၁၂. သစ္စသံယုတ္တံ

၁. သမာဓိဝဂ္ဂေါ

၁. သမာဓိသုတ္တံ

၁၀၇၁. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘သမာဓိံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘာဝေထ. သမာဟိတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ကိဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ? ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. သမာဓိံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘာဝေထ. သမာဟိတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ’’.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. ပဌမံ.

၂. ပဋိသလ္လာနသုတ္တံ

၁၀၇၂. ‘‘ပဋိသလ္လာနေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယောဂမာပဇ္ဇထ. ပဋိသလ္လီနော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ကိဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ? ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ. ပဋိသလ္လာနေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ယောဂမာပဇ္ဇထ. ပဋိသလ္လီနော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. ပဌမကုလပုတ္တသုတ္တံ

၁၀၇၃. ‘‘ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတီတမဒ္ဓါနံ ကုလပုတ္တာ သမ္မာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိံသု၊ သဗ္ဗေ တေ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ယထာဘူတံ အဘိသမယာယ. ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနာဂတမဒ္ဓါနံ ကုလပုတ္တာ သမ္မာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိဿန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ယထာဘူတံ အဘိသမယာယ. ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကုလပုတ္တာ သမ္မာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ယထာဘူတံ အဘိသမယာယ.

‘‘ကတမေသံ စတုန္နံ? ဒုက္ခဿ အရိယသစ္စဿ ဒုက္ခသမုဒယဿ အရိယသစ္စဿ ဒုက္ခနိရောဓဿ အရိယသစ္စဿ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ အရိယသစ္စဿ. ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတီတမဒ္ဓါနံ ကုလပုတ္တာ သမ္မာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိံသု။ပေ။ ပဗ္ဗဇိဿန္တိ။ပေ။ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ ဣမေသံယေဝ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ယထာဘူတံ အဘိသမယာယ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. တတိယံ.

၄. ဒုတိယကုလပုတ္တသုတ္တံ

၁၀၇၄. ‘‘ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတီတမဒ္ဓါနံ ကုလပုတ္တာ သမ္မာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာ ယထာဘူတံ အဘိသမေသုံ၊ သဗ္ဗေ တေ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမေသုံ. ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနာဂတမဒ္ဓါနံ ကုလပုတ္တာ သမ္မာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာ ယထာဘူတံ အဘိသမေဿန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမေဿန္တိ. ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကုလပုတ္တာ သမ္မာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာ ယထာဘူတံ အဘိသမေန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမေန္တိ.

‘‘ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ. ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတီတမဒ္ဓါနံ ကုလပုတ္တာ သမ္မာ အဂါရသ္မာ အနဂါရိယံ ပဗ္ဗဇိတာ ယထာဘူတံ အဘိသမေသုံ ။ပေ။ အဘိသမေဿန္တိ။ပေ။ အဘိသမေန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ ဣမာနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမေန္တိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ပဌမသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တံ

၁၀၇၅. ‘‘ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတီတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗောဇ္ဈိံသု၊ သဗ္ဗေ တေ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗောဇ္ဈိံသု. ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနာဂတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗောဇ္ဈိဿန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗောဇ္ဈိဿန္တိ. ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗောဇ္ဈန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗောဇ္ဈန္တိ.

‘‘ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ။ပေ။ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ. ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတီတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗောဇ္ဈိံသု။ပေ။ အဘိသမ္ဗောဇ္ဈိဿန္တိ။ပေ။ အဘိသမ္ဗောဇ္ဈန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ ဣမာနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗောဇ္ဈန္တိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. ဒုတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တံ

၁၀၇၆. ‘‘ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတီတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ ပကာသေသုံ၊ သဗ္ဗေ တေ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ ပကာသေသုံ. ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနာဂတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ ပကာသေဿန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ ပကာသေဿန္တိ. ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ ပကာသေန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ ပကာသေန္တိ.

‘‘ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ။ပေ။ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ. ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတီတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ ပကာသေသုံ။ပေ။ ပကာသေဿန္တိ။ပေ။ ပကာသေန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ ဣမာနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓံ ပကာသေန္တိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ဝိတက္ကသုတ္တံ

၁၀၇၇. ‘‘မာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပါပကေ အကုသလေ ဝိတက္ကေ ဝိတက္ကေယျာထ [ဝိတက္ကေထ (သီ. သျာ. ကံ.)]၊ သေယျထိဒံ – ကာမဝိတက္ကံ၊ ဗျာပါဒဝိတက္ကံ၊ ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ. တံ ကိဿ ဟေတု? နေတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိတက္ကာ အတ္ထသံဟိတာ နာဒိဗြဟ္မစရိယကာ န နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ န နိရောဓာယ န ဥပသမာယ န အဘိညာယ န သမ္ဗောဓာယ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တိ.

