၁၁. သောတာပတ္တိသံယုတ္တံ

၁. ဝေဠုဒွါရဝဂ္ဂေါ

၁. စက္ကဝတ္တိရာဇသုတ္တံ

၉၉၇. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. တတြ ခေါ ဘဂဝါ။ပေ။ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကိဉ္စာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ [စက္ကဝတ္တိ (သျာ. ကံ. ပီ. က.)] စတုန္နံ ဒီပါနံ ဣဿရိယာဓိပစ္စံ ရဇ္ဇံ ကာရေတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ ဒေဝါနံ တာဝတိံသာနံ သဟဗျတံ၊ သော တတ္ထ နန္ဒနေ ဝနေ အစ္ဆရာသံဃပရိဝုတော ဒိဗ္ဗေဟိ စ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတော သမင်္ဂီဘူတော ပရိစာရေတိ၊ သော စတူဟိ ဓမ္မေဟိ အသမန္နာဂတော၊ အထ ခေါ သော အပရိမုတ္တောဝ [အပရိမုတ္တော စ (သျာ. ကံ. က.)] နိရယာ အပရိမုတ္တော တိရစ္ဆာနယောနိယာ အပရိမုတ္တော ပေတ္တိဝိသယာ အပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ. ကိဉ္စာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ပိဏ္ဍိယာလောပေန ယာပေတိ၊ နန္တကာနိ စ ဓာရေတိ၊ သော စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော၊ အထ ခေါ သော ပရိမုတ္တော [ပရိမုတ္တော စ (သျာ. ကံ. က.)] နိရယာ ပရိမုတ္တော တိရစ္ဆာနယောနိယာ ပရိမုတ္တော ပေတ္တိဝိသယာ ပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ’’.

‘‘ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. ဓမ္မေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ‘သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော သန္ဒိဋ္ဌိကော အကာလိကော ဧဟိပဿိကော ဩပနေယျိကော ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗော ဝိညူဟီ’တိ. သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ‘သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ ဥဇုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ ဉာယပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ သာမီစိပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ ယဒိဒံ – စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ၊ ဧသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော အာဟုနေယျော ပါဟုနေယျော ဒက္ခိဏေယျော အဉ္ဇလိကရဏီယော အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာ’တိ. အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ အစ္ဆိဒ္ဒေဟိ အသဗလေဟိ အကမ္မာသေဟိ ဘုဇိဿေဟိ ဝိညုပ္ပသတ္ထေဟိ အပရာမဋ္ဌေဟိ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. ဣမေဟိ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ. ယော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုန္နံ ဒီပါနံ ပဋိလာဘော၊ ယော စတုန္နံ ဓမ္မာနံ ပဋိလာဘော စတုန္နံ ဒီပါနံ ပဋိလာဘော စတုန္နံ ဓမ္မာနံ ပဋိလာဘဿ ကလံ နာဂ္ဃတိ သောဠသိ’’န္တိ. ပဌမံ.

၂. ဗြဟ္မစရိယောဂဓသုတ္တံ

၉၉၈. ‘‘စတူဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော.

‘‘ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’တိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါ. ဣဒံ ဝတွာန [ဝတွာ (သီ. ပီ.) ဧဝမီဒိသေသု ဌာနေသု] သုဂတော အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာ –

‘‘ယေသံ သဒ္ဓါ စ သီလဉ္စ၊ ပသာဒေါ ဓမ္မဒဿနံ၊

တေ ဝေ ကာလေန ပစ္စေန္တိ၊ ဗြဟ္မစရိယောဂဓံ သုခ’’န္တိ. ဒုတိယံ၊

၃. ဒီဃာဝုဥပါသကသုတ္တံ

၉၉၉. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ရာဇဂဟေ ဝိဟရတိ ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဒီဃာဝု ဥပါသကော အာဗာဓိကော ဟောတိ ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော. အထ ခေါ ဒီဃာဝု ဥပါသကော ပိတရံ ဇောတိကံ ဂဟပတိံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဧဟိ တွံ၊ ဂဟပတိ၊ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ မမ ဝစနေန ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒ – ‘ဒီဃာဝု၊ ဘန္တေ၊ ဥပါသကော အာဗာဓိကော ဟောတိ ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော. သော ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတီ’တိ. ဧဝဉ္စ ဝဒေဟိ – ‘သာဓု ကိရ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ယေန ဒီဃာဝုဿ ဥပါသကဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမတု အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ တာတာ’’တိ ခေါ ဇောတိကော ဂဟပတိ ဒီဃာဝုဿ ဥပါသကဿ ပဋိဿုတွာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ ဇောတိကော ဂဟပတိ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဒီဃာဝု၊ ဘန္တေ၊ ဥပါသကော အာဗာဓိကော ဟောတိ ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော. သော ဘဂဝတော ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒတိ. ဧဝဉ္စ ဝဒေတိ – ‘သာဓု ကိရ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ယေန ဒီဃာဝုဿ ဥပါသကဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမတု အနုကမ္ပံ ဥပါဒါယာ’’’တိ. အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေန.

အထ ခေါ ဘဂဝါ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ ယေန ဒီဃာဝုဿ ဥပါသကဿ နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. နိသဇ္ဇ ခေါ ဘဂဝါ ဒီဃာဝုံ ဥပါသကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကစ္စိ တေ၊ ဒီဃာဝု၊ ခမနီယံ၊ ကစ္စိ ယာပနီယံ? ကစ္စိ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ပဋိက္ကမန္တိ၊ နော အဘိက္ကမန္တိ၊ ပဋိက္ကမောသာနံ ပညာယတိ၊ နော အဘိက္ကမော’’တိ? ‘‘န မေ၊ ဘန္တေ၊ ခမနီယံ၊ န ယာပနီယံ. ဗာဠှာ မေ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ အဘိက္ကမန္တိ၊ နော ပဋိက္ကမန္တိ၊ အဘိက္ကမောသာနံ ပညာယတိ၊ နော ပဋိက္ကမော’’တိ. ‘‘တသ္မာတိဟ တေ၊ ဒီဃာဝု၊ ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ – ‘ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဘဝိဿာမိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဘဝိဿာမိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ’. ဧဝဉှိ တေ၊ ဒီဃာဝု၊ သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ.

‘‘ယာနိမာနိ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ စတ္တာရိ သောတာပတ္တိယင်္ဂါနိ ဒေသိတာနိ၊ သံဝိဇ္ဇန္တေ တေ ဓမ္မာ မယိ၊ အဟဉ္စ တေသု ဓမ္မေသု သန္ဒိဿာမိ. အဟဉှိ၊ ဘန္တေ၊ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟီ’’တိ. ‘‘တသ္မာတိဟ တွံ၊ ဒီဃာဝု၊ ဣမေသု စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသု ပတိဋ္ဌာယ ဆ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယေ ဓမ္မေ ဥတ္တရိ ဘာဝေယျာသိ. ဣဓ တွံ၊ ဒီဃာဝု၊ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရာဟိ၊ အနိစ္စေ ဒုက္ခသညီ၊ ဒုက္ခေ အနတ္တသညီ ပဟာနသညီ ဝိရာဂသညီ နိရောဓသညီတိ. ဧဝဉှိ တေ၊ ဒီဃာဝု၊ သိက္ခိတဗ္ဗ’’န္တိ.

‘‘ယေမေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝတာ ဆ ဝိဇ္ဇာဘာဂိယာ ဓမ္မာ ဒေသိတာ၊ သံဝိဇ္ဇန္တေ တေ ဓမ္မာ မယိ၊ အဟဉ္စ တေသု ဓမ္မေသု သန္ဒိဿာမိ. အဟဉှိ၊ ဘန္တေ၊ သဗ္ဗသင်္ခါရေသု အနိစ္စာနုပဿီ ဝိဟရာမိ၊ အနိစ္စေ ဒုက္ခသညီ၊ ဒုက္ခေ အနတ္တသညီ ပဟာနသညီ ဝိရာဂသညီ နိရောဓသညီ. အပိ စ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝံ ဟောတိ – ‘မာ ဟေဝါယံ ဇောတိကော ဂဟပတိ မမစ္စယေန ဝိဃာတံ အာပဇ္ဇီ’’’တိ [အာပဇ္ဇတိ (က.)]. ‘‘မာ တွံ၊ တာတ ဒီဃာဝု၊ ဧဝံ မနသာကာသိ. ဣင်္ဃ တွံ၊ တာတ ဒီဃာဝု၊ ယဒေဝ တေ ဘဂဝါ အာဟ၊ တဒေဝ တွံ သာဓုကံ မနသိ ကရောဟီ’’တိ.

အထ ခေါ ဘဂဝါ ဒီဃာဝုံ ဥပါသကံ ဣမိနာ ဩဝါဒေန ဩဝဒိတွာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ပက္ကာမိ. အထ ခေါ ဒီဃာဝု ဥပါသကော အစိရပက္ကန္တဿ ဘဂဝတော ကာလမကာသိ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘ယော သော၊ ဘန္တေ၊ ဒီဃာဝု နာမ ဥပါသကော ဘဂဝတာ သံခိတ္တေန ဩဝါဒေန ဩဝဒိတော သော ကာလင်္ကတော. တဿ ကာ ဂတိ၊ ကော အဘိသမ္ပရာယော’’တိ? ‘‘ပဏ္ဍိတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒီဃာဝု ဥပါသကော၊ ပစ္စပါဒိ [အဟောသိ သစ္စဝါဒီ (သျာ. ကံ. ပီ. က.)] ဓမ္မဿာနုဓမ္မံ၊ န စ မံ ဓမ္မာဓိကရဏံ [န စ ဓမ္မာဓိကရဏံ (သျာ. ကံ. ပီ. က.)] ဝိဟေသေသိ [ဝိဟေဌေသိ (ဣတိပိ အညတ္ထ)]. ဒီဃာဝု၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥပါသကော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဩပပါတိကော တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဝတ္တိဓမ္မော တသ္မာ လောကာ’’တိ. တတိယံ.

၄. ပဌမသာရိပုတ္တသုတ္တံ

၁၀၀၀. ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ စ သာရိပုတ္တော အာယသ္မာ စ အာနန္ဒော သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော။ပေ။ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကတိနံ နု ခေါ၊ အာဝုသော သာရိပုတ္တ၊ ဓမ္မာနံ သမန္နာဂမနဟေတု ဧဝမယံ ပဇာ ဘဂဝတာ ဗျာကတာ သောတာပန္နာ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’’တိ? ‘‘စတုန္နံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဓမ္မာနံ သမန္နာဂမနဟေတု ဧဝမယံ ပဇာ ဘဂဝတာ ဗျာကတာ သောတာပန္နာ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’’.

