ အာပန္နံ နာနာဝိဓဘာဝံ ဒဿေတုံ နာနာ-သဒ္ဒေါ ဝုတ္တောတိ. တတ္ထ ဧကဿပိ ဓမ္မဿ ဟေတုအာဒီဟိ အနေကပစ္စယဘာဝတော စ ဧကေကဿ ပစ္စယဿ အနေကဓမ္မဘာဝတော စ နာနပ္ပကာရပစ္စယတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဟေတုပစ္စယာဒိဝသေန ဝိဘတ္တတ္တာတိ ဧတေန ဓမ္မသင်္ဂဟာဒီသု ဝုတ္တတော ကုသလာဒိဝိဘာဂတော သာတိသယဝိဘာဂတံ ပဋ္ဌာနနာမလာဘဿ ကာရဏံ ဒဿေတိ. ဂေါဋ္ဌာတိ ဝဇာ. ပဋ္ဌိတဂါဝေါတိ ဂတဂါဝေါ. အာဂတဋ္ဌာနသ္မိန္တိ မဟာသီဟနာဒသုတ္တံ ဝဒတိ. ပဝတ္တဂမနတ္တာ ဧတ္ထာတိ ဝစနသေသော. အထ ဝါ ဂစ္ဆတိ ဧတ္ထာတိ ဂမနံ၊ သဗ္ဗညုတညာဏဿ နိဿင်္ဂဝသေန ပဝတ္တဿ ဂမနတ္တာ ဂမနဒေသဘာဝတော ဧကေကံ ပဋ္ဌာနံ နာမာတိ အတ္ထော. တတ္ထ အညေဟိ ဂတိမန္တေဟိ အတိသယယုတ္တဿ ဂတိမတော ဂမနဋ္ဌာနဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘‘သဗ္ဗညုတညာဏဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. တဿ မဟာဝေဂဿ ပုရိသဿ ပပါတဋ္ဌာနံ ဝိယ ဓမ္မသင်္ဂဏီအာဒီနံ သာသင်္ဂဂမနဋ္ဌာနဘာဝံ ဣမဿ စ မဟာပထော ဝိယ နိရာသင်္ဂဂမနဋ္ဌာနဘာဝံ ဒဿေန္တော အတိသယယုတ္တဂမနဋ္ဌာနဘာဝေါ ပဋ္ဌာနနာမလာဘဿ ကာရဏန္တိ ဒဿေတိ.

တိကာနန္တိ တိကဝသေန ဝုတ္တဓမ္မာနံ. သမန္တာတိ အနုလောမာဒီဟိ သဗ္ဗာကာရေဟိပိ ဂတာနိ စတုဝီသတိ ဟောန္တီတိ အတ္ထော. ဧတသ္မိံ အတ္ထေ စတုဝီသတိသမန္တပဋ္ဌာနာနီတိ ‘‘သမန္တစတုဝီသတိပဋ္ဌာနာနီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗေ သမန္တသဒ္ဒဿ ပရယောဂံ ကတွာ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ သမန္တာ ဆ ဆ ဟုတွာတိ ဧတေန အနုလောမာဒိသဗ္ဗကောဋ္ဌာသတော တိကာဒိဆဆဘာဝံ ဒဿေတိ. တေန သမန္တသဒ္ဒေါ တိကာဒိဆဆပဋ္ဌာနဝိသေသနံ ဟောတိ၊ န စတုဝီသတိဝိသေသနံ၊ တသ္မာ သမန္တတော ပဋ္ဌာနာနိ တာနိ စတုဝီသတီတိ ကတွာ ‘‘စတုဝီသတိသမန္တပဋ္ဌာနာနီ’’တိ ဝုတ္တံ. သမန္တတော ဝါ ဓမ္မာနုလောမာဒိတိကာဒိပဋိစ္စဝါရာဒိပစ္စယာနုလောမာဒိဟေတုမူလကာဒိပ္ပကာရေဟိ ပဝတ္တာနိ ပဋ္ဌာနာနိ သမန္တပဋ္ဌာနာနိ၊ အနူနေဟိ နယေဟိ ပဝတ္တာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တာနိ ပန စတုဝီသတိ ဟောန္တိ. တေနေဝါဟ ‘‘ဣမေသံ စတုဝီသတိယာ ခုဒ္ဒကပဋ္ဌာနသင်္ခါတာနံ သမန္တပဋ္ဌာနာနံ သမောဓာနဝသေနာ’’တိ.

ဟေတု စ သော ပစ္စယော စာတိ ဣမိနာ ဝစနေန ဟေတုနော အဓိပတိပစ္စယာဒိဘူတဿ စ ဂဟဏံ သိယာတိ တံ နိဝါရေန္တော အာဟ ‘‘ဟေတု ဟုတွာ ပစ္စယော’’တိ. ဧတေနပိ သော ဧဝ ဒေါသော အာပဇ္ဇတီတိ ပုနာဟ ‘‘ဟေတုဘာဝေန ပစ္စယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတီ’’တိ. တေန ဣဓ ဟေတု-သဒ္ဒေန ဓမ္မဂ္ဂဟဏံ န ကတံ၊ အထ ခေါ ဓမ္မသတ္တိဝိသေသော ဂဟိတောတိ ဒဿေတိ. တဿ ဟိ ပစ္စယသဒ္ဒဿ စ သမာနာဓိကရဏတံ သန္ဓာယ ‘‘ဟေတု စ သော ပစ္စယော စာ’’တိ၊ ‘‘ဟေတု ဟုတွာ ပစ္စယော’’တိ စ ဝုတ္တံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ပရတော ပါဠိယံ ‘‘ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တ။ပေ။ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိနာ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁) တေန တေန ဟေတုဘာဝါဒိဥပကာရေန တဿ တဿ ဓမ္မဿ ဥပကာရတ္တံ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌကထာယံ ပန ‘‘ယော ဟိ ဓမ္မော ယံ ဓမ္မံ အပ္ပစ္စက္ခာယ တိဋ္ဌတိ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝါ၊ သော တဿ ပစ္စယော’’တိ ‘‘မူလဋ္ဌေန ဥပကာရကော ဓမ္မော ဟေတုပစ္စယော’’တိစ္စေဝမာဒိနာ ဓမ္မပ္ပဓာနနိဒ္ဒေသေန ဓမ္မတော အညာ ဓမ္မသတ္တိ နာမ နတ္ထီတိ ဓမ္မေဟေဝ ဓမ္မသတ္တိဝိဘာဝနံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဣဓာပိ ဝါ ဟေတု စ သော ပစ္စယော စာတိ ဓမ္မေနေဝ ဓမ္မသတ္တိံ ဒဿေတိ. န ဟိ ဟေတုပစ္စယောတိအာဒိကော ဥဒ္ဒေသော ကုသလာဒိဥဒ္ဒေသော ဝိယ ဓမ္မပ္ပဓာနော၊ အထ ခေါ ဓမ္မာနံ ဥပကာရပ္ပဓာနောတိ. ဧတီတိ ဧတဿ အတ္ထော ဝတ္တတီတိ၊ တဉ္စ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌိတီနံ သာဓာရဏဝစနံ. တေနေဝါဟ – ‘‘တိဋ္ဌတိ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဝါ’’တိ. ကောစိ ဟိ ပစ္စယော ဌိတိယာ ဧဝ ဟောတိ ယထာ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော၊ ကောစိ ဥပ္ပတ္တိယာယေဝ ယထာ အနန္တရာဒယော၊ ကောစိ ဥဘယဿ ယထာ ဟေတုအာဒယောတိ.

ဥပကာရကလက္ခဏောတိ စ ဓမ္မေန ဓမ္မသတ္တိဥပကာရံ ဒဿေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဟိနောတိ ပတိဋ္ဌာတိ ဧတ္ထာတိ ဟေတု. အနေကတ္ထတ္တာ ဓာတုသဒ္ဒါနံ ဟိ-သဒ္ဒေါ မူလ-သဒ္ဒေါ ဝိယ ပတိဋ္ဌတ္ထောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ. ဟိနောတိ ဝါ ဧတေန ကမ္မနိဒါနဘူတေန ဥဒ္ဓံ ဩဇံ အဘိဟရန္တေန မူလေန ဝိယ ပါဒပေါ တပ္ပစ္စယံ ဖလံ ဂစ္ဆတိ ပဝတ္တတိ ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠှိံ အာပဇ္ဇတီတိ ဟေတု. အာစရိယာနန္တိ ရေဝတတ္ထေရံ ဝဒတိ.

‘‘ယောနိသော၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနသိကရောတော အနုပ္ပန္နာ စေဝ ကုသလာ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဥပ္ပန္နာ စ ကုသလာ ဓမ္မာ အဘိဝဍ္ဎန္တီ’’တိအာဒီဟိ (အ. နိ. ၁.၆၆-၆၇) ကုသလဘာဝဿ ယောနိသောမနသိကာရပဋိဗဒ္ဓတာ သိဒ္ဓါ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘ယောနိသောမနသိကာရပဋိဗဒ္ဓေါ ကုသလဘာဝေါ’’တိ. ဧတေနေဝ အကုသလာဗျာကတဘာဝါ ကုသလဘာဝေါ ဝိယ န ဟေတုပဋိဗဒ္ဓါတိ ဒဿိတံ ဟောတိ. ယံ ပနေကေ မညေယျုံ ‘‘အဟေတုကဟေတုဿ အကုသလဘာဝေါ ဝိယ သဟေတုကဟေတူနံ သဘာဝတောဝ ကုသလာဒိဘာဝေါ အညေသံ တံသမ္ပယုတ္တာနံ ဟေတုပဋိဗဒ္ဓေါ’’တိ၊ တဿ ဥတ္တရံ ဝတ္တုံ ‘‘ယဒိ စာ’’တိအာဒိမာဟ. အလောဘော ကုသလော ဝါ သိယာ အဗျာကတော ဝါ၊ ယဒိ အလောဘော သဘာဝတော ကုသလော၊ ကုသလတ္တာ အဗျာကတော န သိယာ. အထ အဗျာကတော၊ တံသဘာဝတ္တာ ကုသလော န သိယာ အလောဘသဘာဝဿ အဒေါသတ္တာဘာဝေါ ဝိယ. ယသ္မာ ပန ဥဘယထာပိ သော ဟောတိ၊ တသ္မာ ယထာ ဥဘယထာ ဟောန္တေသု ဖဿာဒီသု သမ္ပယုတ္တေသု ဟေတုပဋိဗဒ္ဓကုသလာဒိဘာဝံ ပရိယေသထ၊ န သဘာဝတော၊ ဧဝံ ဟေတူသုပိ ကုသလာဒိတာ အညပဋိဗဒ္ဓါ ပရိယေသိတဗ္ဗာ၊ န သဘာဝတောတိ. ယံ ဝုတ္တံ ‘‘သမ္ပယုတ္တဟေတူသု သဘာဝတောဝ ကုသလာဒိဘာဝေါ’’တိ၊ တံ န ယုဇ္ဇတိ၊ သာ ပန ပရိယေသိယမာနာ ယောနိသောမနသိကာရာဒိပဋိဗဒ္ဓါ ဟောတီတိ ဟေတူသု ဝိယ သမ္ပယုတ္တေသုပိ ယောနိသောမနသိကာရာဒိပဋိဗဒ္ဓေါ ကုသလာဒိဘာဝေါ၊ န ဟေတုပဋိဗဒ္ဓေါတိ သိဒ္ဓံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော.

အာရဘိတွာပီတိ ဧတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေန ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ – ရူပါယတနာဒိမတ္တေ ယသ္မိံ ကိသ္မိဉ္စိ ဧကသ္မိံ အဋ္ဌတွာ ‘‘ယံ ယံ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘာ’’တိ အနိယမေန သဗ္ဗရူပါယတန။ပေ။ ဓမ္မာယတနာနဉ္စ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝဿ ဝုတ္တတ္တာ န ကောစိ ဓမ္မော န ဟောတီတိ.

‘‘ဆန္ဒဝတော ကိံ နာမ န သိဇ္ဈတီ’’တိအာဒိကံ ပုရိမာဘိသင်္ခါရူပနိဿယံ လဘိတွာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေ စိတ္တေ ဆန္ဒာဒယော ဓုရဘူတာ ဇေဋ္ဌကဘူတာ သယံ သမ္ပယုတ္တဓမ္မေ သာဓယမာနာ ဟုတွာ ပဝတ္တန္တိ၊ တံသမ္ပယုတ္တဓမ္မာ စ တေသံ ဝသေ ဝတ္တန္တိ ဟီနာဒိဘာဝေန တဒနုဝတ္တနတော၊ တေန တေ အဓိပတိပစ္စယာ ဟောန္တိ. ဂရုကာတဗ္ဗမ္ပိ အာရမ္မဏံ တန္နိန္နပေါဏပဗ္ဘာရာနံ ပစ္စဝေက္ခဏအဿာဒမဂ္ဂဖလာနံ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တယမာနံ ဝိယ ပစ္စယော ဟောတိ၊ တသ္မာယံ အတ္တာဓီနာနံ ပတိဘာဝေန ဥပကာရကတာ အဓိပတိပစ္စယတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

မနောဝိညာဏဓာတူတိအာဒိ စိတ္တနိယမောတိ ဧတ္ထ အာဒိ-သဒ္ဒေန သန္တီရဏာနန္တရံ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနံ၊ စုတိအနန္တရာ ပဋိသန္ဓီတိ ယဿ ယဿ စိတ္တဿ အနန္တရာ ယံ ယံ စိတ္တံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ တဿ တဒနန္တရုပ္ပါဒနိယမော တံတံသဟကာရီပစ္စယဝိသိဋ္ဌဿ ပုရိမပုရိမစိတ္တဿေဝ ဝသေန ဣဇ္ဈတီတိ ဒဿေတိ. ဘာဝနာဗလေန ပန ဝါရိတတ္တာတိ ဧတ္ထ ယထာ ရုက္ခဿ ဝေခေ ဒိန္နေ ပုပ္ဖိတုံ သမတ္ထဿေဝ ပုပ္ဖနံ န ဟောတိ၊ အဂဒဝေခေ ပန အပနီတေ တာယယေဝ သမတ္ထတာယ ပုပ္ဖနံ ဟောတိ၊ ဧဝမိဓာပိ ဘာဝနာဗလေန ဝါရိတတ္တာ သမုဋ္ဌာပနသမတ္ထဿေဝ အသမုဋ္ဌာပနံ၊ တသ္မိဉ္စ အပဂတေ တာယယေဝ သမတ္ထတာယ သမုဋ္ဌာပနံ ဟောတီတိ အဓိပ္ပါယော.

ဗျဉ္ဇနမတ္တတောဝေတ္ထ နာနာကရဏံ ပစ္စေတဗ္ဗံ၊ န အတ္ထတောတိ ဥပစယသန္တတိအဓိဝစနနိရုတ္တိပဒါနံ ဝိယ သဒ္ဒတ္ထမတ္တတော နာနာကရဏံ၊ န ဝစနီယတ္ထတောတိ အဓိပ္ပါယော. တေနေဝ သဒ္ဒတ္ထဝိသေသံ ဒဿေတုံ ‘‘ကထ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပုရိမပစ္ဆိမာနံ နိရောဓုပ္ပါဒန္တရာဘာဝတော နိရန္တရုပ္ပါဒနသမတ္ထတာ အနန္တရပစ္စယဘာဝေါ. ရူပဓမ္မာနံ ဝိယ သဏ္ဌာနာဘာဝတော ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နာနံ သဟာဝဋ္ဌာနာဘာဝတော စ ‘‘ဣဒမိတော ဟေဋ္ဌာ ဥဒ္ဓံ တိရိယ’’န္တိ ဝိဘာဂါဘာဝါ အတ္တနာ ဧကတ္တမိဝ ဥပနေတွာ သုဋ္ဌု အနန္တရဘာဝေန ဥပ္ပါဒနသမတ္ထတာ သမနန္တရပစ္စယတာ.

