နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

သံယုတ္တနိကာယော

မဟာဝဂ္ဂေါ

၁. မဂ္ဂသံယုတ္တံ

၁. အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂေါ

၁. အဝိဇ္ဇာသုတ္တံ

၁. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘အဝိဇ္ဇာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ၊ အနွဒေဝ [အနုဒေဝ (သီ. ပီ. က.)] အဟိရိကံ အနောတ္တပ္ပံ. အဝိဇ္ဇာဂတဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဝိဒ္ဒသုနော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ပဟောတိ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဿ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ ပဟောတိ၊ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပဿ မိစ္ဆာဝါစာ ပဟောတိ၊ မိစ္ဆာဝါစဿ မိစ္ဆာကမ္မန္တော ပဟောတိ၊ မိစ္ဆာကမ္မန္တဿ မိစ္ဆာအာဇီဝေါ ပဟောတိ၊ မိစ္ဆာအာဇီဝဿ မိစ္ဆာဝါယာမော ပဟောတိ၊ မိစ္ဆာဝါယာမဿ မိစ္ဆာသတိ ပဟောတိ၊ မိစ္ဆာသတိဿ မိစ္ဆာသမာဓိ ပဟောတိ.

‘‘ဝိဇ္ဇာ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ၊ အနွဒေဝ ဟိရောတ္တပ္ပံ. ဝိဇ္ဇာဂတဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဒ္ဒသုနော သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပဟောတိ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိဿ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ ပဟောတိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပဿ သမ္မာဝါစာ ပဟောတိ၊ သမ္မာဝါစဿ သမ္မာကမ္မန္တော ပဟောတိ၊ သမ္မာကမ္မန္တဿ သမ္မာအာဇီဝေါ ပဟောတိ၊ သမ္မာအာဇီဝဿ သမ္မာဝါယာမော ပဟောတိ၊ သမ္မာဝါယာမဿ သမ္မာသတိ ပဟောတိ၊ သမ္မာသတိဿ သမ္မာသမာဓိ ပဟောတီ’’တိ. ပဌမံ.

၂. ဥပဍ္ဎသုတ္တံ

၂. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သကျေသု ဝိဟရတိ နဂရကံ နာမ [နာဂရကံ နာမ (သီ.)၊ သက္ကရံ နာမ (သျာ. က.)] သကျာနံ နိဂမော. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဥပဍ္ဎမိဒံ၊ ဘန္တေ၊ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ယဒိဒံ – ကလျာဏမိတ္တတာ ကလျာဏသဟာယတာ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကတာ’’တိ.

‘‘မာ ဟေဝံ၊ အာနန္ဒ၊ မာ ဟေဝံ၊ အာနန္ဒ! သကလမေဝိဒံ၊ အာနန္ဒ၊ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ယဒိဒံ – ကလျာဏမိတ္တတာ ကလျာဏသဟာယတာ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကတာ. ကလျာဏမိတ္တဿေတံ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ – အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေဿတိ၊ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဗဟုလီကရိဿတိ.

‘‘ကထဉ္စာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော ကလျာဏသဟာယော ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကော အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ၊ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဗဟုလီကရောတိ? ဣဓာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ။ပေ။ သမ္မာဝါစံ ဘာဝေတိ ။ပေ။ သမ္မာကမ္မန္တံ ဘာဝေတိ။ပေ။ သမ္မာအာဇီဝံ ဘာဝေတိ။ပေ။ သမ္မာဝါယာမံ ဘာဝေတိ။ပေ။ သမ္မာသတိံ ဘာဝေတိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ. ဧဝံ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော ကလျာဏသဟာယော ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကော အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ၊ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဗဟုလီကရောတိ.

‘‘တဒမိနာပေတံ၊ အာနန္ဒ၊ ပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ ယထာ သကလမေဝိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ယဒိဒံ – ကလျာဏမိတ္တတာ ကလျာဏသဟာယတာ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကတာ. မမဉှိ၊ အာနန္ဒ၊ ကလျာဏမိတ္တံ အာဂမ္မ ဇာတိဓမ္မာ သတ္တာ ဇာတိယာ ပရိမုစ္စန္တိ၊ ဇရာဓမ္မာ သတ္တာ ဇရာယ ပရိမုစ္စန္တိ၊ မရဏဓမ္မာ သတ္တာ မရဏေန ပရိမုစ္စန္တိ၊ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသဓမ္မာ သတ္တာ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသေဟိ ပရိမုစ္စန္တိ. ဣမိနာ ခေါ ဧတံ၊ အာနန္ဒ၊ ပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ ယထာ သကလမေဝိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ယဒိဒံ – ကလျာဏမိတ္တတာ ကလျာဏသဟာယတာ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကတာ’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. သာရိပုတ္တသုတ္တံ

၃. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သကလမိဒံ၊ ဘန္တေ၊ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ယဒိဒံ – ကလျာဏမိတ္တတာ ကလျာဏသဟာယတာ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကတာ’’တိ.

‘‘သာဓု သာဓု၊ သာရိပုတ္တ! သကလမိဒံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ယဒိဒံ – ကလျာဏမိတ္တတာ ကလျာဏသဟာယတာ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကတာ. ကလျာဏမိတ္တဿေတံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ – အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေဿတိ၊ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဗဟုလီကရိဿတိ. ကထဉ္စ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော ကလျာဏသဟာယော ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကော အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ၊ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဗဟုလီကရောတိ?

‘‘ဣဓ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဘိက္ခု သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ. ဧဝံ ခေါ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဘိက္ခု ကလျာဏမိတ္တော ကလျာဏသဟာယော ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကော အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေတိ၊ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဗဟုလီကရောတိ.

‘‘တဒမိနာပေတံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ ယထာ သကလမိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ယဒိဒံ – ကလျာဏမိတ္တတာ ကလျာဏသဟာယတာ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကတာ. မမဉှိ၊ သာရိပုတ္တ၊ ကလျာဏမိတ္တံ အာဂမ္မ ဇာတိဓမ္မာ သတ္တာ ဇာတိယာ ပရိမုစ္စန္တိ၊ ဇရာဓမ္မာ သတ္တာ ဇရာယ ပရိမုစ္စန္တိ၊ မရဏဓမ္မာ သတ္တာ မရဏေန ပရိမုစ္စန္တိ၊ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသဓမ္မာ သတ္တာ သောကပရိဒေဝဒုက္ခဒေါမနဿုပါယာသေဟိ ပရိမုစ္စန္တိ. ဣမိနာ ခေါ ဧတံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ ယထာ သကလမိဒံ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ယဒိဒံ – ကလျာဏမိတ္တတာ ကလျာဏသဟာယတာ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကတာ’’တိ. တတိယံ.

