မေဏ္ဍကပဉှာရမ္ဘကထာ

အဋ္ဌမန္တပရိဝဇ္ဇနီယဋ္ဌာနာနိ

ဘဿပ္ပဝါဒေါ [ဘဿပ္ပဝေဒီ (သီ. ပီ.)] ဝေတဏ္ဍီ၊ အတိဗုဒ္ဓိ ဝိစက္ခဏော၊

မိလိန္ဒော ဉာဏဘေဒါယ၊ နာဂသေနမုပါဂမိ.

ဝသန္တော တဿ ဆာယာယ၊ ပရိပုစ္ဆံ ပုနပ္ပုနံ၊

ပဘိန္နဗုဒ္ဓိ ဟုတွာန၊ သောပိ အာသိ တိပေဋကော.

နဝင်္ဂံ အနုမဇ္ဇန္တော၊ ရတ္တိဘာဂေ ရဟောဂတော၊

အဒ္ဒက္ခိ မေဏ္ဍကေ ပဉှေ၊ ဒုန္နိဝေဌေ သနိဂ္ဂဟေ.

‘‘ပရိယာယဘာသိတံ အတ္ထိ၊ အတ္ထိ သန္ဓာယဘာသိတံ၊

သဘာဝဘာသိတံ အတ္ထိ၊ ဓမ္မရာဇဿ သာသနေ.

‘‘တေသမတ္ထံ အဝိညာယ၊ မေဏ္ဍကေ ဇိနဘာသိတေ၊

အနာဂတမှိ အဒ္ဓါနေ၊ ဝိဂ္ဂဟော တတ္ထ ဟေဿတိ.

‘‘ဟန္ဒ ကထိံ ပသာဒေတွာ၊ ဆေဇ္ဇာပေဿာမိ မေဏ္ဍကေ၊

တဿ နိဒ္ဒိဋ္ဌမဂ္ဂေန၊ နိဒ္ဒိသိဿန္တျနာဂတေ’’တိ.

အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ ပဘာတာယ ရတ္တိယာ ဥဒ္ဓသ္တေ [ဥဋ္ဌိတေ (သျာ.)၊ ဥဂ္ဂတေ (သီ. ပီ.)] အရုဏေ သီသံ နှတွာ သိရသိ အဉ္ဇလိံ ပဂ္ဂဟေတွာ အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေ အနုဿရိတွာ အဋ္ဌ ဝတ္တပဒါနိ သမာဒိယိ ‘‘ဣတော မေ အနာဂတာနိ သတ္တ ဒိဝသာနိ အဋ္ဌ ဂုဏေ သမာဒိယိတွာ တပေါ စရိတဗ္ဗော ဘဝိဿတိ၊ သောဟံ စိဏ္ဏတပေါ သမာနော အာစရိယံ အာရာဓေတွာ မေဏ္ဍကေ ပဉှေ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ. အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ ပကတိဒုဿယုဂံ အပနေတွာ အာဘရဏာနိ စ ဩမုဉ္စိတွာ ကာသာဝံ နိဝါသေတွာ မုဏ္ဍကပဋိသီသကံ သီသေ ပဋိမုဉ္စိတွာ မုနိဘာဝမုပဂန္တွာ အဋ္ဌ ဂုဏေ သမာဒိယိ ‘‘ဣမံ သတ္တာဟံ မယာ န ရာဇတ္ထော အနုသာသိတဗ္ဗော၊ န ရာဂူပသဉှိတံ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ၊ န ဒေါသူပသဉှိတံ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ၊ န မောဟူပသဉှိတံ စိတ္တံ ဥပ္ပါဒေတဗ္ဗံ၊ ဒါသကမ္မကရပေါရိသေ ဇနေပိ နိဝါတဝုတ္တိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ကာယိကံ ဝါစသိကံ အနုရက္ခိတဗ္ဗံ၊ ဆပိ အာယတနာနိ နိရဝသေသတော အနုရက္ခိတဗ္ဗာနိ၊ မေတ္တာဘာဝနာယ မာနသံ ပက္ခိပိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဣမေ အဋ္ဌ ဂုဏေ သမာဒိယိတွာ တေသွေဝ အဋ္ဌသု ဂုဏေသု မာနသံ ပတိဋ္ဌပေတွာ ဗဟိ အနိက္ခမိတွာ သတ္တာဟံ ဝီတိနာမေတွာ အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ ပဘာတာယ ရတ္တိယာ ပဂေဝ ပါတရာသံ ကတွာ ဩက္ခိတ္တစက္ခု မိတဘာဏီ သုသဏ္ဌိတေန ဣရိယာပထေန အဝိက္ခိတ္တေန စိတ္တေန ဟဋ္ဌေန ဥဒဂ္ဂေန ဝိပ္ပသန္နေန ထေရံ နာဂသေနံ ဥပသင်္ကမိတွာ ထေရဿ ပါဒေ သိရသာ ဝန္ဒိတွာ ဧကမန္တံ ဌိတော ဣဒမဝေါစ –