‘‘ဝိတက္ကေန္တာ စ ခေါ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ဝိတက္ကေယျာထ၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ဝိတက္ကေယျာထ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ဝိတက္ကေယျာထ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ဝိတက္ကေယျာထ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဧတေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိတက္ကာ အတ္ထသံဟိတာ ဧတေ အာဒိဗြဟ္မစရိယကာ ဧတေ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တန္တိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. သတ္တမံ.

၈. စိန္တသုတ္တံ

၁၀၇၈. ‘‘မာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပါပကံ အကုသလံ စိတ္တံ စိန္တေယျာထ [စိန္တေထ (သီ. သျာ. ကံ.)] – ‘သဿတော လောကော’တိ ဝါ ‘အသဿတော လောကော’တိ ဝါ၊ ‘အန္တဝါ လောကော’တိ ဝါ ‘အနန္တဝါ လောကော’တိ ဝါ၊ ‘တံ ဇီဝံ တံ သရီရ’န္တိ ဝါ ‘အညံ ဇီဝံ အညံ သရီရ’န္တိ ဝါ၊ ‘ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝါ ‘န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝါ၊ ‘ဟောတိ စ န စ ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝါ၊ ‘နေဝ ဟောတိ န န ဟောတိ တထာဂတော ပရံ မရဏာ’တိ ဝါ. တံ ကိဿ ဟေတု? နေသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိန္တာ အတ္ထသံဟိတာ နာဒိဗြဟ္မစရိယကာ န နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ န နိရောဓာယ န ဥပသမာယ န အဘိညာယ န သမ္ဗောဓာယ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘စိန္တေန္တာ စ ခေါ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ စိန္တေယျာထ၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ စိန္တေယျာထ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ စိန္တေယျာထ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ စိန္တေယျာထ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စိန္တာ အတ္ထသံဟိတာ၊ ဧသာ အာဒိဗြဟ္မစရိယကာ၊ ဧသာ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ဝိဂ္ဂါဟိကကထာသုတ္တံ

၁၀၇၉. ‘‘မာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိဂ္ဂါဟိကကထံ ကထေယျာထ [ကထေထ (သီ. သျာ. ကံ.)] – ‘န တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာသိ၊ အဟံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနာမိ. ကိံ တွံ ဣမံ ဓမ္မဝိနယံ အာဇာနိဿသိ! မိစ္ဆာပဋိပန္နော တွမသိ၊ အဟမသ္မိ သမ္မာပဋိပန္နော. သဟိတံ မေ၊ အသဟိတံ တေ. ပုရေဝစနီယံ ပစ္ဆာ အဝစ၊ ပစ္ဆာဝစနီယံ ပုရေ အဝစ. အဓိစိဏ္ဏံ [အစိဏ္ဏံ (သျာ. ကံ. ပီ.)] တေ ဝိပရာဝတ္တံ. အာရောပိတော တေ ဝါဒေါ၊ စရ ဝါဒပ္ပမောက္ခာယ. နိဂ္ဂဟိတောသိ၊ နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါ သစေ ပဟောသီ’တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? နေသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကထာ အတ္ထသံဟိတာ နာဒိဗြဟ္မစရိယကာ န နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ န နိရောဓာယ န ဥပသမာယ န အဘိညာယ န သမ္ဗောဓာယ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘ကထေန္တာ စ ခေါ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ကထေယျာထ၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ကထေယျာထ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ကထေယျာထ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ကထေယျာထ။ပေ။ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. နဝမံ.

၁၀. တိရစ္ဆာနကထာသုတ္တံ

၁၀၈၀. ‘‘မာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနေကဝိဟိတံ တိရစ္ဆာနကထံ ကထေယျာထ၊ သေယျထိဒံ – ရာဇကထံ စောရကထံ မဟာမတ္တကထံ သေနာကထံ၊ ဘယကထံ ယုဒ္ဓကထံ၊ အန္နကထံ ပါနကထံ ဝတ္ထကထံ သယနကထံ မာလာကထံ ဂန္ဓကထံ၊ ဉာတိကထံ ယာနကထံ ဂါမကထံ နိဂမကထံ နဂရကထံ ဇနပဒကထံ ဣတ္ထိကထံ [ဣတ္ထိကထံ ပုရိသကထံ (သျာ. ကံ. ပီ. က.)] သူရကထံ ဝိသိခါကထံ ကုမ္ဘဋ္ဌာနကထံ၊ ပုဗ္ဗပေတကထံ နာနတ္တကထံ၊ လောကက္ခာယိကံ သမုဒ္ဒက္ခာယိကံ ဣတိဘဝါဘဝကထံ ဣတိ ဝါ. တံ ကိဿ ဟေတု? နေသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကထာ အတ္ထသံဟိတာ နာဒိဗြဟ္မစရိယကာ န နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ န နိရောဓာယ န ဥပသမာယ န အဘိညာယ န သမ္ဗောဓာယ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘ကထေန္တာ စ ခေါ တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ကထေယျာထ၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ကထေယျာထ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ကထေယျာထ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ကထေယျာထ. တံ ကိဿ ဟေတု? ဧသာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကထာ အတ္ထသံဟိတာ၊ ဧသာ အာဒိဗြဟ္မစရိယကာ၊ ဧသာ နိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. ဒသမံ.

သမာဓိဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

သမာဓိ ပဋိသလ္လာနာ၊ ကုလပုတ္တာ အပရေ ဒုဝေ၊

သမဏဗြာဟ္မဏာ ဝိတက္ကံ၊ စိန္တာ ဝိဂ္ဂါဟိကာ ကထာတိ.

၂. ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဝဂ္ဂေါ

၁. ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တံ

၁၀၈၁. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဗာရာဏသိယံ ဝိဟရတိ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘ဒွေမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အန္တာ ပဗ္ဗဇိတေန န သေဝိတဗ္ဗာ. ကတမေ ဒွေ? ယော စာယံ ကာမေသု ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂေါ ဟီနော ဂမ္မော ပေါထုဇ္ဇနိကော အနရိယော အနတ္ထသံဟိတော၊ ယော စာယံ အတ္တကိလမထာနုယောဂေါ ဒုက္ခော အနရိယော အနတ္ထသံဟိတော. ဧတေ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မ မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ စက္ခုကရဏီ ဉာဏကရဏီ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ’’.

‘‘ကတမာ စ သာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ စက္ခုကရဏီ ဉာဏကရဏီ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ၊ သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ သမ္မာဝါစာ သမ္မာကမ္မန္တော သမ္မာအာဇီဝေါ သမ္မာဝါယာမော သမ္မာသတိ သမ္မာသမာဓိ. အယံ ခေါ သာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဇ္ဈိမာ ပဋိပဒါ တထာဂတေန အဘိသမ္ဗုဒ္ဓါ စက္ခုကရဏီ ဉာဏကရဏီ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘ဣဒံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ – ဇာတိပိ ဒုက္ခာ၊ ဇရာပိ ဒုက္ခာ၊ ဗျာဓိပိ ဒုက္ခော၊ မရဏမ္ပိ ဒုက္ခံ၊ အပ္ပိယေဟိ သမ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော၊ ပိယေဟိ ဝိပ္ပယောဂေါ ဒုက္ခော၊ ယမ္ပိစ္ဆံ န လဘတိ တမ္ပိ ဒုက္ခံ – သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ [ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာပိ (ပီ. က.)] ဒုက္ခာ. ဣဒံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ – ယာယံ တဏှာ ပေါနောဗ္ဘဝိကာ [ပေါနောဘဝိကာ (သီ. ပီ.)] နန္ဒိရာဂသဟဂတာ တတြတတြာဘိနန္ဒိနီ၊ သေယျထိဒံ [သေယျထီဒံ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] – ကာမတဏှာ၊ ဘဝတဏှာ၊ ဝိဘဝတဏှာ. ဣဒံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ – ယော တဿာယေဝ တဏှာယ အသေသဝိရာဂနိရောဓော စာဂေါ ပဋိနိဿဂ္ဂေါ မုတ္တိ အနာလယော. ဣဒံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ – အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ၊ သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ.

‘‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စ’န္တိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာ ဥဒပါဒိ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ၊ အာလောကော ဥဒပါဒိ. ‘တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ပရိညေယျ’န္တိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗေ။ပေ။ ဥဒပါဒိ. ‘တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ပရိညာတ’န္တိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာ ဥဒပါဒိ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ၊ အာလောကော ဥဒပါဒိ.

‘‘‘ဣဒံ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စ’န္တိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာ ဥဒပါဒိ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ၊ အာလောကော ဥဒပါဒိ. ‘တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ ပဟာတဗ္ဗ’န္တိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗေ။ပေ။ ဥဒပါဒိ. ‘တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ ပဟီန’န္တိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာ ဥဒပါဒိ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ၊ အာလောကော ဥဒပါဒိ.

‘‘‘ဣဒံ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စ’န္တိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာ ဥဒပါဒိ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ၊ အာလောကော ဥဒပါဒိ. ‘တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗ’န္တိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗေ။ပေ။ ဥဒပါဒိ. ‘တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ သစ္ဆိကတ’န္တိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာ ဥဒပါဒိ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ၊ အာလောကော ဥဒပါဒိ.

‘‘‘ဣဒံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စ’န္တိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာ ဥဒပါဒိ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ၊ အာလောကော ဥဒပါဒိ. တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ ဘာဝေတဗ္ဗ’န္တိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗေ။ပေ။ ဥဒပါဒိ. ‘တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ ဘာဝိတ’န္တိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာ ဥဒပါဒိ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ၊ အာလောကော ဥဒပါဒိ.