၄. ဇာဏုဿောဏိဗြာဟ္မဏသုတ္တံ

၄. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိ. အဒ္ဒသာ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဇာဏုဿောဏိံ ဗြာဟ္မဏံ သဗ္ဗသေတေန ဝဠဝါဘိရထေန [ဝဠဘီရထေန (သီ.)] သာဝတ္ထိယာ နိယျာယန္တံ. သေတာ သုဒံ အဿာ ယုတ္တာ ဟောန္တိ သေတာလင်္ကာရာ၊ သေတော ရထော၊ သေတပရိဝါရော၊ သေတာ ရသ္မိယော၊ သေတာ ပတောဒလဋ္ဌိ၊ သေတံ ဆတ္တံ၊ သေတံ ဥဏှီသံ၊ သေတာနိ ဝတ္ထာနိ၊ သေတာ ဥပါဟနာ၊ သေတာယ သုဒံ ဝါလဗီဇနိယာ ဗီဇီယတိ. တမေနံ ဇနော ဒိသွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဗြဟ္မံ ဝတ၊ ဘော၊ ယာနံ! ဗြဟ္မယာနရူပံ ဝတ၊ ဘော’’တိ!!

အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော သာဝတ္ထိယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဣဓာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ သာဝတ္ထိံ ပိဏ္ဍာယ ပါဝိသိံ. အဒ္ဒသံ ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဇာဏုဿောဏိံ ဗြာဟ္မဏံ သဗ္ဗသေတေန ဝဠဝါဘိရထေန သာဝတ္ထိယာ နိယျာယန္တံ. သေတာ သုဒံ အဿာ ယုတ္တာ ဟောန္တိ သေတာလင်္ကာရာ၊ သေတော ရထော၊ သေတပရိဝါရော၊ သေတာ ရသ္မိယော၊ သေတာ ပတောဒလဋ္ဌိ၊ သေတံ ဆတ္တံ၊ သေတံ ဥဏှီသံ၊ သေတာနိ ဝတ္ထာနိ၊ သေတာ ဥပါဟနာ၊ သေတာယ သုဒံ ဝါလဗီဇနိယာ ဗီဇီယတိ. တမေနံ ဇနော ဒိသွာ ဧဝမာဟ – ‘ဗြဟ္မံ ဝတ၊ ဘော၊ ယာနံ! ဗြဟ္မယာနရူပံ ဝတ၊ ဘော’တိ!! သက္ကာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ ဗြဟ္မယာနံ ပညာပေတု’’န္တိ?

‘‘သက္ကာ၊ အာနန္ဒာ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ – ‘‘ဣမဿေဝ ခေါ ဧတံ၊ အာနန္ဒ၊ အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ အဓိဝစနံ – ‘ဗြဟ္မယာနံ’ ဣတိပိ၊ ‘ဓမ္မယာနံ’ ဣတိပိ၊ ‘အနုတ္တရော သင်္ဂါမဝိဇယော’ ဣတိပီ’’တိ.

‘‘သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ အာနန္ဒ၊ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ရာဂဝိနယပရိယောသာနာ ဟောတိ၊ ဒေါသဝိနယပရိယောသာနာ ဟောတိ၊ မောဟဝိနယပရိယောသာနာ ဟောတိ. သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ၊ အာနန္ဒ၊ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ရာဂဝိနယပရိယောသာနော ဟောတိ၊ ဒေါသဝိနယပရိယောသာနော ဟောတိ၊ မောဟဝိနယပရိယောသာနော ဟောတိ. သမ္မာဝါစာ၊ အာနန္ဒ၊ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ရာဂဝိနယပရိယောသာနာ ဟောတိ၊ ဒေါသ။ပေ။ မောဟဝိနယပရိယောသာနာ ဟောတိ. သမ္မာကမ္မန္တော၊ အာနန္ဒ၊ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ရာဂဝိနယပရိယောသာနော ဟောတိ၊ ဒေါသ။ မောဟဝိနယပရိယောသာနော ဟောတိ. သမ္မာအာဇီဝေါ၊ အာနန္ဒ၊ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ရာဂဝိနယပရိယောသာနော ဟောတိ၊ ဒေါသ။ မောဟဝိနယပရိယောသာနော ဟောတိ. သမ္မာဝါယာမော၊ အာနန္ဒ၊ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ရာဂဝိနယပရိယောသာနော ဟောတိ၊ ဒေါသ။ မောဟဝိနယပရိယောသာနော ဟောတိ. သမ္မာသတိ၊ အာနန္ဒ၊ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ရာဂဝိနယပရိယောသာနာ ဟောတိ၊ ဒေါသ။ မောဟဝိနယပရိယောသာနာ ဟောတိ. သမ္မာသမာဓိ၊ အာနန္ဒ၊ ဘာဝိတော ဗဟုလီကတော ရာဂဝိနယပရိယောသာနော ဟောတိ၊ ဒေါသ။ မောဟဝိနယပရိယောသာနော ဟောတိ.

‘‘ဣမိနာ ခေါ ဧတံ၊ အာနန္ဒ၊ ပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ ယထာ ဣမဿေဝေတံ အရိယဿ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ မဂ္ဂဿ အဓိဝစနံ – ‘ဗြဟ္မယာနံ’ ဣတိပိ၊ ‘ဓမ္မယာနံ’ ဣတိပိ၊ ‘အနုတ္တရော သင်္ဂါမဝိဇယော’ ဣတိပီ’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

‘‘ယဿ သဒ္ဓါ စ ပညာ စ၊ ဓမ္မာ ယုတ္တာ သဒါ ဓုရံ၊

ဟိရီ ဤသာ မနော ယောတ္တံ၊ သတိ အာရက္ခသာရထိ.

‘‘ရထော သီလပရိက္ခာရော၊ ဈာနက္ခော စက္ကဝီရိယော၊

ဥပေက္ခာ ဓုရသမာဓိ၊ အနိစ္ဆာ ပရိဝါရဏံ.