‘‘အတ္ထိ မေ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကောစိ အတ္ထော တုမှေဟိ သဒ္ဓိံ မန္တယိတဗ္ဗော၊ န တတ္ထ အညော ကောစိ တတိယော ဣစ္ဆိတဗ္ဗော၊ သုညေ ဩကာသေ ပဝိဝိတ္တေ အရညေ အဋ္ဌင်္ဂုပါဂတေ သမဏသာရုပ္ပေ. တတ္ထ သော ပဉှော ပုစ္ဆိတဗ္ဗော ဘဝိဿတိ၊ တတ္ထ မေ ဂုယှံ န ကာတဗ္ဗံ န ရဟဿကံ၊ အရဟာမဟံ ရဟဿကံ သုဏိတုံ သုမန္တနေ ဥပဂတေ၊ ဥပမာယပိ သော အတ္ထော ဥပပရိက္ခိတဗ္ဗော၊ ယထာ ကိံ ဝိယ၊ ယထာ နာမ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ မဟာပထဝီ နိက္ခေပံ အရဟတိ နိက္ခေပေ ဥပဂတေ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အရဟာမဟံ ရဟဿကံ သုဏိတုံ သုမန္တနေ ဥပဂတေ’’တိ. ဂရုနာ သဟ ပဝိဝိတ္တပဝနံ ပဝိသိတွာ ဣဒမဝေါစ – ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဣဓ ပုရိသေန မန္တယိတုကာမေန အဋ္ဌ ဌာနာနိ ပရိဝဇ္ဇယိတဗ္ဗာနိ ဘဝန္တိ၊ န တေသု ဌာနေသု ဝိညူ ပုရိသော အတ္ထံ မန္တေတိ၊ မန္တိတောပိ အတ္ထော ပရိပတတိ န သမ္ဘဝတိ. ကတမာနိ အဋ္ဌ ဌာနာနိ? ဝိသမဋ္ဌာနံ ပရိဝဇ္ဇနီယံ၊ သဘယံ ပရိဝဇ္ဇနီယံ၊ အတိဝါတဋ္ဌာနံ ပရိဝဇ္ဇနီယံ၊ ပဋိစ္ဆန္နဋ္ဌာနံ ပရိဝဇ္ဇနီယံ၊ ဒေဝဋ္ဌာနံ ပရိဝဇ္ဇနီယံ၊ ပန္ထော ပရိဝဇ္ဇနီယော၊ သင်္ဂါမော [သင်္ကမော (သီ. ပီ.)] ပရိဝဇ္ဇနီယော၊ ဥဒကတိတ္ထံ ပရိဝဇ္ဇနီယံ. ဣမာနိ အဋ္ဌ ဌာနာနိ ပရိဝဇ္ဇနီယာနီ’’တိ.