‘‘ကတမေသံ စတုန္နံ? ဣဓာဝုသော၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. ဣမေသံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ စတုန္နံ ဓမ္မာနံ သမန္နာဂမနဟေတု ဧဝမယံ ပဇာ ဘဂဝတာ ဗျာကတာ သောတာပန္နာ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဒုတိယသာရိပုတ္တသုတ္တံ

၁၀၀၁. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နံ ခေါ အာယသ္မန္တံ သာရိပုတ္တံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ‘‘‘သောတာပတ္တိယင်္ဂံ၊ သောတာပတ္တိယင်္ဂ’န္တိ ဟိဒံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဝုစ္စတိ. ကတမံ နု ခေါ သာရိပုတ္တ၊ သောတာပတ္တိယင်္ဂ’’န္တိ? ‘‘သပ္ပုရိသသံသေဝေါ ဟိ၊ ဘန္တေ၊ သောတာပတ္တိယင်္ဂံ၊ သဒ္ဓမ္မဿဝနံ သောတာပတ္တိယင်္ဂံ၊ ယောနိသောမနသိကာရော သောတာပတ္တိယင်္ဂံ၊ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တိ သောတာပတ္တိယင်္ဂ’’န္တိ. ‘‘သာဓု သာဓု၊ သာရိပုတ္တ! သပ္ပုရိသသံသေဝေါ ဟိ၊ သာရိပုတ္တ၊ သောတာပတ္တိယင်္ဂံ၊ သဒ္ဓမ္မဿဝနံ သောတာပတ္တိယင်္ဂံ၊ ယောနိသောမနသိကာရော သောတာပတ္တိယင်္ဂံ၊ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပတ္တိ သောတာပတ္တိယင်္ဂံ’’.

‘‘‘သောတော၊ သောတော’တိ ဟိဒံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဝုစ္စတိ. ကတမော နု ခေါ၊ သာရိပုတ္တ၊ သောတော’’တိ? ‘‘အယမေဝ ဟိ၊ ဘန္တေ၊ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သောတော၊ သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပေါ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တော၊ သမ္မာအာဇီဝေါ၊ သမ္မာဝါယာမော၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓီ’’တိ. ‘‘သာဓု သာဓု၊ သာရိပုတ္တ! အယမေဝ ဟိ၊ သာရိပုတ္တ၊ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ သောတော၊ သေယျထိဒံ – သမ္မာဒိဋ္ဌိ။ပေ။ သမ္မာသမာဓိ’’.

‘‘‘သောတာပန္နော၊ သောတာပန္နော’တိ ဟိဒံ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဝုစ္စတိ. ကတမော နု ခေါ၊ သာရိပုတ္တ၊ သောတာပန္နော’’တိ? ‘‘ယော ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ဣမိနာ အရိယေန အဋ္ဌင်္ဂိကေန မဂ္ဂေန သမန္နာဂတော အယံ ဝုစ္စတိ သောတာပန္နော၊ သွာယံ အာယသ္မာ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော’’တိ. ‘‘သာဓု သာဓု၊ သာရိပုတ္တ! ယော ဟိ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဣမိနာ အရိယေန အဋ္ဌင်္ဂိကေန မဂ္ဂေန သမန္နာဂတော အယံ ဝုစ္စတိ သောတာပန္နော၊ သွာယံ အာယသ္မာ ဧဝံနာမော ဧဝံဂေါတ္တော’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. ထပတိသုတ္တံ

၁၀၀၂. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. တေန ခေါ ပန သမယေန သမ္ဗဟုလာ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော စီဝရကမ္မံ ကရောန္တိ – ‘‘နိဋ္ဌိတစီဝရော ဘဂဝါ တေမာသစ္စယေန စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’’တိ. တေန ခေါ ပန သမယေန ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော သာဓုကေ ပဋိဝသန္တိ ကေနစိဒေဝ ကရဏီယေန. အဿောသုံ ခေါ ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော – ‘‘သမ္ဗဟုလာ ကိရ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော စီဝရကမ္မံ ကရောန္တိ – ‘နိဋ္ဌိတစီဝရော ဘဂဝါ တေမာသစ္စယေန စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’’’တိ.

အထ ခေါ ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော မဂ္ဂေ ပုရိသံ ဌပေသုံ – ‘‘ယဒါ တွံ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ပဿေယျာသိ ဘဂဝန္တံ အာဂစ္ဆန္တံ အရဟန္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓံ၊ အထ အမှာကံ အာရောစေယျာသီ’’တိ. ဒွီဟတီဟံ ဌိတော ခေါ သော ပုရိသော အဒ္ဒသ ဘဂဝန္တံ ဒူရတောဝ အာဂစ္ဆန္တံ. ဒိသွာန ယေန ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဣသိဒတ္တပုရာဏေ ထပတယော ဧတဒဝေါစ – ‘‘အယံ သော၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ အာဂစ္ဆတိ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ယဿ ဒါနိ ကာလံ မညထာ’’တိ.

အထ ခေါ ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဘဂဝန္တံ ပိဋ္ဌိတော ပိဋ္ဌိတော အနုဗန္ဓိံသု. အထ ခေါ ဘဂဝါ မဂ္ဂါ ဩက္ကမ္မ ယေန အညတရံ ရုက္ခမူလံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဣသိဒတ္တပုရာဏာ ထပတယော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ –

‘‘ယဒါ မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သုဏာမ – ‘သာဝတ္ထိယာ ကောသလေသု စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ၊ ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အနတ္တမနတာ ဟောတိ ဒေါမနဿံ – ‘ဒူရေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီ’တိ. ယဒါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သုဏာမ – ‘သာဝတ္ထိယာ ကောသလေသု စာရိကံ ပက္ကန္တော’တိ၊ ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အနတ္တမနတာ ဟောတိ ဒေါမနဿံ – ‘ဒူရေ နော ဘဂဝါ’’’တိ.

‘‘ယဒါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သုဏာမ – ‘ကောသလေဟိ မလ္လေသု စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ၊ ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အနတ္တမနတာ ဟောတိ ဒေါမနဿံ – ‘ဒူရေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီ’တိ. ယဒါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သုဏာမ – ‘ကောသလေဟိ မလ္လေသု စာရိကံ ပက္ကန္တော’တိ၊ ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အနတ္တမနတာ ဟောတိ ဒေါမနဿံ – ‘ဒူရေ နော ဘဂဝါ’’’တိ.

‘‘ယဒါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သုဏာမ – ‘မလ္လေဟိ ဝဇ္ဇီသု စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ၊ ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အနတ္တမနတာ ဟောတိ ဒေါမနဿံ – ‘ဒူရေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီ’တိ. ယဒါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သုဏာမ – ‘မလ္လေဟိ ဝဇ္ဇီသု စာရိကံ ပက္ကန္တော’တိ၊ ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အနတ္တမနတာ ဟောတိ ဒေါမနဿံ – ‘ဒူရေ နော ဘဂဝါ’’’တိ.

‘‘ယဒါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သုဏာမ – ‘ဝဇ္ဇီဟိ ကာသီသု စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ၊ ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အနတ္တမနတာ ဟောတိ ဒေါမနဿံ – ‘ဒူရေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီ’တိ. ယဒါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ ဘဂဝန္တံ သုဏာမ – ‘ဝဇ္ဇီဟိ ကာသီသု စာရိကံ ပက္ကန္တော’တိ၊ ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အနတ္တမနတာ ဟောတိ ဒေါမနဿံ – ‘ဒူရေ နော ဘဂဝါ’’’တိ.

‘‘ယဒါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သုဏာမ – ‘ကာသီဟိ မာဂဓေ စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ၊ ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အနတ္တမနတာ ဟောတိ ဒေါမနဿံ – ‘ဒူရေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီ’တိ. ယဒါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သုဏာမ – ‘ကာသီဟိ မာဂဓေ စာရိကံ ပက္ကန္တော’တိ၊ ဟောတိ အနပ္ပကာ နော တသ္မိံ သမယေ အနတ္တမနတာ ဟောတိ အနပ္ပကံ ဒေါမနဿံ – ‘ဒူရေ နော ဘဂဝါ’’’တိ.

‘‘ယဒါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သုဏာမ – ‘မာဂဓေဟိ ကာသီသု စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ၊ ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အတ္တမနတာ ဟောတိ သောမနဿံ – ‘အာသန္နေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီ’တိ. ယဒါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သုဏာမ – ‘မာဂဓေဟိ ကာသီသု စာရိကံ ပက္ကန္တော’တိ၊ ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အတ္တမနတာ ဟောတိ သောမနဿံ – ‘အာသန္နေ နော ဘဂဝါ’’’တိ.

‘‘ယဒါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သုဏာမ – ‘ကာသီဟိ ဝဇ္ဇီသု စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ၊ ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အတ္တမနတာ ဟောတိ သောမနဿံ – ‘အာသန္နေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီ’တိ. ယဒါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သုဏာမ – ‘ကာသီဟိ ဝဇ္ဇီသု စာရိကံ ပက္ကန္တော’တိ၊ ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အတ္တမနတာ ဟောတိ သောမနဿံ – ‘အာသန္နေ နော ဘဂဝါ’’’တိ.

‘‘ယဒါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သုဏာမ – ‘ဝဇ္ဇီဟိ မလ္လေသု စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ၊ ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အတ္တမနတာ ဟောတိ သောမနဿံ – ‘အာသန္နေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီ’တိ. ယဒါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သုဏာမ – ‘ဝဇ္ဇီဟိ မလ္လေသု စာရိကံ ပက္ကန္တော’တိ၊ ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အတ္တမနတာ ဟောတိ သောမနဿံ – ‘အာသန္နေ နော ဘဂဝါ’’’တိ.

‘‘ယဒါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သုဏာမ – ‘မလ္လေဟိ ကောသလေ စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ၊ ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အတ္တမနတာ ဟောတိ သောမနဿံ – ‘အာသန္နေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီ’တိ. ယဒါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သုဏာမ – ‘မလ္လေဟိ ကောသလေ စာရိကံ ပက္ကန္တော’တိ၊ ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အတ္တမနတာ ဟောတိ သောမနဿံ – ‘အာသန္နေ နော ဘဂဝါ’’’တိ.

‘‘ယဒါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သုဏာမ – ‘ကောသလေဟိ သာဝတ္ထိံ စာရိကံ ပက္ကမိဿတီ’တိ၊ ဟောတိ နော တသ္မိံ သမယေ အတ္တမနတာ ဟောတိ သောမနဿံ – ‘အာသန္နေ နော ဘဂဝါ ဘဝိဿတီ’တိ. ယဒါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ သုဏာမ – ‘သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ’တိ၊ ဟောတိ အနပ္ပကာ နော တသ္မိံ သမယေ အတ္တမနတာ ဟောတိ အနပ္ပကံ သောမနဿံ – ‘အာသန္နေ နော ဘဂဝါ’’’တိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ထပတယော၊ သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ရဇာပထော၊ အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ. အလဉ္စ ပန ဝေါ၊ ထပတယော၊ အပ္ပမာဒါယာ’’တိ. ‘‘အတ္ထိ ခေါ နော၊ ဘန္တေ၊ ဧတမှာ သမ္ဗာဓာ အညော သမ္ဗာဓော သမ္ဗာဓတရော စေဝ သမ္ဗာဓသင်္ခါတတရော စာ’’တိ. ‘‘ကတမော ပန ဝေါ၊ ထပတယော၊ ဧတမှာ သမ္ဗာဓာ အညော သမ္ဗာဓော သမ္ဗာဓတရော စေဝ သမ္ဗာဓသင်္ခါတတရော စာ’’တိ?

