၃. ကောဋိဂါမဝဂ္ဂေါ

၁. ပဌမကောဋိဂါမသုတ္တံ

၁၀၉၁. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝဇ္ဇီသု ဝိဟရတိ ကောဋိဂါမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘စတုန္နံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသစ္စာနံ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ ဧဝမိဒံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ သန္ဓာဝိတံ သံသရိတံ မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စ’’.

‘‘ကတမေသံ စတုန္နံ? ဒုက္ခဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသစ္စဿ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ ဧဝမိဒံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ သန္ဓာဝိတံ သံသရိတံ မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စ. ဒုက္ခသမုဒယဿ အရိယသစ္စဿ။ပေ။ ဒုက္ခနိရောဓဿ အရိယသစ္စဿ။ပေ။ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ အရိယသစ္စဿ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ ဧဝမိဒံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ သန္ဓာဝိတံ သံသရိတံ မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စ. တယိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ အနုဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ အနုဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ အနုဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ အနုဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ၊ ဥစ္ဆိန္နာ ဘဝတဏှာ၊ ခီဏာ ဘဝနေတ္တိ၊ နတ္ထိဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

‘‘စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ၊ ယထာဘူတံ အဒဿနာ၊

သံသိတံ [သံသရိတံ (သျာ. ကံ. က.) ဒီ. နိ. ၂.၁၅၅] ဒီဃမဒ္ဓါနံ၊ တာသု တာသွေဝ ဇာတိသု.

‘‘တာနိ [ယာနိ (သျာ. ကံ. ပီ. က.)] ဧတာနိ ဒိဋ္ဌာနိ၊ ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ၊

ဥစ္ဆိန္နံ မူလံ ဒုက္ခဿ၊ နတ္ထိဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ. ပဌမံ၊

၂. ဒုတိယကောဋိဂါမသုတ္တံ

၁၀၉၂. ‘‘ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ၊ န မေ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သမဏေသု ဝါ သမဏသမ္မတာ ဗြာဟ္မဏေသု ဝါ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာ၊ န စ ပနေတေ အာယသ္မန္တော သာမညတ္ထံ ဝါ ဗြဟ္မညတ္ထံ ဝါ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တိ.

‘‘ယေ စ ခေါ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တိ၊ တေ ခေါ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သမဏေသု စေဝ သမဏသမ္မတာ ဗြာဟ္မဏေသု စ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာ၊ တေ စ ပနာယသ္မန္တော သာမညတ္ထဉ္စ ဗြဟ္မညတ္ထဉ္စ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’’တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

‘‘ယေ ဒုက္ခံ နပ္ပဇာနန္တိ၊ အထော ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝံ၊

ယတ္ထ စ သဗ္ဗသော ဒုက္ခံ၊ အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတိ.

‘‘တဉ္စ မဂ္ဂံ န ဇာနန္တိ၊ ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ၊

စေတောဝိမုတ္တိဟီနာ တေ၊ အထော ပညာဝိမုတ္တိယာ၊

အဘဗ္ဗာ တေ အန္တကိရိယာယ၊ တေ ဝေ ဇာတိဇရူပဂါ.

‘‘ယေ စ ဒုက္ခံ ပဇာနန္တိ၊ အထော ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝံ၊

ယတ္ထ စ သဗ္ဗသော ဒုက္ခံ၊ အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတိ.

‘‘တဉ္စ မဂ္ဂံ ပဇာနန္တိ၊ ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ၊

စေတောဝိမုတ္တိသမ္ပန္နာ၊ အထော ပညာဝိမုတ္တိယာ၊

သဗ္ဗာ တေ အန္တကိရိယာယ၊ န တေ ဇာတိဇရူပဂါ’’တိ. ဒုတိယံ၊

၃. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသုတ္တံ

၁၀၉၃. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသစ္စာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ။ပေ။ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ. ဣမေသံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓတ္တာ တထာဂတော ‘အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’တိ ဝုစ္စတိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. တတိယံ.

၄. အရဟန္တသုတ္တံ

၁၀၉၄. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတီတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိံသု၊ သဗ္ဗေ တေ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိံသု. ယေ ဟိ [ယေပိ ဟိ (ဗဟူသု)] ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနာဂတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိဿန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိဿန္တိ. ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈန္တိ.

‘‘ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ. ယေ ဟိ၊ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတီတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိံသု။ပေ။ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိဿန္တိ။ပေ။ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ ဣမာနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈန္တိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. အာသဝက္ခယသုတ္တံ

၁၀၉၅. ‘‘ဇာနတောဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဿတော အာသဝါနံ ခယံ ဝဒါမိ၊ နော အဇာနတော အပဿတော. ကိဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇာနတော ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ? ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇာနတော ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ဇာနတော ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ဇာနတော ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ဇာနတော ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇာနတော ဧဝံ ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. မိတ္တသုတ္တံ

၁၀၉၆. ‘‘ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုကမ္ပေယျာထ၊ ယေ စ သောတဗ္ဗံ မညေယျုံ – မိတ္တာ ဝါ အမစ္စာ ဝါ ဉာတီ ဝါ သာလောဟိတာ ဝါ – တေ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ယထာဘူတံ အဘိသမယာယ သမာဒပေတဗ္ဗာ နိဝေသေတဗ္ဗာ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ.