ထေရော အာဟ ‘‘ကော ဒေါသော ဝိသမဋ္ဌာနေ၊ သဘယေ၊ အတိဝါတေ၊ ပဋိစ္ဆန္နေ၊ ဒေဝဋ္ဌာနေ၊ ပန္ထေ၊ သင်္ဂါမေ၊ ဥဒကတိတ္ထေ’’တိ? ‘‘ဝိသမေ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ မန္တိတော အတ္ထော ဝိကိရတိ ဝိဓမတိ ပဂ္ဃရတိ န သမ္ဘဝတိ၊ သဘယေ မနော သန္တဿတိ၊ သန္တဿိတော န သမ္မာ အတ္ထံ သမနုပဿတိ၊ အတိဝါတေ သဒ္ဒေါ အဝိဘူတော ဟောတိ၊ ပဋိစ္ဆန္နေ ဥပဿုတိံ တိဋ္ဌန္တိ၊ ဒေဝဋ္ဌာနေ မန္တိတော အတ္ထော ဂရုကံ ပရိဏမတိ၊ ပန္ထေ မန္တိတော အတ္ထော တုစ္ဆော ဘဝတိ၊ သင်္ဂါမေ စဉ္စလော ဘဝတိ၊ ဥဒကတိတ္ထေ ပါကဋော ဘဝတိ. ဘဝတီဟ –

‘‘‘ဝိသမံ သဘယံ အတိဝါတော၊ ပဋိစ္ဆန္နံ ဒေဝနိဿိတံ၊

ပန္ထော စ သင်္ဂါမော တိတ္ထံ၊ အဋ္ဌေတေ ပရိဝဇ္ဇိယာ’’’တိ.

အဋ္ဌ မန္တနဿ ပရိဝဇ္ဇနီယဋ္ဌာနာနိ.

အဋ္ဌမန္တဝိနာသကပုဂ္ဂလာ

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ အဋ္ဌိမေ ပုဂ္ဂလာ မန္တိယမာနာ မန္တိတံ အတ္ထံ ဗျာပါဒေန္တိ. ကတမေ အဋ္ဌ? ရာဂစရိတော ဒေါသစရိတော မောဟစရိတော မာနစရိတော လုဒ္ဓေါ အလသော ဧကစိန္တီ ဗာလောတိ. ဣမေ အဋ္ဌ ပုဂ္ဂလာ မန္တိတံ အတ္ထံ ဗျာပါဒေန္တီ’’တိ.

ထေရော အာဟ ‘‘တေသံ ကော ဒေါသော’’တိ? ‘‘ရာဂစရိတော၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ရာဂဝသေန မန္တိတံ အတ္ထံ ဗျာပါဒေတိ၊ ဒေါသစရိတော ဒေါသဝသေန မန္တိတံ အတ္ထံ ဗျာပါဒေတိ၊ မောဟစရိတော မောဟဝသေန မန္တိတံ အတ္ထံ ဗျာပါဒေတိ၊ မာနစရိတော မာနဝသေန မန္တိတံ အတ္ထံ ဗျာပါဒေတိ၊ လုဒ္ဓေါ လောဘဝသေန မန္တိတံ အတ္ထံ ဗျာပါဒေတိ၊ အလသော အလသတာယ မန္တိတံ အတ္ထံ ဗျာပါဒေတိ၊ ဧကစိန္တီ ဧကစိန္တိတာယ မန္တိတံ အတ္ထံ ဗျာပါဒေတိ၊ ဗာလော ဗာလတာယ မန္တိတံ အတ္ထံ ဗျာပါဒေတိ. ဘဝတီဟ –

‘‘‘ရတ္တော ဒုဋ္ဌော စ မူဠှော စ၊ မာနီ လုဒ္ဓေါ တထာလသော၊

ဧကစိန္တီ စ ဗာလော စ၊ ဧတေ အတ္ထဝိနာသကာ’’’တိ.

အဋ္ဌ မန္တဝိနာသကပုဂ္ဂလာ.