ဥပ္ပါဒနသမတ္ထတာတိ စ အဗျာပါရတ္တာ ဓမ္မာနံ ယသ္မိံ ယဒါကာရေ နိရုဒ္ဓေ ဝတ္တမာနေ ဝါ သတိ တံတံဝိသေသဝန္တာ ဓမ္မာ ဟောန္တိ၊ တဿ သောဝ အာကာရော ဝုစ္စတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဓမ္မာနံ ပဝတ္တိမေဝ စ ဥပါဒါယ ကာလဝေါဟာရောတိ နိရောဓာ ဝုဋ္ဌဟန္တဿ နေဝသညာနာသညာယတနဖလသမာပတ္တီနံ အသညသတ္တာ စဝန္တဿ ပုရိမစုတိပစ္ဆိမပဋိသန္ဓီနဉ္စ နိရောဓုပ္ပါဒနိရန္တရတာယ ကာလန္တရတာ နတ္ထီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. န ဟိ တေသံ အန္တရာ အရူပဓမ္မာနံ ပဝတ္တိ အတ္ထိ၊ ယံ ဥပါဒါယ ကာလန္တရတာ ဝုစ္စေယျ၊ န စ ရူပဓမ္မပ္ပဝတ္တိ အရူပဓမ္မပ္ပဝတ္တိယာ အန္တရံ ကရောတိ အညသန္တာနတ္တာ. ရူပါရူပဓမ္မသန္တတိယော ဟိ ဒွေ အညမညံ ဝိသဒိသသဘာဝတ္တာ အညမညောပကာရဘာဝေန ဝတ္တမာနာပိ ဝိသုံယေဝ ဟောန္တိ. ဧကသန္တတိယဉ္စ ပုရိမပစ္ဆိမာနံ မဇ္ဈေ ဝတ္တမာနံ တံသန္တတိပရိယာပန္နတာယ အန္တရကာရကံ ဟောတိ. တာဒိသဉ္စ ကဉ္စိ နေဝသညာနာသညာယတနဖလသမာပတ္တီနံ မဇ္ဈေ နတ္ထိ၊ န စ အဘာဝေါ အန္တရကာရကော ဟောတိ အဘာဝတ္တာယေဝ၊ တသ္မာ ဇဝနာနန္တရဿ ဇဝနဿ ဝိယ၊ ဘဝင်္ဂါနန္တရဿ ဘဝင်္ဂဿ ဝိယ စ နိရန္တရတာ သုဋ္ဌု စ အနန္တရတာ ဟောတီတိ တထာ ဥပ္ပါဒနသမတ္ထတာ နေဝသညာနာသညာယတနစုတီနမ္ပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဥပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယဘာဝေါ စေတ္ထ အနန္တရပစ္စယာဒီနံ ပါကဋောတိ ဥပ္ပါဒနသမတ္ထတာဝ ဝုတ္တာ. ပစ္စုပ္ပန္နာနံ ပန ဓမ္မာနံ ပုဗ္ဗန္တာပရန္တပရိစ္ဆေဒေန ဂဟိတာနံ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝစနံ အလဘန္တာနံ ‘‘အတီတော ဓမ္မော ပစ္စုပ္ပန္နဿ ဓမ္မဿ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိနာ (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၈.၅) အနန္တရာဒိပစ္စယဘာဝေါ ဝုတ္တောတိ န သော ဥပ္ပတ္တိယံယေဝါတိ ဝိညာယတိ. န ဟိ ကုသလာဒိဂ္ဂဟဏံ ဝိယ ပစ္စုပ္ပန္နဂ္ဂဟဏံ အပရိစ္ဆေဒံ၊ ယတော ဥပ္ပတ္တိမတ္တသမင်္ဂိနောယေဝ စ ဂဟဏံ သိယာ၊ တေနေဝ စ အတီတတ္တိကေ ပဋိစ္စဝါရာဒယော န သန္တီတိ.

ဥပ္ပဇ္ဇမာနောဝ သဟုပ္ပါဒဘာဝေနာတိ ဧတ္ထာပိ ဥပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယဘာဝေန ပါကဋေန ဌိတိယာပိ ပစ္စယဘာဝံ နိဒဿေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ပန သဟဇာတဘာဝေန ဥပကာရကတာ သဟဇာတပစ္စယတာတိ.

အတ္တနော ဥပကာရကဿ ဥပကာရကတာ အညမညပစ္စယတာ၊ ဥပကာရကတာ စ အညမညတာဝသေနေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ န သဟဇာတာဒိဝသေန. သဟဇာတာဒိပစ္စယော ဟောန္တောယေဝ ဟိ ကောစိ အညမညပစ္စယော န ဟောတိ၊ န စ ပုရေဇာတပစ္ဆာဇာတဘာဝေဟိ ဥပကာရကဿ ဥပကာရကာ ဝတ္ထုခန္ဓာ အညမညပစ္စယာ ဟောန္တီတိ.

တရုအာဒီနံ ပထဝီ ဝိယ အဓိဋ္ဌာနာကာရေန ပထဝီဓာတု သေသဓာတူနံ၊ စက္ခာဒယော စ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ဥပကာရကာ စိတ္တကမ္မဿ ပဋာဒယော ဝိယ နိဿယာကာရေန ခန္ဓာဒယော တံတံနိဿယာနံ ခန္ဓာဒီနံ.

တဒဓီနဝုတ္တိတာယ အတ္တနော ဖလေန နိဿိတောတိ ယံ ကိဉ္စိ ကာရဏံ နိဿယောတိ ဝဒတိ. တတ္ထ ယော ဘုသော၊ တံ ဥပနိဿယောတိ နိဒ္ဓါရေတိ.

ပကတောတိ ဧတ္ထ ပ-ကာရော ဥပသဂ္ဂေါ၊ သော အတ္တနော ဖလဿ ဥပ္ပါဒနေ သမတ္ထဘာဝေန သုဋ္ဌုကတတံ ဒီပေတိ. တထာ စ ကတံ အတ္တနော သန္တာနေ ကတံ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အတ္တနော သန္တာနေ’’တိ. ကရဏဉ္စ ဒုဝိဓံ နိပ္ဖါဒနံ ဥပသေဝနဉ္စာတိ ဒဿေတုံ ‘‘နိပ္ဖါဒိတော ဝါ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဥပသေဝိတော ဝါတိ ဧတေန ကာယအလ္လီယာပနဝသေန ဥပဘောဂူပသေဝနံ ဝိဇာနနာဒိဝသေန အာရမ္မဏူပသေဝနဉ္စ ဒဿေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေန အနာဂတာနမ္ပိ စက္ခုသမ္ပဒါဒီနံ အာရမ္မဏူပသေဝနေန ယထာပဋိသေဝိတာနံ ပကတူပနိဿယတာ ဝုတ္တာ ဟောတိ.

ယထာ ပစ္ဆာဇာတေန ဝိနာ သန္တာနာဝိစ္ဆေဒဟေတုဘာဝံ အဂစ္ဆန္တာနံ ဓမ္မာနံ ယေ ပစ္ဆာဇာတာကာရေန ဥပကာရကာ၊ တေသံ သာ ဝိပ္ပယုတ္တာကာရာဒီဟိ ဝိသိဋ္ဌာ ဥပကာရကတာ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယတာ၊ တထာ နိဿယာရမ္မဏာကာရာဒီဟိ ဝိသိဋ္ဌာ ပုရေဇာတဘာဝေန ဝိနာ ဥပကာရကဘာဝံ အဂစ္ဆန္တာနံ ဝတ္ထာရမ္မဏာနံ ပုရေဇာတာကာရေန ဥပကာရကတာ ပုရေဇာတပစ္စယတာ၊ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ ပစ္စယာနံ ပစ္စယန္တရာကာရဝိသိဋ္ဌာ ဥပကာရကတာ ယောဇေတဗ္ဗာ.

ဂိဇ္ဈပေါတကသရီရာနံ အာဟာရာသာစေတနာ ဝိယာတိ ဧတေန မနောသဉ္စေတနာဟာရဝသေန ပဝတ္တမာနေဟိ အရူပဓမ္မေဟိ ရူပကာယဿ ဥပတ္ထမ္ဘိတဘာဝံ ဒဿေတိ. တေနေဝ ‘‘အာဟာရာသာ ဝိယာ’’တိ အဝတွာ စေတနာဂဟဏံ ကရောတိ.

ကုသလာဒိဘာဝေန အတ္တနာ သဒိသဿ ပယောဂေန ကရဏီယဿ ပုနပ္ပုနံ ကရဏံ ပဝတ္တနံ အာသေဝနဋ္ဌော၊ အတ္တသဒိသသဘာဝတာပါဒနံ ဝါသနံ ဝါ. ဂန္ထာဒီသု ပုရိမာပုရိမာဘိယောဂေါ ဝိယာတိ ပုရိမာ ပုရိမာ အာသေဝနာ ဝိယာတိ အဓိပ္ပါယော.

စိတ္တပ္ပယောဂေါ စိတ္တကိရိယာ၊ အာယူဟနန္တိ အတ္ထော. ယထာ ဟိ ကာယဝစီပယောဂေါ ဝိညတ္တိ၊ ဧဝံ စိတ္တပ္ပယောဂေါ စေတနာ. သာ တာယ ဥပ္ပန္နကိရိယတာဝိသိဋ္ဌေ သန္တာနေ သေသပစ္စယသမာဂမေ ပဝတ္တမာနာနံ ဝိပါကကဋတ္တာရူပါနမ္ပိ တေနေဝ ကိရိယဘာဝေန ဥပကာရိကာ ဟောတိ. တဿ ဟိ ကိရိယဘာဝဿ ပဝတ္တတ္တာ တေသံ ပဝတ္တိ၊ န အညထာတိ. သဟဇာတာနံ ပန တေန ဥပကာရိကာတိ ကိံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ.

နိရုဿာဟသန္တဘာဝေနာတိ ဧတေန သဥဿာဟေဟိ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မေဟိ ကုသလာကုသလေဟိ သာရမ္မဏာဒိဘာဝေန သဒိသဝိပါကဘာဝံ ဒဿေတိ. သော ဟိ ဝိပါကာနံ ပယောဂေန အသာဓေတဗ္ဗတာယ ပယောဂေန အညထာ ဝါ သေသပစ္စယေသု သိဒ္ဓေသု ကမ္မဿ ကဋတ္တာယေဝ သိဒ္ဓိတော နိရုဿာဟော သန္တဘာဝေါ ဟောတိ၊ န ကိလေသဝူပသမသန္တဘာဝေါ၊ တထာသန္တသဘာဝတောယေဝ ဘဝင်္ဂါဒယော ဒုဝိညေယျာ. ပဉ္စဒွါရေပိ ဟိ ဇဝနပ္ပဝတ္တိယာ ရူပါဒီနံ ဂဟိတတာ ဝိညာယတိ၊ အဘိနိပါတသမ္ပဋိစ္ဆနသန္တီရဏမတ္တာ ပန ဝိပါကာ ဒုဝိညေယျာယေဝ. နိရုဿာဟသန္တဘာဝါယာတိ နိရုဿာဟသန္တဘာဝတ္ထာယ. ဧတေန တပ္ပစ္စယဝတံ အဝိပါကာနမ္ပိ ဝိပါကာနုကုလံ ပဝတ္တိံ ဒဿေတိ.

သတိပိ ဇနကတ္တေ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တံ အာဟာရာနံ ပဓာနကိစ္စန္တိ အာဟ ‘‘ရူပါရူပါနံ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တေနာ’’တိ. ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တဉှိ သတိပိ ဇနကတ္တေ အရူပီနံ အာဟာရာနံ အာဟာရဇရူပသမုဋ္ဌာပကရူပါဟာရဿ စ ဟောတိ၊ အသတိပိ စတုသမုဋ္ဌာနိကရူပူပတ္ထမ္ဘကရူပါဟာရဿ၊ အသတိ ပန ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တေ အာဟာရာနံ ဇနကတ္တံ နတ္ထီတိ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တံ ပဓာနံ. ဇနယမာနောပိ ဟိ အာဟာရော အဝိစ္ဆေဒဝသေန ဥပတ္ထမ္ဘယမာနောယေဝ ဇနေတီတိ ဥပတ္ထမ္ဘနဘာဝေါ အာဟာရဘာဝေါတိ.

အဓိပတိယဋ္ဌေနာတိ ဧတ္ထ န အဓိပတိပစ္စယဓမ္မာနံ ဝိယ ပဝတ္တိနိဝါရကေ အဘိဘဝိတွာ ပဝတ္တနေန ဂရုဘာဝေါ အဓိပတိယဋ္ဌော၊ အထ ခေါ ဒဿနာဒိကိစ္စေသု စက္ခုဝိညာဏာဒီဟိ ဇီဝနေ ဇီဝန္တေဟိ သုခိတာဒိဘာဝေ သုခိတာဒီဟိ အဓိမောက္ခပဂ္ဂဟုပဋ္ဌာနာဝိက္ခေပဇာနနေသု အနညာတညဿာမီတိ ပဝတ္တိယံ အာဇာနနေ အညာတာဝီဘာဝေ စ သဒ္ဓါဒိသဟဇာတေဟီတိ ဧဝံ တံတံကိစ္စေသု စက္ခာဒိပစ္စယေဟိ စက္ခာဒီနံ အနုဝတ္တနီယတာ. တေသု တေသု ဟိ ကိစ္စေသု စက္ခာဒီနံ ဣဿရိယံ တပ္ပစ္စယာနဉ္စ တဒနုဝတ္တနေန တတ္ထ ပဝတ္တီတိ. ဣတ္ထိပုရိသိန္ဒြိယာနံ ပန ယဒိပိ လိင်္ဂါဒီဟိ အနုဝတ္တနီယတာ အတ္ထိ၊ သာ ပန န ပစ္စယဘာဝတော. ယထာ ဟိ ဇီဝိတာဟာရာ ယေသံ ပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ တေ တေသံ အနုပါလကဥပတ္ထမ္ဘကာ အတ္ထိ၊ အဝိဂတပစ္စယဘူတာ စ ဟောန္တိ၊ န ဧဝံ ဣတ္ထိပုရိသဘာဝါ လိင်္ဂါဒီနံ ကေနစိ ပကာရေန ဥပကာရကာ ဟောန္တိ၊ ကေဝလံ ပန ယထာသကေဟေဝ ပစ္စယေဟိ ပဝတ္တမာနာနံ လိင်္ဂါဒီနံ ယထာ ဣတ္ထာဒိဂ္ဂဟဏဿ ပစ္စယဘာဝေါ ဟောတိ၊ တတော အညေနာကာရေန တံသဟိတသန္တာနေ အပ္ပဝတ္တိတော လိင်္ဂါဒီဟိ အနုဝတ္တနီယတာ ဣန္ဒြိယတာ စ တေသံ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ န တေသံ ဣန္ဒြိယပစ္စယဘာဝေါ ဝုတ္တော. စက္ခာဒယော အရူပဓမ္မာနံယေဝါတိ ဧတ္ထ သုခဒုက္ခိန္ဒြိယာနိပိ စက္ခာဒိဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ.

လက္ခဏာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာနဘူတာနံ ဝိတက္ကာဒီနံ ဝိတက္ကနာဒိဝသေန အာရမ္မဏံ ဥပဂန္တွာ နိဇ္ဈာနံ ပေက္ခနံ၊ စိန္တနံ ဝါ ဝိတက္ကာဒီနံယေဝ သာဓာရဏော ဗျာပါရော ဥပနိဇ္ဈာယနဋ္ဌော. ဌပေတွာ သုခဒုက္ခဝေဒနာဒွယန္တိ သုခိန္ဒြိယဒုက္ခိန္ဒြိယဒွယံ ဌပေတွာတိ အဓိပ္ပါယော. ‘‘သဗ္ဗာနိပီ’’တိ ဝတွာ ‘‘သတ္တဈာနင်္ဂါနီ’’တိ ဝစနေန အဈာနင်္ဂါနံ ဥပေက္ခာစိတ္တေကဂ္ဂတာနံ နိဝတ္တနံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယဒိ ဧဝံ ‘‘သတ္တ ဈာနင်္ဂါနီ’’တိ ဧတေနေဝ သိဒ္ဓေ ‘‘ဌပေတွာ သုခဒုက္ခဝေဒနာဒွယ’’န္တိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ? ဝေဒနာဘေဒေသု ပဉ္စသု သုခဒုက္ခဒွယဿ ဧကန္တေန အဈာနင်္ဂတ္တဒဿနတ္ထံ ဈာနင်္ဂဋ္ဌာနေ နိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ. သတိပိ ဝါ ဈာနင်္ဂဝေါဟာရေ ဝေဒနာဘေဒဒွယဿ ဧကန္တေန ဈာနပစ္စယတ္တာဘာဝဒဿနတ္ထံ. ဥပေက္ခာစိတ္တေကဂ္ဂတာနံ ပန ယဒိပိ ဈာနပစ္စယတ္တာဘာဝေါ အတ္ထိ၊ ဈာနပစ္စယဘာဝေါ ပန န နတ္ထီတိ ‘‘သဗ္ဗာနိပိ သတ္တ ဈာနင်္ဂါနီ’’တိ ဧတ္ထ ဂဟဏံ ကတံ. တတ္ထ ‘‘သဗ္ဗာနိပီ’’တိ ဝစနံ သဗ္ဗကုသလာဒိဘေဒသင်္ဂဏှနတ္ထံ၊ န ပန သဗ္ဗစိတ္တုပ္ပါဒဂတသင်္ဂဏှနတ္ထန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ယတော တတော ဝါတိ သမ္မာ ဝါ မိစ္ဆာ ဝါတိ အတ္ထော. ဧတေ ပန ဒွေပိ ဈာနမဂ္ဂပစ္စယာ အဟေတုကစိတ္တေသု န လဗ္ဘန္တီတိ ဣဒံ အဟေတုကစိတ္တေသု န လဗ္ဘန္တိ၊ န သဟေတုကစိတ္တေသူတိ သဟေတုကစိတ္တေသု အလာဘာဘာဝဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ န အဟေတုကစိတ္တေသု လာဘာဘာဝဒဿနတ္ထန္တိ. ဧဝံ အတ္ထေ ဂယှမာနေ အဟေတုကစိတ္တေသု ကတ္ထစိ ကဿစိ လာဘော န ဝါရိတောတိ ဧတ္တကမေဝ ဝိညာယေယျ၊ န သဝိတက္ကာဟေတုကစိတ္တေသု ဈာနပစ္စယဿေဝ အလာဘာဘာဝဒဿနတ္ထံ ကတန္တိ. အဟေတုကစိတ္တေသု ဝါ လာဘာဘာဝဒဿနတ္ထေ ပန ဣမသ္မိံ ဝစနေ သဝိတက္ကာဟေတုကစိတ္တေသု ဈာနပစ္စယဿ လာဘာဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ ယေန အလာဘေန ဓမ္မသင်္ဂဏိယံ မနောဓာတုအာဒီနံ သင်္ဂဟသုညတဝါရေသု ဈာနံ န ဥဒ္ဓဋံ၊ တံ အလာဘံ သန္ဓာယ ဧသ ဈာနပစ္စယဿပိ အဟေတုကစိတ္တေသု အလာဘော ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယထာ ဟိ သဟေတုကေသု ဝိတက္ကာဒီနံ သဟဇာတေ သံကဍ္ဎိတွာ ဧကတ္တဂတဘာဝကရဏံ ဥပနိဇ္ဈာယနဗျာပါရော ဗလဝါ၊ န တထာ အဟေတုကစိတ္တေသု ဟောတိ. ဣမသ္မိံ ပန ပကရဏေ ဒုဗ္ဗလမ္ပိ ဥပနိဇ္ဈာယနံ ယဒိပိ ကိဉ္စိမတ္တမ္ပိ အတ္ထိ၊ တေန ဥပကာရကတာ ဟောတီတိ သဝိတက္ကာဟေတုကစိတ္တေသုပိ ဈာနပစ္စယော ဝုတ္တောဝ၊ တသ္မာ ယေ ဧဝံ ပဌန္တိ ‘‘န ဧတေ ပန ဒွေပိ ဈာနမဂ္ဂပစ္စယာ ယထာသင်္ချံ ဒွိပဉ္စဝိညာဏအဟေတုကစိတ္တေသု လဗ္ဘန္တီ’’တိ၊ တေသံ သော ပါဌော သုန္ဒရတရော၊ ဣမဿ ပကရဏဿာယံ အတ္ထဝဏ္ဏနာ၊ န ဓမ္မသင်္ဂဏိယာတိ.