‘‘ယာဝကီဝဉ္စ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေသု စတူသု အရိယသစ္စေသု ဧဝံ တိပရိဝဋ္ဋံ ဒွါဒသာကာရံ ယထာဘူတံ ဉာဏဒဿနံ န သုဝိသုဒ္ဓံ အဟောသိ၊ နေဝ တာဝါဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ ‘အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’တိ ပစ္စညာသိံ [အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ ပစ္စညာသိံ (သီ. သျာ. ကံ.)].

‘‘ယတော စ ခေါ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေသု စတူသု အရိယသစ္စေသု ဧဝံ တိပရိဝဋ္ဋံ ဒွါဒသာကာရံ ယထာဘူတံ ဉာဏဒဿနံ သုဝိသုဒ္ဓံ အဟောသိ၊ အထာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ ‘အနုတ္တရံ သမ္မာသမ္ဗောဓိံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ’တိ ပစ္စညာသိံ. ဉာဏဉ္စ ပန မေ ဒဿနံ ဥဒပါဒိ – ‘အကုပ္ပါ မေ ဝိမုတ္တိ [စေတောဝိမုတ္တိ (သီ. ပီ.)]၊ အယမန္တိမာ ဇာတိ၊ နတ္ထိဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’’တိ. ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. အတ္တမနာ ပဉ္စဝဂ္ဂိယာ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ.

ဣမသ္မိဉ္စ ပန ဝေယျာကရဏသ္မိံ ဘညမာနေ အာယသ္မတော ကောဏ္ဍညဿ ဝိရဇံ ဝီတမလံ ဓမ္မစက္ခုံ ဥဒပါဒိ – ‘‘ယံ ကိဉ္စိ သမုဒယဓမ္မံ၊ သဗ္ဗံ တံ နိရောဓဓမ္မ’’န္တိ.

ပဝတ္တိတေ စ ပန ဘဂဝတာ ဓမ္မစက္ကေ ဘုမ္မာ ဒေဝါ သဒ္ဒမနုဿာဝေသုံ – ‘‘ဧတံ ဘဂဝတာ ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိ’’န္တိ. ဘုမ္မာနံ ဒေဝါနံ သဒ္ဒံ သုတွာ စာတုမဟာရာဇိကာ ဒေဝါ သဒ္ဒမနုဿာဝေသုံ – ‘‘ဧတံ ဘဂဝတာ ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ၊ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိ’’န္တိ. စာတုမဟာရာဇိကာနံ ဒေဝါနံ သဒ္ဒံ သုတွာ တာဝတိံသာ ဒေဝါ။ပေ။ ယာမာ ဒေဝါ။ပေ။ တုသိတာ ဒေဝါ။ပေ။ နိမ္မာနရတီ ဒေဝါ။ပေ။ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီ ဒေဝါ။ပေ။ ဗြဟ္မကာယိကာ ဒေဝါ သဒ္ဒမနုဿာဝေသုံ – ‘‘ဧတံ ဘဂဝတာ ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနေ မိဂဒါယေ အနုတ္တရံ ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ ကေနစိ ဝါ လောကသ္မိ’’န္တိ.

ဣတိဟ တေန ခဏေန (တေန လယေန) [( ) နတ္ထိ (သီ. သျာ. ကံ.)] တေန မုဟုတ္တေန ယာဝ ဗြဟ္မလောကာ သဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂစ္ဆိ. အယဉ္စ ဒသသဟဿိလောကဓာတု သင်္ကမ္ပိ သမ္ပကမ္ပိ သမ္ပဝေဓိ၊ အပ္ပမာဏော စ ဥဠာရော ဩဘာသော လောကေ ပါတုရဟောသိ အတိက္ကမ္မ ဒေဝါနံ ဒေဝါနုဘာဝန္တိ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ – ‘‘အညာသိ ဝတ၊ ဘော၊ ကောဏ္ဍညော၊ အညာသိ ဝတ၊ ဘော၊ ကောဏ္ဍညော’’တိ! ဣတိ ဟိဒံ အာယသ္မတော ကောဏ္ဍညဿ ‘အညာသိကောဏ္ဍညော’ တွေဝ နာမံ အဟောသီတိ. ပဌမံ.

၂. တထာဂတသုတ္တံ

၁၀၈၂. ‘‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စ’န္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတာနံ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာ ဥဒပါဒိ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ၊ အာလောကော ဥဒပါဒိ. ‘တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ပရိညေယျ’န္တိ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတာနံ ပုဗ္ဗေ။ပေ။ ဥဒပါဒိ. ‘တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ပရိညာတ’န္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတာနံ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာ ဥဒပါဒိ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ၊ အာလောကော ဥဒပါဒိ.

‘‘‘ဣဒံ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စ’န္တိ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတာနံ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာ ဥဒပါဒိ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ၊ အာလောကော ဥဒပါဒိ. ‘တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ ပဟာတဗ္ဗ’န္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတာနံ ပုဗ္ဗေ။ပေ။ ဥဒပါဒိ. ‘တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ ပဟီန’န္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတာနံ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာ ဥဒပါဒိ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ၊ အာလောကော ဥဒပါဒိ.