နဝဂုယှမန္တဝိဓံသကံ

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ နဝိမေ ပုဂ္ဂလာ မန္တိတံ ဂုယှံ ဝိဝရန္တိ န ဓာရေန္တိ. ကတမေ နဝ? ရာဂစရိတော ဒေါသစရိတော မောဟစရိတော ဘီရုကော အာမိသဂရုကော ဣတ္ထီ သောဏ္ဍော ပဏ္ဍကော ဒါရကော’’တိ.

ထေရော အာဟ ‘‘တေသံ ကော ဒေါသော’’တိ? ‘‘ရာဂစရိတော၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ရာဂဝသေန မန္တိတံ ဂုယှံ ဝိဝရတိ န ဓာရေတိ၊ ဒေါသစရိတော၊ ဘန္တေ၊ ဒေါသဝသေန မန္တိတံ ဂုယှံ ဝိဝရတိ န ဓာရေတိ၊ မူဠှော မောဟဝသေန မန္တိတံ ဂုယှံ ဝိဝရတိ န ဓာရေတိ၊ ဘီရုကော ဘယဝသေန မန္တိတံ ဂုယှံ ဝိဝရတိ န ဓာရေတိ၊ အာမိသဂရုကော အာမိသဟေတု မန္တိတံ ဂုယှံ ဝိဝရတိ န ဓာရေတိ၊ ဣတ္ထီ ပညာယ ဣတ္တရတာယ မန္တိတံ ဂုယှံ ဝိဝရတိ န ဓာရေတိ၊ သောဏ္ဍိကော သုရာလောလတာယ မန္တိတံ ဂုယှံ ဝိဝရတိ န ဓာရေတိ၊ ပဏ္ဍကော အနေကံသိကတာယ မန္တိတံ ဂုယှံ ဝိဝရတိ န ဓာရေတိ၊ ဒါရကော စပလတာယ မန္တိတံ ဂုယှံ ဝိဝရတိ န ဓာရေတိ. ဘဝတီဟ –

‘‘‘ရတ္တော ဒုဋ္ဌော စ မူဠှော စ၊ ဘီရု အာမိသဂရုကော [အာမိသစက္ခုကော (သီ. ပီ.)]၊

ဣတ္ထီ သောဏ္ဍော ပဏ္ဍကော စ၊ နဝမော ဘဝတိ ဒါရကော.

‘‘နဝေတေ ပုဂ္ဂလာ လောကေ၊ ဣတ္တရာ စလိတာ စလာ၊

ဧတေဟိ မန္တိတံ ဂုယှံ၊ ခိပ္ပံ ဘဝတိ ပါကဋ’’’န္တိ.

နဝ ဂုယှမန္တဝိဓံသကာ ပုဂ္ဂလာ.

အဋ္ဌ ပညာပဋိလာဘကာရဏံ

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓိ ပရိဏမတိ ပရိပါကံ ဂစ္ဆတိ. ကတမေဟိ အဋ္ဌဟိ? ဝယပရိဏာမေန ဗုဒ္ဓိ ပရိဏမတိ ပရိပါကံ ဂစ္ဆတိ၊ ယသပရိဏာမေန ဗုဒ္ဓိ ပရိဏမတိ ပရိပါကံ ဂစ္ဆတိ၊ ပရိပုစ္ဆာယ ဗုဒ္ဓိ ပရိဏမတိ ပရိပါကံ ဂစ္ဆတိ၊ တိတ္ထသံဝါသေန ဗုဒ္ဓိ ပရိဏမတိ ပရိပါကံ ဂစ္ဆတိ၊ ယောနိသော မနသိကာရေန ဗုဒ္ဓိ ပရိဏမတိ ပရိပါကံ ဂစ္ဆတိ၊ သာကစ္ဆာယ ဗုဒ္ဓိ ပရိဏမတိ ပရိပါကံ ဂစ္ဆတိ၊ သ္နေဟူပသေဝနေန ဗုဒ္ဓိ ပရိဏမတိ ပရိပါကံ ဂစ္ဆတိ၊ ပတိရူပဒေသဝါသေန ဗုဒ္ဓိ ပရိဏမတိ ပရိပါကံ ဂစ္ဆတိ. ဘဝတီဟ –

‘‘‘ဝယေန ယသပုစ္ဆာဟိ၊ တိတ္ထဝါသေန ယောနိသော၊

သာကစ္ဆာ သ္နေဟသံသေဝါ၊ ပတိရူပဝသေန စ.

