ပဋိစ္စဝါရော

ပစ္စယပစ္စနီယဝဏ္ဏနာ

၈၆-၈၇. ‘‘အဟေတုကံ ဝိပါကာဗျာကတန္တိ ဣဒံ ရူပသမုဋ္ဌာပကဝသေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ သဗ္ဗသင်္ဂါဟကဝသေန ပနေတံ န န သက္ကာ ယောဇေတုံ.

၉၃. သဟဇာတပုရေဇာတပစ္စယာ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တီတိ ဧတ္ထ စ သဟဇာတာ စ ဟေတာဒယော ပုရေဇာတာ စ အာရမ္မဏာဒယော ပစ္စယာ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တီတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. န ဟိ နပစ္ဆာဇာတပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဒွီဟေဝ သဟဇာတပုရေဇာတပစ္စယေဟိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ အထ ခေါ ပစ္ဆာဇာတဝဇ္ဇေဟိ သဗ္ဗေဟီတိ.

၉၄-၉၇. နာဟာရပစ္စယေ ဧကစ္စံ ရူပမေဝ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နန္တိ ယံ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သော ပစ္စယော ရူပမေဝါတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ယသ္မာ ပန ပစ္စယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သော အရူပမ္ပိ ဟောတိ ယထာ ကမ္မံ ကဋတ္တာရူပဿ.

၉၉-၁၀၂. နမဂ္ဂပစ္စယေ ယဒိပိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာဒယော သဗ္ဗေ ရူပကောဋ္ဌာသာ လဗ္ဘန္တိ၊ တထာပိ ယံ မဂ္ဂပစ္စယံ လဘတိ၊ တဿ ပဟီနတ္တာ ‘‘ဧကစ္စံ ရူပံ ပစ္စယုပ္ပန္န’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝမေဝ ပန နဟေတုပစ္စယာဒီသုပိ ဧကစ္စရူပဿ ပစ္စယုပ္ပန္နတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

၁၀၇-၁၃၀. နာဟာရနဣန္ဒြိယနဈာနနမဂ္ဂပစ္စယာ သဗ္ဗတ္ထ သဒိသဝိဿဇ္ဇနာတိ ဣဒံ ဧတေသု မူလဘာဝေန ဌိတေသု ဂဏနာယ သမာနတံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. မူလာနဉှိ ဣဓ ဝိဿဇ္ဇနံ ဂဏနာယေဝ၊ န သရူပဒဿနန္တိ. နသဟဇာတာဒိစတုက္ကံ ဣဓာပိ ပရိဟီနမေဝါတိ သုဒ္ဓိကနယေ ဝိယ မူလေသုပိ ပရိဟီနမေဝါတိ အတ္ထော.

ပစ္စယပစ္စနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပစ္စယာနုလောမပစ္စနီယဝဏ္ဏနာ

၁၃၁-၁၈၉. ဟေတာဓိပတိမဂ္ဂပစ္စယေသု အနုလောမတော ဌိတေသု။ပေ။ အဋ္ဌ ပစ္စနီယတော န လဗ္ဘန္တီတိ တိဏ္ဏမ္ပိ သာဓာရဏာနံ ပစ္စနီယတော အလဗ္ဘမာနာနံ သဗ္ဗေသံ သင်္ဂဟဝသေန ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ မဂ္ဂပစ္စယေ ဣတရေဟိ သာဓာရဏာ သတ္တေဝ ယောဇေတဗ္ဗာ. အဓိပတိပစ္စယေ အနုလောမတော ဌိတေ ဟေတုပစ္စယောပိ ပစ္စနီယတော န လဗ္ဘတိ၊ သော ပန မဂ္ဂေန အသာဓာရဏောတိ ကတွာ န ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယေဟိ ဝိနာ အရူပံ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တေ ဧကန္တိကတ္တာ အရူပဋ္ဌာနိကာတိ ဣဓ ဝုတ္တာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ တေန ပုရေဇာတာသေဝနပစ္စယာ တေဟိ ဝိနာပိ အရူပဿ ဥပ္ပတ္တိတော ဝဇ္ဇိတာ ဟောန္တိ. သဗ္ဗဋ္ဌာနိကာ အညမညအာဟာရိန္ဒြိယာ စ တေဟိ ဝိနာ အရူပဿ အနုပ္ပတ္တိတော သင်္ဂဟိတာတိ. ဦနတရဂဏနာနံယေဝ ဝသေနာတိ ယဒိ အနုလောမတော ဌိတာ ဧကကာဒယော ဒွါဝီသတိပရိယောသာနာ ဦနတရဂဏနာ ဟောန္တိ၊ တေသံ ဝသေန ပစ္စနီယတော ယောဇိတဿ တဿ တဿ ဂဏနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အထ ပစ္စနီယတော ယောဇိတော ဦနတရဂဏနော၊ တဿ ဝသေန အနုလောမတော ဌိတဿပိ ဂဏနာ ဝေဒိတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ‘‘အညမညပစ္စယာ နာရမ္မဏေ ဧက’’န္တိအာဒိဝစနတော (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၁၄၆) ပန န ဣဒံ လက္ခဏံ ဧကန္တိကံ.

ပစ္စယာနုလောမပစ္စနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပစ္စယပစ္စနီယာနုလောမဝဏ္ဏနာ

၁၉၀. သဗ္ဗတ္ထေဝါတိ န ကေဝလံ ဟေတုမှိယေဝ၊ အထ ခေါ သဗ္ဗေသု ပစ္စယေသု ပစ္စနီကတော ဌိတေသူတိ အတ္ထော. ပုရေဇာတံ အာသေဝနဉ္စ အလဘန္တံ ကဉ္စိ နိဒဿနဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘ပဋိသန္ဓိဝိပါကော ပနာ’’တိအာဒိမာဟ.

‘‘ပုရေဇာတပစ္ဆာဇာတာသေဝနဝိပါကဝိပ္ပယုတ္တေသု ပစ္စနီကတော ဌိတေသု ဧကံ ဌပေတွာ အဝသေသာ အနုလောမတော လဗ္ဘန္တီ’’တိ ဣဒံ အဝသေသာနံ လာဘမတ္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. န သဗ္ဗေသံ အဝသေသာနံ လာဘန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ယဒိပိ ဟိ ပစ္ဆာဇာတေ ပသင်္ဂေါ နတ္ထိ ‘‘အနုလောမတော သဗ္ဗတ္ထေဝ န လဗ္ဘတီ’’တိ အပဝါဒဿ ကတတ္တာ၊ ပုရေဇာတော ပန ဝိပ္ပယုတ္တေ ပစ္စနီကတော ဌိတေ အနုလောမတော လဗ္ဘတီတိ ဣဒမ္ပိ အဝသေသာ သဗ္ဗေတိ အတ္ထေ ဂယှမာနေ အာပဇ္ဇေယျ. ယမ္ပိ ကေစိ ‘‘ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယရဟိတေ အာရုပ္ပေပိ အာရမ္မဏပုရေဇာတဿ သမ္ဘဝံ ဉာပေတုံ ဧဝံ ဝုတ္တ’’န္တိ ဝဒန္တိ၊ တမ္ပိ တေသံ ရုစိမတ္တမေဝ. န ဟိ ယတ္ထ ဝတ္ထုပုရေဇာတံ န လဗ္ဘတိ၊ တတ္ထ အာရမ္မဏပုရေဇာတဘာဝေန ဥပကာရကံ ဟောတီတိ ဒဿိတောယံ နယောတိ. ယုဇ္ဇမာနကဝသေနာတိ ပစ္စနီကတော ဌိတဿ ဌပေတဗ္ဗတ္တာ ဝုတ္တံ၊ ယုဇ္ဇမာနကပစ္စယုပ္ပန္နဝသေန ဝါတိ အတ္ထော. ‘‘မဂ္ဂပစ္စယေ ပစ္စနီကတော ဌိတေ ဟေတုပစ္စယော အနုလောမတော န လဗ္ဘတီ’’တိ ပုရိမပါဌော၊ အဓိပတိပစ္စယောပိ ပန န လဗ္ဘတီတိ ‘‘ဟေတာဓိပတိပစ္စယာ အနုလောမတော န လဗ္ဘန္တီ’’တိ ပဌန္တိ. အဓိပတိပစ္စယေ ပစ္စနီကတော ဌိတေ ပစ္ဆာဇာတတော အညော အနုလောမတော အလဗ္ဘမာနော နာမ နတ္ထီတိ န ဝိစာရိတံ. အညမညေ ပစ္စနီကတော ဌိတေ ‘‘အရူပါနံယေဝါ’’တိ ဝုတ္တာ နဝ အနုလောမတော န လဗ္ဘန္တိ၊ တမ္ပိ ပစ္စနီကတော ဌိတေဟိ အာရမ္မဏပစ္စယာဒီဟိ သဒိသတာယ သုဝိညေယျန္တိ န ဝိစာရိတံ ဘဝိဿတီတိ.

၁၉၁-၁၉၅. ယာဝ အာသေဝနာ သဗ္ဗံ သဒိသန္တိ န အညမညေန ဃဋိတဿ မူလဿ ဝိတ္ထာရိတတ္တာ တတော ပရာနိ မူလာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. တေသု ဟိ အနုလောမတော ယောဇေတဗ္ဗပစ္စယာ စ ပဉှာ စာတိ သဗ္ဗံ သဒိသန္တိ.

ဣမသ္မိံ ပစ္စနီယာနုလောမေတိ ဧတဿ ‘‘ဣမေသမ္ပိ ပကိဏ္ဏကာနံ ဝသေနေတ္ထ ဂဏနဝါရော အသမ္မောဟတော ဝေဒိတဗ္ဗော’’တိ ဧတေန သဟ သမ္ဗန္ဓော. တတ္ထ ဧတ္ထာတိ ဧတေသု ပစ္စယေသူတိ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမသ္မိံ ပစ္စနီယာနုလောမေ လဗ္ဘမာနေသု ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မေသုပီတိ ဝါ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ပိ-သဒ္ဒေန ဣမမတ္ထံ ဒီပေတိ – န ကေဝလံ ပစ္စယေသွေဝ ကိသ္မိဉ္စိ ပစ္စနီကတော ဌိတေ ကေစိ အနုလောမတော န လဗ္ဘန္တိ၊ အထ ခေါ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မေသုပိ ကောစိ ဧကစ္စံ ပစ္စယံ လဘမာနော ကဉ္စိ ပစ္စယံ န လဘတီတိ. တတ္ထ ကမ္မပစ္စယံ လဘမာနော ယေဘုယျေန ဣန္ဒြိယပစ္စယံ လဘတိ၊ မဂ္ဂပစ္စယံ လဘမာနော ယေဘုယျေန ဟေတုပစ္စယံ၊ တထာ စ ဈာနပစ္စယံ လဘမာနော မဂ္ဂပစ္စယန္တိ ဧတေသွေဝ လာဘာလာဘာ ဝိစာရိတာ. ယတ္ထာတိ ပဉ္စဝေါကာရပဝတ္တေ အသညေသု စ. ရူပဓမ္မာတိ ယထာဝုတ္တာနိ ကဋတ္တာရူပါနေဝ သန္ဓာယ ဝဒတိ. န ဟိ ပဉ္စဝေါကာရပဝတ္တေ သဗ္ဗေ ရူပဓမ္မာ ဟေတာဒီနိ န လဘန္တီတိ. ‘‘ဟေတာဓိပတိဝိပါကိန္ဒြိယပစ္စယေ န လဘန္တီ’’တိ ပုရိမပါဌော၊ ဈာနမဂ္ဂေပိ ပန န လဘန္တီတိ ‘‘ဟေတာဓိပတိဝိပါကိန္ဒြိယဈာနမဂ္ဂပစ္စယေ န လဘန္တီ’’တိ ပဌန္တိ. ယေ ရူပဓမ္မာနံ ပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ တေသု အရူပဋ္ဌာနိကဝဇ္ဇေသု ဧတေယေဝ န လဘန္တီတိ အဓိပ္ပါယော. ပစ္ဆာဇာတာဟာရဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေပိ ဟိ ပဝတ္တေ ကဋတ္တာရူပံ လဘတီတိ. လဗ္ဘမာနာလဗ္ဘမာနပစ္စယဒဿနမတ္တဉ္စေတံ၊ န တေဟိ ပစ္စယေဟိ ဥပ္ပတ္တိအနုပ္ပတ္တိဒဿနန္တိ. ဧဝံ ဣန္ဒြိယပစ္စယာလာဘော ဇီဝိတိန္ဒြိယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တော သိယာ. ယထာဝုတ္တေသု ဟိ ဓမ္မဝသေန ပစ္ဆာဇာတာဒိတ္တယမ္ပိ အလဘန္တံ နာမ ကဋတ္တာရူပံ နတ္ထိ. ကော ပန ဝါဒေါ သဗ္ဗဋ္ဌာနိကကမ္မေသု. ဣန္ဒြိယံ ပန အလဘန္တံ အတ္ထိ၊ ကိန္တံ? ဇီဝိတိန္ဒြိယန္တိ. ယဒိ ဧဝံ ဥပါဒါရူပါနိ သန္ဓာယ အညမညပစ္စယမ္ပိ န လဘန္တီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ပန ပါကဋန္တိ န ဝုတ္တံ သိယာ. အရူပိန္ဒြိယာလာဘံ ဝါ သန္ဓာယ ဣန္ဒြိယပစ္စယာလာဘော ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

၁၉၆-၁၉၇. နာရမ္မဏမူလကေသု ဒုကာဒီသု ဟေတုယာ ပဉ္စာတိ ယဒိပိ တိကာဒီသု ‘‘ဟေတုယာ ပဉ္စာ’’တိ ဣဒံ နတ္ထိ၊ တထာပိ ဒုကာဒီသု သဗ္ဗတ္ထ အနုတ္တာနံ ဝတ္တုကာမော ‘‘ဒုကာဒီသူ’’တိ သဗ္ဗသင်္ဂဟဝသေန ဝတွာ တတ္ထ ယံ အာဒိဒုကေ ဝုတ္တံ ‘‘ဟေတုယာ ပဉ္စာ’’တိ၊ တံ နိဒ္ဓါရေတိ. ကေစိ ပန ‘‘နာရမ္မဏမူလကေ ဟေတုယာ ပဉ္စာ’’တိ ပါဌံ ဝဒန္တိ. ‘‘အညမညေ ဧကန္တိ ဘူတရူပမေဝ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ ပုရိမပါဌော၊ ဝတ္ထုပိ ပန လဗ္ဘတီတိ ‘‘ဘူတရူပါနိ စေဝ ဝတ္ထုဉ္စ သန္ဓာယ ဝုတ္တ’’န္တိ ပဌန္တိ. တိမူလကေတိ ဣဓာပိ ဒုမူလကံ တိမူလကန္တိ ဝဒန္တိ.

၂၀၃-၂၃၃. နကမ္မမူလကေ ဟေတုယာ တီဏီတိအာဒီသု စေတနာဝ ပစ္စယုပ္ပန္နာတိ ဣဒံ ‘‘ဟေတုယာ တီဏီ’’တိ ဧဝံပကာရေ စေတနာမတ္တသင်္ဂါဟကေ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာဒိ-သဒ္ဒေါ ဟိ ပကာရတ္ထောဝ ဟောတီတိ. သဟဇာတအညမညနိဿယာဟာရအတ္ထိအဝိဂတေသု ပန ရူပမ္ပိ လဗ္ဘတီတိ.

ပစ္စယပစ္စနီယာနုလောမဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဋိစ္စဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. သဟဇာတဝါရဝဏ္ဏနာ

၂၃၄-၂၄၂. ကုသလံ ဓမ္မံ သဟဇာတော၊ ကုသလံ ဧကံ ခန္ဓံ သဟဇာတောတိအာဒီသု သဟဇာတသဒ္ဒေန သဟဇာတပစ္စယကရဏံ သဟဇာတာယတ္တဘာဝဂမနံ ဝါ ဝုတ္တန္တိ တဿ ကရဏဿ ဂမနဿ ဝါ ကုသလာဒီနံ ကမ္မဘာဝတော ဥပယောဂဝစနံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧသ နယော ပစ္စယဝါရာဒီသုပိ. တတြာပိ ဟိ ပစ္စယသဒ္ဒေန စ နိဿယပစ္စယကရဏံ နိဿယာယတ္တဘာဝဂမနံ ဝါ ဝုတ္တံ၊ သံသဋ္ဌသဒ္ဒေန စ သမ္ပယုတ္တပစ္စယကရဏံ သမ္ပယုတ္တာယတ္တဘာဝဂမနံ ဝါတိ တံကမ္မဘာဝတော ဥပယောဂဝစနံ ကုသလာဒီသု ကတန္တိ. သဟဇာတမ္ပိ စ ဥပါဒါရူပံ ဘူတရူပဿ ပစ္စယော န ဟောတီတိ ‘‘ပဋိစ္စာ’’တိ ဣမိနာ ဝစနေန ဒီပိတော ပစ္စယော န ဟောတီတိ အတ္ထော. ‘‘ဥပါဒါရူပံ ဘူတရူပဿာ’’တိ စ နိဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ. ဥပါဒါရူပဿပိ ဟိ ဥပါဒါရူပံ ယထာဝုတ္တော ပစ္စယော န ဟောတိ၊ ဝတ္ထုဝဇ္ဇာနိ ရူပါနိ စ အရူပါနန္တိ.

သဟဇာတဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ပစ္စယဝါရဝဏ္ဏနာ

၂၄၃. ပစ္စယာတိ ဧတ္ထ ပတိ အယော ပစ္စယော. ပတိ-သဒ္ဒေါ ပတိဋ္ဌတ္ထံ ဒီပေတိ၊ အယ-သဒ္ဒေါ ဂတိံ၊ ပတိဋ္ဌာဘူတာ ဂတိ နိဿယော ပစ္စယောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ၊ တတော ပစ္စယာ၊ ပစ္စယကရဏတော တဒါယတ္တဘာဝဂမနတော ဝါတိ အတ္ထော.

‘‘မဟာဘူတေ ပစ္စယာ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ရူပ’’န္တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၂၄၅) ဘူတုပါဒါရူပါနိ သဟ သင်္ဂဏှိတွာ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌကထာယံ ပန စိတ္တသမုဋ္ဌာနေ စ မဟာဘူတေ နိဿာယ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ဥပါဒါရူပန္တိ သယံ နိဿယော အဟုတွာ နိဿယေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနေန ဥပါဒါရူပေန နိဒဿနံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၂၅၅. အသည။ပေ။ ကဋတ္တာရူပံ ဥပါဒါရူပန္တိ ဧတ္ထ ယော ပဋိစ္စဝါရေ သဟဇာတေ ကမ္မဥတုဇာနံ၊ ကမ္မေ စ ဧကန္တာနေကန္တကမ္မဇာနံ ဝသေန အတ္ထော ဝုတ္တော၊ သော နာဓိပ္ပေတော ဧဝ ‘‘ကဋတ္တာရူပ’’န္တိ ကမ္မသမုဋ္ဌာနရူပဿေဝ သဗ္ဗဿ စ ဂဟိတတ္တာတိ တံ ပဟာယ ယထာဂဟိတဿ ကဋတ္တာရူပဿ ဝိသေသနဝသေန ‘‘ဥပါဒါရူပသင်္ခါတံ ကဋတ္တာရူပ’’န္တိ အတ္ထမာဟ. မဟာဘူတေ ပန ပဋိစ္စ ပစ္စယာ စ မဟာဘူတာနံ ဥပ္ပတ္တိ န နိဝါရေတဗ္ဗာတိ ဥပါဒါရူပဂ္ဂဟဏေန ကဋတ္တာရူပဂ္ဂဟဏံ အဝိသေသေတွာ ဥပါဒါရူပါနံ နိဝတ္တေတဗ္ဗာနံ အတ္ထိတာယ ကဋတ္တာရူပဂ္ဂဟဏေနေဝ ဥပါဒါရူပဂ္ဂဟဏဿ ဝိသေသနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၂၆၉-၂၇၆. ‘‘အဗျာကတေန အဗျာကတံ၊ ကုသလံ၊ အကုသလ’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗေ ‘‘အဗျာကတေန ကုသလံ၊ အကုသလံ၊ အဗျာကတ’’န္တိ၊ ‘‘ကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ ကုသလော စ အကုသလော စ ဓမ္မာ ကုသလဿာတိ အနာမသိတွာ’’တိ စ ပုရိမပါဌေ ပမာဒလေခါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

၂၈၆-၂၈၇. နဟေတုပစ္စယာ နပုရေဇာတေ ဒွေတိ ဧတ္ထ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘အာရုပ္ပေ ပန အဟေတုကမောဟဿ အဟေတုကကိရိယဿ စ ဝသေန ဒွေတိ ဝုတ္တာ၊ နဝိပ္ပယုတ္တေ ဒွေတိ အာရုပ္ပေ အဟေတုကာကုသလကိရိယဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ လဗ္ဘမာနေသု ဧကဒေသေန နိဒဿနဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အာရုပ္ပေ ပန အဟေတုကမောဟဿ အဟေတုကကိရိယာယ အဟေတုကပဋိသန္ဓိယာ ဧကစ္စဿ စ ရူပဿ ဝသေန ဒွေ ဝုတ္တာတိ၊ နဝိပ္ပယုတ္တေ ဒွေတိ အာရုပ္ပေ အဟေတုကာကုသလကိရိယာဧကစ္စရူပါနံ ဝသေနာတိ ဝုတ္တန္တိ. ‘‘နောနတ္ထိနောဝိဂတေသု ဧကန္တိ သဗ္ဗရူပဿ ဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ နဟေတုမူလကတ္တာ ဣမဿ နယဿ ဟေတုပစ္စယံ လဘန္တံ န လဗ္ဘတီတိ ‘‘ဧကစ္စဿ ရူပဿ ဝသေနာ’’တိ ဘဝိတဗ္ဗံ. စက္ခာဒိဓမ္မဝသေန ပန စိတ္တသမုဋ္ဌာနာဒိကောဋ္ဌာသဝသေန ဝါ သဗ္ဗံ လဗ္ဘတီတိ ‘‘သဗ္ဗရူပဿာ’’တိ ဝုတ္တံ သိယာ.

၂၈၉-၂၉၆. အာဂတာနာဂတန္တိ ပဉှဝသေန ဝုတ္တံ၊ လဗ္ဘမာနာလဗ္ဘမာနန္တိ အာဂတေ စ ပဉှေ လဗ္ဘမာနာလဗ္ဘမာနဓမ္မဝသေန.

ပစ္စယဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. နိဿယဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၂၉-၃၃၇. ပစ္စယဝါရေန နိဿယပစ္စယဘာဝန္တိ နိဿယဝါရေ ဝုတ္တဿ နိဿယပစ္စယဘာဝံ နိယမေတုန္တိ အတ္ထော.

နိဿယဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. သံသဋ္ဌဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၅၁-၃၆၈. သံသဋ္ဌဝါရေ ပစ္စနီယေ ‘‘နဝိပ္ပယုတ္တေ ပဋိသန္ဓိ နတ္ထီ’’တိ ဣဒံ ဝတ္ထုဝိရဟိတာယ ပဋိသန္ဓိယာ ဝိသုံ အနုဒ္ဓရဏတော ဝုတ္တံ. ပဋိစ္စဝါရာဒီသု ဟိ သဟဇာတဿ ပစ္စယဘာဝဒဿနတ္ထံ သဝတ္ထုကာ ပဋိသန္ဓိ ဥဒ္ဓဋာ၊ သာ ဣဓာပိ အဓိပတိပုရေဇာတာသေဝနေသု နကမ္မနဝိပါကနဈာနနဝိပ္ပယုတ္တေသု န လဗ္ဘတိ၊ အညေသု စ အနုလောမတော ပစ္စနီယတော စ လဗ္ဘမာနပစ္စယေသု လဗ္ဘတီတိ ဣမဿ ဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ ဥဒ္ဓဋာတိ. သေသာ တေရသ န လဗ္ဘန္တီတိ ဧတ္ထ ‘‘သေသာ စုဒ္ဒသာ’’တိ ဘဝိတဗ္ဗံ. န ဈာနေ ဧကန္တိ အဟေတုကပဉ္စဝိညာဏဝသေနာတိ ပဉ္စဝိညာဏာနံ ဟေတုပစ္စယဝိရဟိတမတ္တဒဿနတ္ထံ အဟေတုကဂ္ဂဟဏံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ‘‘နမဂ္ဂေ ဧကန္တိ အဟေတုကကိရိယဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘အဟေတုကဝိပါကကိရိယဝသေနာ’’တိ ဘဝိတဗ္ဗံ.

၃၆၉-၃၉၁. ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တနယေနေဝါတိ ပဋိစ္စဝါရေ အနုလောမပစ္စနီယေ ဝုတ္တနယေန. ‘‘နဟေတုပစ္စယုပ္ပန္နေသု အဟေတုကမောဟောဝ ဈာနမဂ္ဂပစ္စယံ လဘတိ၊ သေသာ န လဘန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ သေသေသု ပန ပဉ္စဝိညာဏဝဇ္ဇာဟေတုကက္ခန္ဓာ တံသမုဋ္ဌာနာ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာ ဈာနပစ္စယံ လဘန္တိ၊ န ပစ္စနီယာနုလောမေ ဒွိန္နံ ပစ္စယာနံ အနုလောမေန သဟ ယောဇနာ အတ္ထီတိ ဈာနမဂ္ဂပစ္စယံ သဟိတံ လဘတီတိ စ န သက္ကာ ဝတ္တုံ၊ တသ္မာ ‘‘အဟေတုကမောဟောဝ မဂ္ဂပစ္စယံ လဘတီ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

သံသဋ္ဌဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. သမ္ပယုတ္တဝါရဝဏ္ဏနာ

၃၉၂-၄၀၀. သဒိသံ သမ္ပယုတ္တံ သံသဋ္ဌံ ဝေါကိဏ္ဏဉ္စ သံသဋ္ဌံ န ဟောတီတိ ဥဘယံ အညမညာပေက္ခံ ဝုစ္စမာနံ အညမညဿ နိယာမကံ ဟောတီတိ.

သမ္ပယုတ္တဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ပဉှာဝါရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

၄၀၁-၄၀၃. ယေဟိ ပစ္စယေဟိ ကုသလော ကုသလဿ ပစ္စယော ဟောတိ၊ တေ ပစ္စယေ ပဋိပါဋိယာ ဒဿေတုန္တိ ယထာက္ကမေန အာဂတာဂတပဋိပါဋိယာ ဒဿေတုန္တိ အတ္ထော. ကုသလော ကုသလဿာတိ နိဒဿနမတ္တမေတံ၊ တေန ကုသလော ကုသလာဒီနံ၊ အကုသလော အကုသလာဒီနံ၊ အဗျာကတော အဗျာကတာဒီနံ၊ ကုသလာဗျာကတာ ကုသလာဒီနန္တိအာဒိကော သဗ္ဗော ပဘေဒေါ နိဒဿိတော ဟောတီတိ ယထာနိဒဿိတေ သဗ္ဗေ ဂဟေတွာ အာဟ ‘‘တေ ပစ္စယေ ပဋိပါဋိယာ ဒဿေတု’’န္တိ.

၄၀၄. ဒတွာတိ ဧတ္ထ ဒါ-သဒ္ဒေါ သောဓနတ္ထောပိ ဟောတီတိ မန္တွာ အာဟ ‘‘ဝိသုဒ္ဓံ ကတွာ’’တိ. တေသဉှိ တံ စိတ္တန္တိ တေသန္တိ ဝတ္တဗ္ဗတာရဟံ သကဒါဂါမိမဂ္ဂါဒိပုရေစာရိကံ တံ ဂေါတြဘုစိတ္တန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဝိပဿနာကုသလံ ပန ကာမာဝစရမေဝါတိ ပစ္စယုပ္ပန္နံ ဘူမိတော ဝဝတ္ထပေတိ. တေနေဝါတိ ဓမ္မဝသေနေဝ ဒဿနတော၊ ဒေသနန္တရတ္တာတိ အဓိပ္ပါယော.

၄၀၅. အဿာဒနံ သရာဂဿ သောမနဿဿ သသောမနဿဿ ရာဂဿ စ ကိစ္စန္တိ အာဟ ‘‘အနုဘဝတိ စေဝ ရဇ္ဇတိ စာ’’တိ. အဘိနန္ဒနံ ပီတိကိစ္စသဟိတာယ တဏှာယ ကိစ္စန္တိ အာဟ ‘‘သပ္ပီတိကတဏှာဝသေနာ’’တိ. ဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနာ ဒိဋ္ဌိယေဝ. ဧတ္ထ ပန ပစ္ဆိမတ္ထမေဝ ဂဟေတွာ ‘‘အဘိနန္ဒန္တဿ အတ္တာ အတ္တနိယန္တိအာဒိဝသေန။ပေ။ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ. အဘိနန္ဒနာ ပန ဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနာယေဝါတိ န သက္ကာ ဝတ္တုံ ‘‘ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗော ဓမ္မော ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗဿ ဓမ္မဿ အာရမ္မဏ။ပေ။ ဘာဝနာယ ပဟာတဗ္ဗံ ရာဂံ အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတီ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၈.၇၂) ဝစနတော၊ တသ္မာ ပုရိမောပိ အတ္ထော ဝုတ္တောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဒွီသု ပန သောမနဿသဟဂတစိတ္တေသု ယထာဝုတ္တေန သောမနဿေန ရာဂေန စ အဿာဒေန္တဿ တေသုယေဝ သပ္ပီတိကတဏှာယ စတူသုပိ ဒိဋ္ဌာဘိနန္ဒနာယ အဘိနန္ဒန္တဿ စ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိပိ သက္ကာ ယောဇေတုံ. ဇာတိဝသေနာတိ သုစိဏ္ဏသာမညဝသေနာတိ အတ္ထော.

၄၀၆. တဒါရမ္မဏတာတိ တဒါရမ္မဏဘာဝေန. ဝိဘတ္တိလောပေါ ဟေတ္ထ ကတောတိ. ဘာဝဝန္တတော ဝါ အညော ဘာဝေါ နတ္ထီတိ ဘာဝေနေဝ ဝိပါကံ ဝိသေသေတိ၊ ဝိပါကော တဒါရမ္မဏဘာဝဘူတောတိ အတ္ထော. ဝိညာဏဉ္စာယတနနေဝသညာနာသညာယတနဝိပါကာနံ ဝိယ န ကာမာဝစရဝိပါကာနံ နိယောဂတော ဝဝတ္ထိတံ ဣဒဉ္စ ကမ္မံ အာရမ္မဏန္တိ တံ လဗ္ဘမာနမ္ပိ န ဝုတ္တံ. တဒါရမ္မဏေန ပန ကုသလာရမ္မဏဘာဝေန သမာနလက္ခဏတာယ ကမ္မာရမ္မဏာ ပဋိသန္ဓိအာဒယောပိ ဒဿိတာယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ပဋိလောမတော ဝါ ဧကန္တရိကဝသေန ဝါတိ ဝဒန္တေန အနုလောမတော သမာပဇ္ဇနေ ယေဘုယျေန အာသန္နသမာပတ္တိယာ အာရမ္မဏဘာဝေါ ဒဿိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယထာ ပန ပဋိလောမတော ဧကန္တရိကဝသေန စ သမာပဇ္ဇန္တဿ အနာသန္နာပိ သမာပတ္တိ အာရမ္မဏံ ဟောတိ၊ ဧဝံ အနုလောမတော သမာပဇ္ဇန္တဿပိ ဘဝေယျာတိ. ‘‘စေတောပရိယဉာဏဿာတိအာဒီနိ ပရတော အာဝဇ္ဇနာယ ယောဇေတဗ္ဗာနီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ယာ ဧတေသံ အာဝဇ္ဇနာ၊ တဿာ’’တိ အတ္ထော ဝုတ္တော၊ ဧဝံ သတိ ‘‘ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿာ’’တိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ယသ္မာ ပန ကုသလာ ခန္ဓာ အဗျာကတဿ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏဿ အာရမ္မဏံ န ဟောန္တီတိ တံ န ဝုတ္တံ၊ စေတောပရိယဉာဏာဒီနဉ္စ ဟောန္တီတိ တာနိ ဝုတ္တာနိ၊ တသ္မာ ကိရိယာနံ စေတောပရိယဉာဏာဒီနံ ယာယ ကာယစိ အာဝဇ္ဇနာယ စ ကုသလာရမ္မဏာယ ကုသလာ ခန္ဓာ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယောတိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

၄၀၇-၄၀၉. ဝိပ္ပဋိသာရာဒိဝသေန ဝါတိ အာဒိ-သဒ္ဒေန အာဒီနဝဒဿနေန သဘာဝတော စ အနိဋ္ဌတာမတ္တံ သင်္ဂဏှာတိ၊ အက္ခန္တိဘေဒါ ဝါ.

