၅. ဇရာဝဂ္ဂေါ

၁. ဇရာဓမ္မသုတ္တံ

၅၁၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတုပါသာဒေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ပစ္ဆာတပေ နိသိန္နော ဟောတိ ပိဋ္ဌိံ ဩတာပယမာနော.

အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဘဂဝတော ဂတ္တာနိ ပါဏိနာ အနောမဇ္ဇန္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘန္တေ! န စေဝံ ဒါနိ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော တာဝ ပရိသုဒ္ဓေါ ဆဝိဝဏ္ဏော ပရိယောဒါတော၊ သိထိလာနိ စ ဂတ္တာနိ သဗ္ဗာနိ ဝလိယဇာတာနိ၊ ပုရတော ပဗ္ဘာရော စ ကာယော၊ ဒိဿတိ စ ဣန္ဒြိယာနံ အညထတ္တံ – စက္ခုန္ဒြိယဿ သောတိန္ဒြိယဿ ဃာနိန္ဒြိယဿ ဇိဝှိန္ဒြိယဿ ကာယိန္ဒြိယဿာ’’တိ.

‘‘ဧဝဉှေတံ၊ အာနန္ဒ၊ ဟောတိ – ဇရာဓမ္မော ယောဗ္ဗညေ၊ ဗျာဓိဓမ္မော အာရောဂျေ၊ မရဏဓမ္မော ဇီဝိတေ. န စေဝ တာဝ ပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ ဆဝိဝဏ္ဏော ပရိယောဒါတော၊ သိထိလာနိ စ ဟောန္တိ ဂတ္တာနိ သဗ္ဗာနိ ဝလိယဇာတာနိ၊ ပုရတော ပဗ္ဘာရော စ ကာယော၊ ဒိဿတိ စ ဣန္ဒြိယာနံ အညထတ္တံ – စက္ခုန္ဒြိယဿ သောတိန္ဒြိယဿ ဃာနိန္ဒြိယဿ ဇိဝှိန္ဒြိယဿ ကာယိန္ဒြိယဿာ’’တိ.

‘‘ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာ စ သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

‘‘ဓီ တံ ဇမ္မိ ဇရေ အတ္ထု၊ ဒုဗ္ဗဏ္ဏကရဏီ ဇရေ၊

တာဝ မနောရမံ ဗိမ္ဗံ၊ ဇရာယ အဘိမဒ္ဒိတံ.

‘‘ယောပိ ဝဿသတံ ဇီဝေ၊ သောပိ မစ္စုပရာယဏော [သဗ္ဗေ မစ္စုပရာယနာ (သျာ. ကံ. က.)]၊

န ကိဉ္စိ ပရိဝဇ္ဇေတိ၊ သဗ္ဗမေဝါဘိမဒ္ဒတီ’’တိ. ပဌမံ၊

၂. ဥဏ္ဏာဘဗြာဟ္မဏသုတ္တံ

၅၁၂. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. အထ ခေါ ဥဏ္ဏာဘော ဗြာဟ္မဏော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဥဏ္ဏာဘော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ပဉ္စိမာနိ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဣန္ဒြိယာနိ နာနာဝိသယာနိ နာနာဂေါစရာနိ၊ န အညမညဿ ဂေါစရဝိသယံ ပစ္စနုဘောန္တိ. ကတမာနိ ပဉ္စ? စက္ခုန္ဒြိယံ၊ သောတိန္ဒြိယံ၊ ဃာနိန္ဒြိယံ၊ ဇိဝှိန္ဒြိယံ၊ ကာယိန္ဒြိယံ. ဣမေသံ နု ခေါ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ နာနာဝိသယာနံ နာနာဂေါစရာနံ န အညမညဿ ဂေါစရဝိသယံ ပစ္စနုဘောန္တာနံ ကိံ ပဋိသရဏံ၊ ကော စ နေသံ ဂေါစရဝိသယံ ပစ္စနုဘောတီ’’တိ?