‘‘ဣဓ မယံ၊ ဘန္တေ၊ ယဒါ ရာဇာ ပသေနဒိ ကောသလော ဥယျာနဘူမိံ နိယျာတုကာမော ဟောတိ၊ ယေ တေ ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ နာဂါ ဩပဝယှာ တေ ကပ္ပေတွာ၊ ယာ တာ ရညော ပသေနဒိဿ ကောသလဿ ပဇာပတိယော ပိယာ မနာပါ တာ ဧကံ ပုရတော ဧကံ ပစ္ဆတော နိသီဒါပေမ. တာသံ ခေါ ပန၊ ဘန္တေ၊ ဘဂိနီနံ ဧဝရူပေါ ဂန္ဓော ဟောတိ၊ သေယျထာပိ နာမ ဂန္ဓကရဏ္ဍကဿ တာဝဒေဝ ဝိဝရိယမာနဿ၊ ယထာ တံ ရာဇကညာနံ ဂန္ဓေန ဝိဘူသိတာနံ. တာသံ ခေါ ပန၊ ဘန္တေ၊ ဘဂိနီနံ ဧဝရူပေါ ကာယသမ္ဖဿော ဟောတိ၊ သေယျထာပိ နာမ တူလပိစုနော ဝါ ကပ္ပါသပိစုနော ဝါ၊ ယထာ တံ ရာဇကညာနံ သုခေဓိတာနံ. တသ္မိံ ခေါ ပန၊ ဘန္တေ၊ သမယေ နာဂေါပိ ရက္ခိတဗ္ဗော ဟောတိ၊ တာပိ ဘဂိနိယော ရက္ခိတဗ္ဗာ ဟောန္တိ၊ အတ္တာပိ ရက္ခိတဗ္ဗော ဟောတိ. န ခေါ ပန မယံ၊ ဘန္တေ၊ အဘိဇာနာမ တာသု ဘဂိနီသု ပါပကံ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတာ. အယံ ခေါ နော၊ ဘန္တေ၊ ဧတမှာ သမ္ဗာဓာ အညော သမ္ဗာဓော သမ္ဗာဓတရော စေဝ သမ္ဗာဓသင်္ခါတတရော စာ’’တိ.

‘‘တသ္မာတိဟ၊ ထပတယော၊ သမ္ဗာဓော ဃရာဝါသော ရဇာပထော၊ အဗ္ဘောကာသော ပဗ္ဗဇ္ဇာ. အလဉ္စ ပန ဝေါ၊ ထပတယော၊ အပ္ပမာဒါယ. စတူဟိ ခေါ၊ ထပတယော၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော.

‘‘ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ၊ ထပတယော၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ ဝိဂတမလမစ္ဆေရေန စေတသာ အဇ္ဈာဂါရံ ဝသတိ မုတ္တစာဂေါ ပယတပါဏိ ဝေါဿဂ္ဂရတော ယာစယောဂေါ ဒါနသံဝိဘာဂရတော. ဣမေဟိ ခေါ၊ ထပတယော၊ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော.

‘‘တုမှေ ခေါ၊ ထပတယော၊ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတာ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ ယံ ခေါ ပန ကိဉ္စိ ကုလေ ဒေယျဓမ္မံ သဗ္ဗံ တံ အပ္ပဋိဝိဘတ္တံ သီလဝန္တေဟိ ကလျာဏဓမ္မေဟိ. တံ ကိံ မညထ၊ ထပတယော၊ ကတိဝိဓာ တေ ကောသလေသု မနုဿာ ယေ တုမှာကံ သမသမာ၊ ယဒိဒံ – ဒါနသံဝိဘာဂေ’’တိ? ‘‘လာဘာ နော၊ ဘန္တေ၊ သုလဒ္ဓံ နော၊ ဘန္တေ! ယေသံ နော ဘဂဝါ ဧဝံ ပဇာနာတီ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ဝေဠုဒွါရေယျသုတ္တံ

၁၀၀၃. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ကောသလေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ယေန ဝေဠုဒွါရံ နာမ ကောသလာနံ ဗြာဟ္မဏဂါမော တဒဝသရိ. အဿောသုံ ခေါ တေ ဝေဠုဒွါရေယျကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ – ‘‘သမဏော ခလု၊ ဘော၊ ဂေါတမော သကျပုတ္တော သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတော ကောသလေသု စာရိကံ စရမာနော မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန သဒ္ဓိံ ဝေဠုဒွါရံ အနုပ္ပတ္တော. တံ ခေါ ပန ဘဝန္တံ ဂေါတမံ ဧဝံ ကလျာဏော ကိတ္တိသဒ္ဒေါ အဗ္ဘုဂ္ဂတော – ‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော သုဂတော လောကဝိဒူ အနုတ္တရော ပုရိသဒမ္မသာရထိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ [ဘဂဝါတိ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)]. သော ဣမံ လောကံ သဒေဝကံ သမာရကံ သဗြဟ္မကံ သဿမဏဗြာဟ္မဏိံ ပဇံ သဒေဝမနုဿံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေတိ. သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ အာဒိကလျာဏံ မဇ္ဈေကလျာဏံ ပရိယောသာနကလျာဏံ သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ၊ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ’. သာဓု ခေါ ပန တထာရူပါနံ အရဟတံ ဒဿနံ ဟောတီ’’တိ.

အထ ခေါ တေ ဝေဠုဒွါရေယျကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိံသု၊ သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. အပ္ပေကစ္စေ ယေန ဘဂဝါ တေနဉ္ဇလိံ ပဏာမေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. အပ္ပေကစ္စေ ဘဂဝတော သန္တိကေ နာမဂေါတ္တံ သာဝေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. အပ္ပေကစ္စေ တုဏှီဘူတာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နာ ခေါ တေ ဝေဠုဒွါရေယျကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘မယံ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဧဝံကာမာ ဧဝံဆန္ဒာ ဧဝံအဓိပ္ပါယာ – ပုတ္တသမ္ဗာဓသယနံ အဇ္ဈာဝသေယျာမ၊ ကာသိကစန္ဒနံ ပစ္စနုဘဝေယျာမ၊ မာလာဂန္ဓဝိလေပနံ ဓာရေယျာမ၊ ဇာတရူပရဇတံ သာဒိယေယျာမ၊ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇေယျာမ. တေသံ နော ဘဝံ ဂေါတမော အမှာကံ ဧဝံကာမာနံ ဧဝံဆန္ဒာနံ ဧဝံအဓိပ္ပါယာနံ တထာ ဓမ္မံ ဒေသေတု ယထာ မယံ ပုတ္တသမ္ဗာဓသယနံ အဇ္ဈာဝသေယျာမ။ပေ။ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇေယျာမာ’’တိ.

‘‘အတ္တူပနာယိကံ ဝေါ၊ ဂဟပတယော၊ ဓမ္မပရိယာယံ ဒေသေဿာမိ. တံ သုဏာထ၊ သာဓုကံ မနသိ ကရောထ၊ ဘာသိဿာမီ’’တိ. ‘‘ဧဝံ၊ ဘော’’တိ ခေါ တေ ဝေဠုဒွါရေယျကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ကတမော စ၊ ဂဟပတယော၊ အတ္တုပနာယိကော ဓမ္မပရိယာယော? ဣဓ၊ ဂဟပတယော၊ အရိယသာဝကော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘အဟံ ခေါသ္မိ ဇီဝိတုကာမော အမရိတုကာမော သုခကာမော ဒုက္ခပ္ပဋိကူလော. ယော ခေါ မံ ဇီဝိတုကာမံ အမရိတုကာမံ သုခကာမံ ဒုက္ခပ္ပဋိကူလံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျ၊ န မေတံ အဿ ပိယံ မနာပံ. အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန ပရံ ဇီဝိတုကာမံ အမရိတုကာမံ သုခကာမံ ဒုက္ခပ္ပဋိကူလံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေယျံ၊ ပရဿပိ တံ အဿ အပ္ပိယံ အမနာပံ. ယော ခေါ မျာယံ ဓမ္မော အပ္ပိယော အမနာပေါ၊ ပရဿ ပေသော ဓမ္မော အပ္ပိယော အမနာပေါ. ယော ခေါ မျာယံ ဓမ္မော အပ္ပိယော အမနာပေါ၊ ကထာဟံ ပရံ တေန သံယောဇေယျ’န္တိ! သော ဣတိ ပဋိသင်္ခါယ အတ္တနာ စ ပါဏာတိပါတာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ ပရဉ္စ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိယာ သမာဒပေတိ၊ ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိယာ စ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. ဧဝမဿာယံ ကာယသမာစာရော တိကောဋိပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဂဟပတယော၊ အရိယသာဝကော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘ယော ခေါ မေ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယေယျ၊ န မေတံ အဿ ပိယံ မနာပံ. အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန ပရဿ အဒိန္နံ ထေယျသင်္ခါတံ အာဒိယေယျံ၊ ပရဿပိ တံ အဿ အပ္ပိယံ အမနာပံ. ယော ခေါ မျာယံ ဓမ္မော အပ္ပိယော အမနာပေါ၊ ပရဿ ပေသော ဓမ္မော အပ္ပိယော အမနာပေါ. ယော ခေါ မျာယံ ဓမ္မော အပ္ပိယော အမနာပေါ၊ ကထာဟံ ပရံ တေန သံယောဇေယျ’န္တိ! သော ဣတိ ပဋိသင်္ခါယ အတ္တနာ စ အဒိန္နာဒါနာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ ပရဉ္စ အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏိယာ သမာဒပေတိ၊ အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမဏိယာ စ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. ဧဝမဿာယံ ကာယသမာစာရော တိကောဋိပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဂဟပတယော၊ အရိယသာဝကော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘ယော ခေါ မေ ဒါရေသု စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇေယျ၊ န မေတံ အဿ ပိယံ မနာပံ. အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန ပရဿ ဒါရေသု စာရိတ္တံ အာပဇ္ဇေယျံ၊ ပရဿပိ တံ အဿ အပ္ပိယံ အမနာပံ. ယော ခေါ မျာယံ ဓမ္မော အပ္ပိယော အမနာပေါ၊ ပရဿ ပေသော ဓမ္မော အပ္ပိယော အမနာပေါ. ယော ခေါ မျာယံ ဓမ္မော အပ္ပိယော အမနာပေါ၊ ကထာဟံ ပရံ တေန သံယောဇေယျ’န္တိ! သော ဣတိ ပဋိသင်္ခါယ အတ္တနာ စ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ ပရဉ္စ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ဝေရမဏိယာ သမာဒပေတိ၊ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ဝေရမဏိယာ စ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. ဧဝမဿာယံ ကာယသမာစာရော တိကောဋိပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဂဟပတယော၊ အရိယသာဝကော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘ယော ခေါ မေ မုသာဝါဒေန အတ္ထံ ဘဉ္ဇေယျ၊ န မေတံ အဿ ပိယံ မနာပံ. အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန ပရဿ မုသာဝါဒေန အတ္ထံ ဘဉ္ဇေယျံ၊ ပရဿပိ တံ အဿ အပ္ပိယံ အမနာပံ. ယော ခေါ မျာယံ ဓမ္မော အပ္ပိယော အမနာပေါ၊ ပရဿ ပေသော ဓမ္မော အပ္ပိယော အမနာပေါ. ယော ခေါ မျာယံ ဓမ္မော အပ္ပိယော အမနာပေါ၊ ကထာဟံ ပရံ တေန သံယောဇေယျ’န္တိ! သော ဣတိ ပဋိသင်္ခါယ အတ္တနာ စ မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ ပရဉ္စ မုသာဝါဒါ ဝေရမဏိယာ သမာဒပေတိ၊ မုသာဝါဒါ ဝေရမဏိယာ စ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. ဧဝမဿာယံ ဝစီသမာစာရော တိကောဋိပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဂဟပတယော၊ အရိယသာဝကော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ယော ခေါ မံ ပိသုဏာယ ဝါစာယ မိတ္တေ ဘိန္ဒေယျ [မိတ္တေဟိ ဘေဒေယျ (သျာ. ကံ. ပီ. က.)]၊ န မေတံ အဿ ပိယံ မနာပံ. အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန ပရံ ပိသုဏာယ ဝါစာယ မိတ္တေ ဘိန္ဒေယျံ၊ ပရဿပိ တံ အဿ အပ္ပိယံ အမနာပံ။ပေ။ ဧဝမဿာယံ ဝစီသမာစာရော တိကောဋိပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဂဟပတယော၊ အရိယသာဝကော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ယော ခေါ မံ ဖရုသာယ ဝါစာယ သမုဒါစရေယျ၊ န မေတံ အဿ ပိယံ မနာပံ. အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန ပရံ ဖရုသာယ ဝါစာယ သမုဒါစရေယျံ၊ ပရဿပိ တံ အဿ အပ္ပိယံ အမနာပံ. ယော ခေါ မျာယံ ဓမ္မော။ပေ။ ဧဝမဿာယံ ဝစီသမာစာရော တိကောဋိပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဂဟပတယော၊ အရိယသာဝကော ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခတိ – ‘ယော ခေါ မံ သမ္ဖဘာသေန သမ္ဖပ္ပလာပဘာသေန သမုဒါစရေယျ၊ န မေတံ အဿ ပိယံ မနာပံ. အဟဉ္စေဝ ခေါ ပန ပရံ သမ္ဖဘာသေန သမ္ဖပ္ပလာပဘာသေန သမုဒါစရေယျံ၊ ပရဿပိ တံ အဿ အပ္ပိယံ အမနာပံ. ယော ခေါ မျာယံ ဓမ္မော အပ္ပိယော အမနာပေါ၊ ပရဿ ပေသော ဓမ္မော အပ္ပိယော အမနာပေါ. ယော ခေါ မျာယံ ဓမ္မော အပ္ပိယော အမနာပေါ၊ ကထာဟံ ပရံ တေန သံယောဇေယျ’န္တိ! သော ဣတိ ပဋိသင်္ခါယ အတ္တနာ စ သမ္ဖပ္ပလာပါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ ပရဉ္စ သမ္ဖပ္ပလာပါ ဝေရမဏိယာ သမာဒပေတိ၊ သမ္ဖပ္ပလာပါ ဝေရမဏိယာ စ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ. ဧဝမဿာယံ ဝစီသမာစာရော တိကောဋိပရိသုဒ္ဓေါ ဟောတိ.