သမံ ပကာရေဟိ ယုတ္တတာယ ဧကီဘာဝေါပဂမေန ဝိယ ဥပကာရကတာ သမ္ပယုတ္တပစ္စယတာ.

ယုတ္တာနမ္ပိ သတံ ဝိပ္ပယုတ္တဘာဝေန နာနတ္တူပဂမေန ဥပကာရကတာ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယတာ. န ဟိ ဝတ္ထုသဟဇာတပစ္ဆာဇာတဝသေန အယုတ္တာနံ ရူပါဒီနံ အာရမ္မဏာဒိဘာဝေန ဥပကာရကာနံ ဝိပ္ပယုတ္တာနံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယတာ အတ္ထီတိ. ရူပါနံ ပန ရူပေဟိ သတိပိ အဝိနိဗ္ဘောဂေ ဝိပ္ပယောဂေါယေဝ နတ္ထီတိ န တေသံ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယတာ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘စတူဟိ သမ္ပယောဂေါ စတူဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ’’တိ (ဓာတု. ၃).

ပစ္စုပ္ပန္နလက္ခဏေနာတိ ပစ္စုပ္ပန္နသဘာဝေန. တေန ‘‘အတ္ထိ မေ ပါပကမ္မံ ကတ’’န္တိ (ပါရာ. ၃၈)၊ ‘‘အတ္ထေကစ္စော ပုဂ္ဂလော အတ္တဟိတာယ ပဋိပန္နော’’တိ (ပု. ပ. မာတိကာ ၄.၂၄) စ ဧဝမာဒီသု ဝုတ္တံ နိဗ္ဗတ္တဥပလဗ္ဘမာနတာလက္ခဏံ အတ္ထိဘာဝံ နိဝါရေတိ. သတိပိ ဇနကတ္တေ ဥပတ္ထမ္ဘကပ္ပဓာနာ အတ္ထိဘာဝေန ဥပကာရကတာတိ အာဟ ‘‘ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တေနာ’’တိ. ဣဒဉ္စ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တံ ဝတ္ထာရမ္မဏသဟဇာတာဒီနံ သာဓာရဏံ အတ္ထိဘာဝေန ဥပကာရကတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

အာရမ္မဏေ ဖုသနာဒိဝသေန ဝတ္တမာနာနံ ဖဿာဒီနံ အနေကေသံ သဟဘာဝေါ နတ္ထီတိ ဧကသ္မိံ ဖဿာဒိသမုဒါယေ သတိ ဒုတိယော န ဟောတိ၊ အသတိ ပန ဟောတိ၊ တေန နတ္ထိဘာဝေန ဥပကာရကတာ နတ္ထိပစ္စယတာ. သတိပိ ပုရိမတရစိတ္တာနံ နတ္ထိဘာဝေ န တာနိ နတ္ထိဘာဝေန ဥပကာရကာနိ၊ အနန္တရမေဝ ပန အတ္တနော အတ္ထိဘာဝေန ပဝတ္တိဩကာသံ အလဘမာနာနံ နတ္ထိဘာဝေန ပဝတ္တိဩကာသံ ဒဒမာနံ ဝိယ ဥပကာရကံ ဟောတီတိ ‘‘ပဝတ္တိဩကာသဒါနေန ဥပကာရကတာ’’တိ အာဟ.

ဧတ္ထ စ အဘာဝမတ္တေန ဥပကာရကတာ ဩကာသဒါနံ နတ္ထိပစ္စယတာ၊ သဘာဝါဝိဂမေန အပ္ပဝတ္တမာနာနံ သဘာဝဝိဂမေန ဥပကာရကတာ ဝိဂတပစ္စယတာ၊ နတ္ထိတာ စ နိရောဓာနန္တရသုညတာ၊ ဝိဂတတာ နိရောဓပ္ပတ္တတာ၊ အယမေတေသံ ဝိသေသော၊ တထာ အတ္ထိတာယ သသဘာဝတော ဥပကာရကတာ အတ္ထိပစ္စယတာ၊ သဘာဝါဝိဂမေန နိရောဓဿ အပ္ပတ္တိယာ ဥပကာရကတာ အဝိဂတပစ္စယတာတိ ပစ္စယဘာဝဝိသေသော ဓမ္မာဝိသေသေပိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဓမ္မာနဉှိ သတ္တိဝိသေသံ သဗ္ဗံ ယာထာဝတော အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိတွာ တထာဂတေန စတုဝီသတိပစ္စယဝိသေသာ ဝုတ္တာတိ ဘဂဝတိ သဒ္ဓါယ ‘‘ဧဝံဝိသေသာ ဧတေ ဓမ္မာ’’တိ သုတမယဉာဏံ ဥပ္ပါဒေတွာ စိန္တာဘာဝနာမယေဟိ တဒဘိသမယာယ ယောဂေါ ကာတဗ္ဗော.

စတူသု ခန္ဓေသု ဧကဿပိ အသင်္ဂဟိတတ္တာဘာဝတော နာမဓမ္မေကဒေသတာ အနန္တရာဒီနံ နတ္ထီတိ ‘‘နာမဓမ္မာဝါ’’တိ ဝတွာ န ကေဝလံ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝေ ဘဇန္တာနံ စတုန္နံယေဝ ခန္ဓာနံ နာမတာ၊ အထ ခေါ နိဗ္ဗာနဉ္စ နာမမေဝါတိ ဒဿေန္တော ‘‘နိဗ္ဗာနဿ အသင်္ဂဟိတတ္တာ’’တိအာဒိမာဟ. ပုရေဇာတပစ္စယော ရူပေကဒေသောတိ ဧတ္ထ ဧကဒေသဝစနေန ရူပရူပတော အညံ ဝဇ္ဇေတိ၊ ရူပရူပံ ပန ကုသလတ္တိကေ အနာဂတမ္ပိ ပုရေဇာတပစ္စယဘာဝေန အညတ္ထ အာဂတမေဝ. ဝုတ္တဉှိ ‘‘အနိဒဿနအပ္ပဋိဃော ဓမ္မော အနိဒဿနအပ္ပဋိဃဿ ဓမ္မဿ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော – အာရမ္မဏပုရေဇာတံ၊ ဝတ္ထုပုရေဇာတံ. အာရမ္မဏပုရေဇာတံ ဝတ္ထုံ ဣတ္ထိန္ဒြိယံ ပုရိသိန္ဒြိယံ အာပေါဓာတုံ ကဗဠီကာရံ အာဟာရံ အနိစ္စတော။ပေ။ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၂၂.၃၉).

ပစ္စယုဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပစ္စယနိဒ္ဒေသော

၁. ဟေတုပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁. ယော ဟေတုပစ္စယောတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌော၊ သော ဧဝံ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဧတေန ဟေတုသင်္ခါတဿ ပစ္စယဓမ္မဿ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကတံသမုဋ္ဌာနရူပသင်္ခါတာနံ ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယဘာဝေါ ဟေတုပစ္စယောတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌောတိ. ယော ပန ဟေတုဘာဝေန ယထာဝုတ္တော ပစ္စယဓမ္မော ယထာဝုတ္တာနံ ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ပစ္စယော ဟောတိ၊ သော ဟေတုပစ္စယောတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ. ဥဘယထာပိ ဟေတုဘာဝေန ဥပကာရကတာ ဟေတုပစ္စယောတိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဒဿိတံ ဟောတိ. ဧသ နယော သေသပစ္စယေသုပိ. ဥပကာရကတာ ပန ဓမ္မသဘာဝေါ ဧဝ၊ န ဓမ္မတော အညာ အတ္ထီတိ. တထာ တထာ ဥပကာရကံ တံ တံ ဓမ္မံ ဒဿေန္တော ဟိ ဘဂဝါ တံ တံ ဥပကာရကတံ ဒဿေတီတိ.

ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနန္တိ ဧတ္ထ ပဌမော ဟေတု-သဒ္ဒေါ ပစ္စတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော ပစ္စယနိဒ္ဒေသော. တေန ဧတဿ ဟေတုဘာဝေန ဥပကာရကတာ ဟေတုပစ္စယတာတိ ဒဿေတိ. ဒုတိယော ပစ္စယုပ္ပန္နဝိသေသနံ. တေန န ယေသံ ကေသဉ္စိ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဟေတုပစ္စယဘာဝေန ပစ္စယော ဟောတိ၊ အထ ခေါ ဟေတုနာ သမ္ပယုတ္တာနမေဝါတိ ဒဿေတိ. နနု စ သမ္ပယုတ္တသဒ္ဒဿ သာပေက္ခတ္တာ ဒုတိယေ ဟေတုသဒ္ဒေ အဝိဇ္ဇမာနေပိ အညဿ အပေက္ခိတဗ္ဗဿ အနိဒ္ဒိဋ္ဌတ္တာ အတ္တနာဝ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ အယမတ္ထော ဝိညာယတီတိ? နာယံ ဧကန္တော. ဟေတုသဒ္ဒေါ ဟိ ပစ္စတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော ‘‘ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧတ္ထေဝ ဗျာဝဋော ယဒါ ဂယှတိ၊ တဒါ သမ္ပယုတ္တဝိသေသနံ န ဟောတီတိ သမ္ပယုတ္တာ အဝိသိဋ္ဌာ ယေ ကေစိ ဂဟိတာ ဘဝေယျုန္တိ ဧဝံ သမ္ပယုတ္တသဒ္ဒေန အတ္တနိ ဧဝ ဗျာဝဋေန ဟေတုသဒ္ဒေန ဝိသေသနေန ဝိနာ ယေသံ ကေသဉ္စိ သမ္ပယုတ္တာနံ ဂဟဏံ ဟောတီတိ တံ သန္ဓာယ ‘‘အထာပိ။ပေ။ အတ္ထော ဘဝေယျာ’’တိ အာဟ. နနု ယထာ ‘‘အရူပိနော အာဟာရာ သမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာန’’န္တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၅)၊ ‘‘အရူပိနော ဣန္ဒြိယာ သမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၆) စ ဝုတ္တေ ဒုတိယေန အာဟာရဂ္ဂဟဏေန ဣန္ဒြိယဂ္ဂဟဏေန စ ဝိနာပိ အာဟာရိန္ဒြိယသမ္ပယုတ္တကာဝ ဂယှန္တိ၊ ဧဝမိဓာပိ သိယာတိ? န၊ အာဟာရိန္ဒြိယာသမ္ပယုတ္တဿ အဘာဝတော. ဝဇ္ဇေတဗ္ဗာဘာဝတော ဟိ တတ္ထ ဒုတိယအာဟာရိန္ဒြိယဂ္ဂဟဏေ အသတိပိ တံသမ္ပယုတ္တကာဝ ဂယှန္တီတိ တံ န ကတံ၊ ဣဓ ပန ဝဇ္ဇေတဗ္ဗံ အတ္ထီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဒုတိယံ ဟေတုဂ္ဂဟဏန္တိ.

ဧဝမ္ပိ ဟေတူ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနန္တိ ဧတ္ထ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ သော ဧဝ သမ္ပယုတ္တကဟေတူတိ ဝိသေသနဿ အကတတ္တာ ယော ကောစိ ဟေတု ယဿ ကဿစိ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ၊ ပစ္စတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌဿေဝ ဟေတုဿ ပုန သမ္ပယုတ္တဝိသေသနဘာဝေန ဝုတ္တတ္တာ၊ ဧတဒတ္ထမေဝ စ ဝိနာပိ ဒုတိယေန ဟေတုသဒ္ဒေန ဟေတုသမ္ပယုတ္တဘာဝေ သိဒ္ဓေပိ တဿ ဂဟဏံ ကတံ. အထ ဝါ အသတိ ဒုတိယေ ဟေတုသဒ္ဒေ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော၊ န ပန ဟေတူနန္တိ ဧဝမ္ပိ ဂဟဏံ သိယာတိ တန္နိဝါရဏတ္ထံ သော ဝုတ္တော၊ တေန ဟေတုသမ္ပယုတ္တဘာဝံ ယေ လဘန္တိ၊ တေသံ သဗ္ဗေသံ ဟေတူနံ အညေသမ္ပိ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယောတိ ဒဿိတံ ဟောတိ. ယသ္မာ ပန ဟေတုဈာနမဂ္ဂါ ပတိဋ္ဌာမတ္တာဒိဘာဝေန နိရပေက္ခာ၊ န အာဟာရိန္ဒြိယာ ဝိယ သာပေက္ခာ ဧဝ၊ တသ္မာ ဧတေသွေဝ ဒုတိယံ ဟေတာဒိဂ္ဂဟဏံ ကတံ. အာဟာရိန္ဒြိယာ ပန အာဟရိတဗ္ဗဣသိတဗ္ဗာပေက္ခာ ဧဝ၊ တသ္မာ တေ ဝိနာပိ ဒုတိယေန အာဟာရိန္ဒြိယဂ္ဂဟဏေန အတ္တနာ ဧဝ အာဟရိတဗ္ဗေ စ ဣသိတဗ္ဗေ စ အာဟာရိန္ဒြိယဘူတေ အညေ စ သမ္ပယုတ္တကေ ပရိစ္ဆိန္ဒန္တီတိ တံ တတ္ထ န ကတံ၊ ဣဓ စ ဒုတိယေန ဟေတုဂ္ဂဟဏေန ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ဟေတုနာ ပစ္စယဘူတေနေဝ သမ္ပယုတ္တာနံ ဟေတူနံ အညေသဉ္စ ပရိစ္ဆိန္နတ္တာ ပုန ဝိသေသနကိစ္စံ နတ္ထီတိ ပဉှာဝါရေ ‘‘ကုသလာ ဟေတူ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာန’’န္တိအာဒီသု (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၀၁) ဒုတိယံ ဟေတုဂ္ဂဟဏံ န ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဿ အပါကဋတ္တာတိ တံ-သဒ္ဒေါ ပုရိမဝစနာပေက္ခော ဝုတ္တဿေဝ နိဒ္ဒေသော ‘‘ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိအာဒီသု (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၂) ပုရိမဝစနေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗေ ပါကဋီဘူတေ ဧဝ ပဝတ္တတိ. ဧတ္ထ စ ပစ္စတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌော ဟေတုသဒ္ဒေါ ‘‘ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧတ္ထ ဗျာဝဋော သမ္ပယုတ္တသဒ္ဒေန ဝိယ တံ-သဒ္ဒေနပိ အနပေက္ခနီယော အညော စ ကောစိ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗပ္ပကာသကော ဝုတ္တော နတ္ထိ၊ တသ္မာ ‘‘တံသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ စ န ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော.