‘‘ပဉ္စိမာနိ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဣန္ဒြိယာနိ နာနာဝိသယာနိ နာနာဂေါစရာနိ န အညမညဿ ဂေါစရဝိသယံ ပစ္စနုဘောန္တိ. ကတမာနိ ပဉ္စ? စက္ခုန္ဒြိယံ၊ သောတိန္ဒြိယံ၊ ဃာနိန္ဒြိယံ၊ ဇိဝှိန္ဒြိယံ၊ ကာယိန္ဒြိယံ. ဣမေသံ ခေါ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ နာနာဝိသယာနံ နာနာဂေါစရာနံ န အညမညဿ ဂေါစရဝိသယံ ပစ္စနုဘောန္တာနံ မနော ပဋိသရဏံ၊ မနောဝ နေသံ ဂေါစရဝိသယံ ပစ္စနုဘောတီ’’တိ.

‘‘မနဿ ပန၊ ဘော ဂေါတမ၊ ကိံ ပဋိသရဏ’’န္တိ? ‘‘မနဿ ခေါ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ သတိ ပဋိသရဏ’’န္တိ. ‘‘သတိယာ ပန၊ ဘော ဂေါတမ၊ ကိံ ပဋိသရဏ’’န္တိ? ‘‘သတိယာ ခေါ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဝိမုတ္တိ ပဋိသရဏ’’န္တိ. ‘‘ဝိမုတ္တိယာ ပန၊ ဘော ဂေါတမ၊ ကိံ ပဋိသရဏ’’န္တိ? ‘‘ဝိမုတ္တိယာ ခေါ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ နိဗ္ဗာနံ ပဋိသရဏ’’န္တိ. ‘‘နိဗ္ဗာနဿ ပန၊ ဘော ဂေါတမ၊ ကိံ ပဋိသရဏ’’န္တိ? ‘‘အစ္စယာသိ [အစ္စသရာ (သီ. သျာ. ကံ.)၊ အဇ္ဈပရံ (ပီ. က.)]၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ပဉှံ၊ နာသက္ခိ ပဉှဿ ပရိယန္တံ ဂဟေတုံ. နိဗ္ဗာနောဂဓဉှိ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ နိဗ္ဗာနပရာယဏံ နိဗ္ဗာနပရိယောသာန’’န္တိ.

အထ ခေါ ဥဏ္ဏာဘော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပက္ကာမိ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ အစိရပက္ကန္တေ ဥဏ္ဏာဘေ ဗြာဟ္မဏေ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကူဋာဂါရေ ဝါ ကူဋာဂါရသာလာယံ ဝါ [ရသ္မိယော (သျာ. က.)] ပါစီနဝါတပါနာ သူရိယေ ဥဂ္ဂစ္ဆန္တေ ဝါတပါနေန ရသ္မိ [ကူဋာဂါရံ ဝါ ကူဋာဂါရသာလံ ဝါ ဥတ္တရာယ (က. သီ.)] ပဝိသိတွာ ကွာဿ [ကာယ (သျာ. က.)] ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ? ‘‘ပစ္ဆိမာယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘိတ္တိယ’’န္တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဏ္ဏာဘဿ ဗြာဟ္မဏဿ တထာဂတေ သဒ္ဓါ နိဝိဋ္ဌာ မူလဇာတာ ပတိဋ္ဌိတာ ဒဠှာ အသံဟာရိယာ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိံ. ဣမမှိ စေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမယေ ဥဏ္ဏာဘော ဗြာဟ္မဏော ကာလင်္ကရေယျ၊ နတ္ထိ သံယောဇနံ ယေန သံယောဇနေန သံယုတ္တော ဥဏ္ဏာဘော ဗြာဟ္မဏော ပုန ဣမံ လောကံ အာဂစ္ဆေယျာ’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. သာကေတသုတ္တံ

၅၁၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာကေတေ ဝိဟရတိ အဉ္ဇနဝနေ မိဂဒါယေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘အတ္ထိ နု ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရိယာယော ယံ ပရိယာယံ အာဂမ္မ ယာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ တာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ ဟောန္တိ၊ ယာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ တာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဟောန္တီ’’တိ?