‘‘သော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ၊ ဓမ္မေ ။ပေ။ သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော။ပေ။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာတိ. အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. ယတော ခေါ၊ ဂဟပတယော၊ အရိယသာဝကော ဣမေဟိ သတ္တဟိ သဒ္ဓမ္မေဟိ [ဓမ္မေဟိ (သီ.)] သမန္နာဂတော ဟောတိ ဣမေဟိ စတူဟိ အာကင်္ခိယေဟိ ဌာနေဟိ၊ သော အာကင်္ခမာနော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဗျာကရေယျ – ‘ခီဏနိရယောမှိ ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိ [ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိယော (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)၊ ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိကော (က.)] ခီဏပေတ္တိဝိသယော ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတော၊ သောတာပန္နောဟမသ္မိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’’တိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ ဝေဠုဒွါရေယျကာ ဗြာဟ္မဏဂဟပတိကာ ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစုံ – ‘‘အဘိက္ကန္တံ၊ ဘော ဂေါတမ။ပေ။ ဧတေ မယံ ဘဝန္တံ ဂေါတမံ သရဏံ ဂစ္ဆာမ ဓမ္မဉ္စ ဘိက္ခုသံဃဉ္စ. ဥပါသကေ နော ဘဝံ ဂေါတမော ဓာရေတု အဇ္ဇတဂ္ဂေ ပါဏုပေတေ [ပါဏုပေတံ (က.)] သရဏံ ဂတေ’’တိ. သတ္တမံ.

၈. ပဌမဂိဉ္ဇကာဝသထသုတ္တံ

၁၀၀၄. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ ဉာတိကေ ဝိဟရတိ ဂိဉ္ဇကာဝသထေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘သာဠှော နာမ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု ကာလင်္ကတော၊ တဿ ကာ ဂတိ ကော အဘိသမ္ပရာယော? နန္ဒာ နာမ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခုနီ ကာလင်္ကတာ၊ တဿာ ကာ ဂတိ ကော အဘိသမ္ပရာယော? သုဒတ္တော နာမ၊ ဘန္တေ၊ ဥပါသကော ကာလင်္ကတော၊ တဿ ကာ ဂတိ ကော အဘိသမ္ပရာယော? သုဇာတာ နာမ၊ ဘန္တေ၊ ဥပါသိကာ ကာလင်္ကတာ၊ တဿာ ကာ ဂတိ၊ ကော အဘိသမ္ပရာယော’’တိ?

‘‘သာဠှော၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ကာလင်္ကတော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသိ. နန္ဒာ၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခုနီ ကာလင်္ကတာ ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဩပပါတိကာ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယိနီ အနာဝတ္တိဓမ္မာ တသ္မာ လောကာ. သုဒတ္တော၊ အာနန္ဒ၊ ဥပါသကော ကာလင်္ကတော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ရာဂဒေါသမောဟာနံ တနုတ္တာ သကဒါဂါမီ၊ သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿတိ. သုဇာတာ၊ အာနန္ဒ၊ ဥပါသိကာ ကာလင်္ကတာ တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နာ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ.

‘‘အနစ္ဆရိယံ ခေါ ပနေတံ၊ အာနန္ဒ၊ ယံ မနုဿဘူတော ကာလံ ကရေယျ၊ တသ္မိံ တသ္မိံ စေ မံ ကာလင်္ကတေ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧတမတ္ထံ ပဋိပုစ္ဆိဿထ. ဝိဟေသာ ပေသာ၊ အာနန္ဒ၊ အဿ တထာဂတဿ. တသ္မာတိဟာနန္ဒ၊ ဓမ္မာဒါသံ နာမ ဓမ္မပရိယာယံ ဒေသေဿာမိ၊ ယေန သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော အာကင်္ခမာနော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဗျာကရေယျ – ‘ခီဏနိရယောမှိ ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိ ခီဏပေတ္တိဝိသယော ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတော၊ သောတာပန္နောဟမသ္မိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’’.

‘‘ကတမော စ သော၊ အာနန္ဒ၊ ဓမ္မာဒါသော ဓမ္မပရိယာယော၊ ယေန သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော အာကင်္ခမာနော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဗျာကရေယျ – ‘ခီဏနိရယောမှိ ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိ ခီဏပေတ္တိဝိသယော ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတော၊ သောတာပန္နောဟမသ္မိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’’?

‘‘ဣဓ၊ အာနန္ဒ၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. အယံ ခေါ သော၊ အာနန္ဒ၊ ဓမ္မာဒါသော ဓမ္မပရိယာယော၊ ယေန သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော အာကင်္ခမာနော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဗျာကရေယျ – ‘ခီဏနိရယောမှိ ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိ ခီဏပေတ္တိဝိသယော ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတော၊ သောတာပန္နောဟမသ္မိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’’တိ. အဋ္ဌမံ.

(တီဏိပိ သုတ္တန္တာနိ ဧကနိဒါနာနိ).

၉. ဒုတိယဂိဉ္ဇကာဝသထသုတ္တံ

၁၀၀၅. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘အသောကော နာမ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု ကာလင်္ကတော၊ တဿ ကာ ဂတိ၊ ကော အဘိသမ္ပရာယော? အသောကာ နာမ၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခုနီ ကာလင်္ကတာ။ပေ။ အသောကော နာမ၊ ဘန္တေ၊ ဥပါသကော ကာလင်္ကတော။ပေ။ အသောကာ နာမ၊ ဘန္တေ၊ ဥပါသိကာ ကာလင်္ကတာ၊ တဿာ ကာ ဂတိ၊ ကော အဘိသမ္ပရာယော’’တိ?

‘‘အသောကော၊ အာနန္ဒ၊ ဘိက္ခု ကာလင်္ကတော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟာသိ။ပေ။ (ပုရိမဝေယျာကရဏေန ဧကနိဒါနံ).

‘‘အယံ ခေါ သော၊ အာနန္ဒ၊ ဓမ္မာဒါသော ဓမ္မပရိယာယော၊ ယေန သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော အာကင်္ခမာနော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဗျာကရေယျ – ‘ခီဏနိရယောမှိ ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိ ခီဏပေတ္တိဝိသယော ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတော၊ သောတာပန္နောဟမသ္မိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’’တိ. နဝမံ.

၁၀. တတိယဂိဉ္ဇကာဝသထသုတ္တံ

၁၀၀၆. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကက္ကဋော နာမ၊ ဘန္တေ၊ ဉာတိကေ ဥပါသကော ကာလင်္ကတော၊ တဿ ကာ ဂတိ၊ ကော အဘိသမ္ပရာယော? ကဠိဘော နာမ၊ ဘန္တေ၊ ဉာတိကေ ဥပါသကော။ပေ။ နိကတော နာမ၊ ဘန္တေ၊ ဉာတိကေ ဥပါသကော။ပေ။ ကဋိဿဟော နာမ၊ ဘန္တေ၊ ဉာတိကေ ဥပါသကော။ပေ။ တုဋ္ဌော နာမ၊ ဘန္တေ၊ ဉာတိကေ ဥပါသကော။ပေ။ သန္တုဋ္ဌော နာမ၊ ဘန္တေ၊ ဉာတိကေ ဥပါသကော။ပေ။ ဘဒ္ဒေါ နာမ၊ ဘန္တေ၊ ဉာတိကေ ဥပါသကော။ပေ။ သုဘဒ္ဒေါ နာမ၊ ဘန္တေ၊ ဉာတိကေ ဥပါသကော ကာလင်္ကတော၊ တဿ ကာ ဂတိ ကော အဘိသမ္ပရာယော’’တိ?