‘‘အဗျာပါဒေါ အဝိဟိံသာ၊ ဝိဝေကော ယဿ အာဝုဓံ၊

တိတိက္ခာ စမ္မသန္နာဟော [ဝမ္မသန္နာဟော (သီ.)]၊ ယောဂက္ခေမာယ ဝတ္တတိ.

‘‘ဧတဒတ္တနိ သမ္ဘူတံ၊ ဗြဟ္မယာနံ အနုတ္တရံ၊

နိယျန္တိ ဓီရာ လောကမှာ၊ အညဒတ္ထု ဇယံ ဇယ’’န္တိ. စတုတ္ထံ၊

၅. ကိမတ္ထိယသုတ္တံ

၅. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု။ပေ။ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ –

‘‘ဣဓ နော၊ ဘန္တေ၊ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ အမှေ ဧဝံ ပုစ္ဆန္တိ – ‘ကိမတ္ထိယံ၊ အာဝုသော၊ သမဏေ ဂေါတမေ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’တိ? ဧဝံ ပုဋ္ဌာ မယံ၊ ဘန္တေ၊ တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ဧဝံ ဗျာကရောမ – ‘ဒုက္ခဿ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ပရိညတ္ထံ ဘဂဝတိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတီ’တိ. ကစ္စိ မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝံ ပုဋ္ဌာ ဧဝံ ဗျာကရမာနာ ဝုတ္တဝါဒိနော စေဝ ဘဂဝတော ဟောမ၊ န စ ဘဂဝန္တံ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခာမ၊ ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မံ ဗျာကရောမ၊ န စ ကောစိ သဟဓမ္မိကော ဝါဒါနုဝါဒေါ ဂါရယှံ ဌာနံ အာဂစ္ဆတီ’’တိ?

‘‘တဂ္ဃ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧဝံ ပုဋ္ဌာ ဧဝံ ဗျာကရမာနာ ဝုတ္တဝါဒိနော စေဝ မေ ဟောထ၊ န စ မံ အဘူတေန အဗ္ဘာစိက္ခထ၊ ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မံ ဗျာကရောထ၊ န စ ကောစိ သဟဓမ္မိကော ဝါဒါနုဝါဒေါ ဂါရယှံ ဌာနံ အာဂစ္ဆတိ. ဒုက္ခဿ ဟိ ပရိညတ္ထံ မယိ ဗြဟ္မစရိယံ ဝုဿတိ. သစေ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အညတိတ္ထိယာ ပရိဗ္ဗာဇကာ ဧဝံ ပုစ္ဆေယျုံ – ‘အတ္ထိ ပနာဝုသော၊ မဂ္ဂေါ၊ အတ္ထိ ပဋိပဒါ ဧတဿ ဒုက္ခဿ ပရိညာယာ’တိ၊ ဧဝံ ပုဋ္ဌာ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ဧဝံ ဗျာကရေယျာထ – ‘အတ္ထိ ခေါ၊ အာဝုသော၊ မဂ္ဂေါ၊ အတ္ထိ ပဋိပဒါ ဧတဿ ဒုက္ခဿ ပရိညာယာ’’’တိ.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဂ္ဂေါ၊ ကတမာ ပဋိပဒါ ဧတဿ ဒုက္ခဿ ပရိညာယာတိ? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ၊ သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဂ္ဂေါ၊ အယံ ပဋိပဒါ ဧတဿ ဒုက္ခဿ ပရိညာယာတိ. ဧဝံ ပုဋ္ဌာ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေသံ အညတိတ္ထိယာနံ ပရိဗ္ဗာဇကာနံ ဧဝံ ဗျာကရေယျာထာ’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. ပဌမအညတရဘိက္ခုသုတ္တံ

၆. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ။ပေ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘‘ဗြဟ္မစရိယံ၊ ဗြဟ္မစရိယ’န္တိ၊ ဘန္တေ၊ ဝုစ္စတိ. ကတမံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတမံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာန’’န္တိ?

‘‘အယမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဗြဟ္မစရိယံ၊ သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. ယော ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ရာဂက္ခယော ဒေါသက္ခယော မောဟက္ခယော – ဣဒံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာန’’န္တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ဒုတိယအညတရဘိက္ခုသုတ္တံ

၇. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ။ပေ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘‘ရာဂဝိနယော ဒေါသဝိနယော မောဟဝိနယော’တိ၊ ဘန္တေ၊ ဝုစ္စတိ. ကိဿ နု ခေါ ဧတံ၊ ဘန္တေ၊ အဓိဝစနံ – ‘ရာဂဝိနယော ဒေါသဝိနယော မောဟဝိနယော’’’တိ? ‘‘နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ခေါ ဧတံ၊ ဘိက္ခု၊ အဓိဝစနံ – ‘ရာဂဝိနယော ဒေါသဝိနယော မောဟဝိနယော’တိ. အာသဝါနံ ခယော တေန ဝုစ္စတီ’’တိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘‘အမတံ၊ အမတ’န္တိ၊ ဘန္တေ၊ ဝုစ္စတိ. ကတမံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ အမတံ၊ ကတမော အမတဂါမိမဂ္ဂေါ’’တိ? ‘‘ယော ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ရာဂက္ခယော ဒေါသက္ခယော မောဟက္ခယော – ဣဒံ ဝုစ္စတိ အမတံ. အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ အမတဂါမိမဂ္ဂေါ၊ သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓီ’’တိ. သတ္တမံ.