‘‘ဘဂဝံမူလကာ နော၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မာ ဘဂဝံနေတ္တိကာ ဘဂဝံပဋိသရဏာ. သာဓု ဝတ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံယေဝ ပဋိဘာတု ဧတဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော. ဘဂဝတော သုတွာ ဘိက္ခူ ဓာရေဿန္တီ’’တိ. ‘‘အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရိယာယော ယံ ပရိယာယံ အာဂမ္မ ယာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ တာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ ဟောန္တိ၊ ယာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ တာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဟောန္တိ’’.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရိယာယော ယံ ပရိယာယံ အာဂမ္မ ယာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ တာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ ဟောန္တိ၊ ယာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ တာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဟောန္တိ? ယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ တံ သဒ္ဓါဗလံ၊ ယံ သဒ္ဓါဗလံ တံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ၊ ယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ တံ ဝီရိယဗလံ၊ ယံ ဝီရိယဗလံ တံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ၊ ယံ သတိန္ဒြိယံ တံ သတိဗလံ၊ ယံ သတိဗလံ တံ သတိန္ဒြိယံ၊ ယံ သမာဓိန္ဒြိယံ တံ သမာဓိဗလံ၊ ယံ သမာဓိဗလံ တံ သမာဓိန္ဒြိယံ၊ ယံ ပညိန္ဒြိယံ တံ ပညာဗလံ၊ ယံ ပညာဗလံ တံ ပညိန္ဒြိယံ. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နဒီ ပါစီနနိန္နာ ပါစီနပေါဏာ ပါစီနပဗ္ဘာရာ၊ တဿ မဇ္ဈေ ဒီပေါ. အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရိယာယော ယံ ပရိယာယံ အာဂမ္မ တဿာ နဒိယာ ဧကော သောတော တွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ [သင်္ခံ (သီ. သျာ. ကံ.)]. အတ္ထိ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရိယာယော ယံ ပရိယာယံ အာဂမ္မ တဿာ နဒိယာ ဒွေ သောတာနိ တွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရိယာယော ယံ ပရိယာယံ အာဂမ္မ တဿာ နဒိယာ ဧကော သောတော တွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ? ယဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿ ဒီပဿ ပုရိမန္တေ [ပုရတ္ထိမန္တေ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ဥဒကံ၊ ယဉ္စ ပစ္ဆိမန္တေ ဥဒကံ – အယံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရိယာယော ယံ ပရိယာယံ အာဂမ္မ တဿာ နဒိယာ ဧကော သောတော တွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆတိ.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရိယာယော ယံ ပရိယာယံ အာဂမ္မ တဿာ နဒိယာ ဒွေ သောတာနိ တွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ? ယဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တဿ ဒီပဿ ဥတ္တရန္တေ ဥဒကံ၊ ယဉ္စ ဒက္ခိဏန္တေ ဥဒကံ – အယံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပရိယာယော ယံ ပရိယာယံ အာဂမ္မ တဿာ နဒိယာ ဒွေ သောတာနိ တွေဝ သင်္ချံ ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ တံ သဒ္ဓါဗလံ၊ ယံ သဒ္ဓါဗလံ တံ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ၊ ယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ တံ ဝီရိယဗလံ၊ ယံ ဝီရိယဗလံ တံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ၊ ယံ သတိန္ဒြိယံ တံ သတိဗလံ၊ ယံ သတိဗလံ တံ သတိန္ဒြိယံ၊ ယံ သမာဓိန္ဒြိယံ တံ သမာဓိဗလံ၊ ယံ သမာဓိဗလံ တံ သမာဓိန္ဒြိယံ၊ ယံ ပညိန္ဒြိယံ တံ ပညာဗလံ၊ ယံ ပညာဗလံ တံ ပညိန္ဒြိယံ. ပဉ္စန္နံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣန္ဒြိယာနံ ဘာဝိတတ္တာ ဗဟုလီကတတ္တာ ဘိက္ခု အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတီ’’တိ. တတိယံ.