‘‘ကက္ကဋော၊ အာနန္ဒ၊ ဥပါသကော ကာလင်္ကတော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဩပပါတိကော တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဝတ္တိဓမ္မော တသ္မာ လောကာ. ကဠိဘော၊ အာနန္ဒ ။ပေ။ နိကတော၊ အာနန္ဒ။ပေ။ ကဋိဿဟော၊ အာနန္ဒ ။ပေ။ တုဋ္ဌော၊ အာနန္ဒ။ပေ။ သန္တုဋ္ဌော၊ အာနန္ဒ။ပေ။ ဘဒ္ဒေါ၊ အာနန္ဒ။ပေ။ သုဘဒ္ဒေါ၊ အာနန္ဒ၊ ဥပါသကော ကာလင်္ကတော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဩပပါတိကော တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဝတ္တိဓမ္မော တသ္မာ လောကာ. (သဗ္ဗေ ဧကဂတိကာ ကာတဗ္ဗာ).

‘‘ပရောပညာသ၊ အာနန္ဒ၊ ဉာတိကေ ဥပါသကာ ကာလင်္ကတာ ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဩပပါတိကာ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယိနော အနာဝတ္တိဓမ္မာ တသ္မာ လောကာ. သာဓိကနဝုတိ၊ အာနန္ဒ၊ ဉာတိကေ ဥပါသကာ ကာလင်္ကတာ တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ရာဂဒေါသမောဟာနံ တနုတ္တာ သကဒါဂါမိနော၊ သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿန္တိ. ဆာတိရေကာနိ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ ပဉ္စသတာနိ ဉာတိကေ ဥပါသကာ ကာလင်္ကတာ တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နာ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ.

‘‘ဣဓာနန္ဒ၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. အယံ ခေါ သော၊ အာနန္ဒ၊ ဓမ္မာဒါသော ဓမ္မပရိယာယော၊ ယေန သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော အာကင်္ခမာနော အတ္တနာဝ အတ္တာနံ ဗျာကရေယျ – ‘ခီဏနိရယောမှိ ခီဏတိရစ္ဆာနယောနိ ခီဏပေတ္တိဝိသယော ခီဏာပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတော၊ သောတာပန္နောဟမသ္မိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’’တိ. ဒသမံ.

ဝေဠုဒွါရဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

ရာဇာ ဩဂဓဒီဃာဝု၊ သာရိပုတ္တာပရေ ဒုဝေ၊

ထပတီ ဝေဠုဒွါရေယျာ၊ ဂိဉ္ဇကာဝသထေ တယောတိ.

၂. ရာဇကာရာမဝဂ္ဂေါ

၁. သဟဿဘိက္ခုနိသံဃသုတ္တံ

၁၀၀၇. ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရတိ ရာဇကာရာမေ. အထ ခေါ သဟဿဘိက္ခုနိသံဃော [သဟဿော ဘိက္ခုနိသံဃော (သီ.)] ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌာသိ. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ တာ ဘိက္ခုနိယော ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘စတူဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခုနိယော၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော. ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခုနိယော၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ၊ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခုနိယော၊ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’တိ. ပဌမံ.

၂. ဗြာဟ္မဏသုတ္တံ

၁၀၀၈. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. ‘‘ဗြာဟ္မဏာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဒယဂါမိနိံ နာမ ပဋိပဒံ ပညပေန္တိ. တေ သာဝကံ ဧဝံ သမာဒပေန္တိ – ‘ဧဟိ တွံ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ကာလဿေဝ ဥဋ္ဌာယ ပါစီနမုခေါ ယာဟိ. သော တွံ မာ သောဗ္ဘံ ပရိဝဇ္ဇေဟိ၊ မာ ပပါတံ၊ မာ ခါဏုံ၊ မာ ကဏ္ဍကဌာနံ [ကဏ္ဍကံ ဌာနံ (ပီ. က.)]၊ မာ စန္ဒနိယံ၊ မာ ဩဠိဂလ္လံ. ယတ္ထ [ယတ္ထေဝ (သျာ. ကံ.)၊ ယာနိ ဝါ (သီ.)] ပပတေယျာသိ တတ္ထေဝ မရဏံ အာဂမေယျာသိ. ဧဝံ တွံ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇိဿသီ’’’တိ.

‘‘တံ ခေါ ပနေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗြာဟ္မဏာနံ ဗာလဂမနမေတံ [ဗာလာနံ ဂမနမေတံ (သီ.)] မူဠှဂမနမေတံ န နိဗ္ဗိဒါယ န ဝိရာဂါယ န နိရောဓာယ န ဥပသမာယ န အဘိညာယ န သမ္ဗောဓာယ န နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. အဟဉ္စ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယဿ ဝိနယေ ဥဒယဂါမိနိံ ပဋိပဒံ ပညပေမိ၊ ယာ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ဝိရာဂါယ နိရောဓာယ ဥပသမာယ အဘိညာယ သမ္ဗောဓာယ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ.

‘‘ကတမာ စ သာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဒယဂါမိနီ ပဋိပဒါ၊ ယာ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ။ပေ။ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ၊ ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. အယံ ခေါ သာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဥဒယဂါမိနီ ပဋိပဒါ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ။ပေ။ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတီ’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. အာနန္ဒတ္ထေရသုတ္တံ

၁၀၀၉. ဧကံ သမယံ အာယသ္မာ စ အာနန္ဒော အာယသ္မာ စ သာရိပုတ္တော သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တိ ဇေတဝနေ အနာထပိဏ္ဍိကဿ အာရာမေ. အထ ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော သာယနှသမယံ ပဋိသလ္လာနာ ဝုဋ္ဌိတော ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ. သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော အာယသ္မန္တံ အာနန္ဒံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကတိနံ ခေါ၊ အာဝုသော အာနန္ဒ၊ ဓမ္မာနံ ပဟာနာ၊ ကတိနံ ဓမ္မာနံ သမန္နာဂမနဟေတု၊ ဧဝမယံ ပဇာ ဘဂဝတာ ဗျာကတာ သောတာပန္နာ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’’တိ? ‘‘စတုန္နံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဓမ္မာနံ ပဟာနာ၊ စတုန္နံ ဓမ္မာနံ သမန္နာဂမနဟေတု၊ ဧဝမယံ ပဇာ ဘဂဝတာ ဗျာကတာ သောတာပန္နာ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’’တိ.

‘‘ကတမေသံ စတုန္နံ? ယထာရူပေန ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဗုဒ္ဓေ အပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ တထာရူပဿ ဗုဒ္ဓေ အပ္ပသာဒေါ န ဟောတိ. ယထာရူပေန စ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော သုတဝါ အရိယသာဝကော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ တထာရူပဿ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိ.

‘‘ယထာရူပေန စ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဓမ္မေ အပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ တထာရူပဿ ဓမ္မေ အပ္ပသာဒေါ န ဟောတိ. ယထာရူပေန စ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဓမ္မေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော သုတဝါ အရိယသာဝကော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ တထာရူပဿ ဓမ္မေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ ဟောတိ – သွာက္ခာတော ဘဂဝတာ ဓမ္မော။ပေ။ ဝိညူဟီတိ.

‘‘ယထာရူပေန စ ခေါ၊ အာဝုသော၊ သံဃေ အပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ တထာရူပဿ သံဃေ အပ္ပသာဒေါ န ဟောတိ. ယထာရူပေန စ ခေါ၊ အာဝုသော၊ သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော သုတဝါ အရိယသာဝကော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ တထာရူပဿ သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေါ ဟောတိ – သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော။ပေ။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာတိ.

‘‘ယထာရူပေန စ ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဒုဿီလျေန သမန္နာဂတော အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ တထာရူပဿ ဒုဿီလျံ န ဟောတိ. ယထာရူပေဟိ စ ခေါ၊ အာဝုသော၊ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော သုတဝါ အရိယသာဝကော ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇတိ တထာရူပါနိ အရိယကန္တာနိ သီလာနိ ဟောန္တိ အခဏ္ဍာနိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကာနိ. ဣမေသံ ခေါ၊ အာဝုသော၊ စတုန္နံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာ ဣမေသံ စတုန္နံ ဓမ္မာနံ သမန္နာဂမနဟေတု ဧဝမယံ ပဇာ ဘဂဝတာ ဗျာကတာ သောတာပန္နာ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’’တိ. တတိယံ.

၄. ဒုဂ္ဂတိဘယသုတ္တံ

၁၀၁၀. ‘‘စတူဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော သဗ္ဗဒုဂ္ဂတိဘယံ သမတိက္ကန္တော ဟောတိ. ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော သဗ္ဗဒုဂ္ဂတိဘယံ သမတိက္ကန္တော ဟောတီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတဘယသုတ္တံ

၁၀၁၁. ‘‘စတူဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော သဗ္ဗဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတဘယံ သမတိက္ကန္တော ဟောတိ. ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော သဗ္ဗဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတဘယံ သမတိက္ကန္တော ဟောတီ’’တိ. ပဉ္စမံ.

၆. ပဌမမိတ္တာမစ္စသုတ္တံ

၁၀၁၂. ‘‘ယေ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုကမ္ပေယျာထ၊ ယေ စ သောတဗ္ဗံ မညေယျုံ – မိတ္တာ ဝါ အမစ္စာ ဝါ ဉာတီ ဝါ သာလောဟိတာ ဝါ – တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသု သမာဒပေတဗ္ဗာ၊ နိဝေသေတဗ္ဗာ၊ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ. ကတမေသု စတူသု? ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေ သမာဒပေတဗ္ဗာ၊ နိဝေသေတဗ္ဗာ၊ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေသု သီလေသု သမာဒပေတဗ္ဗာ၊ နိဝေသေတဗ္ဗာ၊ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ အခဏ္ဍေသု။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေသု. ယေ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုကမ္ပေယျာထ၊ ယေ စ သောတဗ္ဗံ မညေယျုံ – မိတ္တာ ဝါ အမစ္စာ ဝါ ဉာတီ ဝါ သာလောဟိတာ ဝါ – တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေသု စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသု သမာဒပေတဗ္ဗာ၊ နိဝေသေတဗ္ဗာ၊ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ’’တိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ဒုတိယမိတ္တာမစ္စသုတ္တံ

၁၀၁၃. ‘‘ယေ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုကမ္ပေယျာထ၊ ယေ စ သောတဗ္ဗံ မညေယျုံ – မိတ္တာ ဝါ အမစ္စာ ဝါ ဉာတီ ဝါ သာလောဟိတာ ဝါ – တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသု သမာဒပေတဗ္ဗာ၊ နိဝေသေတဗ္ဗာ၊ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ. ကတမေသု စတူသု? ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေ သမာဒပေတဗ္ဗာ၊ နိဝေသေတဗ္ဗာ၊ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ’’တိ.