၈. ဝိဘင်္ဂသုတ္တံ

၈. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘အရိယံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဒေသေဿာမိ ဝိဘဇိဿာမိ. တံ သုဏာထ၊ သာဓုကံ မနသိ ကရောထ၊ ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ? သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ? ယံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခေ ဉာဏံ၊ ဒုက္ခသမုဒယေ ဉာဏံ၊ ဒုက္ခနိရောဓေ ဉာဏံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏံ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ? ယော ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နေက္ခမ္မသင်္ကပ္ပေါ၊ အဗျာပါဒသင်္ကပ္ပေါ၊ အဝိဟိံသာသင်္ကပ္ပေါ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာဝါစာ? ယာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မုသာဝါဒါ ဝေရမဏီ၊ ပိသုဏာယ ဝါစာယ ဝေရမဏီ၊ ဖရုသာယ ဝါစာယ ဝေရမဏီ၊ သမ္ဖပ္ပလာပါ ဝေရမဏီ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာဝါစာ.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာကမ္မန္တော? ယာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏီ၊ အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏီ၊ အဗြဟ္မစရိယာ ဝေရမဏီ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာကမ္မန္တော.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာအာဇီဝေါ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော မိစ္ဆာအာဇီဝံ ပဟာယ သမ္မာအာဇီဝေန ဇီဝိတံ ကပ္ပေတိ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာအာဇီဝေါ.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာဝါယာမော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အနုပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနုပ္ပါဒါယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ၊ ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ။ပေ။ အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပ္ပါဒါယ ဆန္ဒံ ဇနေတိ။ပေ။ ဥပ္ပန္နာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဌိတိယာ အသမ္မောသာယ ဘိယျောဘာဝါယ ဝေပုလ္လာယ ဘာဝနာယ ပါရိပူရိယာ ဆန္ဒံ ဇနေတိ ဝါယမတိ ဝီရိယံ အာရဘတိ စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတိ ပဒဟတိ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာဝါယာမော.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာသတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ၊ ဝေဒနာသု ဝေဒနာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ၊ စိတ္တေ စိတ္တာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ၊ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရတိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ၊ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာသတိ.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာသမာဓိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ ဝိဝိစ္စ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ သဝိတက္ကံ သဝိစာရံ ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခံ ပဌမံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ဝိတက္ကဝိစာရာနံ ဝူပသမာ အဇ္ဈတ္တံ သမ္ပသာဒနံ စေတသော ဧကောဒိဘာဝံ အဝိတက္ကံ အဝိစာရံ သမာဓိဇံ ပီတိသုခံ ဒုတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. ပီတိယာ စ ဝိရာဂါ ဥပေက္ခကော စ ဝိဟရတိ သတော စ သမ္ပဇာနော၊ သုခဉ္စ ကာယေန ပဋိသံဝေဒေတိ၊ ယံ တံ အရိယာ အာစိက္ခန္တိ – ‘ဥပေက္ခကော သတိမာ သုခဝိဟာရီ’တိ တတိယံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. သုခဿ စ ပဟာနာ ဒုက္ခဿ စ ပဟာနာ ပုဗ္ဗေဝ သောမနဿဒေါမနဿာနံ အတ္ထင်္ဂမာ အဒုက္ခမသုခံ ဥပေက္ခာသတိပါရိသုဒ္ဓိံ စတုတ္ထံ ဈာနံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာသမာဓီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. သူကသုတ္တံ

၉. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာလိသူကံ ဝါ ယဝသူကံ ဝါ မိစ္ဆာပဏိဟိတံ ဟတ္ထေန ဝါ ပါဒေန ဝါ အက္ကန္တံ ဟတ္ထံ ဝါ ပါဒံ ဝါ ဘိန္ဒိဿတိ [ဘေစ္ဆတိ (က.)]၊ လောဟိတံ ဝါ ဥပ္ပါဒေဿတီတိ – နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? မိစ္ဆာပဏိဟိတတ္တာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သူကဿ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သော ဝတ ဘိက္ခု မိစ္ဆာပဏိဟိတာယ ဒိဋ္ဌိယာ မိစ္ဆာပဏိဟိတာယ မဂ္ဂဘာဝနာယ အဝိဇ္ဇံ ဘိန္ဒိဿတိ၊ ဝိဇ္ဇံ ဥပ္ပါဒေဿတိ၊ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရိဿတီတိ – နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? မိစ္ဆာပဏိဟိတတ္တာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဋ္ဌိယာ.

‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သာလိသူကံ ဝါ ယဝသူကံ ဝါ သမ္မာပဏိဟိတံ ဟတ္ထေန ဝါ ပါဒေန ဝါ အက္ကန္တံ ဟတ္ထံ ဝါ ပါဒံ ဝါ ဘိန္ဒိဿတိ၊ လောဟိတံ ဝါ ဥပ္ပါဒေဿတီတိ – ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? သမ္မာပဏိဟိတတ္တာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သူကဿ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သော ဝတ ဘိက္ခု သမ္မာပဏိဟိတာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမ္မာပဏိဟိတာယ မဂ္ဂဘာဝနာယ အဝိဇ္ဇံ ဘိန္ဒိဿတိ၊ ဝိဇ္ဇံ ဥပ္ပါဒေဿတိ၊ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရိဿတီတိ – ဌာနမေတံ ဝိဇ္ဇတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? သမ္မာပဏိဟိတတ္တာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒိဋ္ဌိယာ.

‘‘ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သမ္မာပဏိဟိတာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမ္မာပဏိဟိတာယ မဂ္ဂဘာဝနာယ အဝိဇ္ဇံ ဘိန္ဒတိ၊ ဝိဇ္ဇံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတီတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သမ္မာဒိဋ္ဌိံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိံ ဘာဝေတိ ဝိဝေကနိဿိတံ ဝိရာဂနိဿိတံ နိရောဓနိဿိတံ ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိံ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု သမ္မာပဏိဟိတာယ ဒိဋ္ဌိယာ သမ္မာပဏိဟိတာယ မဂ္ဂဘာဝနာယ အဝိဇ္ဇံ ဘိန္ဒတိ၊ ဝိဇ္ဇံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ နိဗ္ဗာနံ သစ္ဆိကရောတီ’’တိ. နဝမံ.

၁၀. နန္ဒိယသုတ္တံ

၁၀. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. အထ ခေါ နန္ဒိယော ပရိဗ္ဗာဇကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ နန္ဒိယော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကတိ နု ခေါ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ နိဗ္ဗာနင်္ဂမာ ဟောန္တိ နိဗ္ဗာနပရာယနာ နိဗ္ဗာနပရိယောသာနာ’’တိ?