၄. ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကသုတ္တံ

၅၁၄. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘‘သဒ္ဒဟသိ [သဒ္ဒဟာသိ (သီ. ပီ.)] တွံ၊ သာရိပုတ္တ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အမတောဂဓံ ဟောတိ အမတပရာယဏံ အမတပရိယောသာနံ။ပေ။ ပညိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အမတောဂဓံ ဟောတိ အမတပရာယဏံ အမတပရိယောသာန’’န္တိ?

‘‘န ခွာဟံ ဧတ္ထ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတော သဒ္ဓါယ ဂစ္ဆာမိ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ။ပေ။ ပညိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အမတောဂဓံ ဟောတိ အမတပရာယဏံ အမတပရိယောသာနံ. ယေသဉှေတံ၊ ဘန္တေ၊ အညာတံ အဿ အဒိဋ္ဌံ အဝိဒိတံ အသစ္ဆိကတံ အဖဿိတံ [အပဿိတံ (သီ. သျာ. ကံ. က.)၊ အဖုသိတံ (ပီ.)] ပညာယ၊ တေ တတ္ထ ပရေသံ သဒ္ဓါယ ဂစ္ဆေယျုံ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ။ပေ။ ပညိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အမတောဂဓံ ဟောတိ အမတပရာယဏံ အမတပရိယောသာနံ. ယေသဉ္စ ခေါ ဧတံ၊ ဘန္တေ၊ ဉာတံ ဒိဋ္ဌံ ဝိဒိတံ သစ္ဆိကတံ ဖဿိတံ ပညာယ၊ နိက္ကင်္ခါ တေ တတ္ထ နိဗ္ဗိစိကိစ္ဆာ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ။ပေ။ ပညိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အမတောဂဓံ ဟောတိ အမတပရာယဏံ အမတပရိယောသာနံ. မယှဉ္စ ခေါ ဧတံ၊ ဘန္တေ၊ ဉာတံ ဒိဋ္ဌံ ဝိဒိတံ သစ္ဆိကတံ ဖဿိတံ ပညာယ. နိက္ကင်္ခဝါဟံ တတ္ထ နိဗ္ဗိစိကိစ္ဆော သဒ္ဓိန္ဒြိယံ။ပေ။ ပညိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အမတောဂဓံ ဟောတိ အမတပရာယဏံ အမတပရိယောသာန’’န္တိ.

‘‘သာဓု သာဓု၊ သာရိပုတ္တ! ယေသဉှေတံ၊ သာရိပုတ္တ၊ အညာတံ အဿ အဒိဋ္ဌံ အဝိဒိတံ အသစ္ဆိကတံ အဖဿိတံ ပညာယ၊ တေ တတ္ထ ပရေသံ သဒ္ဓါယ ဂစ္ဆေယျုံ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အမတောဂဓံ ဟောတိ အမတပရာယဏံ အမတပရိယောသာနံ။ပေ။ ပညိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အမတောဂဓံ ဟောတိ အမတပရာယဏံ အမတပရိယောသာနံ. ယေသဉ္စ ခေါ ဧတံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဉာတံ ဒိဋ္ဌံ ဝိဒိတံ သစ္ဆိကတံ ဖဿိတံ ပညာယ၊ နိက္ကင်္ခါ တေ တတ္ထ နိဗ္ဗိစိကိစ္ဆာ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အမတောဂဓံ ဟောတိ အမတပရာယဏံ အမတပရိယောသာနံ။ပေ။ ပညိန္ဒြိယံ ဘာဝိတံ ဗဟုလီကတံ အမတောဂဓံ ဟောတိ အမတပရာယဏံ အမတပရိယောသာန’’န္တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ပဌမပုဗ္ဗာရာမသုတ္တံ

၅၁၅. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ပုဗ္ဗာရာမေ မိဂါရမာတုပါသာဒေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ကတိနံ နု ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣန္ဒြိယာနံ ဘာဝိတတ္တာ ဗဟုလီကတတ္တာ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အညံ ဗျာကရောတိ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမီ’’တိ?