၄၁၀. ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဿာတိအာဒိနာ ဝိညာဏကာယေဟိ နိယတာရမ္မဏေဟိ အဗျာကတဿ အဗျာကတာနံ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝံ နိဒဿေတိ. သဗ္ဗဿ ဟိ ဝတ္တုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ ဧကသ္မိံ သန္တာနေ ဓမ္မာနံ ဧကဒေသေန နိဒဿနံ ကရောတီတိ.

၄၁၃-၄၁၆. စတုဘူမကံ ကုသလံ အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယဘာဝေန ဒဿိတံ၊ ပစ္စယုပ္ပန္နံ ပန ကာမာဝစရမေဝ.

၄၁၇. အပုဗ္ဗတော စိတ္တသန္တာနတော ဝုဋ္ဌာနံ ဘဝင်္ဂမေဝ၊ တံ ပန မူလာဂန္တုကဘဝင်္ဂသင်္ခါတံ တဒါရမ္မဏံ ပကတိဘဝင်္ဂဉ္စ. အနုလောမံ သေက္ခာယ ဖလသမာပတ္တိယာတိ ဧတ္ထ ကာယစိ သေက္ခဖလသမာပတ္တိယာ အဝဇ္ဇေတဗ္ဗတ္တာ ဝတ္တဗ္ဗံ နတ္ထီတိ နေဝသညာနာသညာယတနကုသလံ ဖလသမာပတ္တိယာတိ ဣမံ နိဗ္ဗိသေသနံ ဖလသမာပတ္တိံ ဥဒ္ဓရိတွာ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဖလသမာပတ္တိယာတိ အနာဂါမိဖလသမာပတ္တိယာ’’တိ. ကာမာဝစရကိရိယာ ဒုဝိဓဿပိ ဝုဋ္ဌာနဿာတိ ဧတ္ထ ကိရိယာနန္တရံ တဒါရမ္မဏဝုဋ္ဌာနေ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍေ ဝုတ္တမေဝ.

တာ ဥဘောပိ။ပေ။ ဒွါဒသန္နန္တိ ဣဒံ သောမနဿသဟဂတမနောဝိညာဏဓာတုဝသေန ဝုတ္တံ၊ ဥပေက္ခာသဟဂတာ ပန ယထာဝုတ္တာနံ ဒသန္နံ ဝိညာဏဓာတူနံ ဝေါဋ္ဌဗ္ဗနကိရိယဿ မနောဓာတုကိရိယဿ စာတိ ဒွါဒသန္နံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၄၂၃. ဒါနာဒိပုညကိရိယာယတ္တာ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိယော ပဋိဝိဇ္ဈိတွာတိ သမ္ဗန္ဓော. န ပနေတံ ဧကန္တေန ဂဟေတဗ္ဗန္တိ ‘‘ဗလဝစေတနာဝ လဗ္ဘတိ၊ န ဒုဗ္ဗလာ’’တိ ဧတံ ဧကန္တံ န ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ဒဠှံ ဝါ န ဂဟေတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. ကိံ ကာရဏန္တိ? ဗလဝတော ဒုဗ္ဗလဿ ဝါ ကတောကာသဿ အန္တရာယံ ပဋိဗာဟိတွာ ဝိပစ္စနတော ‘‘ယံကဉ္စိ ယဒိ ဝိပါကံ ဇနေတိ၊ ဥပနိဿယော န ဟောတီ’’တိ နဝတ္တဗ္ဗတ္တာ စာတိ ဒဿေန္တော ‘‘ကတောကာသဉှီ’’တိအာဒိမာဟ. ဝိပါကတ္တိကေ ပန ပဉှာဝါရပစ္စနီယေ ‘‘ဝိပါကဓမ္မဓမ္မော ဝိပါကဿ ဓမ္မဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော၊ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော၊ ကမ္မပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၃.၉၃) ကမ္မပစ္စယဿ ဝိသုံ ဥဒ္ဓဋတ္တာ၊ ဝေဒနာတ္တိကေ စ ပဉှာဝါရပစ္စနီယေ ‘‘နဟေတုပစ္စယာ နအာရမ္မဏပစ္စယာ နဥပနိဿယေ အဋ္ဌာ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၂.၈၇) ဝုတ္တတ္တာ ‘‘ဝိပါကဇနကမ္ပိ ကိဉ္စိ ကမ္မံ ဥပနိဿယပစ္စယော န ဟောတီ’’တိ သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ.

တသ္မိံ ဝါ ဝိရုဒ္ဓေါတိ တံနိမိတ္တံ ဝိရုဒ္ဓေါ၊ ဝိရုဒ္ဓန္တိ ဝါ ပါဌော. ဩမာနန္တိ ပရဿ ပဝတ္တဩမာနံ. ရာဂေါ ရဉ္ဇနဝသေန ပဝတ္တာ ကာမရာဂတဏှာ၊ ‘‘ဣတိ မေ စက္ခုံ သိယာ အနာဂတမဒ္ဓါနံ၊ ဣတိ ရူပါ’’တိ အပ္ပဋိလဒ္ဓဿ ပဋိလာဘာယ စိတ္တပဏိဒဟနတဏှာ ပတ္ထနာတိ အယမေတေသံ ဝိသေသော.

တေသု အညမ္ပီတိ တေသု ယံကိဉ္စိ ပုဗ္ဗေ ဟနိတတော အညမ္ပိ ပါဏံ ဟနတီတိ အတ္ထော.

ပုနပ္ပုနံ အာဏာပနဝသေန ဝါတိ မာတုဃာတကမ္မေန သဒိသတာယ ပုဗ္ဗေ ပဝတ္တာယပိ အာဏတ္တစေတနာယ မာတုဃာတကမ္မနာမံ အာရောပေတွာ ဝဒန္တိ. ဧသ နယော ဒွီဟိ ပဟာရေဟီတိ ဧတ္ထာပိ.

ယထေဝ ဟိ။ပေ။ ဥပ္ပါဒေတိ နာမာတိ ရာဂံ ဥပနိဿာယ ဒါနံ ဒေတီတိ ရာဂံ ဥပနိဿာယ ဒါနဝသေန သဒ္ဓံ ဥပ္ပါဒေတီတိ အယမတ္ထော ဝုတ္တော ဟောတီတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန ဝဒတိ. ယထာ ရာဂံ ဥပနိဿာယ ဒါနံ ဒေတီတိဧဝမာဒိ ဟောတိ၊ ဧဝံ ရာဂါဒယော သဒ္ဓါဒီနံ ဥပနိဿယပစ္စယောတိ ဣဒမ္ပိ ဟောတီတိ ဒဿေတိ. ကာယိကံ သုခန္တိအာဒီနံ ဧကတော ဒဿနေန ဝိသုံယေဝ န ဧတေသံ ပစ္စယဘာဝေါ၊ အထ ခေါ ဧကတောပီတိ ဒဿိတံ ဟောတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၄၂၅. ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တေန ပစ္စယတ္တာယေဝါတိ ဧတေန ဣဒံ ဒဿေတိ – န ပုရိမဝါရေသု ဝိယ ဣမသ္မိံ ပစ္စယေန ဥပ္ပတ္တိ ဝုစ္စတိ၊ အထ ခေါ တဿ တဿ ပစ္စယုပ္ပန္နဿ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ တံတံပစ္စယဘာဝေါ၊ န စ ပစ္ဆာဇာတက္ခန္ဓာ ဥပတ္ထမ္ဘကတ္တေန ပစ္စယာ န ဟောန္တိ၊ တေနေသ ပစ္ဆာဇာတပစ္စယော ဣဓ အနုလောမတော အာဂတောတိ.

၄၂၇. စေတနာ ဝတ္ထုဿပိ ပစ္စယောတိ အတ္တနော ပတိဋ္ဌာဘူတဿပိ ကမ္မပစ္စယောတိ အဓိပ္ပါယော.

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ပစ္စယဝါရေ ဝိယ နိဿယအတ္ထိအဝိဂတေသု ဒုမူလကဒုကာဝသာနာ ပဉှာ န ဥဒ္ဓဋာတိ? အလဗ္ဘမာနတ္တာ. တတ္ထ ဟိ ပစ္စယုပ္ပန္နပ္ပဓာနတ္တာ ဒေသနာယ ကုသလော စ အဗျာကတော စ ဓမ္မာ ဧကတော ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ကုသလာဗျာကတပစ္စယာ လဗ္ဘန္တီတိ ‘‘ကုသလဉ္စ အဗျာကတဉ္စ ဓမ္မံ ပစ္စယာ ကုသလော စ အဗျာကတော စ ဓမ္မာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တီ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၂၄၆) ဝုတ္တံ. ယတော တတော ဝါ ဥဘယပစ္စယတော ပစ္စယုပ္ပန္နဿ ဥပ္ပတ္တိမတ္တံယေဝ ဟိ တတ္ထ အဓိပ္ပေတံ၊ န ဥဘယဿ ဥဘိန္နံ ပစ္စယဘာဝေါတိ. ဣဓ ပန ပစ္စယပ္ပဓာနတ္တာ ဒေသနာယ ကုသလာဗျာကတာ ကုသလာဗျာကတာနံ ဥဘိန္နံ နိဿယာဒိဘူတာ န လဗ္ဘန္တီတိ ‘‘ကုသလော စ အဗျာကတော စ ဓမ္မာ ကုသလဿ စ အဗျာကတဿ စ ဓမ္မဿ နိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိ န ဝုတ္တံ.

ပဉှာဝါရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဉှာဝါရဿ ဃဋနေ အနုလောမဂဏနာ

၄၃၉. ‘‘ဧတ္ထ ပန ပုရေဇာတမ္ပိ လဗ္ဘတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ ‘‘တထာ’’တိ ဝုတ္တန္တိ? ‘‘တီဏီ’’တိ ဂဏနမတ္တသာမညတော.

၄၄၀. ‘‘အဓိပတိပစ္စယေ ဌပေတွာ ဝီမံသံ သေသာဓိပတိနော ဝိသဘာဂါ’’တိ ပုရိမပါဌော နိဒဿနဝသေန ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယသ္မာ ပန ဟေတုပစ္စယဿ ဝိသဘာဂေန ဧကေန အာရမ္မဏေန နိဒဿနံ အကတွာ အနန္တရာဒီနိ ဝဒန္တော သဗ္ဗေ ဝိသဘာဂေ ဒဿေတိ၊ တသ္မာ ဣန္ဒြိယမဂ္ဂပစ္စယာ စ ဝိသဘာဂါ ဒဿေတဗ္ဗာတိ ‘‘အဓိပတိန္ဒြိယမဂ္ဂပစ္စယေသု ဌပေတွာ ပညံ သေသာ ဓမ္မာ ဝိသဘာဂါ’’တိ ပဌန္တိ. တထာ ဘာဝါဘာဝတော ဟေတုပစ္စယဘာဝေ သဟဇာတာဒိပစ္စယဘာဝတော. နနု ယထာ အမောဟဝဇ္ဇာနံ ဟေတူနံ ဟေတုပစ္စယဘာဝေ အဓိပတိန္ဒြိယမဂ္ဂပစ္စယဘာဝေါ နတ္ထီတိ ပညာဝဇ္ဇာနံ အဓိပတိပစ္စယာဒီနံ ဝိသဘာဂတာ၊ ဧဝံ ကုသလာဒိဟေတူနံ ဟေတုပစ္စယဘာဝေ ဝိပါကပစ္စယဘာဝါဘာဝတော ဟေတုဝဇ္ဇာနံ ဝိပါကာနံ ဝိသဘာဂတာယ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ? န ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ဥဘယပစ္စယသဟိတေ စိတ္တစေတသိကရာသိမှိ ဟေတုပစ္စယဘာဝေ ဝိပါကပစ္စယတ္တာဘာဝါဘာဝတော. ယထာ ဟိ ဟေတုသဟဇာတပစ္စယသဟိတရာသိမှိ သတိပိ ဟေတုဝဇ္ဇသဗ္ဘာဝေ ဟေတူနံ ဟေတုပစ္စယဘာဝေ သဟဇာတပစ္စယတ္တာဘာဝေါ နတ္ထီတိ န ဟေတုဝဇ္ဇာနံ သဟဇာတာနံ ဟေတုဿ ဝိသဘာဂတာ ဝုတ္တာ၊ ဧဝမိဓာပီတိ. ဧသ နယော ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယေပိ. အပိစ ပစ္စယုပ္ပန္နဿေဝ ပစ္စယာ ဝုစ္စန္တီတိ ပစ္စယုပ္ပန္နက္ခဏေ တထာ ဘာဝါဘာဝဝသေန သဘာဂတာယ ဝုစ္စမာနာယ နာနာက္ခဏဝသေန ဝိသဘာဂတာ တဿေဝ န ဝတ္တဗ္ဗာတိ.

ကုသလာ ဝီမံသာတိ ဣဒံ ‘‘ကုသလာ ဝီမံသာဓိပတီ’’တိ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ. န ဟိ အနဓိပတိဘူတာ ဝီမံသာ အဓိပတိပစ္စယော ဟောတီတိ.

၄၄၁-၄၄၃. ‘‘သစေ ပန ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော ပဝိသတိ၊ ဣတရာနိ ဒွေ လဘတီ’’တိ ပုရိမပါဌော၊ ‘‘ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ စ အဗျာကတဿ စာ’’တိ ဣဒံ ပန န လဗ္ဘတီတိ ‘‘ကုသလော အဗျာကတဿ၊ အဗျာကတော အဗျာကတဿာတိ ဒွေ လဘတီ’’တိ ပဌန္တိ. ဦနတရဂဏနေသူတိ ယေသု ပဝိဋ္ဌေသု ဦနတရာ ဂဏနာ ဟောတိ၊ တေသူတိ အတ္ထော. တီဏိ ဒွေ ဧကန္တိ ဧဝံ ဦနတရဂဏနေသု ဝါ အညမညာဒီသု ပဝိသန္တေသု တေသံ ဝသေန တိကတော ဦနံ ယထာလဒ္ဓဉ္စ ဧကန္တိ ဂဏနံ လဘတီတိ အတ္ထော.

အဝိပါကာနီတိ အနာမဋ္ဌဝိပါကာနီတိ အတ္ထော၊ န ဝိပါကဟေတုရဟိတာနီတိ.

တတ္ထ သဗ္ဗေပိ သဟဇာတဝိပါကာ စေဝါတိ တတ္ထ ယေ သဟဇာတာ ပစ္စယုပ္ပန္နာ ဝုတ္တာ၊ တေ သဗ္ဗေပိ ဝိပါကာ စေဝ ဝိပါကသဟဇာတရူပါ စာတိ အတ္ထော. တံသမုဋ္ဌာနရူပါ စာတိ ဧတ္ထ ပဋိသန္ဓိယံ ကဋတ္တာရူပမ္ပိ တံသမုဋ္ဌာနဂ္ဂဟဏေနေဝ သင်္ဂဏှာတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘တံသမုဋ္ဌာနရူပကဋတ္တာရူပါ စ လဗ္ဘန္တီ’’တိပိ ပဌန္တိ. စတုတ္ထေ ဝိပါကစိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပမေဝါတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ‘‘ကဋတ္တာရူပဉ္စာ’’တိပိ ပန ပဌန္တိ.

ဧဝမ္ပီတိ ‘‘ဧတေသု ပန ဃဋနေသု သဗ္ဗပဌမာနီ’’တိအာဒိနာ ဝုတ္တနယေနပိ. ဃဋနေသု ပန ယော ယော ပစ္စယော မူလဘာဝေန ဌိတော၊ တံပစ္စယဓမ္မာနံ နိရဝသေသဦနဦနတရဦနတမလာဘက္ကမေန ဃဋနာ ဝုစ္စတိ၊ နိရဝသေသလာဘေ စ ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ နိရဝသေသလာဘက္ကမေန. တထာ ဦနလာဘာဒီသူတိ အယံ ကမော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဟေတုမူလကံ နိဋ္ဌိတံ.

၄၄၅. ဝတ္ထုဝသေန သနိဿယံ ဝက္ခတီတိ န ဣဒံ လဗ္ဘမာနဿပိ ဝတ္ထုဿ ဝသေန ဃဋနန္တိ အဓိပ္ပါယေနာဟ ‘‘အာရမ္မဏဝသေနေဝ ဝါ’’တိ.