‘‘‘ဣဒံ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စ’န္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတာနံ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာ ဥဒပါဒိ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ၊ အာလောကော ဥဒပါဒိ. ‘တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗ’န္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတာနံ ပုဗ္ဗေ။ပေ. ။ ဥဒပါဒိ. ‘တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ သစ္ဆိကတ’န္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတာနံ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာ ဥဒပါဒိ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ၊ အာလောကော ဥဒပါဒိ.

‘‘‘ဣဒံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စ’န္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတာနံ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာ ဥဒပါဒိ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ၊ အာလောကော ဥဒပါဒိ. ‘တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ ဘာဝေတဗ္ဗ’န္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတာနံ ပုဗ္ဗေ။ပေ။ ဥဒပါဒိ. ‘တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ ဘာဝိတ’န္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာဂတာနံ ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ဉာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာ ဥဒပါဒိ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ၊ အာလောကော ဥဒပါဒီ’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. ခန္ဓသုတ္တံ

၁၀၈၃. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသစ္စာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ [ဒုက္ခသမုဒယော အရိယသစ္စံ ဒုက္ခနိရောဓော အရိယသစ္စံ (သျာ.)] ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ? ‘ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ’ တိဿ ဝစနီယံ၊ သေယျထိဒံ [ကတမေ ပဉ္စ (သီ. သျာ. ကံ.)] – ရူပုပါဒါနက္ခန္ဓော။ပေ။ ဝိညာဏုပါဒါနက္ခန္ဓော. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ? ယာယံ တဏှာ ပေါနောဗ္ဘဝိကာ နန္ဒိရာဂသဟဂတာ တတြတတြာဘိနန္ဒိနီ၊ သေယျထိဒံ – ကာမတဏှာ၊ ဘဝတဏှာ၊ ဝိဘဝတဏှာ. ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ? ယော တဿာယေဝ တဏှာယ အသေသဝိရာဂနိရောဓော စာဂေါ ပဋိနိဿဂ္ဂေါ မုတ္တိ အနာလယော – ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ၊ သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. တတိယံ.

၄. အဇ္ဈတ္တိကာယတနသုတ္တံ

၁၀၈၄. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသစ္စာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ? ‘ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနီ’ တိဿ ဝစနီယံ. ကတမာနိ ဆ? စက္ခာယတနံ။ပေ။ မနာယတနံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ? ယာယံ တဏှာ ပေါနောဗ္ဘဝိကာ နန္ဒိရာဂသဟဂတာ တတြတတြာဘိနန္ဒိနီ၊ သေယျထိဒံ – ကာမတဏှာ၊ ဘဝတဏှာ၊ ဝိဘဝတဏှာ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ? ယော တဿာယေဝ တဏှာယ အသေသဝိရာဂနိရောဓော စာဂေါ ပဋိနိဿဂ္ဂေါ မုတ္တိ အနာလယော – ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ? အယမေဝ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ၊ သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ. ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ပဌမဓာရဏသုတ္တံ

၁၀၈၅. ‘‘ဓာရေထ နော တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဒေသိတာနီ’’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟံ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဓာရေမိ ဘဂဝတာ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဒေသိတာနီ’’တိ. ‘‘ယထာ ကထံ ပန တွံ၊ ဘိက္ခု၊ ဓာရေသိ မယာ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဒေသိတာနီ’’တိ? ‘‘ဒုက္ခံ ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ ပဌမံ အရိယသစ္စံ ဒေသိတံ ဓာရေမိ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ ဒုတိယံ အရိယသစ္စံ ဒေသိတံ ဓာရေမိ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ တတိယံ အရိယသစ္စံ ဒေသိတံ ဓာရေမိ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ စတုတ္ထံ အရိယသစ္စံ ဒေသိတံ ဓာရေမိ. ဧဝံ ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဓာရေမိ ဘဂဝတာ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဒေသိတာနီ’’တိ.

‘‘သာဓု သာဓု၊ ဘိက္ခု! သာဓု ခေါ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ ဓာရေသိ မယာ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဒေသိတာနီတိ. ဒုက္ခံ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ မယာ ပဌမံ အရိယသစ္စံ ဒေသိတံ၊ တထာ နံ ဓာရေဟိ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ [ဒုက္ခသမုဒယော (သျာ. ကံ.)] ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ မယာ ဒုတိယံ အရိယသစ္စံ ဒေသိတံ၊ တထာ နံ ဓာရေဟိ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ [ဒုက္ခနိရောဓော (သျာ. ကံ.)] ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ မယာ တတိယံ အရိယသစ္စံ ဒေသိတံ၊ တထာ နံ ဓာရေဟိ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ [ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိပဋိပဒံ (ပီ.)၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ (က.)] ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ မယာ စတုတ္ထံ အရိယသစ္စံ ဒေသိတံ၊ တထာ နံ ဓာရေဟိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဓာရေဟိ မယာ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဒေသိတာနီတိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခု၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. ဒုတိယဓာရဏသုတ္တံ

၁၀၈၆. ‘‘ဓာရေထ နော တုမှေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဒေသိတာနီ’’တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အဟံ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဓာရေမိ ဘဂဝတာ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဒေသိတာနီ’’တိ.