‘‘ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ ဣမိနာ ပန ပစ္စယုပ္ပန္နဝစနေန အသမတ္တေန ပစ္စယုပ္ပန္နဝစနန္တရာပေက္ခေန ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တေန တံ-သဒ္ဒေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ ပါကဋီကတံ၊ တေန ‘‘တံသမုဋ္ဌာနာန’’န္တိ ဧတ္ထ တံဂဟဏံ ကတန္တိ. ကိံ ပန တသ္မိံ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကသဒ္ဒေ တံ-သဒ္ဒေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ ပါကဋီဘူတန္တိ? ယေဟိ ဟေတူဟိ သမ္ပယုတ္တာ ‘‘ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာ’’တိ ဝုတ္တာ၊ တေ ဟေတူ စေဝ သမ္ပယုတ္တကဝိသေသနဘူတာ တဗ္ဗိသေသိတာ စ ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာ. တေနာဟ ‘‘တေ ဟေတူ စေဝါ’’တိအာဒိ. အညထာ ‘‘တေ ဟေတူ စေဝါ’’တိ ဧတဿ ပစ္စတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌေန ဟေတုသဒ္ဒေန သမ္ဗန္ဓေ သတိ ယထာ ဣဓ တေနေဝ တံ-သဒ္ဒေန နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗာ ပါကဋာ၊ ဧဝံ ပုဗ္ဗေပိ ဘဝိတုံ အရဟန္တီတိ ‘‘နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗဿ အပါကဋတ္တာ ‘တံသမ္ပယုတ္တကာန’န္တိ န ဝုတ္တ’’န္တိ ဣဒံ န ယုဇ္ဇေယျာတိ. ဒုဝိဓမ္ပိ ဝါ ဟေတုဂ္ဂဟဏံ အပနေတွာ တံသဒ္ဒဝစနီယတံ စောဒေတိ ပရိဟရတိ စ. တံသမုဋ္ဌာနာနန္တိ စ ဟေတုသမုဋ္ဌာနာနန္တိ ယုတ္တံ. ဟေတူ ဟိ ပစ္စယာတိ.

စိတ္တဇရူပံ အဇနယမာနာပီတိ ပိ-သဒ္ဒေန ဇနယမာနာပိ. ယဒိ ‘‘စိတ္တသမုဋ္ဌာနာန’’န္တိ ဝစနေန ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ကဋတ္တာရူပဿ အဂ္ဂဟဏတော တံ န ဝုတ္တံ၊ သဟဇာတပစ္စယဝိဘင်္ဂေ စိတ္တစေတသိကာနံ တဿ ကဋတ္တာရူပဿ ပစ္စယဘာဝေါ န ဝုတ္တော ဘဝေယျ. ယဒိ စ တတ္ထ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ ပစ္စယဘာဝေန တံသမာနလက္ခဏာနံ ကဋတ္တာရူပါနမ္ပိ ပစ္စယဘာဝေါ နိဒဿိတော၊ ဧဝမိဓာပိ ဘဝိတဗ္ဗံ. ‘‘စိတ္တသမုဋ္ဌာနာန’’န္တိ ပန အဝတွာ ‘‘တံသမုဋ္ဌာနာန’’န္တိ ဝစနံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ သဗ္ဗစိတ္တစေတသိကသမုဋ္ဌာနတာဒဿနတ္ထံ. ဧဝံပကာရေန ဟိ တံသမုဋ္ဌာနဝစနေန တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တံ သမုဋ္ဌာနဝစနံ ဝိသေသိတံ ဟောတိ. နနု ‘‘စိတ္တစေတသိကာ ဓမ္မာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာန’’န္တိ ဝစနေန စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနံ စိတ္တစေတသိကသမုဋ္ဌာနတာ ဝုတ္တာတိ? န ဝုတ္တာ. စိတ္တစေတသိကာနံ ပစ္စယဘာဝေါ ဧဝ ဟိ တတ္ထ ဝုတ္တောတိ.

စိတ္တပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာယာတိ ဧတေနေဝ ဟေတုအာဒိပဋိဗဒ္ဓတဉ္စ ဒဿေတိ. ‘‘ယဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စေတေတိ၊ ယဉ္စ ပကပ္ပေတိ၊ ယဉ္စ အနုသေတိ၊ အာရမ္မဏမေတံ ဟောတိ၊ ဝိညာဏဿ ဌိတိယာ အာရမ္မဏေ သတိ ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿ ဟောတိ၊ တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ ဝိညာဏေ ဝိရုဠှေ နာမရူပဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတိ၊ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတန’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၃၉) ဣမသ္မိမ္ပိ သုတ္တေ ပဋိသန္ဓိနာမရူပဿ ဝိညာဏပစ္စယတာ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘တသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ’’တိအာဒိ.

ပုရိမတရသိဒ္ဓါယ ပထဝိယာ ဗီဇပတိဋ္ဌာနံ ဝိယ ပုရိမတရသိဒ္ဓေ ကမ္မေ တန္နိဗ္ဗတ္တဿေဝ ဝိညာဏဗီဇဿ ပတိဋ္ဌာနံ ကမ္မဿ ကဋတ္တာ ဥပ္ပတ္တီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေနာဟ – ‘‘ကမ္မံ ခေတ္တံ၊ ဝိညာဏံ ဗီဇ’’န္တိ. ကဿ ပန တံ ခေတ္တံ ဗီဇဉ္စာတိ? နာမရူပင်္ကုရဿ.

အယဉ္စ ပနတ္ထောတိ ပဋိသန္ဓိယံ ကမ္မဇရူပါနံ စိတ္တပဋိဗဒ္ဓဝုတ္တိတာ. ဩကာသဝသေနေဝါတိ နာမရူပေါကာသဝသေနေဝ. သော ဟိ တဿ အတ္ထဿ ဩကာသောတိ. ဝတ္ထုရူပမတ္တမ္ပီတိ ဝဒန္တော ဝတ္ထုရူပဿ ဥပတ္ထမ္ဘကာနံ သေသရူပါနမ္ပိ တဒုပတ္ထမ္ဘကဘာဝေနေဝ အရူပဓမ္မာနံ ပစ္စယဘာဝံ ဒဿေတိ၊ သဟဘဝနမတ္တံ ဝါ. တတ္ထ ကာယဘာဝါဒိကလာပါနံ ကတ္ထစိ အဘာဝတော ကတ္ထစိ အဘာဝါဘာဝတော ‘‘ဝတ္ထုရူပမတ္တမ္ပိ ဝိနာ’’တိ အာဟ. သဿာမိကေတိ ဧတဿေဝ ဝိသေသနတ္ထံ ‘‘သရာဇကေ’’တိ ဝုတ္တံ.

ပဝတ္တိယံ ကဋတ္တာရူပါဒီနံ ပစ္စယဘာဝပဋိဗာဟနတောတိ ဣဒံ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု တေသံ ပစ္စယဘာဝပ္ပသင်္ဂေါယေဝ နတ္ထိ ‘‘ဟေတူ သဟဇာတာန’’န္တိ (ပဋ္ဌာ. အဋ္ဌ. ၁.၁) ဝစနတော. န ဟိ ယေသံ ဟေတူ သဟဇာတပစ္စယော န ဟောန္တိ၊ တာနိ ဟေတုသဟဇာတာနိ နာမ ဟောန္တိ. ယဒိ သိယုံ၊ ‘‘ကုသလံ ဓမ္မံ သဟဇာတော အဗျာကတော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ န ဟေတုပစ္စယာ’’တိအာဒိ စ လဗ္ဘေယျ၊ န ပန လဗ္ဘတိ၊ တသ္မာ န တာနိ ဟေတုသဟဇာတာနီတိ? သစ္စမေတံ၊ ယော ပန ဟေတူဟိ သမာနကာလုပ္ပတ္တိမတ္တံ ဂဟေတွာ ဟေတုသဟဇာတဘာဝံ မညေယျ၊ တဿာယံ ပသင်္ဂေါ အတ္ထီတိ ဣဒံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဘဂဝါ ပန ဝစနာနံ လဟုဂရုဘာဝံ န ဂဏေတိ၊ ဗောဓနေယျာနံ ပန အဇ္ဈာသယာနုရူပတော ဓမ္မသဘာဝံ အဝိလောမေန္တော တထာ တထာ ဒေသနံ နိယာမေတီတိ န ကတ္ထစိ အက္ခရာနံ ဗဟုတာ ဝါ အပ္ပတာ ဝါ စောဒေတဗ္ဗာတိ.

ဟေတုပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. အာရမ္မဏပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂. ဥပ္ပဇ္ဇနက္ခဏေယေဝါတိ ဧတေန ဝတ္တမာနက္ခဏေကဒေသေန သဗ္ဗံ ဝတ္တမာနက္ခဏံ ဂယှတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န ဟိ ဥပ္ပဇ္ဇနက္ခဏေယေဝ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ရူပါဒီနိ အာရမ္မဏပစ္စယော၊ အထ ခေါ သဗ္ဗသ္မိံ ဝတ္တမာနက္ခဏေတိ. တေန အာလမ္ဗိယမာနာနမ္ပိ ရူပါဒီနံ စက္ခုဝိညာဏာဒိဝတ္တမာနတာယ ပုရေ ပစ္ဆာ စ ဝိဇ္ဇမာနာနံ အာရမ္မဏပစ္စယတ္တာဘာဝံ ဒဿေတိ၊ ကော ပန ဝါဒေါ အနာလမ္ဗိယမာနာနံ. န ဧကတော ဟောန္တီတိ နီလာဒီနိ သဗ္ဗရူပါနိ သဟ န ဟောန္တိ၊ တထာ သဒ္ဒါဒယောပီတိ အတ္ထော. ‘‘ယံ ယ’’န္တိ ဟိ ဝစနံ ရူပါဒီနိ ဘိန္ဒတီတိ. တတ္ထ ပုရိမေနတ္ထေန ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝစနေန အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝလက္ခဏဒီပနတ္ထံ ‘‘ယံ ယံ ဓမ္မ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေတိ၊ ပစ္ဆိမေန ‘‘ယံ ယ’’န္တိ ဝစနေန ရူပါဒိဘေဒဒီပနတ္ထန္တိ. ‘‘ယံ ယံ ဝါ ပနာရဗ္ဘာ’’တိ ဧတဿ ဝဏ္ဏနာယံ ဒဿိတသဗ္ဗာရမ္မဏာဒိဝသေန ဝါ ဣဓာပိ အတ္ထော ဂဟေတဗ္ဗောတိ.

ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ယထာ နဒီပဗ္ဗတာနံ သန္ဒနံ ဌာနဉ္စ ပဝတ္တံ အဝိရတံ အဝိစ္ဆိန္နန္တိ သန္ဒန္တိ တိဋ္ဌန္တီတိ ဝတ္တမာနဝစနံ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ ‘‘ယေ ယေ ဓမ္မာ’’တိ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာနံ သဗ္ဗသင်္ဂဟသမုဒါယဝသေန ဂဟိတတ္တာ တေသံ ဥပ္ပဇ္ဇနံ ပဝတ္တနံ အဝိရတန္တိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဝတ္တမာနဝစနံ ဝုတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဣမေ ပန န ဟေတာဒိပစ္စယာ သဗ္ဗေပိ အတီတာနာဂတာနံ ဟောန္တိ. န ဟိ အတီတော စ အနာဂတော စ အတ္ထိ၊ ယဿေတေ ပစ္စယာ သိယုံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ အတီတတ္တိကေ အတီတာနာဂတာနံ န ကောစိ ပစ္စယော ဝုတ္တော၊ တသ္မာ ဣဓာပိ ‘‘ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ ဝစနေန ယေသံ ရူပါဒယော အာရမ္မဏဓမ္မာ အာရမ္မဏပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ တေ ပစ္စုပ္ပန္နာဝ ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တေသု ဟိ ဒဿိတေသု အတီတာနာဂတေသု တံတံပစ္စယာ အဟေသုံ ဘဝိဿန္တိ စာတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော ဟောတိ၊ န ပန တံတံပစ္စယဝန္တတာ. ပစ္စယဝန္တော ဟိ ပစ္စုပ္ပန္နာယေဝါတိ.

ဧတ္ထ စ ‘‘ယံ ယံ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘာ’’တိ ဧကဝစနနိဒ္ဒေသံ ကတွာ ပုန ‘‘တေ တေ ဓမ္မာ’’တိ ဗဟုဝစနနိဒ္ဒေသော ‘‘ယံ ယ’’န္တိ ဝုတ္တဿ အာရမ္မဏဓမ္မဿ အနေကဘာဝေါပိ အတ္ထီတိ ဒဿနတ္ထော. စတ္တာရော ဟိ ခန္ဓာ သဟေဝ အာရမ္မဏပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ တေ သဗ္ဗေပိ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇမာနမ္ပိ တေသု ဧကေကံ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ န န ဟောတိ၊ တသ္မာ ဝေဒနာဒီသု ဖဿာဒီသု စ ဧကေကဿပိ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘‘ယံ ယ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ သဗ္ဗေသံ ဧကစိတ္တုပ္ပါဒပရိယာပန္နာနံ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝဒဿနတ္ထံ ‘‘တေ တေ’’တိ. တတ္ထ ယော စ ရူပါဒိကော ဧကေကောဝ ယံယံ-သဒ္ဒေန ဝုတ္တော၊ ယေ စ အနေကေ ဖဿာဒယော ဧကေကဝသေန ယံယံ-သဒ္ဒေန ဝုတ္တာ၊ တေ သဗ္ဗေ ဂဟေတွာ ‘‘တေ တေ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ ယသ္မိံ ကာလေ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တသ္မိံ ကာလေ နီလာဒီသု စိတ္တုပ္ပါဒေသု စ ဧကေကမေဝ အာရဗ္ဘ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘ယံ ယ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တေ ပန အာလမ္ဗိယမာနာ ရူပါရမ္မဏဓမ္မာ စ အနေကေ၊ တထာ သဒ္ဒါဒိအာရမ္မဏဓမ္မာ စာတိ ဒဿနတ္ထံ ‘‘တေ တေ’’တိ.

နိဗ္ဗာနာရမ္မဏံ ကာမာဝစရရူပါဝစရကုသလဿ အပရိယာပန္နတော ကုသလဝိပါကဿ ကာမာဝစရရူပါဝစရကိရိယဿ စာတိ ဣမေသံ ဆန္နံ ရာသီနံ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတီတိ ဣဒံ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန ခန္ဓပဋိဗဒ္ဓါနုဿရဏကာလေ နိဗ္ဗာနမ္ပိ ရူပါဝစရကုသလကိရိယာနံ အာရမ္မဏံ ဟောတီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တံ. ဧဝံ သတိ ယထာ ‘‘အပ္ပမာဏာ ခန္ဓာ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၂.၅၈) ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ ‘‘နိဗ္ဗာန’’န္တိ စ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ န စ တံ ဝုတ္တံ. န ဟိ နိဗ္ဗာနံ ပုဗ္ဗေ နိဝုဋ္ဌံ အသင်္ခတတ္တာ၊ န စ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန ပုဗ္ဗေ နိဝုဋ္ဌေသု အပ္ပမာဏက္ခန္ဓေသု ဉာတေသု နိဗ္ဗာနဇာနနေ န တေန ပယောဇနံ အတ္ထိ. ယထာ ဟိ စေတောပရိယဉာဏံ စိတ္တံ ဝိဘာဝေန္တမေဝ စိတ္တာရမ္မဏဇာနနဿ ကာမာဝစရဿ ပစ္စယော ဟောတိ၊ ဧဝမိဒမ္ပိ အပ္ပမာဏက္ခန္ဓေ ဝိဘာဝေန္တမေဝ တဒါရမ္မဏဇာနနဿ ကာမာဝစရဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ. ဒိဋ္ဌနိဗ္ဗာနောယေဝ စ ပုဗ္ဗေ နိဝုဋ္ဌေ အပ္ပမာဏက္ခန္ဓေ အနုဿရတိ၊ တေန ယထာဒိဋ္ဌမေဝ နိဗ္ဗာနံ တေသံ ခန္ဓာနံ အာရမ္မဏန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ န ပန ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏေန တဒါရမ္မဏဝိဘာဝနံ ကာတဗ္ဗံ. ဝိဘူတမေဝ ဟိ တံ တဿာတိ. ဧဝံ အနာဂတံသဉာဏေပိ ယထာရဟံ ယောဇေတဗ္ဗံ၊ တသ္မာ နိဗ္ဗာနံ န ကဿစိ ရူပါဝစရဿ အာရမ္မဏန္တိ ‘‘စတုန္နံ ရာသီန’’န္တိ ဝတ္တုံ ယုတ္တံ.

အာရမ္မဏပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. အဓိပတိပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၃. ဓုရန္တိ ဓုရဂ္ဂါဟံ. ဇေဋ္ဌကန္တိ သေဋ္ဌံ. ဆန္ဒာဓိပတိ ဆန္ဒသမ္ပယုတ္တကာနန္တိ ဧတ္ထ ပုရိမဆန္ဒဿ သမာနရူပေန တဒနန္တရံ နိဒ္ဒိဋ္ဌေန တံသမ္ဗန္ဓေန ဆန္ဒသဒ္ဒေနေဝ ပစ္စယဘူတဿ ဆန္ဒဿ သမ္ပယုတ္တကဝိသေသနဘာဝေါ ဒဿိတော ဟောတီတိ ‘‘ဆန္ဒာဓိပတိ သမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ဆန္ဒသမ္ပယုတ္တကာန’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧသ နယော ဣတရေသုပိ.