‘‘အဋ္ဌိမေ ခေါ၊ နန္ဒိယ၊ ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ နိဗ္ဗာနင်္ဂမာ ဟောန္တိ နိဗ္ဗာနပရာယနာ နိဗ္ဗာနပရိယောသာနာ. ကတမေ အဋ္ဌ? သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. ဣမေ ခေါ၊ နန္ဒိယ၊ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ နိဗ္ဗာနင်္ဂမာ ဟောန္တိ နိဗ္ဗာနပရာယနာ နိဗ္ဗာနပရိယောသာနာ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ နန္ဒိယော ပရိဗ္ဗာဇကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ အဘိက္ကန္တံ၊ ဘော ဂေါတမ ။ပေ။ ဥပါသကံ မံ ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတံ သရဏံ ဂတ’’န္တိ. ဒသမံ.

အဝိဇ္ဇာဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

အဝိဇ္ဇဉ္စ ဥပဍ္ဎဉ္စ၊ သာရိပုတ္တော စ ဗြာဟ္မဏော၊

ကိမတ္ထိယော စ ဒွေ ဘိက္ခူ၊ ဝိဘင်္ဂေါ သူကနန္ဒိယာတိ.

၂. ဝိဟာရဝဂ္ဂေါ

၁. ပဌမဝိဟာရသုတ္တံ

၁၁. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဍ္ဎမာသံ ပဋိသလ္လိယိတုံ. နမှိ ကေနစိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော၊ အညတြ ဧကေန ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကေနာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ နာဿုဓ ကောစိ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမတိ၊ အညတြ ဧကေန ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကေန.

အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿ အဍ္ဎမာသဿ အစ္စယေန ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ယေန သွာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဟာရေန ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဟရာမိ၊ တဿ ပဒေသေန ဝိဟာသိံ. သော ဧဝံ ပဇာနာမိ – ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ။ပေ။ မိစ္ဆာသမာဓိပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ သမ္မာသမာဓိပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ ဆန္ဒပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ ဝိတက္ကပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ သညာပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ ဆန္ဒော စ အဝူပသန္တော ဟောတိ၊ ဝိတက္ကော စ အဝူပသန္တော ဟောတိ၊ သညာ စ အဝူပသန္တာ ဟောတိ၊ တပ္ပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ ဆန္ဒော စ ဝူပသန္တော ဟောတိ၊ ဝိတက္ကော စ ဝူပသန္တော ဟောတိ၊ သညာ စ ဝူပသန္တာ ဟောတိ၊ တပ္ပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အတ္ထိ အာယာမံ [ဝါယာမံ (သီ. သျာ.)]၊ တသ္မိမ္ပိ ဌာနေ အနုပ္ပတ္တေ တပ္ပစ္စယာပိ ဝေဒယိတ’’’န္တိ. ပဌမံ.

၂. ဒုတိယဝိဟာရသုတ္တံ

၁၂. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘ဣစ္ဆာမဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တေမာသံ ပဋိသလ္လိယိတုံ. နမှိ ကေနစိ ဥပသင်္ကမိတဗ္ဗော၊ အညတြ ဧကေန ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကေနာ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပဋိဿုတွာ နာဿုဓ ကောစိ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမတိ၊ အညတြ ဧကေန ပိဏ္ဍပါတနီဟာရကေန.

အထ ခေါ ဘဂဝါ တဿ တေမာသဿ အစ္စယေန ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ယေန သွာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဟာရေန ပဌမာဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဟရာမိ၊ တဿ ပဒေသေန ဝိဟာသိံ. သော ဧဝံ ပဇာနာမိ – ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဝူပသမပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိဝူပသမပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ။ပေ။ မိစ္ဆာသမာဓိပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ မိစ္ဆာသမာဓိဝူပသမပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ သမ္မာသမာဓိပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ သမ္မာသမာဓိဝူပသမပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ ဆန္ဒပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ ဆန္ဒဝူပသမပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ ဝိတက္ကပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ ဝိတက္ကဝူပသမပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ သညာပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ သညာဝူပသမပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ ဆန္ဒော စ အဝူပသန္တော ဟောတိ၊ ဝိတက္ကော စ အဝူပသန္တော ဟောတိ၊ သညာ စ အဝူပသန္တာ ဟောတိ၊ တပ္ပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ ဆန္ဒော စ ဝူပသန္တော ဟောတိ၊ ဝိတက္ကော စ ဝူပသန္တော ဟောတိ၊ သညာ စ ဝူပသန္တာ ဟောတိ၊ တပ္ပစ္စယာပိ ဝေဒယိတံ၊ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အတ္ထိ အာယာမံ [ဝါယာမံ (သီ. သျာ.)]၊ တသ္မိမ္ပိ ဌာနေ အနုပ္ပတ္တေ တပ္ပစ္စယာပိ ဝေဒယိတ’’’န္တိ. ဒုတိယံ.

၃. သေက္ခသုတ္တံ

၁၃. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ။ပေ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘‘သေက္ခော၊ သေက္ခော’တိ၊ ဘန္တေ၊ ဝုစ္စတိ. ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သေက္ခော ဟောတီ’’တိ?

‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခု၊ သေက္ခာယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော ဟောတိ။ပေ။ သေက္ခေန သမ္မာသမာဓိနာ သမန္နာဂတော ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ သေက္ခော ဟောတီ’’တိ. တတိယံ.

၄. ပဌမဥပ္ပါဒသုတ္တံ

၁၄. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘အဋ္ဌိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ နာညတြ တထာဂတဿ ပါတုဘာဝါ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ. ကတမေ အဋ္ဌ? သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ နာညတြ တထာဂတဿ ပါတုဘာဝါ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဒုတိယဥပ္ပါဒသုတ္တံ

၁၅. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘အဋ္ဌိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ နာညတြ သုဂတဝိနယာ. ကတမေ အဋ္ဌ? သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ နာညတြ သုဂတဝိနယာ’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. ပဌမပရိသုဒ္ဓသုတ္တံ

၁၆. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘အဋ္ဌိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ ပရိသုဒ္ဓါ ပရိယောဒါတာ အနင်္ဂဏာ ဝိဂတူပက္ကိလေသာ အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ နာညတြ တထာဂတဿ ပါတုဘာဝါ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ. ကတမေ အဋ္ဌ? သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ပရိသုဒ္ဓါ ပရိယောဒါတာ အနင်္ဂဏာ ဝိဂတူပက္ကိလေသာ အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ နာညတြ တထာဂတဿ ပါတုဘာဝါ အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ဒုတိယပရိသုဒ္ဓသုတ္တံ

၁၇. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘အဋ္ဌိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ ပရိသုဒ္ဓါ ပရိယောဒါတာ အနင်္ဂဏာ ဝိဂတူပက္ကိလေသာ အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ နာညတြ သုဂတဝိနယာ. ကတမေ အဋ္ဌ? သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ပရိသုဒ္ဓါ ပရိယောဒါတာ အနင်္ဂဏာ ဝိဂတူပက္ကိလေသာ အနုပ္ပန္နာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ နာညတြ သုဂတဝိနယာ’’တိ. သတ္တမံ.