‘‘သိယာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ အညထတ္တံ – ပထဝီဓာတုယာ၊ အာပေါဓာတုယာ၊ တေဇောဓာတုယာ၊ ဝါယောဓာတုယာ – န တွေဝ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတဿ အရိယသာဝကဿ သိယာ အညထတ္တံ. တတြိဒံ အညထတ္တံ – သော ဝတ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော နိရယံ ဝါ တိရစ္ဆာနယောနိံ ဝါ ပေတ္တိဝိသယံ ဝါ ဥပပဇ္ဇိဿတီ’’တိ – နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ‘‘ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေသု သီလေသု သမာဒပေတဗ္ဗာ၊ နိဝေသေတဗ္ဗာ၊ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ အခဏ္ဍေသု။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေသု. သိယာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ အညထတ္တံ – ပထဝီဓာတုယာ၊ အာပေါဓာတုယာ၊ တေဇောဓာတုယာ၊ ဝါယောဓာတုယာ – န တွေဝ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတဿ အရိယသာဝကဿ သိယာ အညထတ္တံ. တတြိဒံ အညထတ္တံ – သော ဝတ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော နိရယံ ဝါ တိရစ္ဆာနယောနိံ ဝါ ပေတ္တိဝိသယံ ဝါ ဥပပဇ္ဇိဿတီတိ – နေတံ ဌာနံ ဝိဇ္ဇတိ. ယေ တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အနုကမ္ပေယျာထ၊ ယေ စ သောတဗ္ဗံ မညေယျုံ – မိတ္တာ ဝါ အမစ္စာ ဝါ ဉာတီ ဝါ သာလောဟိတာ ဝါ – တေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဣမေသု စတူသု သောတာပတ္တိယင်္ဂေသု သမာဒပေတဗ္ဗာ၊ နိဝေသေတဗ္ဗာ၊ ပတိဋ္ဌာပေတဗ္ဗာ’’တိ. သတ္တမံ.

၈. ပဌမဒေဝစာရိကသုတ္တံ

၁၀၁၄. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော – သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ၊ ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ၊ ဧဝမေဝ – ဇေတဝနေ အန္တရဟိတော ဒေဝေသု တာဝတိံသေသု ပါတုရဟောသိ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ တာဝတိံသကာယိကာ ဒေဝတာယော ယေနာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ တာ ဒေဝတာယော အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဧတဒဝေါစ –

‘‘သာဓု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂမနံ ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂမနဟေတု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. သာဓု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ သာဓု ခေါ၊ အာဝုသော၊ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂမနံ ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂမနဟေတု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ.

‘‘သာဓု ခေါ၊ မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန၊ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂမနံ ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂမနဟေတု ခေါ၊ မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန၊ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တိ. သာဓု ခေါ၊ မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန၊ ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂမနံ ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂမနဟေတု ခေါ၊ မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန၊ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပဇ္ဇန္တီ’’တိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ဒုတိယဒေဝစာရိကသုတ္တံ

၁၀၁၅. သာဝတ္ထိနိဒါနံ. အထ ခေါ အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော – သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ၊ ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ၊ ဧဝမေဝ – ဇေတဝနေ အန္တရဟိတော ဒေဝေသု တာဝတိံသေသု ပါတုရဟောသိ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ တာဝတိံသကာယိကာ ဒေဝတာယော ယေနာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ တာ ဒေဝတာယော အာယသ္မာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော ဧတဒဝေါစ –

‘‘သာဓု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂမနံ ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂမနဟေတု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နာ. သာဓု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂမနံ ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂမနဟေတု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နာ’’တိ.

‘‘သာဓု ခေါ၊ မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန၊ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂမနံ ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂမနဟေတု ခေါ၊ မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန၊ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နာ. သာဓု ခေါ၊ မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန၊ ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂမနံ ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂမနဟေတု ခေါ၊ မာရိသ မောဂ္ဂလ္လာန၊ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ သုဂတိံ သဂ္ဂံ လောကံ ဥပပန္နာ’’တိ. နဝမံ.

၁၀. တတိယဒေဝစာရိကသုတ္တံ

၁၀၁၆. အထ ခေါ ဘဂဝါ – သေယျထာပိ နာမ ဗလဝါ ပုရိသော သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ၊ ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ၊ ဧဝမေဝ – ဇေတဝနေ အန္တရဟိတော ဒေဝေသု တာဝတိံသေသု ပါတုရဟောသိ. အထ ခေါ သမ္ဗဟုလာ တာဝတိံသကာယိကာ ဒေဝတာယော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ အဋ္ဌံသု. ဧကမန္တံ ဌိတာ ခေါ တာ ဒေဝတာယော ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ –

‘‘သာဓု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂမနံ ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂမနဟေတု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ သောတာပန္နာ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ. သာဓု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂမနံ ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂမနဟေတု ခေါ၊ အာဝုသော၊ ဧဝမိဓေကစ္စေ သတ္တာ သောတာပန္နာ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’’တိ.

‘‘သာဓု ခေါ၊ မာရိသ၊ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂမနံ ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂမနဟေတု ခေါ၊ မာရိသ၊ ဧဝမယံ ပဇာ သောတာပန္နာ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ. သာဓု ခေါ၊ မာရိသ၊ ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂမနံ ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂမနဟေတု ခေါ၊ မာရိသ၊ ဧဝမယံ ပဇာ သောတာပန္နာ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’’တိ. ဒသမံ.

ရာဇကာရာမဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

တဿုဒ္ဒါနံ –

သဟဿဗြာဟ္မဏာနန္ဒ၊ ဒုဂ္ဂတိ အပရေ ဒုဝေ၊

မိတ္တာမစ္စာ ဒုဝေ ဝုတ္တာ၊ တယော စ ဒေဝစာရိကာတိ.

၃. သရဏာနိဝဂ္ဂေါ

၁. ပဌမမဟာနာမသုတ္တံ

၁၀၁၇. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ နိဂြောဓာရာမေ. အထ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဒံ၊ ဘန္တေ၊ ကပိလဝတ္ထု ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဗာဟုဇညံ အာကိဏ္ဏမနုဿံ သမ္ဗာဓဗျူဟံ. သော ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ ဝါ ပယိရုပါသိတွာ မနောဘာဝနီယေ ဝါ ဘိက္ခူ သာယနှသမယံ ကပိလဝတ္ထုံ ပဝိသန္တော၊ ဘန္တေနပိ [ဝိဗ္ဘန္တေနပိ (သီ.)၊ ဘမန္တေနပိ (က.)] ဟတ္ထိနာ သမာဂစ္ဆာမိ၊ ဘန္တေနပိ အဿေန သမာဂစ္ဆာမိ၊ ဘန္တေနပိ ရထေန သမာဂစ္ဆာမိ၊ ဘန္တေနပိ သကဋေန သမာဂစ္ဆာမိ၊ ဘန္တေနပိ ပုရိသေန သမာဂစ္ဆာမိ. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ တသ္မိံ သမယေ မုဿတေဝ [မုသတေဝ (?)] ဘဂဝန္တံ အာရဗ္ဘ သတိ၊ မုဿတိ [မုသတိ (?)] ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ သတိ၊ မုဿတိ သံဃံ အာရဗ္ဘ သတိ. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဣမမှိ စာဟံ သမယေ ကာလံ ကရေယျံ၊ ကာ မယှံ ဂတိ၊ ကော အဘိသမ္ပရာယော’’’တိ?

‘‘မာ ဘာယိ၊ မဟာနာမ၊ မာ ဘာယိ၊ မဟာနာမ! အပါပကံ တေ မရဏံ ဘဝိဿတိ အပါပိကာ ကာလံကိရိယာ [ကာလကိရိယာ (သီ. သျာ. ကံ.)]. ယဿ ကဿစိ၊ မဟာနာမ၊ ဒီဃရတ္တံ သဒ္ဓါပရိဘာဝိတံ စိတ္တံ သီလပရိဘာဝိတံ စိတ္တံ သုတပရိဘာဝိတံ စိတ္တံ စာဂပရိဘာဝိတံ စိတ္တံ ပညာပရိဘာဝိတံ စိတ္တံ၊ တဿ ယော ဟိ ခွာယံ ကာယော ရူပီ စာတုမဟာဘူတိကော [စာတုမ္မဟာဘူတိကော (သီ. သျာ. ကံ.)] မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝေါ ဩဒနကုမ္မာသူပစယော အနိစ္စုစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မော. တံ ဣဓေဝ ကာကာ ဝါ ခါဒန္တိ ဂိဇ္ဈာ ဝါ ခါဒန္တိ ကုလလာ ဝါ ခါဒန္တိ သုနခါ ဝါ ခါဒန္တိ သိင်္ဂါလာ [သိဂါလာ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ဝါ ခါဒန္တိ ဝိဝိဓာ ဝါ ပါဏကဇာတာ ခါဒန္တိ၊ ယဉ္စ ခွဿ စိတ္တံ ဒီဃရတ္တံ သဒ္ဓါပရိဘာဝိတံ။ပေ။ ပညာပရိဘာဝိတံ တံ ဥဒ္ဓဂါမိ ဟောတိ ဝိသေသဂါမိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ မဟာနာမ၊ ပုရိသော သပ္ပိကုမ္ဘံ ဝါ တေလကုမ္ဘံ ဝါ ဂမ္ဘီရံ ဥဒကရဟဒံ ဩဂါဟိတွာ ဘိန္ဒေယျ. တတြ ယာ အဿ သက္ခရာ ဝါ ကဌလာ [ကထလာ (ပီ. က.)] ဝါ သာ အဓောဂါမီ အဿ၊ ယဉ္စ ခွဿ တတြ သပ္ပိ ဝါ တေလံ ဝါ တံ ဥဒ္ဓဂါမိ အဿ ဝိသေသဂါမိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ယဿ ကဿစိ ဒီဃရတ္တံ သဒ္ဓါပရိဘာဝိတံ စိတ္တံ။ပေ။ ပညာပရိဘာဝိတံ စိတ္တံ တဿ ယော ဟိ ခွာယံ ကာယော ရူပီ စာတုမဟာဘူတိကော မာတာပေတ္တိကသမ္ဘဝေါ ဩဒနကုမ္မာသူပစယော အနိစ္စုစ္ဆာဒနပရိမဒ္ဒနဘေဒနဝိဒ္ဓံသနဓမ္မော တံ ဣဓေဝ ကာကာ ဝါ ခါဒန္တိ ဂိဇ္ဈာ ဝါ ခါဒန္တိ ကုလလာ ဝါ ခါဒန္တိ သုနခါ ဝါ ခါဒန္တိ သိင်္ဂါလာ ဝါ ခါဒန္တိ ဝိဝိဓာ ဝါ ပါဏကဇာတာ ခါဒန္တိ၊ ယဉ္စ ခွဿ စိတ္တံ ဒီဃရတ္တံ သဒ္ဓါပရိဘာဝိတံ။ပေ။ ပညာပရိဘာဝိတံ တံ ဥဒ္ဓဂါမိ ဟောတိ ဝိသေသဂါမိ. တုယှံ ခေါ ပန၊ မဟာနာမ၊ ဒီဃရတ္တံ သဒ္ဓါပရိဘာဝိတံ စိတ္တံ။ပေ။ ပညာပရိဘာဝိတံ စိတ္တံ. မာ ဘာယိ၊ မဟာနာမ၊ မာ ဘာယိ၊ မဟာနာမ! အပါပကံ တေ မရဏံ ဘဝိဿတိ၊ အပါပိကာ ကာလံကိရိယာ’’တိ. ပဌမံ.