ဘဂဝံမူလကာ နော၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မာ။ပေ။ ‘‘ဧကဿ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣန္ဒြိယဿ ဘာဝိတတ္တာ ဗဟုလီကတတ္တာ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အညံ ဗျာကရောတိ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမီတိ. ကတမဿ ဧကဿ ပညိန္ဒြိယဿ ပညဝတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကဿ တဒနွယာ သဒ္ဓါ သဏ္ဌာတိ၊ တဒနွယံ ဝီရိယံ သဏ္ဌာတိ၊ တဒနွယာ သတိ သဏ္ဌာတိ၊ တဒနွယော သမာဓိ သဏ္ဌာတိ. ဣမဿ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကဿ ဣန္ဒြိယဿ ဘာဝိတတ္တာ ဗဟုလီကတတ္တာ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အညံ ဗျာကရောတိ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမီ’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. ဒုတိယပုဗ္ဗာရာမသုတ္တံ

၅၁၆. တံယေဝ နိဒါနံ. ‘‘ကတိနံ နု ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣန္ဒြိယာနံ ဘာဝိတတ္တာ ဗဟုလီကတတ္တာ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အညံ ဗျာကရောတိ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမီ’’တိ? ဘဂဝံမူလကာ နော၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မာ။ပေ။ ‘‘ဒွိန္နံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣန္ဒြိယာနံ ဘာဝိတတ္တာ ဗဟုလီကတတ္တာ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အညံ ဗျာကရောတိ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမီတိ. ကတမေသံ ဒွိန္နံ? အရိယာယ စ ပညာယ၊ အရိယာယ စ ဝိမုတ္တိယာ. ယာ ဟိဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယာ ပညာ တဒဿ ပညိန္ဒြိယံ. ယာ ဟိဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယာ ဝိမုတ္တိ တဒဿ သမာဓိန္ဒြိယံ. ဣမေသံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွိန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ဘာဝိတတ္တာ ဗဟုလီကတတ္တာ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အညံ ဗျာကရောတိ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. တတိယပုဗ္ဗာရာမသုတ္တံ

၅၁၇. တံယေဝ နိဒါနံ. ‘‘ကတိနံ နု ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣန္ဒြိယာနံ ဘာဝိတတ္တာ ဗဟုလီကတတ္တာ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အညံ ဗျာကရောတိ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမီ’’တိ? ဘဂဝံမူလကာ နော၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မာ။ပေ။ ‘‘စတုန္နံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣန္ဒြိယာနံ ဘာဝိတတ္တာ ဗဟုလီကတတ္တာ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အညံ ဗျာကရောတိ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမီတိ. ကတမေသံ စတုန္နံ? ဝီရိယိန္ဒြိယဿ၊ သတိန္ဒြိယဿ၊ သမာဓိန္ဒြိယဿ၊ ပညိန္ဒြိယဿ – ဣမေသံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ဘာဝိတတ္တာ ဗဟုလီကတတ္တာ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အညံ ဗျာကရောတိ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမီ’’တိ. သတ္တမံ.