၈. ပဌမကုက္ကုဋာရာမသုတ္တံ

၁၈. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ စ အာနန္ဒော အာယသ္မာ စ ဘဒ္ဒေါ ပါဋလိပုတ္တေ ဝိဟရန္တိ ကုက္ကုဋာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ဘဒ္ဒေါ သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ဘဒ္ဒေါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘‘အဗြဟ္မစရိယံ၊ အဗြဟ္မစရိယ’န္တိ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဝုစ္စတိ. ကတမံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ အဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ? ‘‘သာဓု သာဓု၊ အာဝုသော ဘဒ္ဒ! ဘဒ္ဒကော ခေါ တေ၊ အာဝုသော ဘဒ္ဒ၊ ဥမ္မင်္ဂေါ၊ ဘဒ္ဒကံ ပဋိဘာနံ၊ ကလျာဏီ ပရိပုစ္ဆာ. ဧဝဉှိ တွံ၊ အာဝုသော ဘဒ္ဒ၊ ပုစ္ဆသိ – ‘အဗြဟ္မစရိယံ၊ အဗြဟ္မစရိယန္တိ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဝုစ္စတိ. ကတမံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ အဗြဟ္မစရိယ’’’န္တိ? ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ. ‘‘အယမေဝ ခေါ၊ အာဝုသော၊ အဋ္ဌင်္ဂိကော မိစ္ဆာမဂ္ဂေါ အဗြဟ္မစရိယံ၊ သေယျထိဒံ – မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ မိစ္ဆာသမာဓီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ဒုတိယကုက္ကုဋာရာမသုတ္တံ

၁၉. ပါဋလိပုတ္တနိဒါနံ. ‘‘‘ဗြဟ္မစရိယံ၊ ဗြဟ္မစရိယ’န္တိ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဝုစ္စတိ. ကတမံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတမံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာန’’န္တိ? ‘‘သာဓု သာဓု၊ အာဝုသော ဘဒ္ဒ! ဘဒ္ဒကော ခေါ တေ၊ အာဝုသော ဘဒ္ဒ၊ ဥမ္မင်္ဂေါ၊ ဘဒ္ဒကံ ပဋိဘာနံ၊ ကလျာဏီ ပရိပုစ္ဆာ. ဧဝဉှိ တွံ၊ အာဝုသော ဘဒ္ဒ၊ ပုစ္ဆသိ – ‘ဗြဟ္မစရိယံ၊ ဗြဟ္မစရိယန္တိ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဝုစ္စတိ. ကတမံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတမံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာန’’’န္တိ? ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ. ‘‘အယမေဝ ခေါ၊ အာဝုသော၊ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဗြဟ္မစရိယံ၊ သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. ယော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ရာဂက္ခယော ဒေါသက္ခယော မောဟက္ခယော – ဣဒံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာန’’န္တိ. နဝမံ.

၁၀. တတိယကုက္ကုဋာရာမသုတ္တံ

၂၀. ပါဋလိပုတ္တနိဒါနံ. ‘‘‘ဗြဟ္မစရိယံ၊ ဗြဟ္မစရိယ’န္တိ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဝုစ္စတိ. ကတမံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတမော ဗြဟ္မစာရီ၊ ကတမံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာန’’န္တိ? ‘‘သာဓု သာဓု၊ အာဝုသော ဘဒ္ဒ! ဘဒ္ဒကော ခေါ တေ၊ အာဝုသော ဘဒ္ဒ၊ ဥမ္မင်္ဂေါ၊ ဘဒ္ဒကံ ပဋိဘာနံ၊ ကလျာဏီ ပရိပုစ္ဆာ. ဧဝဉှိ တွံ၊ အာဝုသော ဘဒ္ဒ၊ ပုစ္ဆသိ – ‘ဗြဟ္မစရိယံ၊ ဗြဟ္မစရိယန္တိ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဝုစ္စတိ. ကတမံ နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဗြဟ္မစရိယံ၊ ကတမော ဗြဟ္မစာရီ၊ ကတမံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာန’’’န္တိ? ‘‘ဧဝမာဝုသော’’တိ. ‘‘အယမေဝ ခေါ၊ အာဝုသော၊ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဗြဟ္မစရိယံ၊ သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. ယော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဣမိနာ အရိယေန အဋ္ဌင်္ဂိကေန မဂ္ဂေန သမန္နာဂတော – အယံ ဝုစ္စတိ ဗြဟ္မစာရီ. ယော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ရာဂက္ခယော ဒေါသက္ခယော မောဟက္ခယော – ဣဒံ ဗြဟ္မစရိယပရိယောသာန’’န္တိ. ဒသမံ.

တီဏိ သုတ္တန္တာနိ ဧကနိဒါနာနိ.ဝိဟာရဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ဒွေ ဝိဟာရာ စ သေက္ခော စ၊ ဥပ္ပါဒါ အပရေ ဒုဝေ၊

ပရိသုဒ္ဓေန ဒွေ ဝုတ္တာ၊ ကုက္ကုဋာရာမေန တယောတိ.

၃. မိစ္ဆတ္တဝဂ္ဂေါ

၁. မိစ္ဆတ္တသုတ္တံ

၂၁. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘မိစ္ဆတ္တဉ္စ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ၊ သမ္မတ္တဉ္စ. တံ သုဏာထ. ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆတ္တံ? သေယျထိဒံ – မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ မိစ္ဆာသမာဓိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆတ္တံ. ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မတ္တံ? သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မတ္တ’’န္တိ. ပဌမံ.

