၃. သရဏာနိဝဂ္ဂေါ

၁. ပဌမမဟာနာမသုတ္တံ

၁၀၁၇. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ နိဂြောဓာရာမေ. အထ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဒံ၊ ဘန္တေ၊ ကပိလဝတ္ထု ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဗာဟုဇညံ အာကိဏ္ဏမနုဿံ သမ္ဗာဓဗျူဟံ. သော ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ ဝါ ပယိရုပါသိတွာ မနောဘာဝနီယေ ဝါ ဘိက္ခူ သာယနှသမယံ ကပိလဝတ္ထုံ ပဝိသန္တော၊ ဘန္တေနပိ [ဝိဗ္ဘန္တေနပိ (သီ.)၊ ဘမန္တေနပိ (က.)] ဟတ္ထိနာ သမာဂစ္ဆာမိ၊ ဘန္တေနပိ အဿေန သမာဂစ္ဆာမိ၊ ဘန္တေနပိ ရထေန သမာဂစ္ဆာမိ၊ ဘန္တေနပိ သကဋေန သမာဂစ္ဆာမိ၊ ဘန္တေနပိ ပုရိသေန သမာဂစ္ဆာမိ. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ တသ္မိံ သမယေ မုဿတေဝ [မုသတေဝ (?)] ဘဂဝန္တံ အာရဗ္ဘ သတိ၊ မုဿတိ [မုသတိ (?)] ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ သတိ၊ မုဿတိ သံဃံ အာရဗ္ဘ သတိ. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဣမမှိ စာဟံ သမယေ ကာလံ ကရေယျံ၊ ကာ မယှံ ဂတိ၊ ကော အဘိသမ္ပရာယော’’’တိ?

‘‘မာ ဘာယိ၊ မဟာနာမ၊ မာ ဘာယိ၊ မဟာနာမ! အပါပကံ တေ မရဏံ ဘဝိဿတိ အပါပိကာ ကာလံကိရိယာ [ကာလကိရိယာ (သီ. သျာ. ကံ.)]. ယဿ ကဿစိ၊ မဟာနာမ၊ ဒီဃရတ္တံ သဒ္ဓါပရိဘာဝိတံ စိတ္တံ သီလပရိဘာဝိတံ စိတ္တံ သုတပရိဘာဝိတံ စိတ္တံ စာဂပရိဘာဝိတံ စိတ္တံ ပညာပရိဘာဝိတံ စိတ္တံ၊ တဿ ယော ဟိ ခွာယံ ကာယော ရူပီ စာတုမဟာဘူတိကော [စာတုမ္မဟာဘူတိကော (သီ. သျာ. ကံ.)] မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝေါ ဩဒနကုမ္မာသူပစယော အနိစ္စုစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မော. တံ ဣဓေဝ ကာကာ ဝါ ခါဒန္တိ ဂိဇ္ဈာ ဝါ ခါဒန္တိ ကုလလာ ဝါ ခါဒန္တိ သုနခါ ဝါ ခါဒန္တိ သိင်္ဂါလာ [သိဂါလာ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ဝါ ခါဒန္တိ ဝိဝိဓာ ဝါ ပါဏကဇာတာ ခါဒန္တိ၊ ယဉ္စ ခွဿ စိတ္တံ ဒီဃရတ္တံ သဒ္ဓါပရိဘာဝိတံ။ပေ။ ပညာပရိဘာဝိတံ တံ ဥဒ္ဓဂါမိ ဟောတိ ဝိသေသဂါမိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ မဟာနာမ၊ ပုရိသော သပ္ပိကုမ္ဘံ ဝါ တေလကုမ္ဘံ ဝါ ဂမ္ဘီရံ ဥဒကရဟဒံ ဩဂါဟိတွာ ဘိန္ဒေယျ. တတြ ယာ အဿ သက္ခရာ ဝါ ကဌလာ [ကထလာ (ပီ. က.)] ဝါ သာ အဓောဂါမီ အဿ၊ ယဉ္စ ခွဿ တတြ သပ္ပိ ဝါ တေလံ ဝါ တံ ဥဒ္ဓဂါမိ အဿ ဝိသေသဂါမိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ယဿ ကဿစိ ဒီဃရတ္တံ သဒ္ဓါပရိဘာဝိတံ စိတ္တံ။ပေ။ ပညာပရိဘာဝိတံ စိတ္တံ တဿ ယော ဟိ ခွာယံ ကာယော ရူပီ စာတုမဟာဘူတိကော မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝေါ ဩဒနကုမ္မာသူပစယော အနိစ္စုစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မော တံ ဣဓေဝ ကာကာ ဝါ ခါဒန္တိ ဂိဇ္ဈာ ဝါ ခါဒန္တိ ကုလလာ ဝါ ခါဒန္တိ သုနခါ ဝါ ခါဒန္တိ သိင်္ဂါလာ ဝါ ခါဒန္တိ ဝိဝိဓာ ဝါ ပါဏကဇာတာ ခါဒန္တိ၊ ယဉ္စ ခွဿ စိတ္တံ ဒီဃရတ္တံ သဒ္ဓါပရိဘာဝိတံ။ပေ။ ပညာပရိဘာဝိတံ တံ ဥဒ္ဓဂါမိ ဟောတိ ဝိသေသဂါမိ. တုယှံ ခေါ ပန၊ မဟာနာမ၊ ဒီဃရတ္တံ သဒ္ဓါပရိဘာဝိတံ စိတ္တံ။ပေ။ ပညာပရိဘာဝိတံ စိတ္တံ. မာ ဘာယိ၊ မဟာနာမ၊ မာ ဘာယိ၊ မဟာနာမ! အပါပကံ တေ မရဏံ ဘဝိဿတိ၊ အပါပိကာ ကာလံကိရိယာ’’တိ. ပဌမံ.

၂. ဒုတိယမဟာနာမသုတ္တံ

၁၀၁၈. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ နိဂြောဓာရာမေ. အထ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဒံ၊ ဘန္တေ၊ ကပိလဝတ္ထု ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဗာဟုဇညံ အာကိဏ္ဏမနုဿံ သမ္ဗာဓဗျူဟံ. သော ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ ဝါ ပယိရုပါသိတွာ မနောဘာဝနီယေ ဝါ ဘိက္ခူ သာယနှသမယံ ကပိလဝတ္ထုံ ပဝိသန္တော၊ ဘန္တေနပိ ဟတ္ထိနာ သမာဂစ္ဆာမိ၊ ဘန္တေနပိ အဿေန သမာဂစ္ဆာမိ၊ ဘန္တေနပိ ရထေန သမာဂစ္ဆာမိ၊ ဘန္တေ၊ နပိ သကဋေန သမာဂစ္ဆာမိ၊ ဘန္တေ၊ နပိ ပုရိသေန သမာဂစ္ဆာမိ. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ တသ္မိံ သမယေ မုဿတေဝ ဘဂဝန္တံ အာရဗ္ဘ သတိ၊ မုဿတိ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ သတိ၊ မုဿတိ သံဃံ အာရဗ္ဘ သတိ. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဣမမှိ စာဟံ သမယေ ကာလံ ကရေယျံ၊ ကာ မယှံ ဂတိ၊ ကော အဘိသမ္ပရာယော’’’တိ?