၄၄၆. သဟဇာတေန ပန သဒ္ဓိံ အာရမ္မဏာဓိပတိ၊ အာရမ္မဏာဓိပတိနာ စ သဒ္ဓိံ သဟဇာတံ န လဗ္ဘတီတိ ဣဒံ ယထာ သဟဇာတပုရေဇာတာ ဧကော နိဿယပစ္စယော အတ္ထိပစ္စယော စ ဟောန္တိ၊ ဧဝံ သဟဇာတာရမ္မဏာဓိပတီနံ ဧကဿ အဓိပတိပစ္စယဘာဝဿ အဘာဝတော ဝုတ္တံ. နိဿယဘာဝေါ ဟိ အတ္ထိအဝိဂတဘာဝေါ စ သဟဇာတပုရေဇာတနိဿယာဒီနံ သမာနော၊ န ပနေဝံ သဟဇာတာရမ္မဏာဓိပတိဘာဝေါ သမာနော. သဟဇာတော ဟိ အာရမ္မဏဘာဝံ အနုပဂန္တွာ အတ္တနာ သဟ ပဝတ္တနဝသေန အဓိပတိ ဟောတိ၊ ဣတရော အာရမ္မဏံ ဟုတွာ အတ္တနိ နိန္နတာကရဏေန. သဟဇာတော စ ဝိဇ္ဇမာနဘာဝေနေဝ ဥပကာရကော၊ ဣတရော အတီတာနာဂတောပိ အာရမ္မဏဘာဝေနေဝ၊ တသ္မာ သဟဇာတာရမ္မဏပစ္စယာ ဝိယ ဘိန္နသဘာဝါ သဟဇာတာရမ္မဏာဓိပတိနောတိ န တေ ဧကတော ဧဝ အဓိပတိပစ္စယဘာဝံ ဘဇန္တိ၊ တေနေဝ ပဉှာဝါရဝိဘင်္ဂေ စ ‘‘ကုသလော စ အဗျာကတော စ ဓမ္မာ ကုသလဿ ဓမ္မဿ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိ န ဝုတ္တန္တိ.

၄၄၇-၄၅၂. သာဟာရကဃဋနာနံ ပုရတော ဝီရိယစိတ္တဝီမံသာနံ သာဓာရဏဝသေန အနာဟာရကာမဂ္ဂကာနိ သဣန္ဒြိယဃဋနာနိ ဝတ္တဗ္ဗာနိ သိယုံ ‘‘အဓိပတိသဟဇာတနိဿယဣန္ဒြိယအတ္ထိအဝိဂတန္တိ သတ္တ. အဓိပတိသဟဇာတအညမညနိဿယဣန္ဒြိယသမ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတန္တိ တီဏိ. အဓိပတိသဟဇာတနိဿယဣန္ဒြိယဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတန္တိ တီဏိ. အဓိပတိသဟဇာတနိဿယဝိပါကဣန္ဒြိယအတ္ထိအဝိဂတန္တိ ဧကံ. အဓိပတိသဟဇာတအညမညနိဿယဝိပါကဣန္ဒြိယသမ္ပယုတ္တအဝိဂတန္တိ ဧကံ. အဓိပတိသဟဇာတနိဿယဝိပါကဣန္ဒြိယဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတန္တိ ဧက’’န္တိ. ကသ္မာ တာနိ န ဝုတ္တာနီတိ? ဣန္ဒြိယဘူတဿ အဓိပတိဿ အာဟာရမဂ္ဂေဟိ အညဿ အဘာဝါ. စိတ္တာဓိပတိ ဟိ အာဟာရော၊ ဝီရိယဝီမံသာ စ မဂ္ဂေါ ဟောတိ၊ န စ အညော ဣန္ဒြိယဘူတော အဓိပတိ အတ္ထိ၊ ယဿ ဝသေန အနာဟာရကာမဂ္ဂကာနိ သဣန္ဒြိယဃဋနာနိ ဝတ္တဗ္ဗာနိ သိယုံ၊ တသ္မာ တာနိ အဝတွာ စိတ္တာဓိပတိအာဒီနံ ဧကန္တေန အာဟာရမဂ္ဂဘာဝဒဿနတ္ထံ သာဟာရကသမဂ္ဂကာနေဝ ဝုတ္တာနိ. တေသု စ သမဂ္ဂကေသု ဒွေ ပစ္စယဓမ္မာ လဗ္ဘန္တိ၊ သာဟာရကေသု ဧကောယေဝါတိ သမဂ္ဂကာနိ ပုဗ္ဗေ ဝတ္တဗ္ဗာနိ သိယုံ. သဣန္ဒြိယကာနိ ပန ယေဟိ အာဟာရမဂ္ဂေဟိ ဘိန္ဒိတဗ္ဗာနိ၊ တေသံ ကမဝသေန ပစ္ဆာ ဝုတ္တာနိ. အဋ္ဌကထာယံ ပန သဒိသတ္တာတိ သမဂ္ဂကတ္တေန သမာနတ္တာ၊ အနန္တရရူပတ္တာတိ ဝါ အတ္ထော.

၄၅၇-၄၆၀. ကုသလာဗျာကတော အဗျာကတဿာတိ စတ္တာရီတိ အဗျာကတသဟိတဿ ကုသလဿ ပစ္စယဘာဝဒဿနဝသေန ကုသလမူလကေသွေဝ ဒုမူလကမ္ပိ အာဟရိတွာ ဝုတ္တံ. အဗျာကတေ ဝတ္ထုရူပမ္ပီတိ ဣဒံ ‘‘ကဋတ္တာရူပမ္ပီ’’တိ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ‘‘ဒုတိယဃဋနေ အဗျာကတဝိဿဇ္ဇနေ ရူပေသု ဝတ္ထုမေဝ လဗ္ဘတီ’’တိ ပုရိမပါဌော၊ ဘူတရူပမ္ပိ ပန လဗ္ဘတီတိ ‘‘ဝတ္ထုဉ္စ ဘူတရူပဉ္စ လဗ္ဘတီ’’တိ ပဌန္တိ. ‘‘စတုတ္ထေ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပမေဝါ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပံ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ ကဋတ္တာရူပဉ္စာ’’တိ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ. သဝိပါကေသု ပဌမေ ဝိပါကာ စေဝ ဝိပါကစိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပဉ္စာတိ ဧတ္ထ စတုတ္ထေ ဝိပါကစိတ္တသမုဋ္ဌာနမေဝါတိ ဣဓ စ ကဋတ္တာရူပမ္ပိ ဝိပါကစိတ္တသမုဋ္ဌာနဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ‘‘ကဋတ္တာရူပဉ္စာ’’တိပိ ပန ပဌန္တိ. ဧတ္ထ ပန သဟဇာတအညမညနိဿယဝိပါကသမ္ပယုတ္တဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိ အဝိဂတမူလကေသု ဃဋနေသု ဟေတုကမ္မဈာနမဂ္ဂေဟိ ဃဋနာနိ န ယောဇိတာနိ၊ ယထာဝုတ္တေသု အတ္ထိအဝိဂတမူလဝဇ္ဇေသု အာဟာရေန၊ နိဿယဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတဝဇ္ဇေသု အဓိပတိဣန္ဒြိယေဟိ စ. ကသ္မာတိ? တေသု ဟိ ယောဇိယမာနေသု တံတံစိတ္တုပ္ပါဒေကဒေသဘူတာ ဟေတုအာဒယော အရူပဓမ္မာဝ ပစ္စယဘာဝေန လဗ္ဘန္တိ. တေန တေဟိ ဃဋနာနိ ဟေတုမူလကာဒီသု ဝုတ္တသဒိသာနေဝ ရူပမိဿကတ္တာဘာဝေန သုဝိညေယျာနီတိ န ဝုတ္တာနိ. အတ္ထိအဝိဂတေဟိ ပန ယောဇိယမာနော အာဟာရော နိဿယာဒီဟိ အဓိပတိဣန္ဒြိယာနိ စ ရူပမိဿကာနိ ဟောန္တီတိ အဓိပတာဟာရိန္ဒြိယမူလကေသု ဝုတ္တသဒိသာနိပိ ဃဋနာနိ အတ္ထိအဝိဂတမူလကေသု နိဿယာဒိမူလကေသု စ အာဟာရေန အဓိပတိန္ဒြိယေဟိ စ သုပါကဋဘာဝတ္ထံ ယောဇိတာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနီတိ.

၄၆၂-၄၆၄. နိဿယမူလကေ ‘‘ဆဋ္ဌေ တီဏီတိ ကုသလာဒီနိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနဿာ’’တိ ပုရိမပါဌော၊ စက္ခာဒီနိ ပန စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ လဗ္ဘန္တီတိ ‘‘အဗျာကတဿ စက္ခာယတနာဒီနိ စာ’’တိ ပဌန္တိ.

၄၆၆. ဥပနိဿယမူလကေ ပကတူပနိဿယဝသေန ဝုတ္တေသု ဒွီသု ပဌမေ ‘‘လောကိယကုသလာကုသလစေတနာ ပစ္စယဘာဝတော ဂဟေတဗ္ဗာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ လောကုတ္တရာပိ ပန ဂဟေတဗ္ဗာဝ.

၄၇၃-၄၇၇. ကမ္မမူလကေ ပဋိသန္ဓိယံ ဝတ္ထုပီတိ ဧတ္ထ န ပဝတ္တေ ဝိယ ခန္ဓာယေဝ ပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝေန ဂဟေတဗ္ဗာတိ အဓိပ္ပါယော. ဝိပါကာဝိပါကသာဓာရဏဝသေန ဝုတ္တေသု စတူသု ပဌမေ ‘‘အရူပေန သဒ္ဓိံ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပံ လဗ္ဘတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ကဋတ္တာရူပမ္ပိ ပန လဗ္ဘတေဝ. ဣမသ္မိံ ပန ကမ္မမူလကေ ‘‘ကမ္မပစ္စယာ အာရမ္မဏေ ဒွေ’’တိ၊ အာရမ္မဏမူလကေ စ ‘‘အာရမ္မဏပစ္စယာ ကမ္မေ ဒွေ’’တိ ကသ္မာ န ဝုတ္တံ၊ နနု ကုသလာကုသလစေတနာ ကမ္မာရမ္မဏာနံ ပဋိသန္ဓိယာဒီနံ ကမ္မပစ္စယော အာရမ္မဏပစ္စယော စ ဟောတိ. ယထာ စ အာရမ္မဏဘူတံ ဝတ္ထုံ အာရမ္မဏနိဿယပစ္စယဘာဝေန ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ ကမ္မမ္ပိ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗန္တိ? န၊ ဒွိန္နံ ပစ္စယဘာဝါနံ အညမညပဋိက္ခေပတော. ပစ္စုပ္ပန္နဉှိ ဝတ္ထု နိဿယဘာဝံ အပရိစ္စဇိတွာ တေနေဝါကာရေန တန္နိဿိတေန အာလမ္ဗိယမာနံ နိဿယဘာဝေန စ နိဿယပစ္စယောတိ ယုတ္တံ ဝတ္တုံ. ကမ္မံ ပန တသ္မိံ ကတေ ပဝတ္တမာနာနံ ကတူပစိတဘာဝေန ကမ္မပစ္စယော ဟောတိ၊ နာရမ္မဏာကာရေန၊ ဝိသယမတ္တတာဝသေန စ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတိ၊ န သန္တာနဝိသေသံ ကတွာ ဖလုပ္ပါဒနသင်္ခါတေန ကမ္မပစ္စယာကာရေန၊ တသ္မာ ကမ္မပစ္စယဘာဝေါ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ၊ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝေါ စ ကမ္မပစ္စယဘာဝန္တိ ‘‘ကမ္မပစ္စယော ဟုတွာ အာရမ္မဏပစ္စယော ဟောတီ’’တိ၊ ‘‘အာရမ္မဏပစ္စယော ဟုတွာ ကမ္မပစ္စယော ဟောတီ’’တိ စ န သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ န ဝုတ္တံ. ဧသ စ သဘာဝေါ ဝတ္တမာနာနဉ္စ အာရမ္မဏပုရေဇာတာနံ ဝတ္ထုစက္ခာဒီနံ၊ ယံ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝေန သဟ နိဿယာဒိပစ္စယာ ဟောန္တီတိ ဝတ္တဗ္ဗတာ၊ အတီတဿ စ ကမ္မဿ အယံ သဘာဝေါ၊ ယံ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝေန သဟ ကမ္မပစ္စယော ဟောတီတိ နဝတ္တဗ္ဗတာ. ယထာ သဟဇာတပုရေဇာတနိဿယာနံ သဟ နိဿယပစ္စယဘာဝေန ဝတ္တဗ္ဗတာ သဘာဝေါ၊ သဟဇာတာရမ္မဏာဓိပတီနဉ္စ သဟ အဓိပတိပစ္စယဘာဝေန နဝတ္တဗ္ဗတာ၊ ဧဝမိဓာပီတိ.

၄၇၈-၄၈၃. နိရာဓိပတိဝိညာဏာဟာရဝသေနာတိ အနာမဋ္ဌာဓိပတိဘာဝဿ ဝိညာဏာဟာရဿ ဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော. ဝတ္ထု ပရိဟာယတီတိ အညမညမ္ပိ လဘန္တဿ ဝတ္ထုဿ ဝသေန သဗ္ဗဿ ကဋတ္တာရူပဿ ပရိဟာနံ ဒဿေတိ.

၄၈၄-၄၉၅. ‘‘တတိယေ အရူပိန္ဒြိယာနိ ရူပါန’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ စက္ခာဒီနိ စ ပန စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ လဗ္ဘန္တိ. တတော ဝီရိယဝသေန မဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာနိ ဆာတိ ဧတ္ထ ယဒိပိ ဝီမံသာ လဗ္ဘတိ၊ ဝီရိယဿ ပန ဝသေန တံသမာနဂတိကာ ဝီမံသာပိ ဂဟိတာတိ ‘‘ဝီရိယဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

၅၁၁-၅၁၄. ဝိပ္ပယုတ္တမူလကေ ‘‘ဒသမေ ကုသလာဒယော စိတ္တသမုဋ္ဌာနာန’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ပဋိသန္ဓိယံ ပန ‘‘ခန္ဓာ ကဋတ္တာရူပါနံ ဝတ္ထု စ ခန္ဓာန’’န္တိ ဣဒမ္ပိ လဗ္ဘတိ. ‘‘ဧကာဒသမေ ပဋိသန္ဓိယံ ဝတ္ထု ခန္ဓာန’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ဝိပါကပစ္စယဿ အဂ္ဂဟိတတ္တာ ယဿ ဝတ္ထုဿ ဝသေန ဃဋနံ ကတံ၊ တဿ ဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ. ‘‘ခန္ဓာ စ ဝတ္ထုဿာ’’တိ ဣဒမ္ပိ ပန လဗ္ဘတေဝ. ‘‘ဒွါဒသမေ ပဋိသန္ဓိယံ ခန္ဓာ ကဋတ္တာရူပါန’’န္တိ ပုဗ္ဗပါဌော၊ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနိ ပန န ဝဇ္ဇေတဗ္ဗာနီတိ ‘‘ဒွါဒသမေ ခန္ဓာ ပဝတ္တေ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပါနံ ပဋိသန္ဓိယံ ကဋတ္တာရူပါနဉ္စာ’’တိ ပဌန္တိ.