၈. စတုတ္ထပုဗ္ဗာရာမသုတ္တံ

၅၁၈. တံယေဝ နိဒါနံ. ‘‘ကတိနံ နု ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣန္ဒြိယာနံ ဘာဝိတတ္တာ ဗဟုလီကတတ္တာ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အညံ ဗျာကရောတိ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမီ’’တိ? ဘဂဝံမူလကာ နော၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မာ။ပေ။ ‘‘ပဉ္စန္နံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣန္ဒြိယာနံ ဘာဝိတတ္တာ ဗဟုလီကတတ္တာ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အညံ ဗျာကရောတိ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမီတိ. ကတမေသံ ပဉ္စန္နံ? သဒ္ဓိန္ဒြိယဿ၊ ဝီရိယိန္ဒြိယဿ၊ သတိန္ဒြိယဿ၊ သမာဓိန္ဒြိယဿ၊ ပညိန္ဒြိယဿ – ဣမေသံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ဘာဝိတတ္တာ ဗဟုလီကတတ္တာ ခီဏာသဝေါ ဘိက္ခု အညံ ဗျာကရောတိ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇသုတ္တံ

၅၁၉. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသမ္ဗိယံ ဝိဟရတိ ဃောသိတာရာမေ. တေန ခေါ ပန သမယေန အာယသ္မတာ ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇေန အညာ ဗျာကတာ ဟောတိ – ‘‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာမီ’’တိ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ –

‘‘အာယသ္မတာ၊ ဘန္တေ၊ ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇေန အညာ ဗျာကတာ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမီတိ. ကိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ အတ္ထဝသံ သမ္ပဿမာနေန အာယသ္မတာ ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇေန အညာ ဗျာကတာ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမီ’’တိ?

‘‘တိဏ္ဏန္နံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣန္ဒြိယာနံ ဘာဝိတတ္တာ ဗဟုလီကတတ္တာ ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇေန ဘိက္ခုနာ အညာ ဗျာကတာ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမီတိ. ကတမေသံ တိဏ္ဏန္နံ? သတိန္ဒြိယဿ၊ သမာဓိန္ဒြိယဿ၊ ပညိန္ဒြိယဿ – ဣမေသံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဏ္ဏန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ ဘာဝိတတ္တာ ဗဟုလီကတတ္တာ ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇေန ဘိက္ခုနာ အညာ ဗျာကတာ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမီတိ. ဣမာနိ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တီဏိန္ဒြိယာနိ ကိမန္တာနိ? ခယန္တာနိ. ကိဿ ခယန္တာနိ? ဇာတိဇရာမရဏဿ. ‘ဇာတိဇရာမရဏံ ခယ’န္တိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္ပဿမာနေန ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇေန ဘိက္ခုနာ အညာ ဗျာကတာ – ‘ခီဏာ ဇာတိ၊ ဝုသိတံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတံ ကရဏီယံ၊ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာ’တိ ပဇာနာမီ’’တိ. နဝမံ.

၁၀. အာပဏသုတ္တံ

၅၂၀. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ အင်္ဂေသု ဝိဟရတိ အာပဏံ နာမ အင်္ဂါနံ နိဂမော. တတြ ခေါ ဘဂဝါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အာမန္တေသိ – ‘‘ယော သော၊ သာရိပုတ္တ၊ အရိယသာဝကော တထာဂတေ ဧကန္တဂတော [ဧကန္တိဂတော (သီ.)] အဘိပ္ပသန္နော၊ န သော တထာဂတေ ဝါ တထာဂတသာသနေ ဝါ ကင်္ခေယျ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆေယျ ဝါ’’တိ?

‘‘ယော သော၊ ဘန္တေ၊ အရိယသာဝကော တထာဂတေ ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော၊ န သော တထာဂတေ ဝါ တထာဂတသာသနေ ဝါ ကင်္ခေယျ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆေယျ ဝါ. သဒ္ဓဿ ဟိ၊ ဘန္တေ၊ အရိယသာဝကဿ ဧဝံ ပါဋိကင်္ခံ ယံ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရိဿတိ – အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ၊ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ၊ ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု. ယံ ဟိဿ၊ ဘန္တေ၊ ဝီရိယံ တဒဿ ဝီရိယိန္ဒြိယံ.