‘‘မာ ဘာယိ၊ မဟာနာမ၊ မာ ဘာယိ၊ မဟာနာမ! အပါပကံ တေ မရဏံ ဘဝိဿတိ အပါပိကာ ကာလံကိရိယာ. စတူဟိ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော နိဗ္ဗာနနိန္နော ဟောတိ နိဗ္ဗာနပေါဏော နိဗ္ဗာနပဗ္ဘာရော. ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ မဟာနာမ၊ ရုက္ခော ပါစီနနိန္နော ပါစီနပေါဏော ပါစီနပဗ္ဘာရော၊ သော မူလစ္ဆိန္နော ကတမေန ပပတေယျာ’’တိ? ‘‘ယေန၊ ဘန္တေ၊ နိန္နော ယေန ပေါဏော ယေန ပဗ္ဘာရော’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ဣမေဟိ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော နိဗ္ဗာနနိန္နော ဟောတိ နိဗ္ဗာနပေါဏော နိဗ္ဗာနပဗ္ဘာရော’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. ဂေါဓသက္ကသုတ္တံ

၁၀၁၉. ကပိလဝတ္ထုနိဒါနံ. အထ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ယေန ဂေါဓာ သက္ကော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဂေါဓံ သက္ကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကတိဟိ [ကတီဟိ (ပီ. က.) ရူပသိဒ္ဓိ ဩလောကေတဗ္ဗာ] တွံ၊ ဂေါဓေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ သောတာပန္နပုဂ္ဂလံ အာဇာနာသိ အဝိနိပါတဓမ္မံ နိယတံ သမ္ဗောဓိပရာယဏ’’န္တိ?

‘‘တီဟိ ခွာဟံ၊ မဟာနာမ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ သောတာပန္နပုဂ္ဂလံ အာဇာနာမိ အဝိနိပါတဓမ္မံ နိယတံ သမ္ဗောဓိပရာယဏံ. ကတမေဟိ တီဟိ? ဣဓ၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော။ပေ။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာတိ. ဣမေဟိ ခွာဟံ၊ မဟာနာမ၊ တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ သောတာပန္နပုဂ္ဂလံ အာဇာနာမိ အဝိနိပါတဓမ္မံ နိယတံ သမ္ဗောဓိပရာယဏံ.

‘‘တွံ ပန၊ မဟာနာမ၊ ကတိဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ သောတာပန္နပုဂ္ဂလံ အာဇာနာသိ အဝိနိပါတဓမ္မံ နိယတံ သမ္ဗောဓိပရာယဏ’’န္တိ? ‘‘စတူဟိ ခွာဟံ၊ ဂေါဓေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ သောတာပန္နပုဂ္ဂလံ အာဇာနာမိ အဝိနိပါတဓမ္မံ နိယတံ သမ္ဗောဓိပရာယဏံ. ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ၊ ဂေါဓေ၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. ဣမေဟိ ခွာဟံ၊ ဂေါဓေ၊ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ သောတာပန္နပုဂ္ဂလံ အာဇာနာမိ အဝိနိပါတဓမ္မံ နိယတံ သမ္ဗောဓိပရာယဏ’’န္တိ.

‘‘အာဂမေဟိ တွံ၊ မဟာနာမ၊ အာဂမေဟိ တွံ၊ မဟာနာမ! ဘဂဝါဝ ဧတံ ဇာနေယျ ဧတေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ ဝါ အသမန္နာဂတံ ဝါ’’တိ. ‘‘အာယာမ၊ ဂေါဓေ၊ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမေယျာမ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေဿာမာ’’တိ. အထ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ဂေါဓာ စ သက္ကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဣဓာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ယေန ဂေါဓာ သက္ကော တေနုပသင်္ကမိံ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဂေါဓံ သက္ကံ ဧတဒဝေါစံ – ‘ကတိဟိ တွံ၊ ဂေါဓေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ သောတာပန္နပုဂ္ဂလံ အာဇာနာသိ အဝိနိပါတဓမ္မံ နိယတံ သမ္ဗောဓိပရာယဏံ’? ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ ဘန္တေ၊ ဂေါဓာ သက္ကော မံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဧဝံ ဝုတ္တာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဂေါဓံ သက္ကံ ဧတဒဝေါစံ – ‘စတူဟိ ခွာဟံ၊ ဂေါဓေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ သောတာပန္နပုဂ္ဂလံ အာဇာနာမိ အဝိနိပါတဓမ္မံ နိယတံ သမ္ဗောဓိပရာယဏံ. ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ၊ ဂေါဓေ၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. ဣမေဟိ ခွာဟံ၊ ဂေါဓေ၊ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ သောတာပန္နပုဂ္ဂလံ အာဇာနာမိ အဝိနိပါတဓမ္မံ နိယတံ သမ္ဗောဓိပရာယဏ’’’န္တိ.

‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ ဘန္တေ၊ ဂေါဓာ သက္ကော မံ ဧတဒဝေါစ – ‘အာဂမေဟိ တွံ၊ မဟာနာမ၊ အာဂမေဟိ တွံ၊ မဟာနာမ! ဘဂဝါဝ ဧတံ ဇာနေယျ ဧတေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ ဝါ အသမန္နာဂတံ ဝါ’’’တိ. ‘‘ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ ကောစိဒေဝ ဓမ္မော သမုပ္ပါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ ဧကတော အဿ ဘဂဝါ ဧကတော ဘိက္ခုသံဃော စ. ယေနေဝ ဘဂဝါ တေနေဝါဟံ အဿံ. ဧဝံ ပသန္နံ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဓာရေတု. ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ ကောစိဒေဝ ဓမ္မော သမုပ္ပါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ ဧကတော အဿ ဘဂဝါ ဧကတော ဘိက္ခုသံဃော ဘိက္ခုနိသံဃော စ. ယေနေဝ ဘဂဝါ တေနေဝါဟံ အဿံ. ဧဝံ ပသန္နံ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဓာရေတု. ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ ကောစိဒေဝ ဓမ္မော သမုပ္ပါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ ဧကတော အဿ ဘဂဝါ ဧကတော ဘိက္ခုသံဃော ဘိက္ခုနိသံဃော စ ဥပါသကာ စ. ယေနေဝ ဘဂဝါ တေနေဝါဟံ အဿံ. ဧဝံ ပသန္နံ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဓာရေတု. ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ ကောစိဒေဝ ဓမ္မော သမုပ္ပါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ ဧကတော အဿ ဘဂဝါ ဧကတော ဘိက္ခုသံဃော ဘိက္ခုနိသံဃော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော စ. ယေနေဝ ဘဂဝါ တေနေဝါဟံ အဿံ. ဧဝံ ပသန္နံ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဓာရေတု. ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ ကောစိဒေဝ ဓမ္မော သမုပ္ပါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ ဧကတော အဿ ဘဂဝါ ဧကတော ဘိက္ခုသံဃော ဘိက္ခုနိသံဃော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော သဒေဝကော စ လောကော သမာရကော သဗြဟ္မကော သဿမဏဗြာဟ္မဏီ ပဇာ သဒေဝမနုဿာ. ယေနေဝ ဘဂဝါ တေနေဝါဟံ အဿံ. ဧဝံ ပသန္နံ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဓာရေတူ’’တိ. ‘‘ဧဝံဝါဒီ တွံ၊ ဂေါဓေ၊ မဟာနာမံ သက္ကံ ကိံ ဝဒေသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံဝါဒါဟံ၊ ဘန္တေ၊ မဟာနာမံ သက္ကံ န ကိဉ္စိ ဝဒါမိ၊ အညတြ ကလျာဏာ အညတြ ကုသလာ’’တိ. တတိယံ.