၅၁၅-၅၁၈. အတ္ထိပစ္စယမူလကေ ပဌမဃဋနေ ‘‘အရူပဝတ္ထာရမ္မဏမဟာဘူတဣန္ဒြိယာဟာရာနံ ဝသေန သဟဇာတပုရေဇာတပစ္ဆာဇာတပစ္စယာ လဗ္ဘန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘အာဟာရိန္ဒြိယပစ္စယာ စာ’’တိပိ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ. န ဟိ ဣန္ဒြိယာဟာရာနံ ဝသေန သဟဇာတာဒယော လဗ္ဘန္တီတိ. ‘‘ဒုတိယေ ပစ္ဆာဇာတကဗဠီကာရာဟာရာ န လဗ္ဘန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ သဗ္ဗာနိပိ ပန အလဗ္ဘမာနာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ပစ္ဆာဇာတကဗဠီကာရာဟာရရူပဇီဝိတိန္ဒြိယရူပါဒိအာရမ္မဏာနိ စ န လဗ္ဘန္တီ’’တိ ပဌန္တိ၊ ဆဋ္ဌံ သဗ္ဗေသံ ဣန္ဒြိယာနံ ဝသေန ဝုတ္တံ. သတ္တမေ တတော ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယမတ္တံ ပရိဟာယတီတိ ဧဝမေတေသံ ဝိသေသော ဝတ္တဗ္ဗော. တတော ဧကာဒသမေတိ ဧတ္ထ တတောတိ နဝမတောတိ အတ္ထော. တေရသမေ ဝတ္ထာရမ္မဏာတိ ဧတ္ထ ဝတ္ထုဂ္ဂဟဏေန စက္ခာဒိဝတ္ထူနိပိ ဂဟိတာနိ၊ တထာ စုဒ္ဒသမေ ဝတ္ထုမေဝါတိ ဧတ္ထာပိ. ‘‘သတ္တရသမေ ပန တဒေဝ အာရမ္မဏာဓိပတိဘာဝေန၊ အဋ္ဌာရသမေပိ တဒေဝ အာရမ္မဏူပနိဿယဝသေနာ’’တိ ပုရိမပါဌော၊ ‘‘အာရမ္မဏူပနိဿယဝသေနာ’’တိ အယံ ပန သတ္တရသမတော ဝိသေသော န ဟောတိ၊ ဝတ္ထာရမ္မဏာနံ ပန သတ္တရသမေ အဋ္ဌာရသမေ စ ဝတ္ထုဿေဝ ပစ္စယဘာဝေါ ဝိသေသောတိ ‘‘သတ္တရသမေ ပန အာရမ္မဏာဓိပတိဘာဝေန စက္ခာဒီနိ စ၊ အဋ္ဌာရသမေ ဝတ္ထုဿေဝ အာရမ္မဏူပနိဿယဝသေနာ’’တိ ပဌန္တိ.

၅၁၉. သဟဇာတာနိ ဝိယ သဟဇာတေန ကေနစိ ဧကေန ပစ္စယေန အနိယမိတတ္တာ တာနိ ပကိဏ္ဏကာနီတိ ဝုတ္တာနီတိ ဧတ္ထ ပုရေဇာတပစ္ဆာဇာတာဟာရိန္ဒြိယာနိ သဟဇာတေန အညမညဉ္စ အသာမညဝသေန ဝိပ္ပကိဏ္ဏာနိ ဝုတ္တာနိ. အာရမ္မဏမူလကေ အနန္တရသမနန္တရပုရေဇာတာတိ ဧတ္ထ ဥပနိဿယောပိ ပဌိတဗ္ဗော.

ယေသု ပါကဋာ ဟုတွာ ပညာယန္တိ၊ တာနိ ဒဿေတုံ ‘‘ဟေတုမူလကာဒီန’’န္တိအာဒိမာဟ. အလောဘာဒိတံတံနာမဝသေန ပန ဟေတုအာရမ္မဏာဓိပတိအာဟာရိန္ဒြိယဈာနမဂ္ဂပစ္စယဓမ္မာ ဧဝံ ပါကဋာ ဟုတွာ န ပညာယေယျုန္တိ တေ ပရိစ္ဆေဒဝသေန ဒဿေန္တော ‘‘ဒွါဒသေဝ ဟိ ဟေတူ’’တိအာဒိမာဟ. တေန ‘‘ဧတ္တကာယေဝ ပစ္စယဓမ္မာ’’တိ နိစ္ဆယံ ကတွာ ပါကဋော ဟုတွာ အပညာယမာနောပိ တေသွေဝ မဂ္ဂိတဗ္ဗောတိ ဒဿေတိ. တတ္ထ ဆ အာရမ္မဏာတိ ဧတေန အာရမ္မဏာဓိပတိ ရူပါဒိအာရမ္မဏဘာဝတော သင်္ဂဟိတောတိ တံ အဂ္ဂဟေတွာ ‘‘စတ္တာရော အဓိပတယော’’တိ ဝုတ္တံ. ဧကန္တေန ကုသလဝိပါကာတိ ဣဒံ ဣန္ဒြိယေသု အညိန္ဒြိယဝသေန လဗ္ဘတိ. ဧကန္တေန အကုသလဝိပါကာတိ ဣဒံ ပန န သက္ကာ လဒ္ဓုံ. ဈာနင်္ဂေသွပိ ဟိ ဒုက္ခံ အကုသလမေဝ ဝိပါကဿ အဈာနင်္ဂတ္တာ. စိတ္တဋ္ဌိတိပိ အကုသလဝိပါကကိရိယာ ဟောတီတိ. အကုသလဿ ဝိပါကာ အကုသလဝိပါကာတိ ဧဝံ ပန အတ္ထေ ဂယှမာနေ ဣန္ဒြိယေသု ဒုက္ခိန္ဒြိယဝသေန လဗ္ဘေယျ၊ ကုသလဝိပါကာကုသလဝိပါကဝိသေသေန ပန ပစ္စယယောဇနာ နတ္ထီတိ အယမတ္ထော အဓိပ္ပေတောတိ သက္ကာ ဝတ္တုန္တိ.

ပဉှာဝါရဿ ဃဋနေ အနုလောမဂဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပစ္စနီယုဒ္ဓါရဝဏ္ဏနာ

၅၂၇. ဧကေန လက္ခဏေနာတိ ‘‘ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ နဟေတုပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဟေတုပစ္စယတော အညေန ပစ္စယေန ပစ္စယောတိ အတ္ထော. ဟေတုပစ္စယတော စ အညေ ပစ္စယာ အဂ္ဂဟိတဂ္ဂဟဏေန အဋ္ဌ ဟောန္တိ၊ တေသု ကုသလော ကုသလဿ တီဟိ ပစ္စယေဟိ ပစ္စယော၊ အကုသလဿ ဒွီဟိ၊ ဧဝံ တသ္မိံ တသ္မိံ ပစ္စယေ ပစ္စနီယတော ဌိတေ တတော အညေ ပစ္စယာ ဣမေသွေဝ အာရမ္မဏာဒီသု အဋ္ဌသု ပစ္စယေသု ယထာယောဂံ ယောဇေတဗ္ဗာတိ ဣဒမေတ္ထ လက္ခဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတေသု စ အဋ္ဌသု ပစ္စယေသု ပုရိမပုရိမေဟိ အသင်္ဂဟိတေ သင်္ဂဟေတွာ ပစ္ဆိမပစ္ဆိမာ ဝုတ္တာတိ အာရမ္မဏတော အညေသံ ဒွိန္နံ ဝသေန ဥပနိဿယော၊ ဝတ္ထုပုရေဇာတဿ ဝသေန ပုရေဇာတံ၊ သဟဇာတတော ဥပနိဿယတော စ၊ အညိဿာ စေတနာယ ဝသေန ကမ္မံ၊ သဟဇာတတော အညဿ ကဗဠီကာရာဟာရဿ ဝသေန အာဟာရော၊ သဟဇာတတော ပုရေဇာတတော စ အညဿ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဝသေန ဣန္ဒြိယံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ‘‘ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော၊ သဟဇာတဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိစ္စေဝ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၀၄၊ ၄၁၉၊ ၄၂၃) ဝုတ္တံ၊ တဒညာဘာဝါ န ဝုတ္တံ ‘‘ကမ္မာဟာရိန္ဒြိယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ၊ တသ္မာ ‘‘အာရမ္မဏာဓိပတိ အာရမ္မဏပစ္စယေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီ’’တိ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ. ယံ ပန ပရိတ္တတ္တိကေ ပဉှာဝါရပစ္စနီယေ ‘‘အပ္ပမာဏော ဓမ္မော အပ္ပမာဏဿ ဓမ္မဿ သဟဇာတဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၂.၁၂.၆၆၊ ၇၄) ဧတ္ထ အာရမ္မဏဿ အဝစနံ၊ တံ ပုရိမေဟိ အသင်္ဂဟိတဝသေန ဝုတ္တာနံ သင်္ဂဟိတဝိဝဇ္ဇနာဘာဝတော ဥပနိဿယတော အညာရမ္မဏာဘာဝတော စ၊ န ပန အာရမ္မဏူပနိဿယဿ အာရမ္မဏေ အသင်္ဂဟိတတ္တာ.

အတ္ထိအဝိဂတပစ္စယာ ယဒိပိ သဟဇာတပုရေဇာတပစ္ဆာဇာတာဟာရိန္ဒြိယာနံ ဝသေန ပဉ္စဝိဓာဝ၊ သဟဇာတပုရေဇာတာနံ ပန ပစ္ဆာဇာတာဟာရာနံ ပစ္ဆာဇာတိန္ဒြိယာနဉ္စ သဟာပိ အတ္ထိအဝိဂတပစ္စယဘာဝေါ ဟောတိ၊ န တိဏ္ဏံ ဝိပ္ပယုတ္တတာ ဝိယ ဝိသုံယေဝါတိ ‘‘အတ္ထိအဝိဂတေသု စ ဧကေကဿ ဝသေန ဆဟိ ဘေဒေဟိ ဌိတာ’’တိ အတ္ထိအဝိဂတပစ္စယလက္ခဏေသု ဧကေကံ သင်္ဂဟေတွာ ဝုတ္တံ.

‘‘ရူပိန္ဒြိယပစ္စယော ပန အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါဘေဒတော ဒုဝိဓော’’တိ ဝုတ္တံ၊ တံ ‘‘အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရဘေဒတော’’တိ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ.

စတုဝီသတိယာပီတိ န သောဠသန္နံယေဝ၊ နာပိ အဋ္ဌန္နံယေဝ၊ အထ ခေါ စတုဝီသတိယာပီတိ အတ္ထော. အာရမ္မဏဘူတာနံ အဓိပတိဥပနိဿယပစ္စယာနံ ဥပနိဿယေ နိဿယပုရေဇာတဝိပ္ပယုတ္တအတ္ထိအဝိဂတာနဉ္စ ပုရေဇာတေ သင်္ဂဟော အတ္ထီတိ အာရမ္မဏပစ္စယံ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝေယေဝ ဌပေတွာ တဒေကဒေသဿ တေသဉ္စ ဥပနိဿယာဒီသု သင်္ဂဟံ ဝတ္တုကာမော ‘‘အာရမ္မဏပစ္စယေ အာရမ္မဏပစ္စယောဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတိ၊ န သေသာ တေဝီသတီ’’တိ အာဟ. စတုတ္ထေ ပုရေဇာတပစ္စယေတိ ဧတ္ထ ယထာ ‘‘ဥပနိဿယပစ္စယေ အဓိပတိဘူတော အာရမ္မဏပစ္စယော’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ ‘‘ပုရေဇာတဘူတော အာရမ္မဏပစ္စယော’’တိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ပန တတ္ထ ဝုတ္တနယေန ဂဟေတုံ သက္ကာတိ ကတွာ န ဝုတ္တံ သိယာ. အထ ပန ‘‘အာရမ္မဏတော အညံ ပုရေဇာတဂ္ဂဟဏေန ဂဟိတ’’န္တိ န ဝုတ္တံ၊ ဧဝံ သတိ ဥပနိဿယဂ္ဂဟဏေနပိ အာရမ္မဏတော အညဿ ဂဟိတတာယ ဘဝိတဗ္ဗန္တိ ‘‘အဓိပတိဘူတော အာရမ္မဏပစ္စယော ဥပနိဿယေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီ’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ.

ယေသု ပဉှေသု။ပေ။ ဧကောဝ ပစ္စယော အာဂတောတိ ဧတ္ထ အာဂတောဝါတိ ဧဝံ ဧဝသဒ္ဒေါ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗော. တေန ဒွါဒသမစုဒ္ဒသမေသု ပဉှေသု သဟဇာတပုရေဇာတေသု ဧကေကော ပစ္စယော န အနာဂတော ဟောတိ၊ အထ ခေါ အာဂတောဝါတိ တေသု အညတရပဋိက္ခေပေ တေပိ ပဉှာ ပရိဟာယန္တီတိ ဒဿိတံ ဟောတီတိ. ယသ္မိံ ပန ပဉှေတိ ဒုတိယဆဋ္ဌပဉှေသု ဧကေကဝသေန ဂဟေတွာ ဧကဝစနေန နိဒ္ဒိသီယတိ. ဧဝန္တိ အာရမ္မဏဥပနိဿယဝသေနာတိ အတ္ထော. တေန ဒွါဒသမစုဒ္ဒသမေ နိဝတ္တေတိ. တေသုပိ ဟိ ဒွေ ပစ္စယာ အာဂတာ၊ န ပန အာရမ္မဏဥပနိဿယဝသေနာတိ. အဝသေသာနံ ဝသေနာတိ အဝသေသာနံ လဗ္ဘမာနာနံ ဝသေနာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. န ဟိ တေရသမပန္နရသမေသု ပစ္ဆာဇာတေပိ ပဋိက္ခိတ္တေ အာဟာရိန္ဒြိယာနံ ဝသေန တေ ပဉှာ လဗ္ဘန္တိ၊ အထ ခေါ သဟဇာတဿေဝ ဝသေနာတိ. ဣဒမေဝ စေတ္ထ လက္ခဏန္တိ အဋ္ဌန္နံ ပစ္စယာနံ သဗ္ဗပစ္စယသင်္ဂါဟကတ္တံ၊ ဥက္ကဋ္ဌဝသေန ပဉှာပရိစ္ဆေဒေါ၊ တေ တေ ပစ္စယေ သင်္ဂဟေတွာ ဒဿိတပစ္စယပရိစ္ဆေဒေါ၊ တသ္မိံ တသ္မိံ ပစ္စယေ ပဋိက္ခိတ္တေ တဿ တဿ ပဉှဿ ပရိဟာနာပရိဟာနီတိ ဧတံ သဗ္ဗံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေနေဝ ‘‘ဣမိနာ လက္ခဏေနာ’’တိ ဝုတ္တံ.

တတြာတိ ပဘေဒပရိဟာနီသု. တီဟိ ပစ္စယေဟိ ဧကူနဝီသတိ ပစ္စယာ ဒဿိတာတိ ‘‘နဟေတုပစ္စယာ’’တိ ဧတ္ထ လဗ္ဘမာနပစ္စယေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အယံ ပန ပစ္စယုဒ္ဓါရော သဗ္ဗပစ္စနီယဿ သာဓာရဏလက္ခဏဝသေန ဝုတ္တော၊ န ‘‘နဟေတုပစ္စယာ’’တိ ဧတ္ထေဝ လဗ္ဘမာနပစ္စယဒဿနဝသေန. ဧဝဉ္စ ကတွာ ဟေတုဒုကပဉှာဝါရပစ္စနီယေ ‘‘ဟေတုဓမ္မော ဟေတုဿ ဓမ္မဿ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော၊ သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော၊ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၃.၁.၄၃) ဝုတ္တံ၊ အညထာ ‘‘နဟေတုပစ္စယာ’’တိ ဧတ္ထ လဗ္ဘမာနပစ္စယဒဿနေ ‘‘သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ တသ္မာ ဣဓာပိ သဗ္ဗလဗ္ဘမာနပစ္စယသင်္ဂဟဝသေန ပစ္စယုဒ္ဓါရဿ ဝုတ္တတ္တာ တီဟိ ပစ္စယေဟိ ဝီသတိ ပစ္စယာ ဒဿိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယံ ဝုတ္တံ ‘‘တတြာယံ ဝိတ္ထာရကထာ’’တိ၊ တတြ ပဘေဒေ ဝိတ္ထာရကထံ ဝတွာ ပရိဟာနီယံ ဒဿေန္တော ‘‘တသ္မိံ ပန ပစ္စယေ။ပေ။ တေ ပရတော ဝက္ခာမာ’’တိ အာဟ.

၅၂၈. တထာ အကုသလာဒိကေသုပိ စတူသု ပဉှေသု တေဟိ တေဟိ ပစ္စယေဟိ တေ တေယေဝ ပစ္စယာ ဒဿိတာတိ ကုသလာဒိကေသု ဒဿိတေဟိ အညေသံ အဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. န ဟိ ‘‘အကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ ဓမ္မဿာ’’တိ ဧတ္ထ ဒွီဟိ ပစ္စယေဟိ တယော ပစ္စယာ ဒဿိတာ၊ အထ ခေါ ဒွေယေဝ၊ အဗျာကတဿပိ အကုသလော အာရမ္မဏာဓိပတိပစ္စယော န ဟောတီတိ.

၅၃၀. သဟဇာတပစ္စယာ ပန န ဟောန္တိ ဝတ္ထုမိဿကတ္တာတိ အသဟဇာတပစ္စယေန ဝတ္ထုနာ သဟဇာတပစ္စယဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ တေန သဒ္ဓိံ သဟဇာတပစ္စယာ န ဟောန္တီတိ ဒဿေတိ၊ န ပန သုဒ္ဓါနံ သဟဇာတပစ္စယဘာဝံ နိဝါရေတိ. ဝတ္ထုနာ ပန သဒ္ဓိံ ယေန နိဿယာဒိနာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ တမေဝ နိဿယာဒိံ ဝိသေသေတုံ သဟဇာတန္တိ ဝုတ္တန္တိ ဒဿေန္တော ‘‘တသ္မာ တေသ’’န္တိအာဒိမာဟ.