၂. အကုသလဓမ္မသုတ္တံ

၂၂. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘အကုသလေ စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေ ဒေသေဿာမိ၊ ကုသလေ စ ဓမ္မေ. တံ သုဏာထ. ကတမေ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အကုသလာ ဓမ္မာ? သေယျထိဒံ – မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ မိစ္ဆာသမာဓိ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အကုသလာ ဓမ္မာ. ကတမေ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုသလာ ဓမ္မာ? သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. ဣမေ ဝုစ္စန္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. ပဌမပဋိပဒါသုတ္တံ

၂၃. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘မိစ္ဆာပဋိပဒဉ္စ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ၊ သမ္မာပဋိပဒဉ္စ. တံ သုဏာထ. ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာပဋိပဒါ? သေယျထိဒံ – မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ မိစ္ဆာသမာဓိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာပဋိပဒါ. ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာပဋိပဒါ? သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာပဋိပဒါ’’တိ. တတိယံ.

၄. ဒုတိယပဋိပဒါသုတ္တံ

၂၄. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘ဂိဟိနော ဝါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ မိစ္ဆာပဋိပဒံ န ဝဏ္ဏေမိ. ဂိဟိ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ မိစ္ဆာပဋိပန္နော မိစ္ဆာပဋိပတ္တာဓိကရဏဟေတု နာရာဓကော ဟောတိ ဉာယံ ဓမ္မံ ကုသလံ’’.

‘‘ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာပဋိပဒါ? သေယျထိဒံ – မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ မိစ္ဆာသမာဓိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာပဋိပဒါ. ဂိဟိနော ဝါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ မိစ္ဆာပဋိပဒံ န ဝဏ္ဏေမိ. ဂိဟိ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ မိစ္ဆာပဋိပန္နော မိစ္ဆာပဋိပတ္တာဓိကရဏဟေတု နာရာဓကော ဟောတိ ဉာယံ ဓမ္မံ ကုသလံ.

‘‘ဂိဟိနော ဝါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ သမ္မာပဋိပဒံ ဝဏ္ဏေမိ. ဂိဟိ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ သမ္မာပဋိပန္နော သမ္မာပဋိပတ္တာဓိကရဏဟေတု အာရာဓကော ဟောတိ ဉာယံ ဓမ္မံ ကုသလံ. ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာပဋိပဒါ? သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာပဋိပဒါ. ဂိဟိနော ဝါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဗ္ဗဇိတဿ ဝါ သမ္မာပဋိပဒံ ဝဏ္ဏေမိ. ဂိဟိ ဝါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဗ္ဗဇိတော ဝါ သမ္မာပဋိပန္နော သမ္မာပဋိပတ္တာဓိကရဏဟေတု အာရာဓကော ဟောတိ ဉာယံ ဓမ္မံ ကုသလ’’န္တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ပဌမအသပ္ပုရိသသုတ္တံ

၂၅. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘အသပ္ပုရိသဉ္စ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ၊ သပ္ပုရိသဉ္စ. တံ သုဏာထ. ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသပ္ပုရိသော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ၊ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ၊ မိစ္ဆာဝါစော၊ မိစ္ဆာကမ္မန္တော၊ မိစ္ဆာအာဇီဝေါ၊ မိစ္ဆာဝါယာမော၊ မိစ္ဆာသတိ၊ မိစ္ဆာသမာဓိ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသပ္ပုရိသော’’.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သပ္ပုရိသော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော သမ္မာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ၊ သမ္မာဝါစော၊ သမ္မာကမ္မန္တော၊ သမ္မာအာဇီဝေါ၊ သမ္မာဝါယာမော၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သပ္ပုရိသော’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. ဒုတိယအသပ္ပုရိသသုတ္တံ

၂၆. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘အသပ္ပုရိသဉ္စ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ၊ အသပ္ပုရိသေန အသပ္ပုရိသတရဉ္စ. သပ္ပုရိသဉ္စ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ သပ္ပုရိသေန သပ္ပုရိသတရဉ္စ. တံ သုဏာထ. ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသပ္ပုရိသော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ။ပေ။ မိစ္ဆာသမာဓိ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသပ္ပုရိသော’’.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသပ္ပုရိသေန အသပ္ပုရိသတရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ။ပေ။ မိစ္ဆာသမာဓိ၊ မိစ္ဆာဉာဏီ၊ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသပ္ပုရိသေန အသပ္ပုရိသတရော.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သပ္ပုရိသော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော သမ္မာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သပ္ပုရိသော.

‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သပ္ပုရိသေန သပ္ပုရိသတရော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော သမ္မာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ၊ သမ္မာဉာဏီ၊ သမ္မာဝိမုတ္တိ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သပ္ပုရိသေန သပ္ပုရိသတရော’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ကုမ္ဘသုတ္တံ

၂၇. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုမ္ဘော အနာဓာရော သုပ္ပဝတ္တိယော ဟောတိ၊ သာဓာရော ဒုပ္ပဝတ္တိယော ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိတ္တံ အနာဓာရံ သုပ္ပဝတ္တိယံ ဟောတိ၊ သာဓာရံ ဒုပ္ပဝတ္တိယံ ဟောတိ. ကော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိတ္တဿ အာဓာရော? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ၊ သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. အယံ စိတ္တဿ အာဓာရော. သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကုမ္ဘော အနာဓာရော သုပ္ပဝတ္တိယော ဟောတိ၊ သာဓာရော ဒုပ္ပဝတ္တိယော ဟောတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိတ္တံ အနာဓာရံ သုပ္ပဝတ္တိယံ ဟောတိ၊ သာဓာရံ ဒုပ္ပဝတ္တိယံ ဟောတီ’’တိ. သတ္တမံ.

၈. သမာဓိသုတ္တံ

၂၈. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘အရိယံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာသမာဓိံ ဒေသေဿာမိ သဥပနိသံ သပရိက္ခာရံ. တံ သုဏာထ. ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယော သမ္မာသမာဓိ သဥပနိသော သပရိက္ခာရော? သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသတိ [သမ္မာသမာဓိ (သီ. သျာ. ကံ. က.)]. ယာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေဟိ သတ္တဟင်္ဂေဟိ စိတ္တဿ ဧကဂ္ဂတာ သပရိက္ခာရတာ [သပရိက္ခတာ (သီ. ပီ.)] – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယော သမ္မာသမာဓိ သဥပနိသော ဣတိပိ သပရိက္ခာရော ဣတိပီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ဝေဒနာသုတ္တံ

၂၉. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘တိဿော ဣမာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝေဒနာ. ကတမာ တိဿော? သုခါ ဝေဒနာ၊ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ၊ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ – ဣမာ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဿော ဝေဒနာ. ဣမာသံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဿန္နံ ဝေဒနာနံ ပရိညာယ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဘာဝေတဗ္ဗော. ကတမော အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ? သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. ဣမာသံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဿန္နံ ဝေဒနာနံ ပရိညာယ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဘာဝေတဗ္ဗော’’တိ. နဝမံ.