၄. ပဌမသရဏာနိသက္ကသုတ္တံ

၁၀၂၀. ကပိလဝတ္ထုနိဒါနံ. တေန ခေါ ပန သမယေန သရဏာနိ [သရကာနိ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] သက္ကော ကာလင်္ကတော ဟောတိ. သော ဘဂဝတာ ဗျာကတော – ‘‘သောတာပန္နော အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’တိ. တတြ သုဒံ သမ္ဗဟုလာ သက္ကာ သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခီယန္တိ ဝိပါစေန္တိ – ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတ၊ ဘော၊ အဗ္ဘုတံ ဝတ၊ ဘော! ဧတ္ထ ဒါနိ ကော န သောတာပန္နော ဘဝိဿတိ! ယတြ ဟိ နာမ သရဏာနိ သက္ကော ကာလင်္ကတော၊ သော ဘဂဝတာ ဗျာကတော – ‘သောတာပန္နော အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’တိ. သရဏာနိ သက္ကော သိက္ခာဒုဗ္ဗလျမာပါဒိ၊ မဇ္ဇပါနံ အပါယီ’’တိ.

အထ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ သရဏာနိ သက္ကော ကာလင်္ကတော. သော ဘဂဝတာ ဗျာကတော – ‘သောတာပန္နော အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’တိ. တတြ သုဒံ၊ ဘန္တေ၊ သမ္ဗဟုလာ သက္ကာ သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခီယန္တိ ဝိပါစေန္တိ – ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတ ဘော၊ အဗ္ဘုတံ ဝတ ဘော! ဧတ္ထ ဒါနိ ကော န သောတပန္နော ဘဝိဿတိ! ယတြ ဟိ နာမ သရဏာနိ သက္ကော ကာလင်္ကတော၊ သော ဘဂဝတာ ဗျာကတော – ‘သောတာပန္နော အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’တိ. သရဏာနိ သက္ကော သိက္ခာဒုဗ္ဗလျမာပါဒိ၊ မဇ္ဇပါနံ အပါယီ’’တိ.

‘‘ယော သော၊ မဟာနာမ၊ ဒီဃရတ္တံ ဥပါသကော ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတော ဓမ္မံ သရဏံ ဂတော သံဃံ သရဏံ ဂတော၊ သော ကထံ ဝိနိပါတံ ဂစ္ဆေယျ! ယဉှိ တံ၊ မဟာနာမ၊ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘ဒီဃရတ္တံ ဥပါသကော ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတော ဓမ္မံ သရဏံ ဂတော သံဃံ သရဏံ ဂတော’တိ၊ သရဏာနိ သက္ကံ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ. သရဏာနိ၊ မဟာနာမ၊ သက္ကော ဒီဃရတ္တံ ဥပါသကော ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတော ဓမ္မံ သရဏံ ဂတော သံဃံ သရဏံ ဂတော. သော ကထံ ဝိနိပါတံ ဂစ္ဆေယျ!

‘‘ဣဓ၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ ဟာသပညော ဇဝနပညော ဝိမုတ္တိယာ စ သမန္နာဂတော. သော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယမ္ပိ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ပုဂ္ဂလော ပရိမုတ္တော နိရယာ ပရိမုတ္တော တိရစ္ဆာနယောနိယာ ပရိမုတ္တော ပေတ္တိဝိသယာ ပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ.

‘‘ဣဓ ပန၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ ဟာသပညော ဇဝနပညော န စ ဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတော. သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဩပပါတိကော ဟောတိ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဝတ္တိဓမ္မော တသ္မာ [အသ္မာ (သျာ. ကံ. ပီ. က.)] လောကာ. အယမ္ပိ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ပုဂ္ဂလော ပရိမုတ္တော နိရယာ ပရိမုတ္တော တိရစ္ဆာနယောနိယာ ပရိမုတ္တော ပေတ္တိဝိသယာ ပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ.

‘‘ဣဓ ပန၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ န ဟာသပညော န ဇဝနပညော န စ ဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတော. သော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ရာဂဒေါသမောဟာနံ တနုတ္တာ သကဒါဂါမီ ဟောတိ၊ သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ. အယမ္ပိ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ပုဂ္ဂလော ပရိမုတ္တော နိရယာ ပရိမုတ္တော တိရစ္ဆာနယောနိယာ ပရိမုတ္တော ပေတ္တိဝိသယာ ပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ.

‘‘ဣဓ ပန၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ၊ ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ န ဟာသပညော န ဇဝနပညော န စ ဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတော. သော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏောတိ. အယမ္ပိ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ပုဂ္ဂလော ပရိမုတ္တော နိရယာ ပရိမုတ္တော တိရစ္ဆာနယောနိယာ ပရိမုတ္တော ပေတ္တိဝိသယာ ပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ.

‘‘ဣဓ ပန၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော န ဟေဝ ခေါ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ။ န ဓမ္မေ။ပေ။ န သံဃေ။ပေ။ န ဟာသပညော န ဇဝနပညော န စ ဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတော. အပိ စဿ ဣမေ ဓမ္မာ ဟောန္တိ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ၊ ဝီရိယိန္ဒြိယံ၊ သတိန္ဒြိယံ၊ သမာဓိန္ဒြိယံ၊ ပညိန္ဒြိယံ. တထာဂတပ္ပဝေဒိတာ စဿ ဓမ္မာ ပညာယ မတ္တသော နိဇ္ဈာနံ ခမန္တိ. အယမ္ပိ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ပုဂ္ဂလော အဂန္တာ နိရယံ အဂန္တာ တိရစ္ဆာနယောနိံ အဂန္တာ ပေတ္တိဝိသယံ အဂန္တာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ.