ဂရုကာရစိတ္တီကာရဝသေန ဝါတိ ကုသလာဗျာကတာနံ ပဝတ္တိံ ဒဿေတိ. အလဒ္ဓံ လဒ္ဓဗ္ဗံ၊ လဒ္ဓံ အဝိဇဟိတဗ္ဗံ. ယေန ဝါ ဝိနာ န ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တံ လဒ္ဓဗ္ဗံ၊ တဿေဝတ္ထော အဝိဇဟိတဗ္ဗန္တိ. အနဝညာတန္တိ အဝညာတမ္ပိ အဒေါသဒဿိတာယ အဿာဒနေန အနဝညာတံ ကတွာ.

မိစ္ဆတ္တနိယတာ အပ္ပနာသဒိသာ မဟာဗလာ ဝိနာ အဓိပတိနာ နုပ္ပဇ္ဇန္တီတိ ‘‘ဧကန္တေနေဝါ’’တိ အာဟ. ကမ္မကိလေသာဝရဏဘူတာ စ တေ သဂ္ဂါဝရဏာ စ မဂ္ဂါဝရဏာ စ ပစ္စက္ခသဂ္ဂါနံ ကာမာဝစရဒေဝါနမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ န အရဟန္တိ၊ ကော ပန ဝါဒေါ ရူပါရူပီနန္တိ.

ကာမာဝစရာဒိဘေဒတော ပန တိဝိဓော ကိရိယာရမ္မဏာဓိပတိ လောဘသဟဂတာကုသလဿေဝ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော ဟောတီတိ ဣဒံ ပရသန္တာနဂတာနံ သာရမ္မဏဓမ္မာနံ ‘‘အဇ္ဈတ္တာရမ္မဏော ဓမ္မော ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏဿ ဓမ္မဿ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧတဿ အဘာဝတော ‘‘ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏော ဓမ္မော ဗဟိဒ္ဓါရမ္မဏဿာ’’တိ ဧတ္ထ စ အာရမ္မဏာဓိပတိနော အနုဒ္ဓဋတ္တာ အဓိပတိပစ္စယတာ နတ္ထီတိ ဝိညာယမာနေပိ ‘‘ဗဟိဒ္ဓါ ခန္ဓေ ဂရုံ ကတွာ အဿာဒေတီ’’တိအာဒိဝစနံ (ပဋ္ဌာ. ၂.၂၀.၃၁) နိဿာယ အရဟတော ကိရိယဓမ္မာ ပုထုဇ္ဇနာဒီဟိ ဂရုံ ကတွာ အဿာဒိယန္တီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘သနိဒဿနသပ္ပဋိဃာ ခန္ဓာ’’တိအာဒီသု (ပဋ္ဌာ. ၂.၂၂.၃၀) ဝိယ ခန္ဓသဒ္ဒေါ ရူပေ ဧဝ ဘဝိတုံ အရဟတီတိ ဝိစာရိတမေတံ. ပုထုဇ္ဇနာဒိကာလေ ဝါ အနာဂတေ ကိရိယဓမ္မေ ဂရုံ ကတွာ အဿာဒနံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ‘‘နေဝဝိပါကနဝိပါကဓမ္မဓမ္မေ ခန္ဓေ ဂရုံ ကတွာ အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတီ’’တိအာဒိဝစနတော (ပဋ္ဌာ. ၁.၃.၉၆) ကိရိယဓမ္မာ ရာဂဒိဋ္ဌီနံ အဓိပတိပစ္စယော ဟောန္တေဝ၊ တေ စ ‘‘အတီတာရမ္မဏေ အနာဂတေ ခန္ဓေ ဂရုံ ကတွာ အဿာဒေတီ’’တိအာဒိဝစနတော (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၉.၂၃) အနာဂတာ တေဘူမကာပိ အဓိပတိပစ္စယော ဟောန္တီတိ. အာဝဇ္ဇနကိရိယသဗ္ဘာဝတော ပန ဣဒမ္ပိ ဝိစာရေတဗ္ဗံ.

အဓိပတိပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. အနန္တရပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၄. ယထာ ဩကာသဒါနဝိသေသဘာဝေန နတ္ထိဝိဂတာ ဝုတ္တာ၊ န ဧဝံ အနန္တရသမနန္တရာ၊ ဧတေ ပန စိတ္တနိယာမဟေတုဝိသေသဘာဝေန ဝုတ္တာ၊ တသ္မာ တံ စိတ္တနိယာမဟေတုဝိသေသဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘စက္ခုဝိညာဏဓာတူ’’တိအာဒိနာ ဓာတုဝသေန ကုသလာဒိဝသေန စ နိဒ္ဒေသမာဟ. တတ္ထ ‘‘မနောဝိညာဏဓာတု မနောဝိညာဏဓာတုယာ’’တိ ဝုတ္တေ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဝိသေသော န ဝိညာယတီတိ ‘‘ပုရိမာ ပုရိမာ ပစ္ဆိမာယ ပစ္ဆိမာယာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. တထာ စ သတိ ဓာတုဝိသေသေန စိတ္တဝိသေသေ ဒဿနံ ယံ ကာတုံ အာရဒ္ဓေါ၊ တံ ဝေါစ္ဆိဇ္ဇေယျ. ‘‘မနောဝိညာဏဓာတု မနောဓာတုယာ’’တိ ဣဒမ္ပိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ နိယာမာဘာဝတော၊ ‘‘မနောဓာတု စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ’’တိ စ တထေဝ န သက္ကာ. န ဟိ မနောဓာတု စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာယေဝ အနန္တရပစ္စယောတိ နိယာမော အတ္ထိ၊ တသ္မာ ပါကဋာ ပဉ္စဝိညာဏဓာတုယော အာဒိံ ကတွာ ယာဝ ဓာတုဝိသေသနိယာမော အတ္ထိ၊ တာဝ နိဒဿနေန နယံ ဒဿေတွာ ပုန နိရဝသေသဒဿနတ္ထံ ‘‘ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ’’တိအာဒိမာဟ. သဒိသကုသလာနန္တိ ဝေဒနာယ ဝါ ဟေတူဟိ ဝါ သဒိသကုသလာနံ အနုရူပကုသလာနန္တိ ဝါ အတ္ထော. တေန ဘူမိဘိန္နာနမ္ပိ ပစ္စယဘာဝေါ ဝုတ္တော ဟောတိ. ဘဝင်္ဂဂ္ဂဟဏေန ကုသလာကုသလမူလကေသု စုတိပိ ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ အဗျာကတမူလကေ တဒါရမ္မဏမ္ပိ.

ကာမာဝစရကိရိယာဝဇ္ဇနဿာတိ ကာမာဝစရကိရိယာယ အာဝဇ္ဇနဿာတိ အာဝဇ္ဇနဂ္ဂဟဏေန ကာမာဝစရကိရိယံ ဝိသေသေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကာမာဝစရဝိပါကော ကာမာဝစရကိရိယရာသိဿ စ အနန္တရပစ္စယော ဟောတိ၊ ဟောန္တော စ အာဝဇ္ဇနဿေဝါတိ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော. အာဝဇ္ဇနဂ္ဂဟဏေနေဝ စေတ္ထ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနမ္ပိ ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

အနန္တရပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. သဟဇာတပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၆. ‘‘အညမညဿာတိ အညော အညဿာ’’တိ ပေါရာဏပါဌော. ပါဠိယံ ပန ‘‘အညမညံ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧတ္ထ ဝုတ္တဿ ‘‘အညမည’’န္တိ ဣမဿ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော၊ န အဝုတ္တဿ ‘‘အညမညဿာ’’တိ ဣမဿ၊ န စ သမာနတ္ထဿပိ သဒ္ဒန္တရဿ အတ္ထေ ဝုတ္တေ သဒ္ဒန္တရဿ အတ္ထော ဝုတ္တော ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘အညမညန္တိ အညော အညဿာ’’တိ ပဌန္တိ. ဩက္ကန္တီတိ ပဉ္စဝေါကာရပဋိသန္ဓိယေဝ ဝုစ္စတိ၊ န ဣတရာတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ’’တိ. ရူပိနော ဓမ္မာ အရူပီနံ ဓမ္မာနန္တိ ဣဒံ ယဒိပိ ပုဗ္ဗေ ‘‘ဩက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တထာပိ န တေန ခဏန္တရေ ပစ္စယဘာဝေါ ရူပီနံ နိဝါရိတောတိ တန္နိဝါရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ. ကဉ္စိ ကာလေတိ ကေစိ ကိသ္မိဉ္စိ ကာလေတိ ဝါ အတ္ထော. တေန ရူပိနော ဓမ္မာ ကေစိ ဝတ္ထုဘူတာ ကိသ္မိဉ္စိ ပဋိသန္ဓိကာလေတိ ရူပန္တရာနံ ဝတ္ထုဿ စ ကာလန္တရေ အရူပီနံ သဟဇာတပစ္စယံ ပုဗ္ဗေ အနိဝါရိတံ နိဝါရေတိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘ကဉ္စိ ကာလ’’န္တိ ဝါ ‘‘ကိသ္မိဉ္စိ ကာလေ’’တိ ဝါ ဝတ္တဗ္ဗေ ဝိဘတ္တိဝိပလ္လာသော ကတော. တေန ဟိ ‘‘ကဉ္စီ’’တိ ဥပယောဂေကဝစနံ ‘‘ရူပိနော ဓမ္မာ’’တိ ဧတေန သဟ သမ္ဗန္ဓေန ပစ္စတ္တဗဟုဝစနဿ အာဒေသော၊ ‘‘ကာလေ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓေန ဘုမ္မေကဝစနဿာတိ ဝိညာယတိ. ပုရိမေန စ ‘‘ဧကော ခန္ဓော ဝတ္ထု စ တိဏ္ဏန္နံ ခန္ဓာန’’န္တိအာဒိနာ နာမသဟိတဿေဝ ဝတ္ထုဿ ‘‘နာမဿ ပစ္စယော’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတ္တေ အာပန္နေ ဧတေန ကေဝလဿေဝ တထာ ဝတ္တဗ္ဗတံ ဒဿေတိ.

တယော န အညမညဝသေနာတိ လဗ္ဘမာနေပိ ကတ္ထစိ အညမညသဟဇာတပစ္စယဘာဝေ ဝစနေန အသင်္ဂဟိတတ္တာ တဿ ဧဝံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. စတုသမုဋ္ဌာနိကဿ ရူပဿ ဧကဒေသဘူတေ ကမ္မသမုဋ္ဌာနရူပေ သမုဒါယေကဒေသဝသေန သာမိဝစနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ နိဒ္ဓါရဏေ ဝါ.

သဟဇာတပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. နိဿယပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၈. နိဿယပစ္စယနိဒ္ဒေသေ ‘‘ရူပိနော ဓမ္မာ အရူပီနံ ဓမ္မာနံ ကိသ္မိဉ္စိ ကာလေ’’တိ ဣဒံ န လဗ္ဘတိ. ယံ ပနေတ္ထ လဗ္ဘတိ ‘‘ရူပိနော ဓမ္မာ ကေစီ’’တိ၊ တတ္ထ တေ ဧဝ ဓမ္မေ ဒဿေတုံ ‘‘စက္ခာယတန’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တန္တိ. ‘‘ဝတ္ထုရူပံ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ’’တိ ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဌပေတွာ အာရုပ္ပဝိပါက’’န္တိ ဣဒံ န ဝတ္တဗ္ဗန္တိ စေ? န၊ ‘‘တေဘူမကဝိပါကဿာ’’တိ ဝုတ္တေ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ အနုပ္ပဇ္ဇနကံ ဌပေတဗ္ဗံ အဇာနန္တဿ တဿ ပကာသေတဗ္ဗတ္တာ.

နိဿယပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. ဥပနိဿယပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၉. တေ တယောပိ ရာသယောတိ ဥပနိဿယေ တယော အနေကသင်္ဂါဟကတာယ ရာသယောတိ ဝဒတိ. ဧတသ္မိံ ပန ဥပနိဿယနိဒ္ဒေသေ ယေ ပုရိမာ ယေသံ ပစ္ဆိမာနံ အနန္တရူပနိဿယာ ဟောန္တိ၊ တေ တေသံ သဗ္ဗေသံ ဧကန္တေနေဝ ဟောန္တိ၊ န ကေသဉ္စိ ကဒါစိ၊ တသ္မာ ယေသု ပဒေသု အနန္တရူပနိဿယော သင်္ဂဟိတော၊ တေသု ‘‘ကေသဉ္စီ’’တိ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ န ဝုတ္တံ. ယေ ပန ပုရိမာ ယေသံ ပစ္ဆိမာနံ အာရမ္မဏပကတူပနိဿယာ ဟောန္တိ၊ တေ တေသံ န သဗ္ဗေသံ ဧကန္တေန ဟောန္တိ၊ ယေသံ ဥပ္ပတ္တိပဋိဗာဟိကာ ပစ္စယာ ဗလဝန္တော ဟောန္တိ၊ တေသံ န ဟောန္တိ၊ ဣတရေသံ ဟောန္တိ. တသ္မာ ယေသု ပဒေသု အနန္တရူပနိဿယော န လဗ္ဘတိ၊ တေသု ‘‘ကေသဉ္စီ’’တိ ဝုတ္တံ. သိဒ္ဓါနံ ပစ္စယဓမ္မာနံ ယေဟိ ပစ္စယုပ္ပန္နေဟိ အကုသလာဒီဟိ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တေသံ ကေသဉ္စီတိ အယဉ္စေတ္ထ အတ္ထော၊ န ပန အဝိသေသေန အကုသလာဒီသု ကေသဉ္စီတိ.

ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ။ပေ။ အဗျာကတာနံ ဓမ္မာနန္တိ ယေသံ ဥပနိဿယပစ္စယေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တေသံ အဗျာကတာနံ ပစ္ဆိမာနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န ဟိ ရူပါဗျာကတံ ဥပနိဿယံ လဘတီတိ. ကထံ? အာရမ္မဏာနန္တရူပနိဿယေ တာဝ န လဘတိ အနာရမ္မဏတ္တာ ပုဗ္ဗာပရနိယမေန အပ္ပဝတ္တိတော စ၊ ပကတူပနိဿယဉ္စ န လဘတိ အစေတနေန ရူပသန္တာနေန ပကတဿ အဘာဝတော. ယထာ ဟိ အရူပသန္တာနေန သဒ္ဓါဒယော နိပ္ဖါဒိတာ ဥတုဘောဇနာဒယော စ ဥပသေဝိတာ၊ န ဧဝံ ရူပသန္တာနေန. ယသ္မိဉ္စ ဥတုဗီဇာဒိကေ ကမ္မာဒိကေ စ သတိ ရူပံ ပဝတ္တတိ၊ န တံ တေန ပကတံ ဟောတိ. သစေတနဿေဝ ဟိ ဥပ္ပါဒနုပတ္ထမ္ဘနုပယောဂါဒိဝသေန စေတနံ ပကပ္ပနံ ပကရဏံ၊ ရူပဉ္စ အစေတနန္တိ. ယထာ စ နိရီဟကေသု ပစ္စယာယတ္တေသု ဓမ္မေသု ကေသဉ္စိ သာရမ္မဏသဘာဝတာ ဟောတိ၊ ကေသဉ္စိ န၊ ဧဝံ သပ္ပကရဏသဘာဝတာ နိပ္ပကရဏသဘာဝတာ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဥတုဗီဇာဒယော ပန အင်္ကုရာဒီနံ တေသု အသန္တေသု အဘာဝတော ဧဝ ပစ္စယာ၊ န ပန ဥပနိဿယာဒိဘာဝတောတိ. ပုရိမပုရိမာနံယေဝ ပနေတ္ထ ဥပနိဿယပစ္စယဘာဝေါ ဗာဟုလ္လဝသေန ပါကဋဝသေန စ ဝုတ္တော. ‘‘အနာဂတေ ခန္ဓေ ပတ္ထယမာနော ဒါနံ ဒေတီ’’တိအာဒိဝစနတော (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၈.၈) ပန အနာဂတာပိ ဥပနိဿယပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ တေ ပုရိမေဟိ အာရမ္မဏပကတူပနိဿယေဟိ တံသမာနလက္ခဏတာယ ဣဓ သင်္ဂယှန္တီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ပုဂ္ဂလောပိ သေနာသနမ္ပီတိ ပုဂ္ဂလသေနာသနဂ္ဂဟဏဝသေန ဥပနိဿယဘာဝံ ဘဇန္တေ ဓမ္မေ ဒဿေတိ၊ ပိ-သဒ္ဒေန စီဝရာရညရုက္ခပဗ္ဗတာဒိဂ္ဂဟဏဝသေန ဥပနိဿယဘာဝံ ဘဇန္တေ သဗ္ဗေ သင်္ဂဏှာတိ. ‘‘အဗျာကတော ဓမ္မော အဗျာကတဿ ဓမ္မဿ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒီသု ဟိ ‘‘သေနာသနံ ကာယိကဿ သုခဿာ’’တိအာဒိဝစနေန သေနာသနဂ္ဂဟဏေန ဥပနိဿယဘာဝံ ဘဇန္တာဝ ဓမ္မာ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယောတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တေန ပုဂ္ဂလာဒီသုပိ အယံ နယော ဒဿိတော ဟောတီတိ. ပစ္စုပ္ပန္နာပိ အာရမ္မဏပကတူပနိဿယာ ပစ္စုပ္ပန္နတာယ သေနာသနသမာနလက္ခဏတ္တာ ဧတ္ထေဝ သင်္ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နံ ဥတုံ ဘောဇနံ သေနာသနံ ဥပနိဿာယ ဈာနံ ဥပ္ပါဒေတီ’’တိအာဒိနာ သေနာသနဿ ပစ္စုပ္ပန္နဘာဝံ ဝိယ ပစ္စုပ္ပန္နာနံ ဥတုအာဒီနံ ပကတူပနိဿယဘာဝံ၊ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နံ စက္ခုံ။ပေ။ ဝတ္ထုံ ပစ္စုပ္ပန္နေ ခန္ဓေ ဂရုံ ကတွာ အဿာဒေတီ’’တိအာဒိနာ (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၈.၄) စက္ခာဒီနံ အာရမ္မဏူပနိဿယဘာဝဉ္စာတိ. ပစ္စုပ္ပန္နာနမ္ပိ စ တာဒိသာနံ ပုဗ္ဗေ ပကတတ္တာ ပကတူပနိဿယတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ကသိဏာရမ္မဏာဒီနိ အာရမ္မဏမေဝ ဟောန္တိ၊ န ဥပနိဿယောတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ‘‘ဧကစ္စာယာ’’တိ အာဟ.