၁၀. ဥတ္တိယသုတ္တံ

၃၀. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ဥတ္တိယော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ။ပေ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ ဥတ္တိယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ရဟောဂတဿ ပဋိသလ္လီနဿ ဧဝံ စေတသော ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ. ကတမေ နု ခေါ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ဝုတ္တာ ဘဂဝတာ’’’တိ? ‘‘သာဓု သာဓု၊ ဥတ္တိယ! ပဉ္စိမေ ခေါ၊ ဥတ္တိယ၊ ကာမဂုဏာ ဝုတ္တာ မယာ. ကတမေ ပဉ္စ? စက္ခုဝိညေယျာ ရူပါ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ၊ သောတဝိညေယျာ သဒ္ဒါ။ပေ။ ဃာနဝိညေယျာ ဂန္ဓာ။ ဇိဝှါဝိညေယျာ ရသာ။ ကာယဝိညေယျာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာ ဣဋ္ဌာ ကန္တာ မနာပါ ပိယရူပါ ကာမူပသံဟိတာ ရဇနီယာ – ဣမေ ခေါ၊ ဥတ္တိယ၊ ပဉ္စ ကာမဂုဏာ ဝုတ္တာ မယာ. ဣမေသံ ခေါ၊ ဥတ္တိယ၊ ပဉ္စန္နံ ကာမဂုဏာနံ ပဟာနာယ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဘာဝေတဗ္ဗော. ကတမော အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ? သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. ဣမေသံ ခေါ၊ ဥတ္တိယ၊ ပဉ္စန္နံ ကာမဂုဏာနံ ပဟာနာယ အယံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဘာဝေတဗ္ဗော’’တိ. ဒသမံ.

မိစ္ဆတ္တဝဂ္ဂေါ တတိယော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

မိစ္ဆတ္တံ အကုသလံ ဓမ္မံ၊ ဒုဝေ ပဋိပဒါပိ စ၊

အသပ္ပုရိသေန ဒွေ ကုမ္ဘော၊ သမာဓိ ဝေဒနုတ္တိယေနာတိ.

၄. ပဋိပတ္တိဝဂ္ဂေါ

၁. ပဌမပဋိပတ္တိသုတ္တံ

၃၁. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘မိစ္ဆာပဋိပတ္တိဉ္စ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ၊ သမ္မာပဋိပတ္တိဉ္စ. တံ သုဏာထ. ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိ? သေယျထိဒံ – မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ မိစ္ဆာသမာဓိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာပဋိပတ္တိ. ကတမာ စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာပဋိပတ္တိ? သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာပဋိပတ္တီ’’တိ. ပဌမံ.

၂. ဒုတိယပဋိပတ္တိသုတ္တံ

၃၂. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘မိစ္ဆာပဋိပန္နဉ္စ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ၊ သမ္မာပဋိပန္နဉ္စ. တံ သုဏာထ. ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာပဋိပန္နော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ။ပေ။ မိစ္ဆာသမာဓိ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မိစ္ဆာပဋိပန္နော. ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာပဋိပန္နော? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကစ္စော သမ္မာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာပဋိပန္နော’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. ဝိရဒ္ဓသုတ္တံ

၃၃. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘ယေသံ ကေသဉ္စိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဝိရဒ္ဓေါ၊ ဝိရဒ္ဓေါ တေသံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမီ. ယေသံ ကေသဉ္စိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ အာရဒ္ဓေါ၊ အာရဒ္ဓေါ တေသံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမီ. ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ? သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. ယေသံ ကေသဉ္စိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အယံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ ဝိရဒ္ဓေါ၊ ဝိရဒ္ဓေါ တေသံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမီ. ယေသံ ကေသဉ္စိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အယံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ အာရဒ္ဓေါ၊ အာရဒ္ဓေါ တေသံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမီ’’တိ. တတိယံ.

၄. ပါရင်္ဂမသုတ္တံ

၃၄. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘အဋ္ဌိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အပါရာ ပါရံ ဂမနာယ သံဝတ္တန္တိ. ကတမေ အဋ္ဌ? သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဋ္ဌ ဓမ္မာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ အပါရာ ပါရံ ဂမနာယ သံဝတ္တန္တီ’’တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

‘‘အပ္ပကာ တေ မနုဿေသု၊ ယေ ဇနာ ပါရဂါမိနော၊

အထာယံ ဣတရာ ပဇာ၊ တီရမေဝါနုဓာဝတိ.

‘‘ယေ စ ခေါ သမ္မဒက္ခာတေ၊ ဓမ္မေ ဓမ္မာနုဝတ္တိနော၊

တေ ဇနာ ပါရမေဿန္တိ၊ မစ္စုဓေယျံ သုဒုတ္တရံ.

‘‘ကဏှံ ဓမ္မံ ဝိပ္ပဟာယ၊ သုက္ကံ ဘာဝေထ ပဏ္ဍိတော၊

ဩကာ အနောကမာဂမ္မ၊ ဝိဝေကေ ယတ္ထ ဒူရမံ.

‘‘တတြာဘိရတိမိစ္ဆေယျ၊ ဟိတွာ ကာမေ အကိဉ္စနော၊

ပရိယောဒပေယျ အတ္တာနံ၊ စိတ္တက္လေသေဟိ ပဏ္ဍိတော.

‘‘ယေသံ သမ္ဗောဓိယင်္ဂေသု၊ သမ္မာ စိတ္တံ သုဘာဝိတံ၊

အာဒါနပဋိနိဿဂ္ဂေ၊ အနုပါဒါယ ယေ ရတာ၊

ခီဏာသဝါ ဇုတိမန္တော၊ တေ လောကေ ပရိနိဗ္ဗုတာ’’တိ. စတုတ္ထံ၊

၅. ပဌမသာမညသုတ္တံ