‘‘ဣဓ ပန၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော န ဟေဝ ခေါ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ။ န ဓမ္မေ။ပေ။ န သံဃေ။ပေ။ န ဟာသပညော န ဇဝနပညော န စ ဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတော၊ အပိ စဿ ဣမေ ဓမ္မာ ဟောန္တိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ။ပေ။ ပညိန္ဒြိယံ. တထာဂတေ စဿ သဒ္ဓါမတ္တံ ဟောတိ ပေမမတ္တံ. အယမ္ပိ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ပုဂ္ဂလော အဂန္တာ နိရယံ အဂန္တာ တိရစ္ဆာနယောနိံ အဂန္တာ ပေတ္တိဝိသယံ အဂန္တာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ. ဣမေ စေပိ၊ မဟာနာမ၊ မဟာသာလာ သုဘာသိတံ ဒုဗ္ဘာသိတံ အာဇာနေယျုံ၊ ဣမေ စာဟံ [ဣမေဝါဟံ (သျာ. ကံ.)၊ ဣမေသာဟံ (က.)] မဟာသာလေ ဗျာကရေယျံ – ‘သောတာပန္နာ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’တိ၊ ကိမင်္ဂံ [ကိမင်္ဂ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ပန သရဏာနိံ သက္ကံ. သရဏာနိ၊ မဟာနာမ၊ သက္ကော မရဏကာလေ သိက္ခံ သမာဒိယီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဒုတိယသရဏာနိသက္ကသုတ္တံ

၁၀၂၁. ကပိလဝတ္ထုနိဒါနံ. တေန ခေါ ပန သမယေန သရဏာနိ သက္ကော ကာလင်္ကတော ဟောတိ. သော ဘဂဝတာ ဗျာကတော – ‘‘သောတာပန္နော အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’တိ. တတြ သုဒံ သမ္ဗဟုလာ သက္ကာ သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခီယန္တိ ဝိပါစေန္တိ – ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတ၊ ဘော၊ အဗ္ဘုတံ ဝတ၊ ဘော! ဧတ္ထ ဒါနိ ကော န သောတာပန္နော ဘဝိဿတိ! ယတြ ဟိ နာမ သရဏာနိ သက္ကော ကာလင်္ကတော. သော ဘဂဝတာ ဗျာကတော – ‘သောတာပန္နော အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’တိ. သရဏာနိ သက္ကော သိက္ခာယ အပရိပူရကာရီ အဟောသီ’’တိ. အထ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ သရဏာနိ သက္ကော ကာလင်္ကတော. သော ဘဂဝတာ ဗျာကတော – ‘သောတာပန္နော အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’တိ. တတြ သုဒံ၊ ဘန္တေ၊ သမ္ဗဟုလာ သက္ကာ သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခီယန္တိ ဝိပါစေန္တိ – ‘အစ္ဆရိယံ ဝတ၊ ဘော၊ အဗ္ဘုတံ ဝတ၊ ဘော! ဧတ္ထ ဒါနိ ကော န သောတာပန္နော ဘဝိဿတိ! ယတြ ဟိ နာမ သရဏာနိ သက္ကော ကာလင်္ကတော. သော ဘဂဝတာ ဗျာကတော – သောတာပန္နော အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏောတိ. သရဏာနိ သက္ကော သိက္ခာယ အပရိပူရကာရီ အဟောသီ’’’တိ.

‘‘ယော သော၊ မဟာနာမ၊ ဒီဃရတ္တံ ဥပါသကော ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတော ဓမ္မံ သရဏံ ဂတော သံဃံ သရဏံ ဂတော၊ သော ကထံ ဝိနိပါတံ ဂစ္ဆေယျ! ယဉှိ တံ၊ မဟာနာမ၊ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘ဒီဃရတ္တံ ဥပါသကော ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတော ဓမ္မံ သရဏံ ဂတော သံဃံ သရဏံ ဂတော’၊ သရဏာနိံ သက္ကံ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ. သရဏာနိ၊ မဟာနာမ၊ သက္ကော ဒီဃရတ္တံ ဥပါသကော ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတော ဓမ္မံ သရဏံ ဂတော သံဃံ သရဏံ ဂတော၊ သော ကထံ ဝိနိပါတံ ဂစ္ဆေယျ!

‘‘ဣဓ၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဗုဒ္ဓေ ဧကန္တဂတော ဟောတိ အဘိပ္ပသန္နော – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ ဟာသပညော ဇဝနပညော ဝိမုတ္တိယာ စ သမန္နာဂတော. သော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယမ္ပိ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ပုဂ္ဂလော ပရိမုတ္တော နိရယာ ပရိမုတ္တော တိရစ္ဆာနယောနိယာ ပရိမုတ္တော ပေတ္တိဝိသယာ ပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ.

‘‘ဣဓ ပန၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဗုဒ္ဓေ ဧကန္တဂတော ဟောတိ အဘိပ္ပသန္နော – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ ဟာသပညော ဇဝနပညော န စ ဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတော. သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ၊ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ၊ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ၊ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ ဟောတိ၊ ဥဒ္ဓံသောတော ဟောတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ. အယမ္ပိ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ပုဂ္ဂလော ပရိမုတ္တော နိရယာ ပရိမုတ္တော တိရစ္ဆာနယောနိယာ ပရိမုတ္တော ပေတ္တိဝိသယာ ပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ.

‘‘ဣဓ ပန၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဗုဒ္ဓေ ဧကန္တဂတော ဟောတိ အဘိပ္ပသန္နော – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ န ဟာသပညော န ဇဝနပညော န စ ဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတော. သော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ရာဂဒေါသမောဟာနံ တနုတ္တာ သကဒါဂါမီ ဟောတိ၊ သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ. အယမ္ပိ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ပုဂ္ဂလော ပရိမုတ္တော နိရယာ ပရိမုတ္တော တိရစ္ဆာနယောနိယာ ပရိမုတ္တော ပေတ္တိဝိသယာ ပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ.

‘‘ဣဓ ပန၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဗုဒ္ဓေ ဧကန္တဂတော ဟောတိ အဘိပ္ပသန္နော – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ န ဟာသပညော န ဇဝနပညော န စ ဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတော. သော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော. အယမ္ပိ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ပုဂ္ဂလော ပရိမုတ္တော နိရယာ ပရိမုတ္တော တိရစ္ဆာနယောနိယာ ပရိမုတ္တော ပေတ္တိဝိသယာ ပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ.

‘‘ဣဓ ပန၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော န ဟေဝ ခေါ ဗုဒ္ဓေ ဧကန္တဂတော ဟောတိ အဘိပ္ပသန္နော။ပေ။ န ဓမ္မေ။ပေ။ န သံဃေ။ပေ။ န ဟာသပညော န ဇဝနပညော န စ ဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတော၊ အပိ စဿ ဣမေ ဓမ္မာ ဟောန္တိ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ။ပေ။ ပညိန္ဒြိယံ. တထာဂတပ္ပဝေဒိတာ စဿ ဓမ္မာ ပညာယ မတ္တသော နိဇ္ဈာနံ ခမန္တိ. အယမ္ပိ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ပုဂ္ဂလော အဂန္တာ နိရယံ အဂန္တာ တိရစ္ဆာနယောနိံ အဂန္တာ ပေတ္တိဝိသယံ အဂန္တာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ.

‘‘ဣဓ ပန၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော န ဟေဝ ခေါ ဗုဒ္ဓေ ဧကန္တဂတော ဟောတိ အဘိပ္ပသန္နော။ န ဓမ္မေ။ပေ။ န သံဃေ။ပေ။ န ဟာသပညော န ဇဝနပညော န စ ဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတော၊ အပိ စဿ ဣမေ ဓမ္မာ ဟောန္တိ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ။ပေ။ ပညိန္ဒြိယံ. တထာဂတေ စဿ သဒ္ဓါမတ္တံ ဟောတိ ပေမမတ္တံ. အယမ္ပိ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ပုဂ္ဂလော အဂန္တာ နိရယံ အဂန္တာ တိရစ္ဆာနယောနိံ အဂန္တာ ပေတ္တိဝိသယံ အဂန္တာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ.