‘‘ကတမေသံ စတုန္နံ? ဒုက္ခဿ အရိယသစ္စဿ၊ ဒုက္ခသမုဒယဿ အရိယသစ္စဿ၊ ဒုက္ခနိရောဓဿ အရိယသစ္စဿ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ အရိယသစ္စဿ. ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုကမ္ပေယျာထ၊ ယေ စ သောတဗ္ဗံ မညေယျုံ – မိတ္တာ ဝါ အမစ္စာ ဝါ ဉာတီ ဝါ သာလောဟိတာ ဝါ တေ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေသံ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ယထာဘူတံ အဘိသမယာယ သမာဒပေတဗ္ဗာ နိဝေသေတဗ္ဗာ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. တထသုတ္တံ

၁၀၉၇. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသစ္စာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ၊ တသ္မာ ‘အရိယသစ္စာနီ’တိ ဝုစ္စန္တိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. သတ္တမံ.

၈. လောကသုတ္တံ

၁၀၉၈. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသစ္စာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ. သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ တထာဂတော အရိယော၊ တသ္မာ ‘အရိယသစ္စာနီ’တိ ဝုစ္စန္တိ’’.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ပရိညေယျသုတ္တံ

၁၀၉၉. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသစ္စာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ. ဣမေသံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ အတ္ထိ အရိယသစ္စံ ပရိညေယျံ၊ အတ္ထိ အရိယသစ္စံ ပဟာတဗ္ဗံ၊ အတ္ထိ အရိယသစ္စံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ၊ အတ္ထိ အရိယသစ္စံ ဘာဝေတဗ္ဗံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသစ္စံ ပရိညေယျံ? ဒုက္ခံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသစ္စံ ပရိညေယျံ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ ပဟာတဗ္ဗံ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ ဘာဝေတဗ္ဗံ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. နဝမံ.

၁၀. ဂဝမ္ပတိသုတ္တံ

၁၁၀၀. ဧကံ သမယံ သမ္ဗဟုလာ ထေရာ ဘိက္ခူ စေတေသု [စေတိယေသု (သျာ.)] ဝိဟရန္တိ သဟဉ္စနိကေ [သဟဇနိယေ (သီ. သျာ. ကံ.)]. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာနံ ထေရာနံ ဘိက္ခူနံ ပစ္ဆာဘတ္တံ ပိဏ္ဍပါတပဋိက္ကန္တာနံ မဏ္ဍလမာဠေ သန္နိသိန္နာနံ သန္နိပတိတာနံ အယမန္တရာကထာ ဥဒပါဒိ – ‘‘ယော နု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဒုက္ခံ ပဿတိ ဒုက္ခသမုဒယမ္ပိ သော ပဿတိ၊ ဒုက္ခနိရောဓမ္ပိ ပဿတိ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒမ္ပိ ပဿတီ’’တိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ အာယသ္မာ ဂဝမ္ပတိ ထေရော [ဂဝမ္ပတိတ္ထေရော (သျာ. ကံ.)] ဘိက္ခူ ဧတဒဝေါစ – ‘‘သမ္မုခါ မေတံ၊ အာဝုသော၊ ဘဂဝတော သုတံ၊ သမ္မုခါ ပဋိဂ္ဂဟိတံ – ‘ယော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခံ ပဿတိ ဒုက္ခသမုဒယမ္ပိ သော ပဿတိ၊ ဒုက္ခနိရောဓမ္ပိ ပဿတိ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒမ္ပိ ပဿတိ. ယော ဒုက္ခသမုဒယံ ပဿတိ ဒုက္ခမ္ပိ သော ပဿတိ၊ ဒုက္ခနိရောဓမ္ပိ ပဿတိ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒမ္ပိ ပဿတိ. ယော ဒုက္ခနိရောဓံ ပဿတိ ဒုက္ခမ္ပိ သော ပဿတိ၊ ဒုက္ခသမုဒယမ္ပိ ပဿတိ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒမ္ပိ ပဿတိ. ယော ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပဿတိ ဒုက္ခမ္ပိ သော ပဿတိ၊ ဒုက္ခသမုဒယမ္ပိ ပဿတိ၊ ဒုက္ခနိရောဓမ္ပိ ပဿတီ’’’တိ. ဒသမံ.

ကောဋိဂါမဝဂ္ဂေါ တတိယော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ဒွေ ဝဇ္ဇီ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ အရဟံ အာသဝက္ခယော၊

မိတ္တံ တထာ စ လောကော စ၊ ပရိညေယျံ ဂဝမ္ပတီတိ.