အရူပါဝစရကုသလမ္ပိ ယသ္မိံ ကသိဏာဒိမှိ ဈာနံ အနုပ္ပါဒိတံ၊ တသ္မိံ အနုပ္ပန္နဈာနုပ္ပါဒနေ သဗ္ဗဿ စ ဥပ္ပန္နဈာနဿ သမာပဇ္ဇနေ ဣဒ္ဓိဝိဓာဒီနံ အဘိညာနဉ္စ ဥပနိဿယောတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယာဟ ‘‘တေဘူမကကုသလော စတုဘူမကဿပိ ကုသလဿာ’’တိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘အရူပါဝစရံ သဒ္ဓံ ဥပနိဿာယ ရူပါဝစရံ ဈာနံ ဝိပဿနံ မဂ္ဂံ အဘိညံ သမာပတ္တိံ ဥပ္ပါဒေတီ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၄.၁၃.၂၈၅). ကာမာဝစရကုသလံ ရူပါဝစရာရူပါဝစရဝိပါကာနမ္ပိ တဒုပ္ပါဒကကုသလာနံ ဥပနိဿယဘာဝဝသေန၊ ပဋိသန္ဓိနိယာမကဿ စုတိတော ပုရိမဇဝနဿ စ ဝသေန ဥပနိဿယော၊ ရူပါဝစရကုသလံ အရူပါဝစရဝိပါကဿ၊ အရူပါဝစရကုသလဉ္စ ရူပါဝစရဝိပါကဿ တဒုပ္ပါဒကကုသလူပနိဿယဘာဝေနာတိ ဧဝံ ပစ္စေကံ တေဘူမကကုသလာနံ စတုဘူမကဝိပါကဿ တေဘူမကကိရိယဿ စ ယထာယောဂံ ပစ္စယဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ပါဠိယမ္ပိ ဟိ ပကတူပနိဿယော နယဒဿနမတ္တေနေဝ ပဉှာဝါရေသု ဝိဿဇ္ဇိတောတိ.

ဣမိနာ ပန နယေနာတိ လောကုတ္တရနိဗ္ဗတ္တနံ ဥပနိဿာယ သိနေဟုပ္ပါဒနလေသေနာတိ အတ္ထော. လောကုတ္တရာ ပန ဓမ္မာ အကုသလာနံ န ကေနစိ ပစ္စယေန ပစ္စယော ဟောန္တီတိ န ဣဒံ သာရတော ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. ကာမာဝစရာဒိတိဟေတုကဘဝင်္ဂံ ကာယိကသုခါဒိ စ ရူပါဝစရာဒိကုသလာနံ ဥပနိဿယော၊ အရူပါဝစရဝိပါကော ရူပါဝစရကုသလဿ တံ ပတ္ထေတွာ တန္နိဗ္ဗတ္တကကုသလုပ္ပါဒနတ္ထံ ဥပ္ပါဒိယမာနဿ၊ ရူပါဝစရကိရိယဿ စ ပုဗ္ဗေ နိဝုဋ္ဌာဒီသု အရူပါဝစရဝိပါကဇာနနတ္ထံ ဈာနာဘိညာယော ဥပ္ပါဒေန္တဿ အရဟတော၊ စတုဘူမကဝိပါကာနံ ပန တဒုပ္ပါဒကကုသလူပနိဿယဘာဝဝသေန သော သော ဝိပါကော ဥပနိဿယော. တေနာဟ ‘‘တထာ တေဘူမကဝိပါကော’’တိ. ယဒိပိ အရဟတ္တဖလတ္တံ ဈာနဝိပဿနာ ဥပ္ပါဒေတိ အနာဂါမီ၊ န ပန တေန တံ ကဒါစိ ဒိဋ္ဌပုဗ္ဗံ ပုထုဇ္ဇနာဒီဟိ သောတာပတ္တိဖလာဒီနိ ဝိယ၊ တသ္မာ တာနိ ဝိယ တေသံ ဈာနာဒီနံ ဣမဿ စ အဂ္ဂဖလံ န ဈာနာဒီနံ ဥပနိဿယော. ဥပလဒ္ဓပုဗ္ဗသဒိသမေဝ ဟိ အနာဂတမ္ပိ ဥပနိဿယောတိ. တေနာဟ ‘‘ဥပရိဋ္ဌိမံ ကုသလဿပီ’’တိ.

ကိရိယအတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဒိမ္ပိ ပတ္ထေတွာ ဒါနာဒိကုသလံ ကရောန္တဿ တေဘူမကကိရိယာပိ စတုဘူမကဿပိ ကုသလဿ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော. ယောနိသောမနသိကာရေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ၊ တံ ဥပနိဿာယ ရာဂါဒိဥပ္ပါဒနေ အကုသလဿ၊ ကုသလာကုသလူပနိဿယဘာဝမုခေန စတုဘူမကဝိပါကဿ. ဧဝံ ကိရိယဿပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တေနာဟ ‘‘ကိရိယသင်္ခါတောပိ ပကတူပနိဿယော စတုဘူမကာနံ ကုသလာဒိခန္ဓာနံ ဟောတိယေဝါ’’တိ. နေဝဝိပါကနဝိပါကဓမ္မဓမ္မေသု ပန ဥတုဘောဇနသေနာသနာနမေဝ တိဏ္ဏံ ရာသီနံ ပကတူပနိဿယဘာဝဒဿနံ နယဒဿနမေဝါတိ. ဣမသ္မိံ ပဋ္ဌာနမဟာပကရဏေ အာဂတနယေနာတိ ဣဒံ ‘‘ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ အဗျာကတော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ န ဥပနိဿယပစ္စယာ၊ ကုသလေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ရူပ’’န္တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၉၁) ဧဝမာဒိကံ ဥပနိဿယပဋိက္ခေပံ၊ အနုလောမေ စ အနာဂမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. သုတ္တန္တိကပရိယာယေနာတိ ‘‘ဝိညာဏူပနိသံ နာမရူပံ၊ နာမရူပနိသံ သဠာယတန’’န္တိအာဒိကေန (သံ. နိ. ၂.၂၃)၊

‘‘ယထာပိ ပဗ္ဗတော သေလော၊ အရညသ္မိံ ဗြဟာဝနေ၊

တံ ရုက္ခာ ဥပနိဿာယ၊ ဝဍ္ဎန္တေ တေ ဝနပ္ပတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၄၉). –

အာဒိကေန စ.

ဥပနိဿယပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ပုရေဇာတပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၀. နယဒဿနဝသေန ယာနိ ဝိနာ အာရမ္မဏပုရေဇာတေန န ဝတ္တန္တိ၊ တေသံ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ အာရမ္မဏပုရေဇာတဒဿနေန မနောဒွါရေပိ ယံ ယဒါရမ္မဏပုရေဇာတေန ဝတ္တတိ၊ တဿ တဒါလမ္ဗိတံ သဗ္ဗမ္ပိ ရူပရူပံ အာရမ္မဏပုရေဇာတန္တိ ဒဿိတမေဝ ဟောတိ၊ သရူပေန ပန အဒဿိတတ္တာ ‘‘သာဝသေသဝသေန ဒေသနာ ကတာ’’တိ အာဟ. စိတ္တဝသေန ကာယံ ပရိဏာမယတော ဣဒ္ဓိဝိဓာဘိညာယ စ အဋ္ဌာရသသု ယံကိဉ္စိ အာရမ္မဏပုရေဇာတံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

တဒါရမ္မဏဘာဝိနောတိ ဧတ္ထ ပဋိသန္ဓိဘာဝိနော ဝတ္ထုပုရေဇာတာဘာဝေန ဣတရဿပိ အဘာဝါ အဂ္ဂဟဏံ. ဘဝင်္ဂဘာဝိနော ပန ဂဟဏံ ကာတဗ္ဗံ န ဝါ ကာတဗ္ဗံ ပဋိသန္ဓိယာ ဝိယ အပရိဗျတ္တဿ အာရမ္မဏဿ အာရမ္မဏမတ္တဘာဝတော၊ ‘‘မနောဓာတူနဉ္စာ’’တိ ဧတ္ထ သန္တီရဏဘာဝိနော မနောဝိညာဏဓာတုယာပိ.

ပုရေဇာတပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၁. ပစ္ဆာဇာတပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၁. တဿေဝါတိ ဣဒံ ကာမာဝစရရူပါဝစရဝိပါကာနံ နိရဝသေသဒဿိတပုရေဇာတဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ၊ ရူပါဝစရဝိပါကော ပန အာဟာရသမုဋ္ဌာနဿ န ဟောတီတိ.

ပစ္ဆာဇာတပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၂. အာသေဝနပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၂. ပဂုဏတရဗလဝတရဘာဝဝိသိဋ္ဌန္တိ ဧတေန ဝိပါကာဗျာကတတော ဝိသေသေတိ.

အာသေဝနပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၃. ကမ္မပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၃. စေတနာသမ္ပယုတ္တကမ္မံ အဘိဇ္ဈာဒိ ကမ္မပစ္စယော န ဟောတီတိ ‘‘စေတနာကမ္မမေဝါ’’တိ အာဟ. သတိပိ ဟိ ဝိပါကဓမ္မဓမ္မတ္တေ န စေတနာဝဇ္ဇာ ဧဝံသဘာဝါတိ. အတ္တနော ဖလံ ဥပ္ပါဒေတုံ သမတ္ထေနာတိ ကမ္မဿ သမတ္ထတာ တဿ ကမ္မပစ္စယဘာဝေါ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ပဉ္စဝေါကာရေယေဝ၊ န အညတ္ထာတိ ဧတေန ကာမာဝစရစေတနာ ဧကဝေါကာရေ ရူပမ္ပိ န ဇနေတီတိ ဒဿေတိ.

ကမ္မပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၄. ဝိပါကပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၄. ဝိပါကပစ္စယနိဒ္ဒေသေ ယေသံ ဧကန္တေန ဝိပါကော ဝိပါကပစ္စယော ဟောတိ၊ တေသံ ဝသေန နယဒဿနံ ကတံ. န ဟိ အာရုပ္ပေ ဘူမိဒွယဝိပါကော ရူပဿ ပစ္စယော ဟောတိ.

ဝိပါကပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၅. အာဟာရပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၅. ကဗဠံ ကရိတွာ အဇ္ဈောဟရိတောဝါတိ အသိတပီတာဒိဝတ္ထူဟိ သဟ အဇ္ဈောဟရိတောဝါတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပါတဗ္ဗသာယိတဗ္ဗာနိပိ ဟိ သဘာဝဝသေန ကဗဠာယေဝ ဟောန္တီတိ.

သေသတိသန္တတိသမုဋ္ဌာနဿ အနုပါလကောဝ ဟုတွာတိ ဧတ္ထ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဿ အာဟာရပစ္စယဘာဝေါ ဝိစာရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗော. န ဟိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနော ကဗဠီကာရော အာဟာရော နောစိတ္တသမုဋ္ဌာနော တဒုဘယဉ္စ စိတ္တသမုဋ္ဌာနကာယဿ အာဟာရပစ္စယော ဝုတ္တော၊ တိဝိဓောပိ ပန သော နောစိတ္တသမုဋ္ဌာနကာယဿ ဝုတ္တောတိ.

အာဟာရပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၆. ဣန္ဒြိယပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၆. အရူပဇီဝိတိန္ဒြိယမ္ပိ သင်္ဂဟိတန္တိ မိဿကတ္တာ ဇီဝိတိန္ဒြိယံ န သဗ္ဗေန သဗ္ဗံ ဝဇ္ဇိတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော.

အဝိနိဗ္ဘုတ္တဓမ္မာနန္တိ ဧတ္ထ အယံ အဓိပ္ပါယော – ရူပါရူပါနံ အညမညံ အဝိနိဗ္ဘုတ္တဝေါဟာရော နတ္ထီတိ အရူပါနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယဘူတာနိ ပစ္စယန္တရာပေက္ခာနိ စက္ခာဒီနိ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနက္ခဏေ အဝိနိဗ္ဘုတ္တဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယတံ အဖရန္တာနိပိ ဣန္ဒြိယပစ္စယာ သိယုံ. ယော ပန နိရပေက္ခော ဣန္ဒြိယပစ္စယော အဝိနိဗ္ဘုတ္တဓမ္မာနံ ဟောတိ၊ သော အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနက္ခဏေ တေသံ ဣန္ဒြိယပစ္စယတံ အဖရန္တော နာမ နတ္ထိ. ယဒိ စ ဣတ္ထိန္ဒြိယပုရိသိန္ဒြိယာနိ ဣန္ဒြိယပစ္စယော လိင်္ဂါဒီနံ သိယုံ၊ အဝိနိဗ္ဘုတ္တာနံ တေသမ္ပိ သိယုံ. န ဟိ ရူပံ ရူပဿ၊ အရူပံ ဝါ အရူပဿ ဝိနိဗ္ဘုတ္တဿ ဣန္ဒြိယပစ္စယော အတ္ထီတိ. သတိ စေဝံ ဣတ္ထိပုရိသိန္ဒြိယေဟိ အဝိနိဗ္ဘုတ္တတ္တာ ကလလာဒိကာလေ စ လိင်္ဂါဒီနိ သိယုံ၊ ယေသံ တာနိ ဣန္ဒြိယပစ္စယတံ ဖရေယျုံ၊ န စ ဖရန္တိ. တသ္မာ န တေဟိ တာနိ အဝိနိဗ္ဘုတ္တကာနိ၊ အဝိနိဗ္ဘုတ္တတ္တာဘာဝတော စ တေသံ ဣန္ဒြိယပစ္စယတံ န ဖရန္တိ. အညေသံ ပန ယေဟိ တာနိ သဟဇာတာနိ၊ တေသံ အဗီဇဘာဝတောယေဝ န ဖရန္တိ၊ တသ္မာ အာပန္နဝိနိဗ္ဘုတ္တဘာဝါနံ တေသံ လိင်္ဂါဒီနံ အဝိနိဗ္ဘုတ္တာနံ အညေသဉ္စ သမာနကလာပဓမ္မာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယတာယ အဖရဏတော တာနိ ဣန္ဒြိယပစ္စယော န ဟောန္တီတိ. ယေသံ ဗီဇဘူတာနိ ဣတ္ထိပုရိသိန္ဒြိယာနိ၊ တေသံ လိင်္ဂါဒီနံ အပရမတ္ထဘာဝတောတိ ကေစိ၊ တေ ပန ကလလာဒိကာလေပိ လိင်္ဂါဒီနံ တဒနုရူပါနံ အတ္ထိတံ ဣစ္ဆန္တိ.

ဇာတိဘူမိဝသေန ဝုတ္တေသု ဘေဒေသု ကုသလဇာတိယံ ရူပါဝစရကုသလမေဝ အာရုပ္ပေ ဌပေတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဌပေတွာ ပန ရူပါဝစရကုသလံ အဝသေသာ ကုသလာကုသလာ’’တိ ဝုတ္တံ. ပဌမလောကုတ္တရံ ပန ဒေါမနဿယုတ္တဉ္စ ဝိသုံ ဧကာ ဇာတိ ဘူမိ ဝါ န ဟောတီတိ အာရုပ္ပေ အလဗ္ဘမာနမ္ပိ န ဌပိတံ. ဟေတုအာဒီသုပိ ‘‘တထာ အပရိယာပန္နကုသလဟေတု၊ တထာ အကုသလဟေတူ’’တိအာဒီသု (ပဋ္ဌာ. အဋ္ဌ. ၁.၁) ဧသ နယော ယောဇေတဗ္ဗော.

ဌိတိက္ခဏေတိ ဣဒံ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယဿ သဟဇာတပစ္စယတ္တာဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဥပ္ပါဒက္ခဏေပိ ပန တဿ ဣန္ဒြိယပစ္စယတာ န သက္ကာ နိဝါရေတုံ. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘အဗျာကတံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ။ပေ။ အသညသတ္တာနံ ဧကံ မဟာဘူတံ ပဋိစ္စ။ပေ။ ဣန္ဒြိယပစ္စယံ ကမ္မပစ္စယသဒိသ’’န္တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၆၆). န ဟိ အသညသတ္တာနံ ဣန္ဒြိယပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿ ရူပဿ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယတော အညော ဣန္ဒြိယပစ္စယော အတ္ထိ၊ ပဉ္စဝေါကာရေ ပဝတ္တေ စ ကဋတ္တာရူပဿ. ပဋိစ္စဝါရာဒယော စ ဆ ဥပ္ပါဒက္ခဏမေဝ ဂဟေတွာ ပဝတ္တာ၊ ဧဝဉ္စ ကတွာ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော ဧတေသု အနုလောမတော န တိဋ္ဌတီတိ.