‘‘သေယျထာပိ၊ မဟာနာမ၊ ဒုက္ခေတ္တံ ဒုဗ္ဘူမံ အဝိဟတခါဏုကံ၊ ဗီဇာနိ စဿု ခဏ္ဍာနိ ပူတီနိ ဝါတာတပဟတာနိ အသာရာဒါနိ အသုခသယိတာနိ [အသုခါပဿယိတာနိ (က.)]၊ ဒေဝေါ စ န သမ္မာ [ဒေဝေါ ပန သမ္မာ (သျာ. ကံ.)၊ ဒေဝေါ န သမ္မာ (က.) ဒီ. နိ. ၂.၄၃၈] ဓာရံ အနုပ္ပဝေစ္ဆေယျ. အပိ နု တာနိ ဗီဇာနိ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇေယျု’’န္တိ? ‘‘နော ဟေတံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ဣဓ ဓမ္မော ဒုရက္ခာတော [ဒွါက္ခာတော (ပီ. က.)] ဟောတိ ဒုပ္ပဝေဒိတော အနိယျာနိကော အနုပသမသံဝတ္တနိကော အသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတော – ဣဒမဟံ ဒုက္ခေတ္တသ္မိံ ဝဒါမိ. တသ္မိဉ္စ ဓမ္မေ သာဝကော ဝိဟရတိ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော သာမီစိပ္ပဋိပန္နော အနုဓမ္မစာရီ – ဣဒမဟံ ဒုဗ္ဗီဇသ္မိံ ဝဒါမိ’’.

‘‘သေယျထာပိ၊ မဟာနာမ၊ သုခေတ္တံ သုဘူမံ သုဝိဟတခါဏုကံ၊ ဗီဇာနိ စဿု အခဏ္ဍာနိ အပူတီနိ အဝါတာတပဟတာနိ သာရာဒါနိ သုခသယိတာနိ၊ ဒေဝေါ စ [ဒေဝေါ စဿ (သျာ. ကံ. က.)] သမ္မာ ဓာရံ အနုပ္ပဝေစ္ဆေယျ. အပိ နု တာနိ ဗီဇာနိ ဝုဒ္ဓိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇေယျု’’န္တိ? ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ဣဓ ဓမ္မော သွာက္ခာတော ဟောတိ သုပ္ပဝေဒိတော နိယျာနိကော ဥပသမသံဝတ္တနိကော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဝေဒိတော – ဣဒမဟံ သုခေတ္တသ္မိံ ဝဒါမိ. တသ္မိဉ္စ ဓမ္မေ သာဝကော ဝိဟရတိ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နော သာမီစိပ္ပဋိပန္နော အနုဓမ္မစာရီ – ဣဒမဟံ သုဗီဇသ္မိံ ဝဒါမိ. ကိမင်္ဂံ ပန သရဏာနိံ သက္ကံ! သရဏာနိ၊ မဟာနာမ၊ သက္ကော မရဏကာလေ သိက္ခာယ ပရိပူရကာရီ အဟောသီ’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. ပဌမအနာထပိဏ္ဍိကသုတ္တံ

၁၀၂၂. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. တေန ခေါ ပန သမယေန အနာထပိဏ္ဍိကော ဂဟပတိ အာဗာဓိကော ဟောတိ ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော. အထ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကော ဂဟပတိ အညတရံ ပုရိသံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ မမ ဝစနေန အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒ – ‘အနာထပိဏ္ဍိကော၊ ဘန္တေ၊ ဂဟပတိ အာဗာဓိကော ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော. သော အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတီ’တိ. ဧဝဉ္စ ဝဒေဟိ – ‘သာဓု ကိရ၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ယေန အနာထပိဏ္ဍိကဿ ဂဟပတိဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမတု အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’’တိ.

‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ သော ပုရိသော အနာထပိဏ္ဍိကဿ ဂဟပတိဿ ပဋိဿုတွာ ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ပုရိသော အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘အနာထပိဏ္ဍိကော၊ ဘန္တေ၊ ဂဟပတိ အာဗာဓိကော ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော. သော အာယသ္မတော သာရိပုတ္တဿ ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတိ. ဧဝဉ္စ ဝဒတိ – ‘သာဓု ကိရ၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ယေန အနာထပိဏ္ဍိကဿ ဂဟပတိဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမတု အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’’တိ. အဓိဝါသေသိ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော တုဏှီဘာဝေန.

အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန ပစ္ဆာသမဏေန ယေန အနာထပိဏ္ဍိကဿ ဂဟပတိဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အနာထပိဏ္ဍိကံ ဂဟပတိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကစ္စိ တေ၊ ဂဟပတိ၊ ခမနီယံ ကစ္စိ ယာပနီယံ? ကစ္စိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ပဋိက္ကမန္တိ၊ နော အဘိက္ကမန္တိ၊ ပဋိက္ကမောသာနံ ပညာယတိ၊ နော အဘိက္ကမော’’တိ? ‘‘န မေ၊ ဘန္တေ၊ ခမနီယံ၊ န ယာပနီယံ. ဗာဠှာ မေ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ အဘိက္ကမန္တိ၊ နော ပဋိက္ကမန္တိ၊ အဘိက္ကမောသာနံ ပညာယတိ၊ နော ပဋိက္ကမော’’တိ.

‘‘ယထာရူပေန ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဗုဒ္ဓေ အပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ တထာရူပေါ တေ ဗုဒ္ဓေ အပ္ပသာဒေါ နတ္ထိ. အတ္ထိ စ ခေါ တေ၊ ဂဟပတိ၊ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. တဉ္စ ပန တေ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒံ အတ္တနိ သမနုပဿတော ဌာနသော ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျ.

‘‘ယထာရူပေန ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဓမ္မေ အပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ၊ တထာရူပေါ တေ ဓမ္မေ အပ္ပသာဒေါ နတ္ထိ. အတ္ထိ စ ခေါ တေ၊ ဂဟပတိ၊ ဓမ္မေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ – သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော။ပေ။ ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီတိ. တဉ္စ ပန တေ ဓမ္မေ အဝေစ္စပ္ပသာဒံ အတ္တနိ သမနုပဿတော ဌာနသော ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျ.

‘‘ယထာရူပေန ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ သံဃေ အပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ၊ တထာရူပေါ တေ သံဃေ အပ္ပသာဒေါ နတ္ထိ. အတ္ထိ စ ခေါ တေ၊ ဂဟပတိ၊ သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ – သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော။ပေ။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာတိ. တဉ္စ ပန တေ သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒံ အတ္တနိ သမနုပဿတော ဌာနသော ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျ.

‘‘ယထာရူပေန ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဒုဿီလျေန သမန္နာဂတော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ၊ တထာရူပံ တေ ဒုဿီလျံ နတ္ထိ. အတ္ထိ စ ခေါ တေ၊ ဂဟပတိ၊ အရိယကန္တာနိ သီလာနိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနိ. တာနိ စ ပန တေ အရိယကန္တာနိ သီလာနိ အတ္တနိ သမနုပဿတော ဌာနသော ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျ.

‘‘ယထာရူပါယ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ၊ တထာရူပါ တေ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နတ္ထိ. အတ္ထိ စ ခေါ တေ၊ ဂဟပတိ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ. တဉ္စ ပန တေ သမ္မာဒိဋ္ဌိံ အတ္တနိ သမနုပဿတော ဌာနသော ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျ.