‘‘ယထာ ကထံ ပန တွံ၊ ဘိက္ခု၊ ဓာရေသိ မယာ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဒေသိတာနီ’’တိ? ‘‘ဒုက္ခံ ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ ပဌမံ အရိယသစ္စံ ဒေသိတံ ဓာရေမိ. ယော ဟိ ကောစိ၊ ဘန္တေ၊ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘နေတံ ဒုက္ခံ ပဌမံ အရိယသစ္စံ ယံ သမဏေန ဂေါတမေန ဒေသိတံ. အဟမေတံ ဒုက္ခံ ပဌမံ အရိယသစ္စံ ပစ္စက္ခာယ အညံ ဒုက္ခံ ပဌမံ အရိယသစ္စံ ပညပေဿာမီ’တိ – နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ဒုက္ခသမုဒယံ ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ။ပေ။ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ စတုတ္ထံ အရိယသစ္စံ ဒေသိတံ ဓာရေမိ. ယော ဟိ ကောစိ၊ ဘန္တေ၊ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘နေတံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ စတုတ္ထံ အရိယသစ္စံ ယံ သမဏေန ဂေါတမေန ဒေသိတံ. အဟမေတံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ စတုတ္ထံ အရိယသစ္စံ ပစ္စက္ခာယ အညံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ စတုတ္ထံ အရိယသစ္စံ ပညပေဿာမီ’တိ – နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ဧဝံ ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဓာရေမိ ဘဂဝတာ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဒေသိတာနီ’’တိ.

‘‘သာဓု သာဓု၊ ဘိက္ခု! သာဓု ခေါ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ ဓာရေသိ မယာ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဒေသိတာနီတိ. ဒုက္ခံ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ မယာ ပဌမံ အရိယသစ္စံ ဒေသိတံ၊ တထာ နံ ဓာရေဟိ. ယော ဟိ ကောစိ၊ ဘိက္ခု၊ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘နေတံ ဒုက္ခံ ပဌမံ အရိယသစ္စံ ယံ သမဏေန ဂေါတမေန ဒေသိတံ. အဟမေတံ ဒုက္ခံ ပဌမံ အရိယသစ္စံ ပစ္စက္ခာယ အညံ ဒုက္ခံ ပဌမံ အရိယသစ္စံ ပညပေဿာမီ’တိ – နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ဒုက္ခသမုဒယံ ခေါ၊ ဘိက္ခု။ပေ။ ဒုက္ခနိရောဓံ ခေါ၊ ဘိက္ခု။ပေ။ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ မယာ စတုတ္ထံ အရိယသစ္စံ ဒေသိတံ၊ တထာ နံ ဓာရေဟိ. ယော ဟိ ကောစိ၊ ဘိက္ခု၊ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဧဝံ ဝဒေယျ – ‘နေတံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ စတုတ္ထံ အရိယသစ္စံ ယံ သမဏေန ဂေါတမေန ဒေသိတံ. အဟမေတံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ စတုတ္ထံ အရိယသစ္စံ ပစ္စက္ခာယ အညံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိံ ပဋိပဒံ စတုတ္ထံ အရိယသစ္စံ ပညပေဿာမီ’တိ – နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ဧဝံ ခေါ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ ဓာရေဟိ မယာ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ဒေသိတာနီတိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခု၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. အဝိဇ္ဇာသုတ္တံ

၁၀၈၇. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘‘အဝိဇ္ဇာ၊ အဝိဇ္ဇာ’တိ ဘန္တေ၊ ဝုစ္စတိ. ကတမာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ အဝိဇ္ဇာ၊ ကိတ္တာဝတာ စ အဝိဇ္ဇာဂတော ဟောတီ’’တိ? ‘‘ယံ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဒုက္ခေ အညာဏံ၊ ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏံ၊ ဒုက္ခနိရောဓေ အညာဏံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ အညာဏံ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခု၊ အဝိဇ္ဇာ၊ ဧတ္တာဝတာ စ အဝိဇ္ဇာဂတော ဟောတီ’’တိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခု၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. သတ္တမံ.