ဣန္ဒြိယပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၇. ဈာနပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၇. ဝိတက္ကဝိစာရပီတိသောမနဿဒေါမနဿုပေက္ခာစိတ္တေကဂ္ဂတာသင်္ခါတာနီတိ ဧတ္ထ ယဒိပိ သောမနဿဒေါမနဿသင်္ခါတာနိ ဈာနင်္ဂါနိ နတ္ထိ၊ သုခဒုက္ခသင်္ခါတာနိ ပန သောမနဿဒေါမနဿဘူတာနေဝ ဈာနင်္ဂါနိ၊ န ကာယိကသုခဒုက္ခဘူတာနီတိ ဣမဿ ဒဿနတ္ထံ သောမနဿဒေါမနဿဂ္ဂဟဏံ ကတံ. နနု စ ‘‘ဒွိပဉ္စဝိညာဏဝဇ္ဇေသူ’’တိ ဝစနေနေဝ ကာယိကသုခဒုက္ခာနိ ဝဇ္ဇိတာနီတိ သုခဒုက္ခဂ္ဂဟဏမေဝ ကတ္တဗ္ဗန္တိ? န၊ ဈာနင်္ဂသုခဒုက္ခာနံ ဈာနင်္ဂဘာဝဝိသေသနတော. ‘‘ဒွိပဉ္စဝိညာဏဝဇ္ဇေသု သုခဒုက္ခုပေက္ခာစိတ္တေကဂ္ဂတာသင်္ခါတာနီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တေ ဒွိပဉ္စဝိညာဏေသု ဥပေက္ခာစိတ္တေကဂ္ဂတာဟိ သဒ္ဓိံ ကာယိကသုခဒုက္ခာနိပိ ဝဇ္ဇိတာနီတိ ဧတ္တကမေဝ ဝိညာယတိ၊ န ပန ယာနိ သုခဒုက္ခာနိ ဈာနင်္ဂါနိ ဟောန္တိ၊ တေသံ ဈာနင်္ဂဘူတော သုခဘာဝေါ ဒုက္ခဘာဝေါ စ ဝိသေသိတော၊ တသ္မာ သောမနဿဒေါမနဿဘာဝဝိသိဋ္ဌောယေဝ သုခဒုက္ခဘာဝေါ သုခဒုက္ခာနံ ဈာနင်္ဂဘာဝေါတိ ဒဿနတ္ထံ သောမနဿဒေါမနဿဂ္ဂဟဏံ ကရောတိ. တေန ‘‘ဒွိပဉ္စဝိညာဏဝဇ္ဇေသူ’’တိ ဝစနေန ဝဇ္ဇိယမာနာနမ္ပိ သုခဒုက္ခာနံ သောမနဿဒေါမနဿဘာဝါဘာဝတော ဈာနင်္ဂဘာဝါဘာဝေါတိ ဒဿိတံ ဟောတိ. ယထာဝဇ္ဇိတာ ပန သုခဒုက္ခောပေက္ခေကဂ္ဂတာ ကသ္မာ ဝဇ္ဇိတာတိ? ယတ္ထ ဈာနင်္ဂါနိ ဥဒ္ဓရီယန္တိ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍေ၊ တတ္ထ စ ဈာနင်္ဂန္တိ အနုဒ္ဓဋတ္တာ. ကသ္မာ ပန န ဥဒ္ဓဋာတိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဉ္စန္နံ ပန ဝိညာဏကာယာန’’န္တိအာဒိမာဟ.

အဘိနိပါတမတ္တတ္တာတိ ဧတေန အာဝဇ္ဇနသမ္ပဋိစ္ဆနမတ္တာယပိ စိန္တနာပဝတ္တိယာ အဘာဝံ ဒဿေတိ. ‘‘တေသု ဝိဇ္ဇမာနာနိပိ ဥပေက္ခာသုခဒုက္ခာနီ’’တိ ပေါရာဏပါဌော. တတ္ထ ဥပေက္ခာသုခဒုက္ခေဟေဝ တံသမာနလက္ခဏာယ စိတ္တေကဂ္ဂတာယပိ ယထာဝုတ္တေနေဝ ကာရဏေန အနုဒ္ဓဋဘာဝေါ ဒဿိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပုဗ္ဗေ ပန သတ္တ အင်္ဂါနိ ဒဿေန္တေန စတ္တာရိ အင်္ဂါနိ ဝဇ္ဇိတာနီတိ တေသံ ဝဇ္ဇနေ ကာရဏံ ဒဿေန္တေန န သမာနလက္ခဏေန လေသေန ဒဿေတဗ္ဗံ. အဋ္ဌကထာ ဟေသာတိ. ယဒိ စ လေသေန ဒဿေတဗ္ဗံ၊ ယထာဝုတ္တေသုပိ တီသု ဧကမေဝ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ တိဏ္ဏံ ပန ဝစနေန တတော အညဿ ဈာနင်္ဂန္တိ ဥဒ္ဓဋဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ၊ ယထာဝုတ္တကာရဏတော အညေန ကာရဏေန အနုဒ္ဓဋဘာဝေါ ဝါ၊ တသ္မာ တံဒေါသပရိဟရဏတ္ထံ ‘‘ဥပေက္ခာစိတ္တေကဂ္ဂတာသုခဒုက္ခာနီ’’တိ ပဌန္တိ. ယေ ပန ‘‘ဈာနင်္ဂဘူတေဟိ သောမနဿာဒီဟိ သုခဒုက္ခေန အဝိဘူတဘာဝေန ပါကဋတာယ ဣန္ဒြိယကိစ္စယုတ္တတာယ စ သမာနာနံ သုခါဒီနံ ဈာနင်္ဂန္တိ အနုဒ္ဓဋဘာဝေ ကာရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ န စိတ္တေကဂ္ဂတာယာတိ သာ ဧတ္ထ န ဂဟိတာ’’တိ ဝဒန္တိ၊ တေသံ တံ ရုစိမတ္တံ. ယဒိ ဈာနင်္ဂသမာနာနံ ဈာနင်္ဂန္တိ အနုဒ္ဓဋဘာဝေ ကာရဏံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ စိတ္တေကဂ္ဂတာ စေတ္ထ ဈာနင်္ဂဘူတာယ ဝိစိကိစ္ဆာယုတ္တမနောဓာတုအာဒီသု စိတ္တေကဂ္ဂတာယ သမာနာတိ တဿာ အနုဒ္ဓဋဘာဝေ ကာရဏံ ဝတ္တဗ္ဗမေဝါတိ. သေသာဟေတုကေသုပိ ဈာနင်္ဂံ ဥဒ္ဓဋမေဝ ဥဒ္ဓရဏဋ္ဌာနေ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍေတိ အဓိပ္ပါယော.

ဈာနပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၈. မဂ္ဂပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၁၈. ပညာ ဝိတက္ကော သမ္မာဝါစာကမ္မန္တာဇီဝါ ဝီရိယံ သတိ သမာဓိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မိစ္ဆာဝါစာကမ္မန္တာဇီဝါတိ ဣမာနိ ဒွါဒသင်္ဂါနီတိ ဧတ္ထ ဒုဝိဓမ္ပိ သင်္ကပ္ပံ ဝီရိယံ သမာဓိဉ္စ ဝိတက္ကဝီရိယသမာဓိဝစနေဟိ သင်္ဂဏှိတွာ ‘‘အယမေဝ ခေါ၊ အာဝုသော၊ အဋ္ဌင်္ဂိကော မိစ္ဆာမဂ္ဂေါ အဗြဟ္မစရိယံ. သေယျထိဒံ – မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ မိစ္ဆာသမာဓီ’’တိအာဒီဟိ (သံ. နိ. ၅.၁၈) သုတ္တဝစနေဟိ မိစ္ဆာဝါစာကမ္မန္တာဇီဝေသုပိ မဂ္ဂင်္ဂဝေါဟာရသိဒ္ဓိတော တေဟိ သဟ ဒွါဒသင်္ဂါနိ ဣဓ လဗ္ဘမာနာနိ စ အလဗ္ဘမာနာနိ စ မဂ္ဂင်္ဂဝစနသာမညေန သင်္ဂဏှိတွာ ဝုတ္တာနိ. ဧဝဉှိ သုတ္တန္တဝေါဟာရောပိ ဒဿိတော ဟောတိ၊ ဧဝံ ပန ဒဿေန္တေန ‘‘မဂ္ဂပစ္စယနိဒ္ဒေသေ မဂ္ဂင်္ဂါနီ’’တိ ဧဝံ ဥဒ္ဓရိတွာ တဿ ပါဌဂတဿ မဂ္ဂင်္ဂသဒ္ဒဿ အတ္ထဘာဝေန ဣမာနိ ဒွါဒသင်္ဂါနိ န ဒဿေတဗ္ဗာနိ. န ဟိ ပါဠိယံ မဂ္ဂင်္ဂသဒ္ဒဿ မိစ္ဆာဝါစာကမ္မန္တာဇီဝေါတိ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော. တေဟိ သမ္မာဝါစာဒီဟိ ပဋိပက္ခာ စေတနာဓမ္မာ တပ္ပဋိပက္ခဘာဝတောယေဝ ‘‘မိစ္ဆာမဂ္ဂင်္ဂါနီ’’တိ သုတ္တေ ဝုတ္တာနိ၊ န ပန မဂ္ဂပစ္စယဘာဝေန. မဂ္ဂင်္ဂါနိ မဂ္ဂပစ္စယဘူတာနိ စ ဣဓ ပါဠိယံ ‘‘မဂ္ဂင်္ဂါနီ’’တိ ဝုတ္တာနိ၊ န စ အညံ ဥဒ္ဓရိတွာ အညဿ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော. ပရိယာယနိပ္ပရိယာယမဂ္ဂင်္ဂဒဿနတ္ထံ ပန ဣစ္ဆန္တေန ပါဠိဂတမဂ္ဂင်္ဂသဒ္ဒပတိရူပကော အညော မဂ္ဂင်္ဂသဒ္ဒေါ ဥဘယပဒတ္ထော ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗော ယထာ ‘‘အဓိကရဏံ နာမ စတ္တာရိ အဓိကရဏာနီ’’တိ (ပါရာ. ၃၈၆၊ ၄၀၅). ဣဓ ပန ‘‘မဂ္ဂပစ္စယနိဒ္ဒေသေ မဂ္ဂင်္ဂါနီ’’တိ ပါဠိဂတောယေဝ မဂ္ဂင်္ဂသဒ္ဒေါ ဥဒ္ဓဋော၊ န စ အတ္ထုဒ္ဓရဏဝသေန ဒဿေတွာ အဓိပ္ပေတတ္ထနိယမနံ ကတံ၊ တသ္မာ ပါဠိယံ မဂ္ဂင်္ဂသဒ္ဒဿ မိစ္ဆာဝါစာဒီနံ အတ္ထဘာဝေါ မာ ဟောတူတိ ‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပဝါစာကမ္မန္တာဇီဝဝါယာမသတိသမာဓိမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသင်္ကပ္ပဝါယာမသမာဓယောတိ ဣမာနိ ဒွါဒသင်္ဂါနီ’’တိ ပဌန္တိ. နနု ဧဝံ ‘‘အဟေတုကစိတ္တုပ္ပါဒဝဇ္ဇေသူ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ. န ဟိ တေသု သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒယော ယထာဝုတ္တာ သန္တိ၊ ယေ ဝဇ္ဇေတဗ္ဗာ သိယုန္တိ? န၊ ဥပ္ပတ္တိဋ္ဌာနနိယမနတ္ထတ္တာ. အဟေတုကစိတ္တုပ္ပါဒဝဇ္ဇေသွေဝ ဧတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ နာဟေတုကစိတ္တုပ္ပါဒေသု. တတ္ထုပ္ပန္နာနိ ဒွါဒသင်္ဂါနီတိ အယဉှေတ္ထ အတ္ထော.

မဂ္ဂပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂၀. ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂၀. သမ္ပယောဂါသင်္ကာယ အဘာဝတောတိ ဧတေန သမ္ပယောဂါသင်္ကာဝတ္ထုဘူတော ဥပကာရကဘာဝေါ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယတာတိ ဒဿေတိ.

ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂၁. အတ္ထိပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂၁. ကုသလာဒိဝသေန ပဉ္စဝိဓော အတ္ထိပစ္စယော ဝုတ္တော၊ န နိဗ္ဗာနံ. ယော ဟိ အတ္ထိဘာဝါဘာဝေန အနုပကာရကော အတ္ထိဘာဝံ လဘိတွာ ဥပကာရကော ဟောတိ၊ သော အတ္ထိပစ္စယော ဟောတိ. နိဗ္ဗာနဉ္စ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏာနံ န အတ္တနော အတ္ထိဘာဝါဘာဝေန အနုပကာရကံ ဟုတွာ အတ္ထိဘာဝလာဘေန ဥပကာရကံ ဟောတိ. ဥပ္ပါဒါဒိယုတ္တာနံ ဝါ နတ္ထိဘာဝေါပကာရကတာဝိရုဒ္ဓေါ ဥပကာရကဘာဝေါ အတ္ထိပစ္စယတာတိ န နိဗ္ဗာနံ အတ္ထိပစ္စယော.

သတိ စ ယေသံ ပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ တေဟိ ဧကတော ပုရေတရံ ပစ္ဆာ စ ဥပ္ပန္နတ္တေ သဟဇာတာဒိပစ္စယတ္တာဘာဝတော အာဟ ‘‘အာဟာရော ဣန္ဒြိယဉ္စ သဟဇာတာဒိဘေဒံ န လဘတီ’’တိ. တဒဘာဝေါ စ ဧတေသံ ဓမ္မသဘာဝဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

အတ္ထိပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂၂-၂၃-၂၄. နတ္ထိဝိဂတအဝိဂတပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ

၂၂-၂၃. ပစ္စယလက္ခဏမေဝ ဟေတ္ထ နာနန္တိ ဧတေန နတ္ထိဝိဂတပစ္စယေသု အတ္ထိအဝိဂတပစ္စယေသု စ ဗျဉ္ဇနမတ္တေယေဝ နာနတ္တံ၊ န အတ္ထေတိ ဣဒံ ယော ပစ္စယောတိ အတ္ထော၊ တသ္မိံ နာနတ္တံ နတ္ထိ၊ ဗျဉ္ဇနသင်္ဂဟိတေ ပစ္စယလက္ခဏမတ္တေယေဝ နာနတ္တန္တိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝိညာယတိ.