ဣမသ္မိံ ပန ပစ္စယုဒ္ဓါရေ အာရမ္မဏဥပနိဿယကမ္မအတ္ထိပစ္စယေသု စတူသု သဗ္ဗပစ္စယေ သင်္ဂဏှိတွာ ကသ္မာ တေသံ ဝသေန ပစ္စယုဒ္ဓါရော န ကတောတိ? မိဿကာမိဿကဿ အတ္ထိပစ္စယဝိဘာဂဿ ဒုဝိညေယျတ္တာ. န ဟိ ‘‘အဝိဘာဂေန အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ ဝုတ္တေ သက္ကာ ဝိညာတုံ ‘‘ကိံ သုဒ္ဓေန သဟဇာတအတ္ထိပစ္စယေန ပုရေဇာတပစ္ဆာဇာတာဟာရိန္ဒြိယအတ္ထိပစ္စယေန ဝါ၊ အထ သဟဇာတပုရေဇာတမိဿကေန ပစ္ဆာဇာတာဟာရမိဿကေန ပစ္ဆာဇာတိန္ဒြိယမိဿကေန ဝါ’’တိ. အတ္ထိပစ္စယဝိသေသေသု ပန သဟဇာတာဒီသု သရူပတော ဝုစ္စမာနေသု ယတ္ထ သုဒ္ဓါနံ သဟဇာတာဒီနံ ပစ္စယဘာဝေါ၊ တတ္ထ ‘‘သဟဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိအာဒိနာ သုဒ္ဓါနံ၊ ယတ္ထ စ မိဿကာနံ ပစ္စယဘာဝေါ၊ တတ္ထ ‘‘သဟဇာတံ ပုရေဇာတ’’န္တိအာဒိနာ မိဿကာနံ ဂဟဏတော သုဝိညေယျတာ ဟောတိ၊ တသ္မာ အတ္ထိပစ္စယဝိသေသဒဿနတ္ထံ သဟဇာတာဒယော ဂဟိတာ၊ တေန စ သဗ္ဗပစ္စယာနံ စတူသု ပစ္စယေသု သင်္ဂဟော ဒဿိတော ဟောတိ.

ကသ္မာ ပန သဟဇာတပုရေဇာတေ အဂ္ဂဟေတွာ နိဿယော၊ ပုရေဇာတပစ္ဆာဇာတေ အဂ္ဂဟေတွာ ဝိပ္ပယုတ္တော ဝါ အတ္ထိပစ္စယဝိသေသဘာဝေန န ဝုတ္တောတိ? အဝတ္တဗ္ဗတ္တာ၊ နိဿယော တာဝ န ဝတ္တဗ္ဗော သဟဇာတပုရေဇာတာနံ သုဒ္ဓါနံ မိဿကာနဉ္စ နိဿယပစ္စယဘာဝတော ဝိဘဇိတဗ္ဗတာယ အတ္ထိပစ္စယေန အဝိသိဋ္ဌတ္တာ၊ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော စ သဟဇာတပုရေဇာတပစ္ဆာဇာတဘာဝတော အတ္ထိပစ္စယော ဝိယ ဝိသေသိတဗ္ဗောတိ သော ဝိယ န ဝတ္တဗ္ဗော. သဟဇာတပုရေဇာတာနဉ္စ မိဿကာနံ အတ္ထိပစ္စယဘာဝေါ ဟောတိ၊ န ဝိပ္ပယုတ္တဘာဝေါ. တထာ သဟဇာတပစ္ဆာဇာတာနဉ္စ မိဿကာနံ အတ္ထိပစ္စယဘာဝေါ ဟောတိ. ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘အနုပါဒိန္နအနုပါဒါနိယော ဓမ္မော ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယဿ စ အနုပါဒိန္နအနုပါဒါနိယဿ စ ဓမ္မဿ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော သဟဇာတံ ပစ္ဆာဇာတ’’န္တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၄.၈၄)၊ န ပန ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယဘာဝေါ၊ တသ္မာ ဝိပ္ပယုတ္တဂ္ဂဟဏေန မိဿကာနံ အတ္ထိပစ္စယဘာဝဿ အဂ္ဂဟဏတော န သော အတ္ထိပစ္စယဝိသေသော ဘဝိတုံ ယုတ္တောတိ ဘိယျောပိ န ဝတ္တဗ္ဗော.

နနု စ သဟဇာတပစ္စယော စ ဟေတုအာဒီဟိ ဝိသေသိတဗ္ဗောတိ သောပိ နိဿယဝိပ္ပယုတ္တာ ဝိယ အတ္ထိပစ္စယဝိသေသဘာဝေန န ဝတ္တဗ္ဗောတိ? န၊ ဝိရုဒ္ဓပစ္စယေဟိ အဝိသေသိတဗ္ဗတ္တာ. နိဿယဝိပ္ပယုတ္တာ ဟိ အတ္ထိပစ္စယော ဝိယ ဥပ္ပတ္တိကာလဝိရုဒ္ဓေဟိ ပစ္စယေဟိ ဝိသေသိတဗ္ဗာ၊ န ပန သဟဇာတော. ဟေတုအာဒယော ဟိ သဟဇာတာ ဧဝ၊ န ဥပ္ပတ္တိကာလဝိရုဒ္ဓါတိ.

ပစ္စနီယုဒ္ဓါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပစ္စနီယဂဏနဝဏ္ဏနာ

နဟေတုမူလကဝဏ္ဏနာ

၅၃၂. သုဒ္ဓေါ အာရမ္မဏပစ္စယော ပရိဟာယတီတိ ဧတ္ထ သုဒ္ဓဂ္ဂဟဏေန န ကိဉ္စိ ပယောဇနံ. အာရမ္မဏေ ဟိ ပစ္စနီယတော ဌိတေ အဓိပတိပစ္စယာဒိဘူတော အာရမ္မဏပစ္စယော ပရိဟာယတိယေဝါတိ. သုဒ္ဓေါတိ ဝါ အဋ္ဌသု ပစ္စယေသု ကေဝလံ အာရမ္မဏပစ္စယော ပရိဟာယတိ၊ န သေသာတိ ဒဿေတိ. ဧကာဒသန္နန္တိ သဟဇာတေ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တေသု ပန္နရသသု အညမညဝိပါကသမ္ပယုတ္တဝိပ္ပယုတ္တေ ဝဇ္ဇေတွာ ဧကာဒသန္နံ ဝသေန. တေတိ တေ သဟဇာတေ အန္တောဂဓာယေဝ တသ္မိံ ပဋိက္ခိတ္တေ အညေနာကာရေန ဝိဿဇ္ဇနံ န လဘန္တီတိ ဒဿေတိ၊ အနန္တောဂဓာ ပန အာရမ္မဏာဓိပတိပုရေဇာတနိဿယာဒယော အာရမ္မဏာဒိအာကာရေန လဘန္တီတိ.

ကိဉ္စာပိ သဟဇာတပစ္စယောယေဝ နတ္ထီတိ တသ္မိံ ပဋိက္ခိတ္တေ ဣမေ ဝါရာ န လဗ္ဘေယျုံ၊ အထ ခေါ နိဿယအတ္ထိအဝိဂတာနံ ဝသေန ဧတေ လဘိတဗ္ဗာ သိယုန္တိ အဓိပ္ပါယော. ယသ္မာ ပနာတိအာဒိနာ ယဒိပိ သဟဇာတပစ္စယော နတ္ထိ၊ ယသ္မာ ပန သဟဇာတပစ္စယဓမ္မေ ဌိတာ ဧတေ န နိဿယာဒယော န ဟောန္တိ၊ ယသ္မာ စ သဟဇာတေ ပဋိက္ခိတ္တေ ယေ ပဋိက္ခိတ္တာ ဟောန္တိ၊ တေ ဣဓ သဟဇာတပဋိက္ခေပေန ပဋိက္ခိတ္တာ၊ တသ္မာ တေပိ ဝါရာ န လဗ္ဘန္တီတိ ဒဿေတိ.

ဌပေတွာ သဟဇာတပစ္စယန္တိ ဧတေန နိဿယာဒိဘူတဉ္စ သဟဇာတပစ္စယံ ဌပေတွာတိ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ကုသလတော ပဝတ္တမာနေသု ကုသလာဗျာကတေသု ကုသလဿ ကုသလော အညမညပစ္စယော ဟောတီတိ ဣမမတ္ထံ သန္ဓာယာဟ ‘‘အညမညပစ္စယဓမ္မဝသေန ပဝတ္တိသဗ္ဘာဝတော’’တိ. ယေ ဓမ္မာ အညမညပစ္စယသင်္ဂဟံ ဂတာတိ တေသံ တေသံ ပစ္စယုပ္ပန္နာနံ ပစ္စယဘာဝေန ဝုစ္စမာနာ ယေ ဓမ္မာ အတ္တနော ပစ္စယုပ္ပန္နဘာဝေန ဝုစ္စမာနာနံ အညမညပစ္စယောတိ သင်္ဂဟံ ဂတာတိ အတ္ထော. ကုသလော စ ကုသလဿ အညမညပစ္စယောတိ ကတွာ ကုသလာဗျာကတာနံ အညမညပစ္စယသင်္ဂဟံ ဂတေဟေဝ ဓမ္မေဟိ ပစ္စယော ဟောတိ၊ သမုဒါယဘူတော ဧကဒေသဘူတေဟီတိ အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော. ကုသလော ပန ကုသလဿ အညမညပစ္စယဘူတေဟေဝ ကုသလာဗျာကတာနံ သဟဇာတာဒီဟိ၊ န အညထာတိ အညမညေ ပဋိက္ခိတ္တေ သော ဝါရော ပရိဟာယတီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

စတုန္နံ ခန္ဓာနံ ဧကဒေသောဝါတိ သဟဇာတေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. အသဟဇာတာ ဟိ အာဟာရိန္ဒြိယာ ရူပက္ခန္ဓေကဒေသောဝ ဟောန္တိ. တေတိ တေ ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယဓမ္မာ.

၅၃၃. ‘‘ဒုမူလကာဒိဝသေန ပစ္စယဂဏနံ ဒဿေတု’’န္တိ လိခိတံ၊ ‘‘ပစ္စနီယဂဏနံ ဒဿေတု’’န္တိ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ. ပစ္စနီယဝါရဂဏနာ ဟိ ဒဿိတာတိ.

‘‘ဝိပါကံ ပနေတ္ထ နဥပနိဿယပစ္စယေန သဒ္ဓိံ ဃဋိတတ္တာ န လဗ္ဘတီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ဝိပါကဿပိ ပန ကမ္မံ ဥပနိဿယော အဟုတွာပိ ကမ္မပစ္စယော ဟောတီတိ ဝိပါကတ္တိကေ ဒဿိတမေတန္တိ.

နဟေတုမူလကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅၃၄. သတ္တ ပဉ္စ တီဏိ ဒွေ ဧကန္တိ ပရိစ္ဆိန္နဂဏနာနီတိ သတ္တာဒိပရိစ္ဆေဒေဟိ ပရိစ္ဆိန္နဂဏနာနိ ဝိဿဇ္ဇနာနိ ဟေတုမူလကေ ဒဿိတာနီတိ အာဟ.

၅၃၈. နနိဿယပစ္စယာ နဥပနိဿယပစ္စယာ နပစ္ဆာဇာတေ တီဏီတိ မူလကံ သင်္ခိပိတွာ ဒသမူလကေ ‘‘နပစ္ဆာဇာတေ တီဏီ’’တိ ဝုတ္တံ ဂဏနံ ဥဒ္ဓရတိ. ‘‘တေသု ကဋတ္တာရူပဉ္စ အာဟာရသမုဋ္ဌာနဉ္စ ပစ္စယုပ္ပန္န’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ဒွီသု ပန ဝိပါကော တတိယေ တေသမုဋ္ဌာနိကကာယော စ ပစ္စယုပ္ပန္နော ဟောတိယေဝ.

၅၄၅. အဗျာကတော စ သဟဇာတအဗျာကတဿာတိ ‘‘အရူပါဗျာကတော အရူပါဗျာကတဿ၊ ရူပါဗျာကတော စ ရူပါဗျာကတဿာ’’တိ ဧတံ ဒွယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ရူပါဗျာကတော ပန အရူပါဗျာကတဿ၊ အရူပါဗျာကတော စ ရူပါဗျာကတဿ သဟဇာတပစ္စယော ဟောန္တော ဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယော ဟောတိယေဝ. ‘‘အဗျာကတော သဟဇာတာဟာရိန္ဒြိယဝသေန အဗျာကတဿာတိ ဧဝံ ပဉ္စာ’’တိ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ.

၅၄၆. နောအတ္ထိပစ္စယာ နဟေတုယာ နဝါတိ ဧတ္ထ ‘‘ဧကမူလကေကာဝသာနာ အနန္တရပကတူပနိဿယဝသေန လဗ္ဘန္တီ’’တိ ဝုတ္တံ၊ အတ္ထိပစ္စယေ ပန ပဋိက္ခိတ္တေ အဋ္ဌသု ပစ္စယေသု သဟဇာတပုရေဇာတပစ္ဆာဇာတာဟာရိန္ဒြိယာနိ ပဋိက္ခိတ္တာနိ၊ အာရမ္မဏဥပနိဿယကမ္မာနိ ဌိတာနီတိ တေသံ တိဏ္ဏံ ဌိတာနံ ဝသေန လဗ္ဘန္တီတိ ဝတ္တဗ္ဗံ. သဗ္ဗတ္ထ ဟိ အဋ္ဌသု ပစ္စယေသု ယေ ယေ ပဋိက္ခိတ္တာ၊ တေ တေ အပနေတွာ ယေ ယေ ဌိတာ၊ တေသံ ဝသေန တေ တေ ဝါရာ လဗ္ဘန္တီတိ ဣဒမေတ္ထ လက္ခဏန္တိ. ယာဝ နိဿယမ္ပီတိ န ကေဝလံ နာရမ္မဏေယေဝ ဌတွာ၊ အထ ခေါ ယာဝ နိဿယံ၊ တာဝ ဌတွာပိ နဥပနိဿယေ ဒွေ ကာတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. နဥပနိဿယတော ဟိ ပုရိမေသု စ နဝပိ လဗ္ဘန္တိ၊ နဥပနိဿယေ ပန ပဝတ္တေ အတ္ထိအာရမ္မဏဥပနိဿယပဋိက္ခေပေန သတ္တ ပစ္စယာ ပဋိက္ခိတ္တာတိ အဝသိဋ္ဌဿ ကမ္မဿ ဝသေန ဒွေယေဝါတိ.

ပစ္စနီယဂဏနဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

အနုလောမပစ္စနီယဝဏ္ဏနာ

၅၅၀. သဒိသဝါရာတိ အနုရူပဝါရာတိ အတ္ထော. နအညမညေ လဒ္ဓေသု ဟိ ဧကာဒသသု ‘‘ကုသလော ကုသလဿ အကုသလော အကုသလဿာ’’တိ ဣမေ ဟေတုယာ လဒ္ဓေသု သတ္တသု ဣမေဟေဝ ဒွီဟိ သမာနာ ဟောန္တိ၊ အတ္ထာဘာဝတော ပန န အနုရူပါတိ. အထ ဝါ ဝစနတော အတ္ထတော စ ဥဒ္ဒေသတော ယထာယောဂံ နိဒ္ဒေသတော စာတိ သဗ္ဗထာ သမာနတံ သန္ဓာယ ‘‘သဒိသဝါရာ’’တိ အာဟ.

၅၅၁. ပဋိသန္ဓိနာမရူပံ သန္ဓာယာတိ ပဋိသန္ဓိယံ ဟေတုနာမပစ္စယံ ဝတ္ထုရူပဉ္စ ပစ္စယုပ္ပန္နံ သန္ဓာယ. တီဏိ ကုသလာဒီနိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနရူပဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘အဗျာကတော ကဋတ္တာရူပဿ စာ’’တိ ဣဒမ္ပိ ဝတ္တဗ္ဗံ.