၈. ဝိဇ္ဇာသုတ္တံ

၁၀၈၈. အထ ခေါ အညတရော ဘိက္ခု ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘‘ဝိဇ္ဇာ၊ ဝိဇ္ဇာ’တိ၊ ဘန္တေ၊ ဝုစ္စတိ. ကတမာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ကိတ္တာဝတာ စ ဝိဇ္ဇာဂတော ဟောတီ’’တိ? ‘‘ယံ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ ဒုက္ခေ ဉာဏံ၊ ဒုက္ခသမုဒယေ ဉာဏံ၊ ဒုက္ခနိရောဓေ ဉာဏံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ ဉာဏံ – အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခု၊ ဝိဇ္ဇာ၊ ဧတ္တာဝတာ စ ဝိဇ္ဇာဂတော ဟောတီ’’တိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခု၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. သင်္ကာသနသုတ္တံ

၁၀၈၉. ‘‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စ’န္တိ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ပညတ္တံ. တတ္ထ အပရိမာဏာ ဝဏ္ဏာ အပရိမာဏာ ဗျဉ္ဇနာ အပရိမာဏာ သင်္ကာသနာ – ‘ဣတိပိဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စ’န္တိ၊ ဣဒံ ဒုက္ခသမုဒယံ။ပေ။ ဣဒံ ဒုက္ခနိရောဓံ။ပေ။ ‘ဣဒံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စ’န္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မယာ ပညတ္တံ. တတ္ထ အပရိမာဏာ ဝဏ္ဏာ အပရိမာဏာ ဗျဉ္ဇနာ အပရိမာဏာ သင်္ကာသနာ – ‘ဣတိပိဒံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စ’န္တိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. နဝမံ.

၁၀. တထသုတ္တံ

၁၀၉၀. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထမေတံ အဝိတထမေတံ အနညထမေတံ၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ တထမေတံ အဝိတထမေတံ အနညထမေတံ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ တထမေတံ အဝိတထမေတံ အနညထမေတံ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ တထမေတံ အဝိတထမေတံ အနညထမေတံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. ဒသမံ.

ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ဓမ္မစက္ကံ တထာဂတံ၊ ခန္ဓာ အာယတနေန စ၊

ဓာရဏာ စ ဒွေ အဝိဇ္ဇာ၊ ဝိဇ္ဇာ သင်္ကာသနာ တထာတိ.

၃. ကောဋိဂါမဝဂ္ဂေါ

၁. ပဌမကောဋိဂါမသုတ္တံ

၁၀၉၁. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝဇ္ဇီသု ဝိဟရတိ ကောဋိဂါမေ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ – ‘‘စတုန္နံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသစ္စာနံ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ ဧဝမိဒံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ သန္ဓာဝိတံ သံသရိတံ မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စ’’.

‘‘ကတမေသံ စတုန္နံ? ဒုက္ခဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသစ္စဿ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ ဧဝမိဒံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ သန္ဓာဝိတံ သံသရိတံ မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စ. ဒုက္ခသမုဒယဿ အရိယသစ္စဿ။ပေ။ ဒုက္ခနိရောဓဿ အရိယသစ္စဿ။ပေ။ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ အရိယသစ္စဿ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ ဧဝမိဒံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ သန္ဓာဝိတံ သံသရိတံ မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စ. တယိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ အနုဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ အနုဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ အနုဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ အနုဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ၊ ဥစ္ဆိန္နာ ဘဝတဏှာ၊ ခီဏာ ဘဝနေတ္တိ၊ နတ္ထိဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

‘‘စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ၊ ယထာဘူတံ အဒဿနာ၊

သံသိတံ [သံသရိတံ (သျာ. ကံ. က.) ဒီ. နိ. ၂.၁၅၅] ဒီဃမဒ္ဓါနံ၊ တာသု တာသွေဝ ဇာတိသု.

‘‘တာနိ [ယာနိ (သျာ. ကံ. ပီ. က.)] ဧတာနိ ဒိဋ္ဌာနိ၊ ဘဝနေတ္တိ သမူဟတာ၊

ဥစ္ဆိန္နံ မူလံ ဒုက္ခဿ၊ နတ္ထိဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ’’တိ. ပဌမံ၊

၂. ဒုတိယကောဋိဂါမသုတ္တံ

၁၀၉၂. ‘‘ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ နပ္ပဇာနန္တိ၊ န မေ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သမဏေသု ဝါ သမဏသမ္မတာ ဗြာဟ္မဏေသု ဝါ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာ၊ န စ ပနေတေ အာယသ္မန္တော သာမညတ္ထံ ဝါ ဗြဟ္မညတ္ထံ ဝါ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တိ.

‘‘ယေ စ ခေါ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနန္တိ၊ တေ ခေါ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ သမဏေသု စေဝ သမဏသမ္မတာ ဗြာဟ္မဏေသု စ ဗြာဟ္မဏသမ္မတာ၊ တေ စ ပနာယသ္မန္တော သာမညတ္ထဉ္စ ဗြဟ္မညတ္ထဉ္စ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရန္တီ’’တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

‘‘ယေ ဒုက္ခံ နပ္ပဇာနန္တိ၊ အထော ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝံ၊

ယတ္ထ စ သဗ္ဗသော ဒုက္ခံ၊ အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတိ.