၂. ဒုတိယမဟာနာမသုတ္တံ

၁၀၁၈. ဧဝံ မေ သုတံ – ဧကံ သမယံ ဘဂဝါ သက္ကေသု ဝိဟရတိ ကပိလဝတ္ထုသ္မိံ နိဂြောဓာရာမေ. အထ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဒံ၊ ဘန္တေ၊ ကပိလဝတ္ထု ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စ ဗာဟုဇညံ အာကိဏ္ဏမနုဿံ သမ္ဗာဓဗျူဟံ. သော ခွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝန္တံ ဝါ ပယိရုပါသိတွာ မနောဘာဝနီယေ ဝါ ဘိက္ခူ သာယနှသမယံ ကပိလဝတ္ထုံ ပဝိသန္တော၊ ဘန္တေနပိ ဟတ္ထိနာ သမာဂစ္ဆာမိ၊ ဘန္တေနပိ အဿေန သမာဂစ္ဆာမိ၊ ဘန္တေနပိ ရထေန သမာဂစ္ဆာမိ၊ ဘန္တေ၊ နပိ သကဋေန သမာဂစ္ဆာမိ၊ ဘန္တေ၊ နပိ ပုရိသေန သမာဂစ္ဆာမိ. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ တသ္မိံ သမယေ မုဿတေဝ ဘဂဝန္တံ အာရဗ္ဘ သတိ၊ မုဿတိ ဓမ္မံ အာရဗ္ဘ သတိ၊ မုဿတိ သံဃံ အာရဗ္ဘ သတိ. တဿ မယှံ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝံ ဟောတိ – ‘ဣမမှိ စာဟံ သမယေ ကာလံ ကရေယျံ၊ ကာ မယှံ ဂတိ၊ ကော အဘိသမ္ပရာယော’’’တိ?

‘‘မာ ဘာယိ၊ မဟာနာမ၊ မာ ဘာယိ၊ မဟာနာမ! အပါပကံ တေ မရဏံ ဘဝိဿတိ အပါပိကာ ကာလံကိရိယာ. စတူဟိ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော နိဗ္ဗာနနိန္နော ဟောတိ နိဗ္ဗာနပေါဏော နိဗ္ဗာနပဗ္ဘာရော. ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ.

‘‘သေယျထာပိ၊ မဟာနာမ၊ ရုက္ခော ပါစီနနိန္နော ပါစီနပေါဏော ပါစီနပဗ္ဘာရော၊ သော မူလစ္ဆိန္နော ကတမေန ပပတေယျာ’’တိ? ‘‘ယေန၊ ဘန္တေ၊ နိန္နော ယေန ပေါဏော ယေန ပဗ္ဘာရော’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ဣမေဟိ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော အရိယသာဝကော နိဗ္ဗာနနိန္နော ဟောတိ နိဗ္ဗာနပေါဏော နိဗ္ဗာနပဗ္ဘာရော’’တိ. ဒုတိယံ.

၃. ဂေါဓသက္ကသုတ္တံ

၁၀၁၉. ကပိလဝတ္ထုနိဒါနံ. အထ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ယေန ဂေါဓာ သက္ကော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဂေါဓံ သက္ကံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ကတိဟိ [ကတီဟိ (ပီ. က.) ရူပသိဒ္ဓိ ဩလောကေတဗ္ဗာ] တွံ၊ ဂေါဓေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ သောတာပန္နပုဂ္ဂလံ အာဇာနာသိ အဝိနိပါတဓမ္မံ နိယတံ သမ္ဗောဓိပရာယဏ’’န္တိ?

‘‘တီဟိ ခွာဟံ၊ မဟာနာမ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ သောတာပန္နပုဂ္ဂလံ အာဇာနာမိ အဝိနိပါတဓမ္မံ နိယတံ သမ္ဗောဓိပရာယဏံ. ကတမေဟိ တီဟိ? ဣဓ၊ မဟာနာမ၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝကသံဃော။ပေ။ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာတိ. ဣမေဟိ ခွာဟံ၊ မဟာနာမ၊ တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ သောတာပန္နပုဂ္ဂလံ အာဇာနာမိ အဝိနိပါတဓမ္မံ နိယတံ သမ္ဗောဓိပရာယဏံ.

‘‘တွံ ပန၊ မဟာနာမ၊ ကတိဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ သောတာပန္နပုဂ္ဂလံ အာဇာနာသိ အဝိနိပါတဓမ္မံ နိယတံ သမ္ဗောဓိပရာယဏ’’န္တိ? ‘‘စတူဟိ ခွာဟံ၊ ဂေါဓေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ သောတာပန္နပုဂ္ဂလံ အာဇာနာမိ အဝိနိပါတဓမ္မံ နိယတံ သမ္ဗောဓိပရာယဏံ. ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ၊ ဂေါဓေ၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. ဣမေဟိ ခွာဟံ၊ ဂေါဓေ၊ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ သောတာပန္နပုဂ္ဂလံ အာဇာနာမိ အဝိနိပါတဓမ္မံ နိယတံ သမ္ဗောဓိပရာယဏ’’န္တိ.

‘‘အာဂမေဟိ တွံ၊ မဟာနာမ၊ အာဂမေဟိ တွံ၊ မဟာနာမ! ဘဂဝါဝ ဧတံ ဇာနေယျ ဧတေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ ဝါ အသမန္နာဂတံ ဝါ’’တိ. ‘‘အာယာမ၊ ဂေါဓေ၊ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမေယျာမ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝတော ဧတမတ္ထံ အာရောစေဿာမာ’’တိ. အထ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ဂေါဓာ စ သက္ကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိံသု. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဣဓာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ယေန ဂေါဓာ သက္ကော တေနုပသင်္ကမိံ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဂေါဓံ သက္ကံ ဧတဒဝေါစံ – ‘ကတိဟိ တွံ၊ ဂေါဓေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ သောတာပန္နပုဂ္ဂလံ အာဇာနာသိ အဝိနိပါတဓမ္မံ နိယတံ သမ္ဗောဓိပရာယဏံ’? ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ ဘန္တေ၊ ဂေါဓာ သက္ကော မံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဧဝံ ဝုတ္တာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဂေါဓံ သက္ကံ ဧတဒဝေါစံ – ‘စတူဟိ ခွာဟံ၊ ဂေါဓေ၊ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ သောတာပန္နပုဂ္ဂလံ အာဇာနာမိ အဝိနိပါတဓမ္မံ နိယတံ သမ္ဗောဓိပရာယဏံ. ကတမေဟိ စတူဟိ? ဣဓ၊ ဂေါဓေ၊ အရိယသာဝကော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ အရိယကန္တေဟိ သီလေဟိ သမန္နာဂတော ဟောတိ အခဏ္ဍေဟိ။ပေ။ သမာဓိသံဝတ္တနိကေဟိ. ဣမေဟိ ခွာဟံ၊ ဂေါဓေ၊ စတူဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ သောတာပန္နပုဂ္ဂလံ အာဇာနာမိ အဝိနိပါတဓမ္မံ နိယတံ သမ္ဗောဓိပရာယဏ’’’န္တိ.

‘‘ဧဝံ ဝုတ္တေ၊ ဘန္တေ၊ ဂေါဓာ သက္ကော မံ ဧတဒဝေါစ – ‘အာဂမေဟိ တွံ၊ မဟာနာမ၊ အာဂမေဟိ တွံ၊ မဟာနာမ! ဘဂဝါဝ ဧတံ ဇာနေယျ ဧတေဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတံ ဝါ အသမန္နာဂတံ ဝါ’’’တိ. ‘‘ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ ကောစိဒေဝ ဓမ္မော သမုပ္ပါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ ဧကတော အဿ ဘဂဝါ ဧကတော ဘိက္ခုသံဃော စ. ယေနေဝ ဘဂဝါ တေနေဝါဟံ အဿံ. ဧဝံ ပသန္နံ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဓာရေတု. ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ ကောစိဒေဝ ဓမ္မော သမုပ္ပါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ ဧကတော အဿ ဘဂဝါ ဧကတော ဘိက္ခုသံဃော ဘိက္ခုနိသံဃော စ. ယေနေဝ ဘဂဝါ တေနေဝါဟံ အဿံ. ဧဝံ ပသန္နံ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဓာရေတု. ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ ကောစိဒေဝ ဓမ္မော သမုပ္ပါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ ဧကတော အဿ ဘဂဝါ ဧကတော ဘိက္ခုသံဃော ဘိက္ခုနိသံဃော စ ဥပါသကာ စ. ယေနေဝ ဘဂဝါ တေနေဝါဟံ အဿံ. ဧဝံ ပသန္နံ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဓာရေတု. ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ ကောစိဒေဝ ဓမ္မော သမုပ္ပါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ ဧကတော အဿ ဘဂဝါ ဧကတော ဘိက္ခုသံဃော ဘိက္ခုနိသံဃော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော စ. ယေနေဝ ဘဂဝါ တေနေဝါဟံ အဿံ. ဧဝံ ပသန္နံ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဓာရေတု. ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ ကောစိဒေဝ ဓမ္မော သမုပ္ပါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ ဧကတော အဿ ဘဂဝါ ဧကတော ဘိက္ခုသံဃော ဘိက္ခုနိသံဃော ဥပါသကာ ဥပါသိကာယော သဒေဝကော စ လောကော သမာရကော သဗြဟ္မကော သဿမဏဗြာဟ္မဏီ ပဇာ သဒေဝမနုဿာ. ယေနေဝ ဘဂဝါ တေနေဝါဟံ အဿံ. ဧဝံ ပသန္နံ မံ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ ဓာရေတူ’’တိ. ‘‘ဧဝံဝါဒီ တွံ၊ ဂေါဓေ၊ မဟာနာမံ သက္ကံ ကိံ ဝဒေသီ’’တိ? ‘‘ဧဝံဝါဒါဟံ၊ ဘန္တေ၊ မဟာနာမံ သက္ကံ န ကိဉ္စိ ဝဒါမိ၊ အညတြ ကလျာဏာ အညတြ ကုသလာ’’တိ. တတိယံ.