၅၅၆. အဓိပတိမူလကေ နဟေတုယာ ဒသာတိ ဒွိန္နမ္ပိ အဓိပတီနံ ဝသေန ဝုတ္တံ၊ နာရမ္မဏေ သတ္တာတိ သဟဇာတာဓိပတိဿ၊ နသဟဇာတေ သတ္တာတိ အာရမ္မဏာဓိပတိဿာတိ ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ တသ္မိံ တသ္မိံ ပစ္စယေ ပဋိက္ခိတ္တေ ဃဋနေသု စ တသ္မိံ တသ္မိံ ပစ္စယေ ဃဋိတေ မူလဘာဝေန ဌိတေ ပစ္စယေ ယေ ဓမ္မာ ပရိဟာယန္တိ၊ ယေ စ တိဋ္ဌန္တိ၊ တေ သာဓုကံ သလ္လက္ခေတွာ ယေ ဓမ္မာ ဌိတာ ယေသံ ပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ တေသံ ဝသေန ဂဏနာ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗာ. အနုလောမေ ဝုတ္တဃဋိတေ ဟိ မူလဘာဝေန ဌပေတွာ ဃဋိတာဝသေသာ ပစ္စယာ ပစ္စနီယတော ယောဇိတာတိ တတ္ထ လဒ္ဓါယေဝ ပစ္စနီယတော ဌိတပစ္စယာနံ ဝသေန သမာနာ ဦနာ စ သက္ကာ ဝိညာတုန္တိ.

အနုလောမပစ္စနီယဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပစ္စနီယာနုလောမဝဏ္ဏနာ

၆၃၁. ဦနတရဂဏနေန သဒ္ဓိံ အတိရေကဂဏနဿပိ ဂဏနံ ပရိဟာပေတွာတိ ဧတ္ထ အနုလောမတော ယောဇိယမာနေန ပစ္စယေန သဒ္ဓိံ ပစ္စနီယတော ဌိတဿ အတိရေကဂဏနဿပိ ဂဏနံ ပရိဟာပေတွာတိ အဓိပ္ပါယော. ပရိဟာပနဂဏနာယ ဦနတရဂဏနေန သဒ္ဓိံ သမာနတ္တဉ္စ န ဧကန္တိကံ. နဟေတုနာရမ္မဏဒုကဿ ဟိ ဂဏနာ အဓိပတိပစ္စယေန ယောဇိယမာနေန ဦနတရဂဏနေန သဒ္ဓိံ ပရိဟီနာပိ အဓိပတိပစ္စယေ လဒ္ဓဂဏနာယ န သမာနာ၊ အထ ခေါ တတောပိ ဦနတရာ ဟောတီတိ အာဟ ‘‘န ပနေတံ သဗ္ဗသံသန္ဒနေသု ဂစ္ဆတီ’’တိ.

နိဿယေ ပစ္စနီယတော ဌိတေ သဟဇာတေ စ အနုလောမတော အတိဋ္ဌမာနာနံ ဟေတုအာဒီနံ သဟဇာတဿ စ အဋ္ဌာနံ ပါကဋန္တိ အပါကဋမေဝ ဒဿေန္တော ‘‘ဝတ္ထုပုရေဇာတော အနုလောမတော န တိဋ္ဌတီ’’တိ အာဟ. အာဟာရေ ဝါတိအာဒိနာ ဣဒံ ဒဿေတိ – သဟဇာတေ ပစ္စနီယတော ဌိတေ အနုလောမတော အတိဋ္ဌမာနာ ဈာနမဂ္ဂသမ္ပယုတ္တာ အာဟာရေ ဝါ ဣန္ဒြိယေ ဝါ ပစ္စနီယတော ဌိတေ တိဋ္ဌန္တီတိ ဟေတုအာဒယောပိ တိဋ္ဌန္တိ. သဗ္ဗဈာနမဂ္ဂေဟိ ပန စတုက္ခန္ဓေကဒေသဘူတာနံ သမ္ပယုတ္တေန စ စတုက္ခန္ဓဘူတာနံ သဗ္ဗေသံ တေသံ အနုလောမတော ဌာနံ ဒဿေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ဣတရေသု ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. အဓိပတိဥပနိဿယာတိ အာရမ္မဏမိဿာနမ္ပိ အနုလောမတော ဌာနံ ဒဿေတိ.

‘‘ဣန္ဒြိယေ ဧကန္တိ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယဝသေနာ’’တိ ဝုတ္တံ၊ ‘‘စက္ခုန္ဒြိယာဒီနံ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယဿ စ ဝသေနာ’’တိ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ. ကမေန ဂန္တွာ ဝိပ္ပယုတ္တေ တီဏီတိ ဣဒံ ပါကဋဘာဝတ္ထံ ‘‘နဝမူလကာဒီသု ဝိပ္ပယုတ္တေ တီဏီ’’တိ ဧဝံ ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု ဥဒ္ဓဋံ. ဣမာနိ စ ဒွေ ပစ္ဆာဇာတိန္ဒြိယဝသေနာတိ ဣဒံ ‘‘ဣမာနိ စ ဒွေ ပစ္ဆာဇာတာဟာရိန္ဒြိယဝသေနာ’’တိ စ ဝတ္တဗ္ဗံ.

နဟေတုမူလကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆၃၆. နအညမညပစ္စယာ ဟေတုယာ တီဏီတိ ကုသလာဒီနိ စိတ္တသမုဋ္ဌာနာနန္တိ ဧတ္ထ ‘‘ပဋိသန္ဓိယံ ကဋတ္တာရူပါနဉ္စာ’’တိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ. ဟေတုယာ ဝုတ္တေဟိ တီဟီတိ ဝါရသာမညမေဝ သန္ဓာယ ဝဒတိ၊ တထာ ကမ္မေ တီဏီတိ ဟေတုယာ ဝုတ္တာနေဝါတိ စ. ပစ္စယေသု ပန သဗ္ဗတ္ထ ဝိသေသော သလ္လက္ခေတဗ္ဗော. အဓိပတိယာ တီဏီတိ နအညမညနဟေတုနအာရမ္မဏပစ္စယာ အဓိပတိယာ တီဏီတိ ဧတာနိ ဟေဋ္ဌာ ဟေတုယာ ဝုတ္တာနေဝါတိ.

၆၄၄. ယထာ စ ဟေဋ္ဌာတိ ယထာ နဟေတုမူလကေ ယာဝ နဝိပါကာ၊ တာဝ ဂန္တွာ နာဟာရိန္ဒြိယေသု ဧကေကမေဝ ဂဟိတံ၊ တထာ ဣဓာပိ နာရမ္မဏမူလကာဒီသု ဧကေကမေဝ ဂဟိတန္တိ အဓိပ္ပါယော.

၆၄၈. နာနာက္ခဏိကာ ကုသလာကုသလစေတနာ ကမ္မသမုဋ္ဌာနရူပဿာတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝိပါကာန’’န္တိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ. အာဟာရိန္ဒြိယေသု တီဏိ သဟဇာတသဒိသာနိ ရူပဿပိ ပစ္စယဘာဝတော၊ ဈာနမဂ္ဂါဒီသု တီဏိ ဟေတုသဒိသာနိ အရူပါနံယေဝ ပစ္စယဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အာဒိ-သဒ္ဒေန စ ‘‘နဝိပ္ပယုတ္တနဟေတုနာရမ္မဏပစ္စယာ အဓိပတိယာ တီဏီ’’တိအာဒီနိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၆၄၉) သင်္ဂဏှာတိ.

၆၅၀. ယံ ပနာတိ ယံ ပစ္စယံ သကဋ္ဌာနေ အနုလောမတော လဘန္တမ္ပိ အဂ္ဂဟေတွာ တတော ပရေတရာ ပစ္စနီယတော ဂယှန္တိ၊ သော ပစ္စယော ပစ္ဆာ အနုလောမတောဝ ယောဇနံ လဘတီတိ အတ္ထော. ယထာ ပန နဟေတုမူလကာဒီသု နာဟာရေ ဃဋိတေ ဣန္ဒြိယဝသေန၊ နိန္ဒြိယေ စ ဃဋိတေ အာဟာရဝသေန ပဉှလာဘော ဟောတီတိ တေသု အညတရံ ပစ္စနီယတော အယောဇေတွာ အနုလောမတော ယောဇိတံ၊ ဧဝံ နောအတ္ထိနောအဝိဂတမူလကေသု ဥပနိဿယေ ဃဋိတေ ကမ္မဝသေန၊ ကမ္မေ စ ဃဋိတေ ဥပနိဿယဝသေန ပဉှလာဘော ဟောတီတိ တေသု အညတရံ ပစ္စနီယတော အယောဇေတွာ အနုလောမတော ယောဇိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝမေတသ္မိံ ပစ္စနီယာနုလောမေ သဗ္ဗာနိ မူလာနိ ဒွေဓာ ဘိန္နာနိ နာဟာရနိန္ဒြိယာနိ နဥပနိဿယနကမ္မာနိ စ ပတွာတိ.

ပစ္စနီယာနုလောမဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ကုသလတ္တိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဝေဒနာတ္တိကဝဏ္ဏနာ

၁. ဝေဒနာရူပနိဗ္ဗာနာနိ ပန တိကမုတ္တကာနိ ပဋိစ္စာဒိနိယမံ ပစ္စယုပ္ပန္နဝစနဉ္စ န လဘန္တိ. ပဋိစ္စဝါရာဒီသု ပန ဆသု ယတော ဟေတုပစ္စယာဒိတော တိကဓမ္မာနံ ဥပ္ပတ္တိ ဝုတ္တာ၊ တတ္ထ ယထာနုရူပတော အာရမ္မဏာဒိပစ္စယဘာဝေန လဗ္ဘန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ.

၁၀. သဗ္ဗအရူပဓမ္မပရိဂ္ဂါဟကာ ပန သဟဇာတာဒယော ပစ္စယာတိ ဣမိနာ ကုသလတ္တိကေပိ ပရိဟီနံ သဟဇာတံ ရူပါရူပဓမ္မပရိဂ္ဂါဟကတ္တာ အာဒိမှိ ဌပေတွာ အာဒိသဒ္ဒေန သဗ္ဗာရူပဓမ္မပရိဂ္ဂါဟကဝစနေန စ ပစ္စယုပ္ပန္နဝသေန သဗ္ဗအရူပဓမ္မပရိဂ္ဂါဟကာနံ အာရမ္မဏာဒီနံ ပရိဟာနိံ ဒဿေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တေန ကုသလတ္တိကပရိဟီနာနံ သဗ္ဗဋ္ဌာနိကာနံ စတုန္နံ သဗ္ဗတိကာဒီသု ပရိဟာနိ ဒဿိတာ ဟောတိ. ပစ္ဆာဇာတပစ္စယဉ္စ ဝိနာဝ ဥပ္ပတ္တိတောတိ ဧတေန ပန ပစ္ဆာဇာတပစ္စယဿ အနုလောမေ ပရိဟာနိံ၊ ပစ္စနီယေ စ လာဘံ ဒဿေတိ. သဟဇာတာဒယောတိ ဝါ သဟဇာတမူလကာ သဟဇာတနိဗန္ဓနာ ပဋိစ္စာဒိံ ဖရန္တေဟိ သဟဇာတဓမ္မေဟိ ဝိနာ ပစ္စယာ အဟောန္တာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကသ္မာ ပန သဟဇာတနိဗန္ဓနာ သဗ္ဗာရူပဓမ္မပရိဂ္ဂါဟကာ စ ယေ၊ တေဝ ပရိဟာယန္တိ၊ န ပန ယော သဟဇာတာနိဗန္ဓနော သဗ္ဗာရူပဓမ္မပရိဂ္ဂါဟကော စ န ဟောတိ၊ သော ပစ္ဆာဇာတောတိ တတ္ထ ကာရဏံ ဝဒန္တော ‘‘သဟဇာတာဒီဟိ ဝိနာ အနုပ္ပတ္တိတော ပစ္ဆာဇာတပစ္စယဉ္စ ဝိနာဝ ဥပ္ပတ္တိတော’’တိ အာဟ. တတ္ထ သဟဇာတာဒီဟိ ဝိနာတိ သဟဇာတနိဗန္ဓနေဟိ သဗ္ဗာရူပဓမ္မပရိဂ္ဂါဟကေဟိ စ ဝိနာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ သဟဇာတနိဗန္ဓနာနမေဝ ပရိဟာနိ၊ န ပစ္ဆာဇာတဿ သဟဇာတာနိဗန္ဓနဿာတိ ဧတ္ထေဝ ကာရဏံ ဝဒန္တော ‘‘သဟဇာတာဒီဟိ ဝိနာ အနုပ္ပတ္တိတော ပစ္ဆာဇာတပစ္စယဉ္စ ဝိနာဝ ဥပ္ပတ္တိတော’’တိ အာဟ. သဟဇာတနိဗန္ဓနာပိ ပန သဗ္ဗအရူပဓမ္မပရိဂ္ဂါဟကာယေဝ ပရိဟာယန္တီတိ ဒဿိတမေတန္တိ.

၁၇. နဝိပါကေပိ ဧသေဝ နယောတိ နယဒဿနမေဝ ကရောတိ၊ န စ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နသာမညဒဿနံ. သုခါယ ဟိ အဒုက္ခမသုခါယ စ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တေ ဓမ္မေ ပဋိစ္စ တာဟိ ဝေဒနာဟိ သမ္ပယုတ္တာ အဟေတုကကိရိယဓမ္မာ ဝိစိကိစ္ဆုဒ္ဓစ္စသဟဇာတမောဟော စာတိ အယဉှေတ္ထ နယောတိ. နဝိပ္ပယုတ္တေ ဧကန္တိ အာရုပ္ပေ အာဝဇ္ဇနဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဣဒံ အာဝဇ္ဇနာဟေတုကမောဟာနံ ဝသေန ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၂၅-၃၇. အနုလောမပစ္စနီယေ ယထာ ကုသလတ္တိကံ၊ ဧဝံ ဂဏေတဗ္ဗန္တိ ဟေတုမူလကာဒီနံ နယာနံ ဧကမူလကဒွိမူလကာဒိဝသေန စ ယောဇေတွာ ဂဟေတဗ္ဗတာသာမညံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ န ဂဏနသာမညံ. ဣတော ပရေသုပိ ဧဝရူပေသု ဧသေဝ နယော. အဟေတုကဿ ပန စိတ္တုပ္ပါဒဿာတိအာဒိ နဟေတုမူလကံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ‘‘အဟေတုကဿ ပန စိတ္တုပ္ပါဒဿ မောဟဿ စာ’’တိ ပနေတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗံ. မောဟဿ စာပိ ဟိ အဟေတုကဿ အဓိပတိအဘာဝတော အဓိပတိနော နဟေတုမူလကေ အနုလောမတော အဋ္ဌာနန္တိ. ပရိဝတ္တေတွာပီတိ နဟေတုပစ္စယာ နအဓိပတိပစ္စယာ အာရမ္မဏေ တီဏီတိ ဧဝံ ပုရတော ဌိတမ္ပိ အာရမ္မဏာဒိံ ပစ္ဆတော ယောဇေတွာတိ အတ္ထော.

၃၉. ပဉှာဝါရေ ဒေါမနဿံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧတေန တံသမ္ပယုတ္တေ ဒဿေတိ. ဥပနိဿယဝိဘင်္ဂေ ‘‘သဒ္ဓါပဉ္စကေသု မာနံ ဇပ္ပေတိ ဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတီတိ ကတ္တဗ္ဗံ၊ အဝသေသေသု န ကတ္တဗ္ဗ’’န္တိ ဣဒံ ပါဌဂတိဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ၊ န ပန ရာဂါဒီဟိ မာနဒိဋ္ဌီနံ အနုပ္ပတ္တိတော. ကုသလတ္တိကေပိ ဟိ ရာဂါဒီသု ‘‘မာနံ ဇပ္ပေတိ ဒိဋ္ဌိံ ဂဏှာတီ’’တိ ပါဠိ န ဝုတ္တာ၊ ‘‘ရာဂေါ ဒေါသော မောဟော မာနော ဒိဋ္ဌိ ပတ္ထနာ ရာဂဿ ဒေါသဿ မောဟဿ မာနဿ ဒိဋ္ဌိယာ ပတ္ထနာယ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၂.၅၃) ပန ရာဂါဒီနံ မာနဒိဋ္ဌိဥပနိဿယဘာဝေါ ဝုတ္တော. တထာ ဣဓာပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. ‘‘သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တေန ပန စိတ္တေန ဂါမဃာတံ နိဂမဃာတံ ကရောတီ’’တိ သောမနဿသမ္ပယုတ္တလောဘသဟဂတစိတ္တေန ဂါမနိဂမဝိလုပ္ပနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ.