‘‘တဉ္စ မဂ္ဂံ န ဇာနန္တိ၊ ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ၊

စေတောဝိမုတ္တိဟီနာ တေ၊ အထော ပညာဝိမုတ္တိယာ၊

အဘဗ္ဗာ တေ အန္တကိရိယာယ၊ တေ ဝေ ဇာတိဇရူပဂါ.

‘‘ယေ စ ဒုက္ခံ ပဇာနန္တိ၊ အထော ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝံ၊

ယတ္ထ စ သဗ္ဗသော ဒုက္ခံ၊ အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတိ.

‘‘တဉ္စ မဂ္ဂံ ပဇာနန္တိ၊ ဒုက္ခူပသမဂါမိနံ၊

စေတောဝိမုတ္တိသမ္ပန္နာ၊ အထော ပညာဝိမုတ္တိယာ၊

သဗ္ဗာ တေ အန္တကိရိယာယ၊ န တေ ဇာတိဇရူပဂါ’’တိ. ဒုတိယံ၊

၃. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသုတ္တံ

၁၀၉၃. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသစ္စာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ။ပေ။ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ. ဣမေသံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓတ္တာ တထာဂတော ‘အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’တိ ဝုစ္စတိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. တတိယံ.

၄. အရဟန္တသုတ္တံ

၁၀၉၄. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတီတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိံသု၊ သဗ္ဗေ တေ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိံသု. ယေ ဟိ [ယေပိ ဟိ (ဗဟူသု)] ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနာဂတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိဿန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိဿန္တိ. ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈန္တိ.

‘‘ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ. ယေ ဟိ၊ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အတီတမဒ္ဓါနံ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိံသု။ပေ။ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈိဿန္တိ။ပေ။ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ ဣမာနိ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဗုဇ္ဈန္တိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. အာသဝက္ခယသုတ္တံ

၁၀၉၅. ‘‘ဇာနတောဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဿတော အာသဝါနံ ခယံ ဝဒါမိ၊ နော အဇာနတော အပဿတော. ကိဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇာနတော ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ? ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇာနတော ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ဇာနတော ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ဇာနတော ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ၊ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ဇာနတော ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ. ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇာနတော ဧဝံ ပဿတော အာသဝါနံ ခယော ဟောတိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. မိတ္တသုတ္တံ

၁၀၉၆. ‘‘ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုကမ္ပေယျာထ၊ ယေ စ သောတဗ္ဗံ မညေယျုံ – မိတ္တာ ဝါ အမစ္စာ ဝါ ဉာတီ ဝါ သာလောဟိတာ ဝါ – တေ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ယထာဘူတံ အဘိသမယာယ သမာဒပေတဗ္ဗာ နိဝေသေတဗ္ဗာ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ.

‘‘ကတမေသံ စတုန္နံ? ဒုက္ခဿ အရိယသစ္စဿ၊ ဒုက္ခသမုဒယဿ အရိယသစ္စဿ၊ ဒုက္ခနိရောဓဿ အရိယသစ္စဿ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ အရိယသစ္စဿ. ယေ ဟိ ကေစိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုကမ္ပေယျာထ၊ ယေ စ သောတဗ္ဗံ မညေယျုံ – မိတ္တာ ဝါ အမစ္စာ ဝါ ဉာတီ ဝါ သာလောဟိတာ ဝါ တေ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေသံ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ ယထာဘူတံ အဘိသမယာယ သမာဒပေတဗ္ဗာ နိဝေသေတဗ္ဗာ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. တထသုတ္တံ

၁၀၉၇. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသစ္စာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနိ၊ တသ္မာ ‘အရိယသစ္စာနီ’တိ ဝုစ္စန္တိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. သတ္တမံ.

၈. လောကသုတ္တံ

၁၀၉၈. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသစ္စာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ. သဒေဝကေ လောကေ သမာရကေ သဗြဟ္မကေ သဿမဏဗြာဟ္မဏိယာ ပဇာယ သဒေဝမနုဿာယ တထာဂတော အရိယော၊ တသ္မာ ‘အရိယသစ္စာနီ’တိ ဝုစ္စန္တိ’’.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ပရိညေယျသုတ္တံ

၁၀၉၉. ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသစ္စာနိ. ကတမာနိ စတ္တာရိ? ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ – ဣမာနိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ. ဣမေသံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ အတ္ထိ အရိယသစ္စံ ပရိညေယျံ၊ အတ္ထိ အရိယသစ္စံ ပဟာတဗ္ဗံ၊ အတ္ထိ အရိယသစ္စံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ၊ အတ္ထိ အရိယသစ္စံ ဘာဝေတဗ္ဗံ.

‘‘ကတမဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသစ္စံ ပရိညေယျံ? ဒုက္ခံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသစ္စံ ပရိညေယျံ၊ ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ ပဟာတဗ္ဗံ၊ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စံ ဘာဝေတဗ္ဗံ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော။ပေ။ ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော’’တိ. နဝမံ.

၁၀. ဂဝမ္ပတိသုတ္တံ