၄. ပဌမသရဏာနိသက္ကသုတ္တံ

၁၀၂၀. ကပိလဝတ္ထုနိဒါနံ. တေန ခေါ ပန သမယေန သရဏာနိ [သရကာနိ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] သက္ကော ကာလင်္ကတော ဟောတိ. သော ဘဂဝတာ ဗျာကတော – ‘‘သောတာပန္နော အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’တိ. တတြ သုဒံ သမ္ဗဟုလာ သက္ကာ သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခီယန္တိ ဝိပါစေန္တိ – ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတ၊ ဘော၊ အဗ္ဘုတံ ဝတ၊ ဘော! ဧတ္ထ ဒါနိ ကော န သောတာပန္နော ဘဝိဿတိ! ယတြ ဟိ နာမ သရဏာနိ သက္ကော ကာလင်္ကတော၊ သော ဘဂဝတာ ဗျာကတော – ‘သောတာပန္နော အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’တိ. သရဏာနိ သက္ကော သိက္ခာဒုဗ္ဗလျမာပါဒိ၊ မဇ္ဇပါနံ အပါယီ’’တိ.

အထ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ – ‘‘ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ သရဏာနိ သက္ကော ကာလင်္ကတော. သော ဘဂဝတာ ဗျာကတော – ‘သောတာပန္နော အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’တိ. တတြ သုဒံ၊ ဘန္တေ၊ သမ္ဗဟုလာ သက္ကာ သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခီယန္တိ ဝိပါစေန္တိ – ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတ ဘော၊ အဗ္ဘုတံ ဝတ ဘော! ဧတ္ထ ဒါနိ ကော န သောတပန္နော ဘဝိဿတိ! ယတြ ဟိ နာမ သရဏာနိ သက္ကော ကာလင်္ကတော၊ သော ဘဂဝတာ ဗျာကတော – ‘သောတာပန္နော အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’တိ. သရဏာနိ သက္ကော သိက္ခာဒုဗ္ဗလျမာပါဒိ၊ မဇ္ဇပါနံ အပါယီ’’တိ.

‘‘ယော သော၊ မဟာနာမ၊ ဒီဃရတ္တံ ဥပါသကော ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတော ဓမ္မံ သရဏံ ဂတော သံဃံ သရဏံ ဂတော၊ သော ကထံ ဝိနိပါတံ ဂစ္ဆေယျ! ယဉှိ တံ၊ မဟာနာမ၊ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘ဒီဃရတ္တံ ဥပါသကော ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတော ဓမ္မံ သရဏံ ဂတော သံဃံ သရဏံ ဂတော’တိ၊ သရဏာနိ သက္ကံ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ. သရဏာနိ၊ မဟာနာမ၊ သက္ကော ဒီဃရတ္တံ ဥပါသကော ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတော ဓမ္မံ သရဏံ ဂတော သံဃံ သရဏံ ဂတော. သော ကထံ ဝိနိပါတံ ဂစ္ဆေယျ!

‘‘ဣဓ၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ ဟာသပညော ဇဝနပညော ဝိမုတ္တိယာ စ သမန္နာဂတော. သော အာသဝါနံ ခယာ အနာသဝံ စေတောဝိမုတ္တိံ ပညာဝိမုတ္တိံ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရတိ. အယမ္ပိ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ပုဂ္ဂလော ပရိမုတ္တော နိရယာ ပရိမုတ္တော တိရစ္ဆာနယောနိယာ ပရိမုတ္တော ပေတ္တိဝိသယာ ပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ.

‘‘ဣဓ ပန၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ ဟာသပညော ဇဝနပညော န စ ဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတော. သော ပဉ္စန္နံ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ဩပပါတိကော ဟောတိ တတ္ထ ပရိနိဗ္ဗာယီ အနာဝတ္တိဓမ္မော တသ္မာ [အသ္မာ (သျာ. ကံ. ပီ. က.)] လောကာ. အယမ္ပိ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ပုဂ္ဂလော ပရိမုတ္တော နိရယာ ပရိမုတ္တော တိရစ္ဆာနယောနိယာ ပရိမုတ္တော ပေတ္တိဝိသယာ ပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ.

‘‘ဣဓ ပန၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ. ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ န ဟာသပညော န ဇဝနပညော န စ ဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတော. သော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ ရာဂဒေါသမောဟာနံ တနုတ္တာ သကဒါဂါမီ ဟောတိ၊ သကိဒေဝ ဣမံ လောကံ အာဂန္တွာ ဒုက္ခဿန္တံ ကရောတိ. အယမ္ပိ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ပုဂ္ဂလော ပရိမုတ္တော နိရယာ ပရိမုတ္တော တိရစ္ဆာနယောနိယာ ပရိမုတ္တော ပေတ္တိဝိသယာ ပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ.

‘‘ဣဓ ပန၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ – ဣတိပိ သော ဘဂဝါ။ပေ။ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါတိ၊ ဓမ္မေ။ပေ။ သံဃေ။ပေ။ န ဟာသပညော န ဇဝနပညော န စ ဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတော. သော တိဏ္ဏံ သံယောဇနာနံ ပရိက္ခယာ သောတာပန္နော ဟောတိ အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏောတိ. အယမ္ပိ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ပုဂ္ဂလော ပရိမုတ္တော နိရယာ ပရိမုတ္တော တိရစ္ဆာနယောနိယာ ပရိမုတ္တော ပေတ္တိဝိသယာ ပရိမုတ္တော အပါယဒုဂ္ဂတိဝိနိပါတာ.

‘‘ဣဓ ပန၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော န ဟေဝ ခေါ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ။ န ဓမ္မေ။ပေ။ န သံဃေ။ပေ။ န ဟာသပညော န ဇဝနပညော န စ ဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတော. အပိ စဿ ဣမေ ဓမ္မာ ဟောန္တိ – သဒ္ဓိန္ဒြိယံ၊ ဝီရိယိန္ဒြိယံ၊ သတိန္ဒြိယံ၊ သမာဓိန္ဒြိယံ၊ ပညိန္ဒြိယံ. တထာဂတပ္ပဝေဒိတာ စဿ ဓမ္မာ ပညာယ မတ္တသော နိဇ္ဈာနံ ခမန္တိ. အယမ္ပိ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ပုဂ္ဂလော အဂန္တာ နိရယံ အဂန္တာ တိရစ္ဆာနယောနိံ အဂန္တာ ပေတ္တိဝိသယံ အဂန္တာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ.

‘‘ဣဓ ပန၊ မဟာနာမ၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော န ဟေဝ ခေါ ဗုဒ္ဓေ အဝေစ္စပ္ပသာဒေန သမန္နာဂတော ဟောတိ။ န ဓမ္မေ။ပေ။ န သံဃေ။ပေ။ န ဟာသပညော န ဇဝနပညော န စ ဝိမုတ္တိယာ သမန္နာဂတော၊ အပိ စဿ ဣမေ ဓမ္မာ ဟောန္တိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ။ပေ။ ပညိန္ဒြိယံ. တထာဂတေ စဿ သဒ္ဓါမတ္တံ ဟောတိ ပေမမတ္တံ. အယမ္ပိ ခေါ၊ မဟာနာမ၊ ပုဂ္ဂလော အဂန္တာ နိရယံ အဂန္တာ တိရစ္ဆာနယောနိံ အဂန္တာ ပေတ္တိဝိသယံ အဂန္တာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ. ဣမေ စေပိ၊ မဟာနာမ၊ မဟာသာလာ သုဘာသိတံ ဒုဗ္ဘာသိတံ အာဇာနေယျုံ၊ ဣမေ စာဟံ [ဣမေဝါဟံ (သျာ. ကံ.)၊ ဣမေသာဟံ (က.)] မဟာသာလေ ဗျာကရေယျံ – ‘သောတာပန္နာ အဝိနိပါတဓမ္မာ နိယတာ သမ္ဗောဓိပရာယဏာ’တိ၊ ကိမင်္ဂံ [ကိမင်္ဂ (သီ. သျာ. ကံ. ပီ.)] ပန သရဏာနိံ သက္ကံ. သရဏာနိ၊ မဟာနာမ၊ သက္ကော မရဏကာလေ သိက္ခံ သမာဒိယီ’’တိ. စတုတ္ထံ.

၅. ဒုတိယသရဏာနိသက္ကသုတ္တံ

၁၀၂၁. ကပိလဝတ္ထုနိဒါနံ. တေန ခေါ ပန သမယေန သရဏာနိ သက္ကော ကာလင်္ကတော ဟောတိ. သော ဘဂဝတာ ဗျာကတော – ‘‘သောတာပန္နော အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’’တိ. တတြ သုဒံ သမ္ဗဟုလာ သက္ကာ သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခီယန္တိ ဝိပါစေန္တိ – ‘‘အစ္ဆရိယံ ဝတ၊ ဘော၊ အဗ္ဘုတံ ဝတ၊ ဘော! ဧတ္ထ ဒါနိ ကော န သောတာပန္နော ဘဝိဿတိ! ယတြ ဟိ နာမ သရဏာနိ သက္ကော ကာလင်္ကတော. သော ဘဂဝတာ ဗျာကတော – ‘သောတာပန္နော အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’တိ. သရဏာနိ သက္ကော သိက္ခာယ အပရိပူရကာရီ အဟောသီ’’တိ. အထ ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ မဟာနာမော သက္ကော ဘဂဝန္တံ ဧတဒဝေါစ –

‘‘ဣဓ၊ ဘန္တေ၊ သရဏာနိ သက္ကော ကာလင်္ကတော. သော ဘဂဝတာ ဗျာကတော – ‘သောတာပန္နော အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏော’တိ. တတြ သုဒံ၊ ဘန္တေ၊ သမ္ဗဟုလာ သက္ကာ သင်္ဂမ္မ သမာဂမ္မ ဥဇ္ဈာယန္တိ ခီယန္တိ ဝိပါစေန္တိ – ‘အစ္ဆရိယံ ဝတ၊ ဘော၊ အဗ္ဘုတံ ဝတ၊ ဘော! ဧတ္ထ ဒါနိ ကော န သောတာပန္နော ဘဝိဿတိ! ယတြ ဟိ နာမ သရဏာနိ သက္ကော ကာလင်္ကတော. သော ဘဂဝတာ ဗျာကတော – သောတာပန္နော အဝိနိပါတဓမ္မော နိယတော သမ္ဗောဓိပရာယဏောတိ. သရဏာနိ သက္ကော သိက္ခာယ အပရိပူရကာရီ အဟောသီ’’’တိ.

‘‘ယော သော၊ မဟာနာမ၊ ဒီဃရတ္တံ ဥပါသကော ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတော ဓမ္မံ သရဏံ ဂတော သံဃံ သရဏံ ဂတော၊ သော ကထံ ဝိနိပါတံ ဂစ္ဆေယျ! ယဉှိ တံ၊ မဟာနာမ၊ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ – ‘ဒီဃရတ္တံ ဥပါသကော ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတော ဓမ္မံ သရဏံ ဂတော သံဃံ သရဏံ ဂတော’၊ သရဏာနိံ သက္ကံ သမ္မာ ဝဒမာနော ဝဒေယျ. သရဏာနိ၊ မဟာနာမ၊ သက္ကော ဒီဃရတ္တံ ဥပါသကော ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတော ဓမ္မံ သရဏံ ဂတော သံဃံ သရဏံ ဂတော၊ သော ကထံ ဝိနိပါတံ ဂစ္ဆေယျ!