‘‘သဒ္ဓဿ ဟိ၊ ဘန္တေ၊ အရိယသာဝကဿ အာရဒ္ဓဝီရိယဿ ဧတံ ပါဋိကင်္ခံ ယံ သတိမာ ဘဝိဿတိ၊ ပရမေန သတိနေပက္ကေန သမန္နာဂတော၊ စိရကတမ္ပိ စိရဘာသိတမ္ပိ သရိတာ အနုဿရိတာ. ယာ ဟိဿ၊ ဘန္တေ၊ သတိ တဒဿ သတိန္ဒြိယံ.

‘‘သဒ္ဓဿ ဟိ၊ ဘန္တေ၊ အရိယသာဝကဿ အာရဒ္ဓဝီရိယဿ ဥပဋ္ဌိတဿတိနော ဧတံ ပါဋိကင်္ခံ ယံ ဝေါဿဂ္ဂါရမ္မဏံ ကရိတွာ လဘိဿတိ သမာဓိံ၊ လဘိဿတိ စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတံ. ယော ဟိဿ၊ ဘန္တေ၊ သမာဓိ တဒဿ သမာဓိန္ဒြိယံ.

‘‘သဒ္ဓဿ ဟိ၊ ဘန္တေ၊ အရိယသာဝကဿ အာရဒ္ဓဝီရိယဿ ဥပဋ္ဌိတဿတိနော သမာဟိတစိတ္တဿ ဧတံ ပါဋိကင်္ခံ ယံ ဧဝံ ပဇာနိဿတိ – အနမတဂ္ဂေါ ခေါ သံသာရော. ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ. အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ တမောကာယဿ အသေသဝိရာဂနိရောဓော သန္တမေတံ ပဒံ ပဏီတမေတံ ပဒံ၊ ယဒိဒံ – သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှာက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ [နိဗ္ဗာနန္တိ (?)]. ယာ ဟိဿ၊ ဘန္တေ၊ ပညာ တဒဿ ပညိန္ဒြိယံ.

‘‘သဒ္ဓေါ သော [သ ခေါ သော (သီ. သျာ. ကံ.)]၊ ဘန္တေ၊ အရိယသာဝကော ဧဝံ ပဒဟိတွာ ပဒဟိတွာ ဧဝံ သရိတွာ သရိတွာ ဧဝံ သမာဒဟိတွာ သမာဒဟိတွာ ဧဝံ ပဇာနိတွာ ပဇာနိတွာ ဧဝံ အဘိသဒ္ဒဟတိ – ‘ဣမေ ခေါ တေ ဓမ္မာ ယေ မေ ပုဗ္ဗေ သုတဝါ အဟေသုံ. တေနာဟံ ဧတရဟိ ကာယေန စ ဖုသိတွာ ဝိဟရာမိ၊ ပညာယ စ အတိဝိဇ္ဈ [ပဋိဝိဇ္ဈ (သီ. က.) တဒဋ္ဌကထာသု ပန အတိဝိဇ္ဈိတွာတိ ဝဏ္ဏိတံ] ပဿာမီ’တိ. ယာ ဟိဿ၊ ဘန္တေ၊ သဒ္ဓါ တဒဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယ’’န္တိ.

‘‘သာဓု သာဓု၊ သာရိပုတ္တ! ယော သော၊ သာရိပုတ္တ၊ အရိယသာဝကော တထာဂတေ ဧကန္တဂတော အဘိပ္ပသန္နော၊ န သော တထာဂတေ ဝါ တထာဂတသာသနေ ဝါ ကင်္ခေယျ ဝါ ဝိစိကိစ္ဆေယျ ဝါ. သဒ္ဓဿ ဟိ၊ သာရိပုတ္တ၊ အရိယသာဝကဿ ဧတံ ပါဋိကင်္ခံ ယံ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရိဿတိ – အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ၊ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ၊ ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု. ယံ ဟိဿ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဝီရိယံ တဒဿ ဝီရိယိန္ဒြိယံ.