နတ္ထိဝိဂတအဝိဂတပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပစ္စယနိဒ္ဒေသဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပစ္စယနိဒ္ဒေသပကိဏ္ဏကဝိနိစ္ဆယကထာဝဏ္ဏနာ

‘‘လောဘဒေါသမောဟာ ဝိပါကပစ္စယာပိ န ဟောန္တိ၊ သေသာနံ သတ္တရသန္နံ ပစ္စယာနံ ဝသေန ပစ္စယာ ဟောန္တီ’’တိအာဒိမပါဌော. ဧတ္ထ စ လောဘဒေါသမောဟာနံ ပစ္စေကံ သတ္တရသဟိ ပစ္စယေဟိ ပစ္စယဘာဝေါ ဝုတ္တော၊ သဗ္ဗေ ဟေတူ သဟ အဂ္ဂဟေတွာ ဧကဓမ္မဿ အနေကပစ္စယဘာဝဒဿနတ္ထံ အမောဟာဒီနံ ဝိသုံ ဂဟိတတ္တာတိ ဒေါသဿပိ သတ္တရသဟိ ပစ္စယဘာဝေါ အာပဇ္ဇတိ၊ တထာ စ သတိ ဒေါသဿပိ ဂရုကရဏံ ပါဠိယံ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ‘‘အကုသလော ပန အာရမ္မဏာဓိပတိ နာမ လောဘသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒေါ ဝုစ္စတီ’’တိ (ပဋ္ဌာ. အဋ္ဌ. ၁.၄) ဧတ္ထာပိ လောဘဒေါသသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒါတိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ န ပန ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ဒေါသဿ အဓိပတိပစ္စယတာပိ နိဝါရေတဗ္ဗာ. န စ ‘‘သေသာန’’န္တိ ဝစနေန အဓိပတိပစ္စယော နိဝါရိတော၊ အထ ခေါ သင်္ဂဟိတော ပုရေဇာတာဒီဟိ ယထာဝုတ္တေဟိ သေသတ္တာတိ တန္နိဝါရဏတ္ထံ ဒေါသံ လောဘမောဟေဟိ သဟ အဂ္ဂဟေတွာ ဝိသုဉ္စ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘ဒေါသော အဓိပတိပစ္စယောပိ န ဟောတိ၊ သေသာနံ ပစ္စယာနံ ဝသေန ပစ္စယော ဟောတီ’’တိ ပဌန္တိ. ဣမိနာ နယေနာတိ ဧတေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗာယတနဿ သဟဇာတာဒိပစ္စယဘာဝံ၊ သဗ္ဗဓမ္မာနံ ယထာယောဂံ ဟေတာဒိပစ္စယဘာဝဉ္စ ဒဿေတိ. န ဟိ ဧတံ ဧကပစ္စယဿ အနေကပစ္စယဘာဝဒဿနန္တိ ရူပါဒီနံ ပကတူပနိဿယဘာဝေါ စ ဧတေန ဒဿိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

စတုန္နံ ခန္ဓာနံ ဘေဒါ စက္ခုဝိညာဏဓာတုအာဒယောတိ ဘေဒံ အနာမသိတွာ တေ ဧဝ ဂဟေတွာ အာဟ ‘‘စတူသု ခန္ဓေသူ’’တိ. မိစ္ဆာဝါစာကမ္မန္တာဇီဝါ တေဟိ စေဝ ကမ္မာဟာရပစ္စယေဟိ စာတိ ဧကူနဝီသတိဓာတိ ဣဒမေဝံ န သက္ကာ ဝတ္တုံ. န ဟိ မိစ္ဆာဝါစာဒယော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဝိယ မဂ္ဂပစ္စယာ ဟောန္တိ စေတနာယ မဂ္ဂပစ္စယတ္တာဘာဝတော. ယဒိ စ ဘဝေယျ၊ ပဉှာဝါရေ ‘‘ကမ္မပစ္စယာ မဂ္ဂေ တီဏီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ တသ္မာ မိစ္ဆာဝါစာဒီနံ မဂ္ဂပစ္စယဘာဝေါ န ဝတ္တဗ္ဗော. ပဋ္ဌာနသံဝဏ္ဏနာ ဟေသာ. သေသပစ္စယဘာဝေါ စ စေတနာယ အနေကပစ္စယဘာဝဝစနေန ဝုတ္တောယေဝါတိ န ဣဒံ ပဌိတဗ္ဗန္တိ န ပဌန္တိ. ‘‘အဟိရိကံ။ပေ။ မိဒ္ဓံ ဥဒ္ဓစ္စံ ဝိစိကိစ္ဆာ’’တိအာဒိမပါဌော၊ ဝိစိကိစ္ဆာ ပန အဓိပတိပစ္စယော န ဟောတီတိ တံ တတ္ထ အပဌိတွာ ‘‘ဝိစိကိစ္ဆာဣဿာမစ္ဆရိယကုက္ကုစ္စာနိ တတော အဓိပတိပစ္စယံ အပနေတွာ’’တိ ဧဝမေတ္ထ ပဌန္တိ.

‘‘စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ အာရမ္မဏ။ပေ။ ပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတဝသေန ဒသဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ ပုန တထာ ဟဒယဝတ္ထူ’’တိ ပုရိမပါဌော၊ မဟာဘူတာနိ ပန ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယာ န ဟောန္တီတိ ‘‘ပုရေဇာတအတ္ထိအဝိဂတဝသေန နဝဓာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယံ ပက္ခိပိတွာ ဒသဓာ ဝတ္ထု’’န္တိ ပဌန္တိ. ဧတ္တကမေဝေတ္ထ အပုဗ္ဗန္တိ ဧတသ္မိံ ပုရေဇာတပစ္စယေ သဟဇာတနိဿယေဟိ အပုဗ္ဗံ ရူပသဒ္ဒဂန္ဓရသာယတနမတ္တမေဝါတိ အတ္ထော၊ အာရမ္မဏာနိ ပနေတာနိ အာရမ္မဏပစ္စယဓမ္မာနံ အနေကပစ္စယဘာဝေ ဝုတ္တာနီတိ သဗ္ဗာတိက္ကန္တပစ္စယာပေက္ခာ ဧတေသံ အပုဗ္ဗတာ နတ္ထီတိ. ဣန္ဒြိယာဒီသု အပုဗ္ဗံ နတ္ထီတိ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယဿပိ အရူပဇီဝိတိန္ဒြိယတော အပုဗ္ဗဿ ပစ္စယဘာဝဿ အဘာဝံ မညမာနေန အပုဗ္ဗတာ န ဝုတ္တာ. တဿ ပန ပုရေဇာတပစ္စယဘာဝတော အပုဗ္ဗတာ. ကဗဠီကာရာဟာရဿ စ ပုရေဇာတေန သဒ္ဓိံ သတ္တဓာ ပစ္စယဘာဝေါ ယောဇေတဗ္ဗော.

အာကာရောတိ မူလာဒိအာကာရော. အတ္ထောတိ တေနာကာရေန ဥပကာရကတာ. ‘‘ယေနာကာရေနာ’’တိ ဧတဿ ဝါ အတ္ထဝစနံ ‘‘ယေနတ္ထေနာ’’တိ. ဝိပါကဟေတူသုယေဝ လဗ္ဘတီတိ ဧတ္ထ အမောဟဝိပါကဟေတုဿ အဓိပတိပစ္စယဘာဝေါ စ လောကုတ္တရဝိပါကေယေဝ လဗ္ဘတီတိ. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ လဗ္ဘမာနာလဗ္ဘမာနံ သလ္လက္ခေတဗ္ဗံ. ဝိပ္ပယုတ္တံ အပဌိတွာ ‘‘ဆဟာကာရေဟီ’’တိ ပုရိမပါဌော၊ တံ ပန ပဌိတွာ ‘‘သတ္တဟာကာရေဟီ’’တိ ပဌန္တိ. ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒေါ ဟေတ္ထ ဝုစ္စတိ၊ န စ ယံ အာရမ္မဏံ နိဿယော ဟောတိ၊ တံ ဝိပ္ပယုတ္တံ န ဟောတီတိ.

အနန္တရသမနန္တရေသု ယံ ကမ္မပစ္စယော ဟောတိ၊ တံ န အာသေဝနပစ္စယော. ယဉ္စ အာသေဝနပစ္စယော ဟောတိ၊ န တံ ကမ္မပစ္စယောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ပကတူပနိဿယော ပကတူပနိဿယောဝါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ကမ္မပစ္စယောပိ ပန သော ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ကမ္မပစ္စယော စာ’’တိ ပဌန္တိ. အယံ ပနေတ္ထ အတ္ထော – ပကတူပနိဿယော ယေဘုယျေန ပကတူပနိဿယောဝ ဟောတိ၊ ကောစိ ပနေတ္ထ ကမ္မပစ္စယော စ ဟောတီတိ. ‘‘အာရမ္မဏပုရေဇာတေ ပနေတ္ထ ဣန္ဒြိယဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယတာ န လဗ္ဘတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အာရမ္မဏပုရေဇာတန္တိ ယဒိ ကဉ္စိ အာရမ္မဏဘူတံ ပုရေဇာတံ ဝုတ္တံ၊ အာရမ္မဏဘူတဿ ဝတ္ထုဿ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယတာ လဗ္ဘတီတိ သာ န လဗ္ဘတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ. အထ ပန ဝတ္ထုပုရေဇာတတော အညံ ဝတ္ထုဘာဝရဟိတာရမ္မဏမေဝ ‘‘အာရမ္မဏပုရေဇာတ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တဿ နိဿယပစ္စယတာ န လဗ္ဘတီတိ ‘‘နိဿယိန္ဒြိယဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယတာ န လဗ္ဘတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဣတော ဥတ္တရိပီတိ ပုရေဇာတတော ပရတောပီတိ အတ္ထော၊ ဣတော ဝါ ဣန္ဒြိယဝိပ္ပယုတ္တတော နိဿယိန္ဒြိယဝိပ္ပယုတ္တတော ဝါ ဥတ္တရိ အာရမ္မဏာဓိပတိအာဒိ စ လဗ္ဘမာနာလဗ္ဘမာနံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော ဝတ္တဗ္ဗော. ကမ္မာဒီသု ပန လဗ္ဘမာနာလဗ္ဘမာနံ န ဝက္ခတီတိ ပုရိမောယေဝေတ္ထ အတ္ထော အဓိပ္ပေတော.

‘‘ကဗဠီကာရော အာဟာရော အာဟာရပစ္စယောဝါ’’တိ ပုရိမပါဌော၊ အတ္ထိအဝိဂတပစ္စယောပိ ပန သော ဟောတိ၊ တေန ‘‘ကဗဠီကာရော အာဟာရော အာဟာရပစ္စယတ္တံ အဝိဇဟန္တောဝ အတ္ထိအဝိဂတာနံ ဝသေန အပရေဟိပိ ဒွီဟာကာရေဟိ အနေကပစ္စယဘာဝံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ပဌန္တိ.

‘‘ယထာနုရူပံ ဈာနပစ္စယေ ဝုတ္တာနံ ဒသန္နံ ဟေတုအဓိပတီနဉ္စာတိ ဣမေသံ ဝသေနာ’’တိ ပုရိမပါဌော၊ ‘‘ယထာနုရူပံ ဈာနပစ္စယေ ဝုတ္တာနံ မဂ္ဂဝဇ္ဇာနံ နဝန္နံ ဟေတုအဓိပတိဈာနာနဉ္စာတိ ဣမေသံ ဝသေနာ’’တိ ပစ္ဆိမပါဌော၊ တေသု ဝိစာရေတွာ ယုတ္တော ဂဟေတဗ္ဗော.

သမနန္တရနိရုဒ္ဓတာယ အာရမ္မဏဘာဝေန စ သဒိသော ပစ္စယဘာဝေါ ပစ္စယသဘာဂတာ၊ ဝိရုဒ္ဓပစ္စယတာ ပစ္စယဝိသဘာဂတာ. ‘‘ဣမိနာ ဥပါယေနာ’’တိ ဝစနတော ဟေတုအာဒီနံ သဟဇာတာနံ သဟဇာတဘာဝေန သဘာဂတာ၊ သဟဇာတာသဟဇာတာနံ ဟေတုအာရမ္မဏာဒီနံ အညမညဝိသဘာဂတာတိ ဧဝမာဒိနာ ဥပါယေန သဘာဂတာ ဝိသဘာဂတာ ယောဇေတဗ္ဗာ.

ဇနကာယေဝ၊ န အဇနကာတိ ဇနကဘာဝပ္ပဓာနာယေဝ ဟုတွာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ န ဥပတ္ထမ္ဘကဘာဝပ္ပဓာနာတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယေသံ ဟေတုအာဒယော ပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ တေ တေဟိ ဝိနာ နေဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ န စ ပဝတ္တန္တီတိ တေသံ ဥဘယပ္ပဓာနတာ ဝုတ္တာ. န ဟိ တေ အနန္တရာဒယော ဝိယ ဇနနေနေဝ ပဝတ္တိံ ကရောန္တီတိ.

သဗ္ဗေသံ ဌာနံ ကာရဏဘာဝေါ သဗ္ဗဋ္ဌာနံ၊ တံ ဧတေသံ အတ္ထီတိ သဗ္ဗဋ္ဌာနိကာ. ဥပနိဿယံ ဘိန္ဒန္တေန တယောပိ ဥပနိဿယာ ဝတ္တဗ္ဗာ၊ အဘိန္ဒိတွာ ဝါ ဥပနိဿယဂ္ဂဟဏမေဝ ကာတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဘိန္ဒနံ ပကတူပနိဿယဿ ရူပါနံ ပစ္စယတ္တာဘာဝဒဿနတ္ထံ၊ အာရမ္မဏာနန္တရူပနိဿယာနံ ပန ပုဗ္ဗေ အာရမ္မဏာဓိပတိအနန္တရဂ္ဂဟဏေဟိ ဂဟိတတ္တာ တေသု ဧကဒေသေန အနန္တရူပနိဿယေန ဣတရမ္ပိ ဒဿေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပုရေဇာတပစ္ဆာဇာတာပိ အသဗ္ဗဋ္ဌာနိကာ အရူပရူပါနညေဝ ယထာက္ကမေန ပစ္စယဘာဝတောတိ ဧတ္ထ ပုရေဇာတပစ္စယော အနန္တရာဒီသု ဧဝ ဝတ္တဗ္ဗော တံသမာနဂတိကတ္တာ၊ န စ ယုဂဠဘာဝေါ ပစ္ဆာဇာတေန သဟ ကထနေ ကာရဏံ အသဗ္ဗဋ္ဌာနိကဒဿနမတ္တဿ အဓိပ္ပေတတ္တာတိ တံ တတ္ထ ပဌိတွာ ‘‘ပစ္ဆာဇာတောပိ အသဗ္ဗဋ္ဌာနိကော ရူပါနံယေဝ ပစ္စယဘာဝတော’’တိ ပဌန္တိ.

ပစ္စယနိဒ္ဒေသပကိဏ္ဏကဝိနိစ္ဆယကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပုစ္ဆာဝါရော

၁. ပစ္စယာနုလောမဝဏ္ဏနာ

ဧကေကံ တိကဒုကန္တိ ဧကေကံ တိကံ ဒုကဉ္စာတိ အတ္ထော၊ န တိကဒုကန္တိ.

ပစ္စယာ စေဝါတိ ယေ ကုသလာဒိဓမ္မေ ပဋိစ္စာတိ ဝုတ္တာ၊ တေ ပဋိစ္စတ္ထံ ဖရန္တာ ကုသလာဒိပစ္စယာ စေဝါတိ အတ္ထော. တေနေဝါဟ ‘‘တေ စ ခေါ သဟဇာတာဝါ’’တိ. ယေဟိ ပန ဟေတာဒိပစ္စယေဟိ ဥပ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ၊ တေ သဟဇာတာပိ ဟောန္တိ အသဟဇာတာပီတိ. ဧတ္ထ ပဋိစ္စသဟဇာတဝါရေဟိ သမာနတ္ထေဟိ ပဋိစ္စသဟဇာတာဘိဓာနေဟိ သမာနတ္ထံ ဗောဓေန္တေန ဘဂဝတာ ပစ္ဆိမဝါရေန ပုရိမဝါရော၊ ပုရိမဝါရေန စ ပစ္ဆိမဝါရော စ ဗောဓိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧသ နယော ပစ္စယနိဿယဝါရေသု သံသဋ္ဌသမ္ပယုတ္တဝါရေသု စ၊ ဧဝဉ္စ နိရုတ္တိကောသလ္လံ ဇနိတံ ဟောတီတိ.

‘‘တေ တေ ပန ပဉှေ ဥဒ္ဓရိတွာ ပုန ကုသလော ဟေတု ဟေတုသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာန’’န္တိ လိခိတံ. ‘‘ကုသလာ ဟေတူ သမ္ပယုတ္တကာနံ ခန္ဓာန’’န္တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၀၁) ပဉှာဝါရပါဌောတိ ပမာဒလေခါ ဧသာတိ ပါဠိယံ အာဂတပါဌမေဝ ပဌန္တိ. ပုရိမဝါရေသု သဟဇာတနိဿယသမ္ပယုတ္တပစ္စယဘာဝေဟိ ကုသလာဒိဓမ္မေ နိယမေတွာ တသ္မိံ နိယမေ ကုသလာဒီနံ ဟေတုပစ္စယာဒီဟိ ဥပ္ပတ္တိံ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနံ ကတံ၊ န တတ္ထ ‘‘ဣမေ နာမ တေ ဓမ္မာ ဟေတာဒိပစ္စယဘူတာ’’တိ ဝိညာယန္တိ၊ တသ္မာ တတ္ထ ‘‘သိယာ ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ကုသလော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ဟေတုပစ္စယာ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၂၅) ဧဝမာဒီဟိ သင်္ဂဟိတေ ပဋိစ္စတ္ထာဒိဖရဏကဘာဝေ ဟေတာဒိပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နေသု ဟေတာဒိပစ္စယာနံ နိစ္ဆယာဘာဝတော ပဉှာ နိဇ္ဇဋာ နိဂ္ဂုမ္ဗာ စ ကတွာ န ဝိဘတ္တာ၊ ဣဓ ပန ‘‘သိယာ ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ ဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဧဝမာဒီဟိ သင်္ဂဟိတာ ဟေတာဒိပစ္စယဘူတာ ကုသလာဒယော ပစ္စယုပ္ပန္နာ စ နိစ္ဆိတာ၊ န ကောစိ ပုစ္ဆာသင်္ဂဟိတော အတ္ထော အနိစ္ဆိတော နာမ အတ္ထီတိ အာဟ ‘‘သဗ္ဗေပိ တေ ပဉှာ နိဇ္ဇဋာ နိဂ္ဂုမ္ဗာ စ ကတွာ ဝိဘတ္တာ’’တိ. ပဉှာ ပန ဥဒ္ဓရိတွာ ဝိဿဇ္ဇနံ သဗ္ဗတ္ထ သမာနန္တိ န တံ သန္ဓာယ နိဇ္ဇဋတာ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

ဥပ္ပတ္တိယာ ပညာပိတတ္တာတိ ပုစ္ဆာမတ္တေနေဝ ဥပ္ပတ္တိယာ ဌပိတတ္တာ ပကာသိတတ္တာ၊ နာနပ္ပကာရေဟိ ဝါ ဉာပိတတ္တာတိ အတ္ထော.