‘‘ယထာရူပေန ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေန သမန္နာဂတော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ၊ တထာရူပေါ တေ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ နတ္ထိ. အတ္ထိ စ ခေါ တေ၊ ဂဟပတိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ. တဉ္စ ပန တေ သမ္မာသင်္ကပ္ပံ အတ္တနိ သမနုပဿတော ဌာနသော ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျ.

‘‘ယထာရူပါယ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ မိစ္ဆာဝါစာယ သမန္နာဂတော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ၊ တထာရူပါ တေ မိစ္ဆာဝါစာ နတ္ထိ. အတ္ထိ စ ခေါ တေ၊ ဂဟပတိ၊ သမ္မာဝါစာ. တဉ္စ ပန တေ သမ္မာဝါစံ အတ္တနိ သမနုပဿတော ဌာနသော ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျ.

‘‘ယထာရူပေန ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ မိစ္ဆာကမ္မန္တေန သမန္နာဂတော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ၊ တထာရူပေါ တေ မိစ္ဆာကမ္မန္တော နတ္ထိ. အတ္ထိ စ ခေါ တေ၊ ဂဟပတိ၊ သမ္မာကမ္မန္တော. တဉ္စ ပန တေ သမ္မာကမ္မန္တံ အတ္တနိ သမနုပဿတော ဌာနသော ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျ.

‘‘ယထာရူပေန ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ မိစ္ဆာအာဇီဝေန သမန္နာဂတော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ၊ တထာရူပေါ တေ မိစ္ဆာအာဇီဝေါ နတ္ထိ. အတ္ထိ စ ခေါ တေ၊ ဂဟပတိ၊ သမ္မာအာဇီဝေါ. တဉ္စ ပန တေ သမ္မာအာဇီဝံ အတ္တနိ သမနုပဿတော ဌာနသော ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျ.

‘‘ယထာရူပေန ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ မိစ္ဆာဝါယာမေန သမန္နာဂတော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ၊ တထာရူပေါ တေ မိစ္ဆာဝါယာမော နတ္ထိ. အတ္ထိ စ ခေါ တေ၊ ဂဟပတိ၊ သမ္မာဝါယာမော. တဉ္စ ပန တေ သမ္မာဝါယာမံ အတ္တနိ သမနုပဿတော ဌာနသော ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျ.

‘‘ယထာရူပါယ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ မိစ္ဆာသတိယာ သမန္နာဂတော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ၊ တထာရူပါ တေ မိစ္ဆာသတိ နတ္ထိ. အတ္ထိ စ ခေါ တေ၊ ဂဟပတိ၊ သမ္မာသတိ. တဉ္စ ပန တေ သမ္မာသတိံ အတ္တနိ သမနုပဿတော ဌာနသော ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျ.

‘‘ယထာရူပေန ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ မိစ္ဆာသမာဓိနာ သမန္နာဂတော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ၊ တထာရူပေါ တေ မိစ္ဆာသမာဓိ နတ္ထိ. အတ္ထိ စ ခေါ တေ၊ ဂဟပတိ၊ သမ္မာသမာဓိ. တဉ္စ ပန တေ သမ္မာသမာဓိံ အတ္တနိ သမနုပဿတော ဌာနသော ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျ.

‘‘ယထာရူပေန ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ မိစ္ဆာဉာဏေန သမန္နာဂတော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ၊ တထာရူပံ တေ မိစ္ဆာဉာဏံ နတ္ထိ. အတ္ထိ စ ခေါ တေ၊ ဂဟပတိ၊ သမ္မာဉာဏံ. တဉ္စ ပန တေ သမ္မာဉာဏံ အတ္တနိ သမနုပဿတော ဌာနသော ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျ.

‘‘ယထာရူပါယ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ၊ တထာရူပါ တေ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ နတ္ထိ. အတ္ထိ စ ခေါ တေ၊ ဂဟပတိ၊ သမ္မာဝိမုတ္တိ. တဉ္စ ပန တေ သမ္မာဝိမုတ္တိံ အတ္တနိ သမနုပဿတော ဌာနသော ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘေယျာ’’တိ.

အထ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကဿ ဂဟပတိဿ ဌာနသော ဝေဒနာ ပဋိပ္ပဿမ္ဘိံသု. အထ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကော ဂဟပတိ အာယသ္မန္တဉ္စ သာရိပုတ္တံ အာယသ္မန္တဉ္စ အာနန္ဒံ သကေနေဝ ထာလိပါကေန ပရိဝိသိ. အထ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကော ဂဟပတိ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဘုတ္တာဝိံ ဩနီတပတ္တပါဏိံ အညတရံ နီစာသနံ ဂဟေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကံ ဂဟပတိံ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ဣမာဟိ ဂါထာဟိ အနုမောဒိ –

‘‘ယဿ သဒ္ဓါ တထာဂတေ၊ အစလာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ၊

သီလဉ္စ ယဿ ကလျာဏံ၊ အရိယကန္တံ ပသံသိတံ.

‘‘သံဃေ ပသာဒေါ ယဿတ္ထိ၊ ဥဇုဘူတဉ္စ ဒဿနံ၊

အဒလိဒ္ဒေါတိ [အဒဠိဒ္ဒေါတိ (သီ. သျာ. ကံ.)] တံ အာဟု၊ အမောဃံ တဿ ဇီဝိတံ.

‘‘တသ္မာ သဒ္ဓဉ္စ သီလဉ္စ၊ ပသာဒံ ဓမ္မဒဿနံ၊

အနုယုဉ္ဇေထ မေဓာဝီ၊ သရံ ဗုဒ္ဓါနသာသန’’န္တိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အနာထပိဏ္ဍိကံ ဂဟပတိံ ဣမာဟိ ဂါထာဟိ အနုမောဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဟန္ဒ! ကုတော နု တွံ၊ အာနန္ဒ၊ အာဂစ္ဆသိ ဒိဝါဒိဝဿာ’’တိ? ‘‘အာယသ္မတာ၊ ဘန္တေ၊ သာရိပုတ္တေန အနာထပိဏ္ဍိကော ဂဟပတိ ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ဩဝါဒေန ဩဝဒိတော’’တိ. ‘‘ပဏ္ဍိတော၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တော၊ မဟာပညော၊ အာနန္ဒ၊ သာရိပုတ္တော၊ ယတြ ဟိ နာမ စတ္တာရိ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ ဒသဟာကာရေဟိ ဝိဘဇိဿတီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ဒုတိယအနာထပိဏ္ဍိကသုတ္တံ

၁၀၂၃. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. တေန ခေါ ပန သမယေန အနာထပိဏ္ဍိကော ဂဟပတိ အာဗာဓိကော ဟောတိ ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော. အထ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကော ဂဟပတိ အညတရံ ပုရိသံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ မမ ဝစနေန အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒ – ‘အနာထပိဏ္ဍိကော၊ ဘန္တေ၊ ဂဟပတိ အာဗာဓိကော ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော. သော အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတီ’တိ. ဧဝဉ္စ ဝဒေဟိ – ‘သာဓု ကိရ၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန အနာထပိဏ္ဍိကဿ ဂဟပတိဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမတု အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’’တိ.

‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ ခေါ သော ပုရိသော အနာထပိဏ္ဍိကဿ ဂဟပတိဿ ပဋိဿုတွာ ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ သော ပုရိသော အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အနာထပိဏ္ဍိကော၊ ဘန္တေ၊ ဂဟပတိ အာဗာဓိကော ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော. သော အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတိ. ဧဝဉ္စ ဝဒတိ – ‘သာဓု ကိရ၊ ဘန္တေ၊ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန အနာထပိဏ္ဍိကဿ ဂဟပတိဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမတု အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’’တိ. အဓိဝါသေသိ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော တုဏှီဘာဝေန.

အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန အနာထပိဏ္ဍိကဿ ဂဟပတိဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အနာထပိဏ္ဍိကံ ဂဟပတိံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကစ္စိ တေ၊ ဂဟပတိ၊ ခမနီယံ၊ ကစ္စိ ယာပနီယံ? ကစ္စိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ပဋိက္ကမန္တိ၊ နော အဘိက္ကမန္တိ၊ ပဋိက္ကမောသာနံ ပညာယတိ၊ နော အဘိက္ကမော’’တိ? ‘‘န မေ၊ ဘန္တေ၊ ခမနီယံ န ယာပနီယံ. ဗာဠှာ မေ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ အဘိက္ကမန္တိ၊ နော ပဋိက္ကမန္တိ၊ အဘိက္ကမောသာနံ ပညာယတိ၊ နော ပဋိက္ကမော’’တိ.

‘‘စတူဟိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ ဟောတိ ဥတ္တာသော၊ ဟောတိ ဆမ္ဘိတတ္တံ၊ ဟောတိ သမ္ပရာယိကံ မရဏဘယံ. ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ၊ ဂဟပတိ၊ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဗုဒ္ဓေ အပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ. တဉ္စ ပနဿ ဗုဒ္ဓေ အပ္ပသာဒံ အတ္တနိ သမနုပဿတော ဟောတိ ဥတ္တာသော၊ ဟောတိ ဆမ္ဘိတတ္တံ၊ ဟောတိ သမ္ပရာယိကံ မရဏဘယံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဂဟပတိ၊ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဓမ္မေ အပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ. တဉ္စ ပနဿ ဓမ္မေ အပ္ပသာဒံ အတ္တနိ သမနုပဿတော ဟောတိ ဥတ္တာသော၊ ဟောတိ ဆမ္ဘိတတ္တံ၊ ဟောတိ သမ္ပရာယိကံ မရဏဘယံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဂဟပတိ၊ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော သံဃေ အပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ. တဉ္စ ပနဿ သံဃေ အပ္ပသာဒံ အတ္တနိ သမနုပဿတော ဟောတိ ဥတ္တာသော၊ ဟောတိ ဆမ္ဘိတတ္တံ၊ ဟောတိ သမ္ပရာယိကံ မရဏဘယံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဂဟပတိ၊ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ဒုဿီလျေန သမန္နာဂတော ဟောတိ. တဉ္စ ပနဿ ဒုဿီလျံ အတ္တနိ သမနုပဿတော ဟောတိ ဥတ္တာသော၊ ဟောတိ ဆမ္ဘိတတ္တံ၊ ဟောတိ သမ္ပရာယိကံ မရဏဘယံ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ ဟောတိ ဥတ္တာသော၊ ဟောတိ ဆမ္ဘိတတ္တံ၊ ဟောတိ သမ္ပရာယိကံ မရဏဘယံ.

‘‘စတူဟိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ သုတဝတော အရိယသာဝကဿ န ဟောတိ ဥတ္တာသော၊ န ဟောတိ ဆမ္ဘိတတ္တံ၊ န ဟောတိ သမ္ပရာယိကံ မရဏဘယံ. ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ၊ ဂဟပတိ၊ သုတဝါ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. တဉ္စ ပနဿ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒံ အတ္တနိ သမနုပဿတော န ဟောတိ ဥတ္တာသော၊ န ဟောတိ ဆမ္ဘိတတ္တံ၊ န ဟောတိ သမ္ပရာယိကံ မရဏဘယံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဂဟပတိ၊ သုတဝါ အရိယသာဝကော ဓမ္မေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော။ပေ။ ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီတိ. တဉ္စ ပနဿ ဓမ္မေ အဝေစ္စပ္ပသာဒံ အတ္တနိ သမနုပဿတော န ဟောတိ ဥတ္တာသော၊ န ဟောတိ ဆမ္ဘိတတ္တံ၊ န ဟောတိ သမ္ပရာယိကံ မရဏဘယံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဂဟပတိ၊ သုတဝါ အရိယသာဝကော သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော။ပေ။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာတိ. တဉ္စ ပနဿ သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒံ အတ္တနိ သမနုပဿတော န ဟောတိ ဥတ္တာသော၊ န ဟောတိ ဆမ္ဘိတတ္တံ၊ န ဟောတိ သမ္ပရာယိကံ မရဏဘယံ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဂဟပတိ၊ သုတဝါ အရိယသာဝကော အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. တာနိ စ ပနဿ အရိယကန္တာနိ သီလာနိ အတ္တနိ သမနုပဿတော န ဟောတိ ဥတ္တာသော၊ န ဟောတိ ဆမ္ဘိတတ္တံ၊ န ဟောတိ သမ္ပရာယိကံ မရဏဘယံ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ သုတဝတော အရိယသာဝကဿ န ဟောတိ ဥတ္တာသော၊ န ဟောတိ ဆမ္ဘိတတ္တံ၊ န ဟောတိ သမ္ပရာယိကံ မရဏဘယ’’န္တိ.

‘‘နာဟံ၊ ဘန္တေ အာနန္ဒ၊ ဘာယာမိ. ကျာဟံ ဘာယိဿာမိ! အဟဉှိ၊ ဘန္တေ၊ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောမိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောမိ – သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော။ပေ။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာတိ. ယာနိ စိမာနိ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ ဂိဟိသာမီစိကာနိ သိက္ခာပဒါနိ ဒေသိတာနိ၊ နာဟံ တေသံ ကိဉ္စိ အတ္တနိ ခဏ္ဍံ သမနုပဿာမီ’’တိ. ‘‘လာဘာ တေ၊ ဂဟပတိ၊ သုလဒ္ဓံ တေ၊ ဂဟပတိ! သောတာပတ္တိဖလံ တယာ၊ ဂဟပတိ၊ ဗျာကတ’’န္တိ. သတ္တမံ.

၈. ပဌမဘယဝေရူပသန္တသုတ္တံ

၁၀၂၄. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အနာထပိဏ္ဍိကံ ဂဟပတိံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ယတော ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ အရိယသာဝကဿ ပဉ္စ ဘယာနိ ဝေရာနိ ဝူပသန္တာနိ စ ဟောန္တိ၊ စတူဟိ စ သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ၊ အရိယော စဿ ဉာယော ပညာယ သုဒိဋ္ဌော ဟောတိ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓေါ၊ သော အာကင်္ခမာနော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဗျာကရေယျ – ‘ခီဏနိရယောမှိ ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိ [ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိယော (သဗ္ဗတ္ထ)] ခီဏပေတ္တိဝိသယော ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတော၊ သောတာပန္နောဟမသ္မိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’’.