‘‘သဒ္ဓဿ ဟိ၊ သာရိပုတ္တ၊ အရိယသာဝကဿ အာရဒ္ဓဝီရိယဿ ဧတံ ပါဋိကင်္ခံ ယံ သတိမာ ဘဝိဿတိ၊ ပရမေန သတိနေပက္ကေန သမန္နာဂတော၊ စိရကတမ္ပိ စိရဘာသိတမ္ပိ သရိတာ အနုဿရိတာ. ယာ ဟိဿ၊ သာရိပုတ္တ၊ သတိ တဒဿ သတိန္ဒြိယံ.

‘‘သဒ္ဓဿ ဟိ၊ သာရိပုတ္တ၊ အရိယသာဝကဿ အာရဒ္ဓဝီရိယဿ ဥပဋ္ဌိတဿတိနော ဧတံ ပါဋိကင်္ခံ ယံ ဝေါဿဂ္ဂါရမ္မဏံ ကရိတွာ လဘိဿတိ သမာဓိံ၊ လဘိဿတိ စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတံ. ယော ဟိဿ၊ သာရိပုတ္တ၊ သမာဓိ တဒဿ သမာဓိန္ဒြိယံ.

‘‘သဒ္ဓဿ ဟိ၊ သာရိပုတ္တ၊ အရိယသာဝကဿ အာရဒ္ဓဝီရိယဿ ဥပဋ္ဌိတဿတိနော သမာဟိတစိတ္တဿ ဧတံ ပါဋိကင်္ခံ ယံ ဧဝံ ပဇာနိဿတိ – အနမတဂ္ဂေါ ခေါ သံသာရော. ပုဗ္ဗာ ကောဋိ န ပညာယတိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာနံ သတ္တာနံ တဏှာသံယောဇနာနံ သန္ဓာဝတံ သံသရတံ. အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ တမောကာယဿ အသေသဝိရာဂနိရောဓော သန္တမေတံ ပဒံ ပဏီတမေတံ ပဒံ၊ ယဒိဒံ – သဗ္ဗသင်္ခါရသမထော သဗ္ဗူပဓိပဋိနိဿဂ္ဂေါ တဏှာက္ခယော ဝိရာဂေါ နိရောဓော နိဗ္ဗာနံ. ယာ ဟိဿ၊ သာရိပုတ္တ၊ ပညာ တဒဿ ပညိန္ဒြိယံ.

‘‘သဒ္ဓေါ သော [သ ခေါ သော (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)]၊ သာရိပုတ္တ၊ အရိယသာဝကော ဧဝံ ပဒဟိတွာ ပဒဟိတွာ ဧဝံ သရိတွာ သရိတွာ ဧဝံ သမာဒဟိတွာ သမာဒဟိတွာ ဧဝံ ပဇာနိတွာ ပဇာနိတွာ ဧဝံ အဘိသဒ္ဒဟတိ – ‘ဣမေ ခေါ တေ ဓမ္မာ ယေ မေ ပုဗ္ဗေ သုတဝါ အဟေသုံ. တေနာဟံ ဧတရဟိ ကာယေန စ ဖုသိတွာ ဝိဟရာမိ၊ ပညာယ စ အတိဝိဇ္ဈ [ပဋိဝိဇ္ဈ (က. သီ. က.)] ပဿာမီ’တိ. ယာ ဟိဿ၊ သာရိပုတ္တ၊ သဒ္ဓါ တဒဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယ’’န္တိ. ဒသမံ.

ဇရာဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ဇရာ ဥဏ္ဏာဘော ဗြာဟ္မဏော၊ သာကေတော ပုဗ္ဗကောဋ္ဌကော၊

ပုဗ္ဗာရာမေ စ စတ္တာရိ၊ ပိဏ္ဍောလော အာပဏေန စာတိ [သဒ္ဓေန တေ ဒသာတိ (သျာ. ကံ. က.)].