၆၂. သုဒ္ဓါနန္တိ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နပဒါနံ အနညတ္တံ ဒဿေတိ. ပုရေဇာတပစ္ဆာဇာတာ ပနေတ္ထ န ဝိဇ္ဇန္တိ.န ဟိ ပုရေဇာတာ ပစ္ဆာဇာတာ ဝါ အရူပဓမ္မာ အရူပဓမ္မာနံ ပစ္စယာ ဟောန္တီတိ ဧတ္ထ ပုရေဇာတာတိ ဣမသ္မိံ တိကေ ဝုစ္စမာနာ အဓိကာရပ္ပတ္တာ သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တာဒယောဝ အရူပဓမ္မာနံ ပုရေဇာတာ ဟုတွာ ပစ္စယာ န ဟောန္တိ ပုရေဇာတတ္တာဘာဝတောတိ အဓိပ္ပါယော၊ တထာ ပစ္ဆာဇာတတ္တာဘာဝတော ပစ္ဆာဇာတာ ဝါ ဟုတွာ န ဟောန္တီတိ.

၆၃-၆၄. သာဓိပတိအမောဟဝသေနာတိ အဓိပတိဘာဝသဟိတာမောဟဝသေနာတိ အတ္ထော.

၈၃-၈၇. နဟေတုပစ္စယာ။ပေ။ နဥပနိဿယေ အဋ္ဌာတိ နဟေတုပစ္စယာ နာရမ္မဏပစ္စယာ နဥပနိဿယေ အဋ္ဌာတိ ဧဝံ သင်္ခိပိတွာ ဥဒ္ဓရတိ. နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာတိ ဣဒံ ‘‘ဒုက္ခာယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တော သုခါယ ဝေဒနာယ သမ္ပယုတ္တဿာ’’တိ ဧတံ ဝဇ္ဇေတွာ အဝသေသေသု အဋ္ဌသုပိ နာနာက္ခဏိကကမ္မပစ္စယသမ္ဘဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. န ဟိ သဟဇာတပစ္စယော အဋ္ဌသုပိ လဗ္ဘတိ၊ အထ ခေါ တီသွေဝါတိ.

ဝေဒနာတ္တိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ဝိပါကတ္တိကဝဏ္ဏနာ

၁-၂၃. ဝိပါကတ္တိကေ ဝိပါကဓမ္မံ ပဋိစ္စာတိ ဝိပါကံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ. သမာသေနပိ ဟိ သောယေဝတ္ထော ဝုတ္တောတိ ပါဠိယံ သမာသံ ကတွာ လိခိတံ.

၂၄-၅၂. ‘‘နေဝဝိပါကနဝိပါကဓမ္မဓမ္မံ ပဋိစ္စ နေဝဝိပါကနဝိပါကဓမ္မဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ နဝိပါကပစ္စယာ’’တိ ဧတဿ ဝိဘင်္ဂေ ‘‘မဟာဘူတေ ပဋိစ္စ စိတ္တသမုဋ္ဌာနံ ရူပံ ဥပါဒါရူပ’’န္တိ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တံ၊ န ဝုတ္တံ ‘‘ကဋတ္တာရူပ’’န္တိ. တံ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇမာနဿ မဟာဘူတေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပတ္တိဒဿနတ္ထတ္တာ န ဝုတ္တံ. န ဟေတ္ထ ကဋတ္တာရူပဿ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပတ္တိ အတ္ထိ၊ ယဿ မဟာဘူတေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပတ္တိ ဝတ္တဗ္ဗာ သိယာ. ပဝတ္တိယံ ပန ကဋတ္တာရူပံ ‘‘အသညသတ္တာနံ။ပေ။ မဟာဘူတေ ပဋိစ္စ ကဋတ္တာရူပံ ဥပါဒါရူပ’’န္တိ ဧတေနေဝ ဒဿိတံ ဟောတိ. ဧဝဉ္စ ကတွာ အသညသတ္တာနံ ရူပသမာနဂတိကတ္တာ နာဟာရပစ္စယေ စ ပဝတ္တိယံ ကဋတ္တာရူပံ န ဥဒ္ဓဋံ. တမ္ပိ ဟိ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ အာဟာရပစ္စယေန ဝိနာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗံ သိယာတိ.

ဝိပါကတ္တိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ဥပါဒိန္နတ္တိကဝဏ္ဏနာ

၁၅. ဥပါဒိန္နတ္တိကေ အနုပါဒိန္နအနုပါဒါနိယံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ အနုပါဒိန္နအနုပါဒါနိယော ဓမ္မော ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာဓိပတိပစ္စယာတိ ဧတေန သယံ အဓိပတိဘူတတ္တာ အဝိရဟိတာရမ္မဏာဓိပတီသုပိ အဓိပတိ ဒုဝိဓေနပိ အဓိပတိပစ္စယေန ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ န ဝတ္တဗ္ဗော၊ အယမေတဿ သဘာဝေါတိ ဒဿေတိ.

၇၂. ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယော ကဗဠီကာရာဟာရော ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယဿ ကာယဿ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယောတိ ဧတ္ထ ကမ္မဇာနံ ရူပါနံ အဗ္ဘန္တရဂတာ ဩဇာ တဿေဝ ကမ္မဇကာယဿ ရူပဇီဝိတိန္ဒြိယံ ဝိယ ကဋတ္တာရူပါနံ အနုပါလနုပတ္ထမ္ဘနဝသေန ပစ္စယော၊ န ဇနကဝသေနာတိ အယမတ္ထော အဋ္ဌကထာယံ ဝုတ္တော. ဧတသ္မိံ ပန အတ္ထေ သတိ ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယော စ အနုပါဒိန္နအနုပါဒါနိယော စ ဓမ္မာ ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယဿ ဓမ္မဿ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော ပစ္ဆာဇာတိန္ဒြိယန္တိ ဧတ္ထ ‘‘အာဟာရ’’န္တိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ယဒိ စ ကမ္မဇာ ဩဇာ သကလာပရူပါနမေဝ အာဟာရပစ္စယော ဟောတိ၊ ဧဝံ သတိ ‘‘ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယော ကဗဠီကာရာဟာရော အနုပါဒိန္နုပါဒါနိယဿ ကာယဿ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ၊ ဝုတ္တဉ္စိဒံ၊ တမ္ပိ အနဇ္ဈောဟဋာယ သသန္တာနဂတာယ ဥပါဒိန္နောဇာယ အနုပါဒိန္နုပါဒါနိယဿ ကာယဿ အာဟာရပစ္စယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဧဝဉ္စ သတိ ‘‘ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယော စ အနုပါဒိန္နအနုပါဒါနိယော စ ဓမ္မာ အနုပါဒိန္နုပါဒါနိယဿ ဓမ္မဿ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၄.၈၅) အယမ္ပိ ပဉှော ပစ္ဆာဇာတာဟာရဝသေန ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗော သိယာ၊ တသ္မာ အဇ္ဈောဟဋဿ ဥပါဒိန္နာဟာရဿ လောကုတ္တရက္ခဏေ အဘာဝတော ဒုမူလကေသု ပဌမပဉှေ ‘‘အာဟာရ’’န္တိ န ဝုတ္တံ. ဒုတိယပဉှော စ န ဥဒ္ဓဋော၊ န ဣတရဿ ဥပါဒိန္နာဟာရဿ ကာမဘဝေ အသမ္ဘဝါဘာဝတောတိ အဇ္ဈောဟဋမေဝ မဏ္ဍူကာဒိသရီရဂတံ ဥပါဒိန္နာဟာရံ သန္ဓာယ ‘‘ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယော ကဗဠီကာရာဟာရော ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယဿ စ အနုပါဒိန္နုပါဒါနိယဿ စ ကာယဿ အာဟာရပစ္စယေန ပစ္စယော’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၄.၇၄) ဝဒန္တာနံ ဝါဒေါ ဗလဝတရော. န ဟိ အဇ္ဈောဟဋမတ္တာဝ မဏ္ဍူကာဒယော ကုစ္ဆိဝိတ္ထတံ န ကရောန္တိ၊ န စ ဗလံ န ဥပဇာယန္တိ၊ န စ ရူပဝိသေသော န ဝိညာယတီတိ.

‘‘အနုပါဒိန္နအနုပါဒါနိယော ဓမ္မော ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယဿ စ အနုပါဒိန္နအနုပါဒါနိယဿ စ ဓမ္မဿ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော သဟဇာတံ ပစ္ဆာဇာတ’’န္တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၄.၈၃) ဧဝမာဒီဟိ ဣဓ ဝုတ္တေဟိ ဧကမူလကဒုကတိကာဝသာနပဉှဝိဿဇ္ဇနေဟိ ‘‘ကုသလော ဓမ္မော ကုသလဿ စ အဗျာကတဿ စ ဓမ္မဿ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော သဟဇာတ’’န္တိအာဒိနာ ဣဓ ဒုတိယဒုကာဝသာနေ ဝိယ ဝိဿဇ္ဇနံ လဗ္ဘတီတိ ဝိညာယတိ. သုခါဝဗောဓနတ္ထံ ပန တတ္ထ သဟဇာတဝသေနေဝ ဝိဿဇ္ဇနံ ကတံ. ပစ္စနီယေ ပန သဟဇာတဿေဝ အပဋိက္ခေပေ လာဘတော၊ ပဋိက္ခေပေ စ အလာဘတော သဟဇာတပစ္စယဝသေနေဝ ဧကမူလကဒုကာဝသာနာ တတ္ထ ဥဒ္ဓဋာ၊ ဣဓ ပနေတေဟိ ဝိဿဇ္ဇနေဟိ ဧကော ဓမ္မော သဟဇာတာဒီသု အတ္ထိပစ္စယဝိသေသေသု အနေကေဟိပိ အနေကေသံ ဓမ္မာနံ ဧကော အတ္ထိပစ္စယော ဟောတီတိ ဒဿိတံ ဟောတိ. ဧကော ဟိ ဓမ္မော ဧကဿ ဓမ္မဿ ဧကေနေဝ အတ္ထိပစ္စယဝိသေသေန အတ္ထိပစ္စယော ဟောတိ၊ ဧကော အနေကေသံ ဧကေနပိ အနေကေဟိပိ၊ တထာ အနေကော ဧကဿ၊ အနေကော အနေကေသံ သမာနတ္တေ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာနံ၊ အတ္ထိပစ္စယဝိသေသေသု ပန ပဉ္စသု သဟဇာတံ ပုရေဇာတေနေဝ သဟ အတ္ထိပစ္စယော ဟောတိ၊ အနညဓမ္မတ္တေ ပစ္ဆာဇာတေန စ၊ န နာနာဓမ္မတ္တေ.

ယဒိ သိယာ၊ ‘‘ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယော စ အနုပါဒိန္နအနုပါဒါနိယော စ ဓမ္မာ ဥပါဒိန္နုပါဒါနိယဿ ဓမ္မဿ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော ပစ္ဆာဇာတံ ဣန္ဒြိယ’’န္တိ ဧတ္ထ ‘‘သဟဇာတ’’န္တိပိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. ကမ္မဇာနဉှိ ဘူတာနံ သဟဇာတာနံ ပစ္ဆာဇာတာနဉ္စ လောကုတ္တရာနံ ဧကက္ခဏေ လဗ္ဘမာနာနမ္ပိ ဧကော အတ္ထိပစ္စယဘာဝေါ နတ္ထိ သဟဇာတပစ္ဆာဇာတာနံ နာနာဓမ္မာနံ ဝိရုဒ္ဓသဘာဝတ္တာတိ တံ န ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝဉ္စ ကတွာ ပစ္စနီယေ စ ‘‘နဣန္ဒြိယေ ဗာဝီသာ’’တိ ဝုတ္တံ. အညထာ ဟိ ဣန္ဒြိယပဋိက္ခေပေပိ သဟဇာတပစ္ဆာဇာတဝသေန တဿ ပဉှဿ လာဘတော ‘‘တေဝီသာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာတိ. ပုရေဇာတံ သဟဇာတေနေဝ သဟ အတ္ထိပစ္စယော ဟောတိ၊ န ဣတရေဟိ၊ တမ္ပိ ဝတ္ထု တံသဟိတပုရေဇာတမေဝ၊ န ဣတရံ. ကုသလတ္တိကေ ဟိ ပဉှာဝါရေ ‘‘နဝိပ္ပယုတ္တပစ္စယာ အတ္ထိယာ ပဉ္စာ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၆၄၉) ဝုတ္တံ၊ သနိဒဿနတ္တိကေ ပန ‘‘ဝိပ္ပယုတ္တေ ဗာဝီသာ’’တိ. ယံ ပန တတ္ထ အတ္ထိဝိဘင်္ဂေ ပစ္စယုဒ္ဓါရေ စ တိမူလကေကာဝသာနံ ဥဒ္ဓဋံ၊ တံ ဝတ္ထုသဟိတဿ အာရမ္မဏပုရေဇာတဿ သဟဇာတေန၊ သဟ ပစ္စယဘာဝတောတိ ပစ္ဆာဇာတံ အာဟာရိန္ဒြိယေဟေဝ၊ အနညဓမ္မတ္တေ စ သဟဇာတေန စ၊ အာဟာရော ပစ္ဆာဇာတိန္ဒြိယေဟေဝ၊ ဣန္ဒြိယံ ပစ္ဆာဇာတာဟာရေနာတိ ဧဝမေတံ အတ္ထိပစ္စယဝိဘာဂံ သလ္လက္ခေတွာ အနုလောမေ ပစ္စနီယာဒီသု စ လဗ္ဘမာနာ ပဉှာ ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗာ.

ဥပါဒိန္နတ္တိကဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ဝိတက္ကတ္တိကဝဏ္ဏနာ

၂၂. ဝိတက္ကတ္တိကေ ပဋိစ္စဝါရာနုလောမေ အဓိပတိယာ တေဝီသာတိ သတ္တသု မူလကေသု ယထာက္ကမံ သတ္တ ပဉ္စ တီဏိ ဧကံ တီဏိ တီဏိ ဧကန္တိ ဧဝံ တေဝီသ၊ အညမညေ အဋ္ဌဝီသ သတ္တ ပဉ္စ ပဉ္စ တီဏိ စတ္တာရိ တီဏိ ဧကန္တိ ဧဝံ၊ ပုရေဇာတေ ဧကာဒသ တီဏိ စတ္တာရိ ဒွေ ဒုတိယတတိယဒုမူလကေသု ဧကံ ဧကန္တိ ဧဝံ၊ တထာ အာသေဝနေ. အညာနိ ဂဏနာနိ ဟေတုအာရမ္မဏသဒိသာနိ.

၃၁. ပစ္စနီယေ နာဓိပတိပစ္စယေ ပဌမပဉှေ ‘‘အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တေ ခန္ဓေ ပဋိစ္စ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တာ အဓိပတီ’’တိ ဝတွာ ပုန ‘‘ဝိပါကံ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တံ ဧကံ ခန္ဓံ ပဋိစ္စာ’’တိအာဒိနာ ဝိဿဇ္ဇနံ ကတံ၊ န ပန အဝိသေသေန. ကသ္မာ? ဝိပါကဝဇ္ဇာနံ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တက္ခန္ဓာနံ ဧကန္တေန သာဓိပတိဘာဝတော. ဝိပါကာနံ ပန လောကုတ္တရာနမေဝ သာဓိပတိဘာဝေါ၊ န ဣတရေသန္တိ တေ ဝိသုံ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝုတ္တာ. လောကုတ္တရဝိပါကာဓိပတိဿ စေတ္ထ ပုရိမကောဋ္ဌာသေယေဝ သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော.

၃၈. နာသေဝနမူလကေ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တံ ဝိပါကေန သဟ ဂစ္ဆန္တေနာတိ ဧတံ မူလံ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တအဝိတက္ကဝိစာရပဒေဟိ အဝိတက္ကေဟိ သဟ ယောဇေန္တေန နပုရေဇာတသဒိသံ ပါဠိဂမနံ ကာတဗ္ဗန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သဒိသတာ စေတ္ထ ယေဘုယျေန ဝိသဒိသတာ စ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တတ္ထ ဟိ အာရုပ္ပေ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တံ ဣဓ ဝိပါကံ အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တန္တိအာဒိ ယောဇေတဗ္ဗန္တိ အယမေတ္ထ ဝိသေသော. ဣဒဉ္စ နာသေဝနဝိဘင်္ဂါနန္တရံ လိခိတဗ္ဗံ၊ န ဈာနာနန္တရံ၊ ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု လိခိတံ.