‘‘ကတမာနိ ပဉ္စ ဘယာနိ ဝေရာနိ ဝူပသန္တာနိ ဟောန္တိ? ယံ၊ ဂဟပတိ၊ ပါဏာတိပါတီ ပါဏာတိပါတပ္ပစ္စယာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမ္ပိ ဘယံ ဝေရံ ပသဝတိ၊ သမ္ပရာယိကမ္ပိ ဘယံ ဝေရံ ပသဝတိ၊ စေတသိကမ္ပိ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒိယတိ. ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတဿ ဧဝံ တံ ဘယံ ဝေရံ ဝူပသန္တံ ဟောတိ. ယံ၊ ဂဟပတိ၊ အဒိန္နာဒါယီ။ပေ။ ယံ၊ ဂဟပတိ၊ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရီ။ပေ။ ယံ၊ ဂဟပတိ၊ မုသာဝါဒီ။ပေ။ ယံ၊ ဂဟပတိ၊ သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာယီ သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနပ္ပစ္စယာ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမ္ပိ ဘယံ ဝေရံ ပသဝတိ၊ သမ္ပရာယိကမ္ပိ ဘယံ ဝေရံ ပသဝတိ၊ စေတသိကမ္ပိ ဒုက္ခံ ဒေါမနဿံ ပဋိသံဝေဒိယတိ. သုရာမေရယမဇ္ဇပ္ပမာဒဋ္ဌာနာ ပဋိဝိရတဿ ဧဝံ တံ ဘယံ ဝေရံ ဝူပသန္တံ ဟောတိ. ဣမာနိ ပဉ္စ ဘယာနိ ဝေရာနိ ဝူပသန္တာနိ ဟောန္တိ.

‘‘ကတမေဟိ စတူဟိ သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ? ဣဓ၊ ဂဟပတိ၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. ဣမေဟိ စတူဟိ သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ.

‘‘ကတမော စဿ အရိယော ဉာယော ပညာယ သုဒိဋ္ဌော ဟောတိ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓေါ? ဣဓ၊ ဂဟပတိ၊ အရိယသာဝကော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒညေဝ သာဓုကံ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ – ဣတိ ဣမသ္မိံ သတိ ဣဒံ ဟောတိ၊ ဣမဿုပ္ပါဒါ ဣဒံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဣတိ ဣမသ္မိံ အသတိ ဣဒံ န ဟောတိ၊ ဣမဿ နိရောဓာ ဣဒံ နိရုဇ္ဈတိ၊ ယဒိဒံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ၊ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ။ပေ။ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ သမုဒယော ဟောတိ. အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော။ပေ။ ဖဿနိရောဓာ ဝေဒနာနိရောဓော၊ ဝေဒနာနိရောဓာ တဏှာနိရောဓော။ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတိ. အယမဿ အရိယော ဉာယော ပညာယ သုဒိဋ္ဌော ဟောတိ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓေါ.

‘‘ယတော ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ အရိယသာဝကဿ ဣမာနိ ပဉ္စ ဘယာနိ ဝေရာနိ ဝူပသန္တာနိ ဟောန္တိ၊ ဣမေဟိ စတူဟိ သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ၊ အယဉ္စဿ အရိယော ဉာယော ပညာယ သုဒိဋ္ဌော ဟောတိ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓေါ. သော အာကင်္ခမာနော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဗျာကရေယျ – ‘ခီဏနိရယောမှိ ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိ ခီဏပေတ္တိဝိသယော ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတော၊ သောတာပန္နောဟမသ္မိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ဒုတိယဘယဝေရူပသန္တသုတ္တံ

၁၀၂၅. သာဝတ္ထိနိဒါနံ။ပေ။ ‘‘ယတော ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကဿ ဣမာနိ ပဉ္စ ဘယာနိ ဝေရာနိ ဝူပသန္တာနိ ဟောန္တိ၊ ဣမေဟိ စတူဟိ သောတာပတ္တိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ၊ အယဉ္စဿ အရိယော ဉာယော ပညာယ သုဒိဋ္ဌော ဟောတိ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓေါ၊ သော အာကင်္ခမာနော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဗျာကရေယျ – ‘ခီဏနိရယောမှိ ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိ ခီဏပေတ္တိဝိသယော ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတော၊ သောတာပန္နောဟမသ္မိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’’တိ. နဝမံ.

၁၀. နန္ဒကလိစ္ဆဝိသုတ္တံ

၁၀၂၆. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဝေသာလိယံ ဝိဟရတိ မဟာဝနေ ကူဋာဂါရသာလာယံ. အထ ခေါ နန္ဒကော လိစ္ဆဝိမဟာမတ္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ နန္ဒကံ လိစ္ဆဝိမဟာမတ္တံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘စတူဟိ ခေါ၊ နန္ဒက၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော. ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ၊ နန္ဒက၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. ဣမေဟိ ခေါ၊ နန္ဒက၊ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော.

‘‘ဣမေဟိ စ ပန၊ နန္ဒက၊ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော အာယုနာ သံယုတ္တော ဟောတိ ဒိဗ္ဗေနပိ မာနုသေနပိ၊ ဝဏ္ဏေန သံယုတ္တော ဟောတိ ဒိဗ္ဗေနပိ မာနုသေနပိ၊ သုခေန သံယုတ္တော ဟောတိ ဒိဗ္ဗေနပိ မာနုသေနပိ၊ ယသေန သံယုတ္တော ဟောတိ ဒိဗ္ဗေနပိ မာနုသေနပိ၊ အာဓိပတေယျေန သံယုတ္တော ဟောတိ ဒိဗ္ဗေနပိ မာနုသေနပိ. တံ ခေါ ပနာဟံ၊ နန္ဒက၊ နာညဿ သမဏဿ ဝါ ဗြာဟ္မဏဿ ဝါ သုတွာ ဝဒါမိ. အပိ စ ယဒေဝ မယာ သာမံ ဉာတံ သာမံ ဒိဋ္ဌံ သာမံ ဝိဒိတံ၊ တဒေဝါဟံ ဝဒါမီ’’တိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ အညတရော ပုရိသော နန္ဒကံ လိစ္ဆဝိမဟာမတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘နဟာနကာလော၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘အလံ ဒါနိ၊ ဘဏေ၊ ဧတေန ဗာဟိရေန နဟာနေန. အလမိဒံ အဇ္ဈတ္တံ နဟာနံ ဘဝိဿတိ၊ ယဒိဒံ – ဘဂဝတိ ပသာဒေါ’’တိ. ဒသမံ.

သရဏာနိဝဂ္ဂေါ တတိယော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

မဟာနာမေန ဒွေ ဝုတ္တာ၊ ဂေါဓာ စ သရဏာ ဒုဝေ၊

ဒုဝေ အနာထပိဏ္ဍိကာ၊ ဒုဝေ ဝေရဘယေန စ၊

လိစ္ဆဝီ ဒသမော ဝုတ္တော၊ ဝဂ္ဂေါ တေန ပဝုစ္စတီတိ.