‘‘ဧတာနိ အဋ္ဌ ဌာနာနိ၊ ဗုဒ္ဓိဝိသဒကာရဏာ၊

ယေသံ ဧတာနိ သမ္ဘောန္တိ၊ တေသံ ဗုဒ္ဓိ ပဘိဇ္ဇတီ’’’တိ.

အဋ္ဌ ပညာပဋိလာဘကာရဏာနိ.

အာစရိယဂုဏံ

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ အယံ ဘူမိဘာဂေါ အဋ္ဌ မန္တဒေါသဝိဝဇ္ဇိတော၊ အဟဉ္စ လောကေ ပရမော မန္တိသဟာယော [မန္တသဟာယော (သီ.)]၊ ဂုယှမနုရက္ခီ စာဟံ ယာဝါဟံ ဇီဝိဿာမိ တာဝ ဂုယှမနုရက္ခိဿာမိ၊ အဋ္ဌဟိ စ မေ ကာရဏေဟိ ဗုဒ္ဓိ ပရိဏာမံ ဂတာ၊ ဒုလ္လဘော ဧတရဟိ မာဒိသော အန္တေဝါသီ၊ သမ္မာ ပဋိပန္နေ အန္တေဝါသိကေ ယေ အာစရိယာနံ ပဉ္စဝီသတိ အာစရိယဂုဏာ၊ တေဟိ ဂုဏေဟိ အာစရိယေန သမ္မာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ. ကတမေ ပဉ္စဝီသတိ ဂုဏာ?

‘‘ဣဓ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အာစရိယေန အန္တေဝါသိမှိ သတတံ သမိတံ အာရက္ခာ ဥပဋ္ဌပေတဗ္ဗာ၊ အသေဝနသေဝနာ ဇာနိတဗ္ဗာ၊ ပမတ္တာပ္ပမတ္တာ ဇာနိတဗ္ဗာ၊ သေယျဝကာသော ဇာနိတဗ္ဗော၊ ဂေလညံ ဇာနိတဗ္ဗံ၊ ဘောဇနဿ [ဘောဇနီယံ (သျာ.)] လဒ္ဓါလဒ္ဓံ ဇာနိတဗ္ဗံ၊ ဝိသေသော ဇာနိတဗ္ဗော၊ ပတ္တဂတံ သံဝိဘဇိတဗ္ဗံ၊ အဿာသိတဗ္ဗော ‘မာ ဘာယိ၊ အတ္ထော တေ အဘိက္ကမတီ’တိ၊ ‘ဣမိနာ ပုဂ္ဂလေန ပဋိစရတီ’တိ [ပဋိစရာဟီတိ (က.)] ပဋိစာရော ဇာနိတဗ္ဗော၊ ဂါမေ ပဋိစာရော ဇာနိတဗ္ဗော၊ ဝိဟာရေ ပဋိစာရော ဇာနိတဗ္ဗော၊ န တေန ဟာသော ဒဝေါ ကာတဗ္ဗော [န တေန သဟ သလ္လာပေါ ကာတဗ္ဗော (သီ. ပီ.)]၊ တေန သဟ အာလာပေါ ကာတဗ္ဗော၊ ဆိဒ္ဒံ ဒိသွာ အဓိဝါသေတဗ္ဗံ၊ သက္ကစ္စကာရိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ အခဏ္ဍကာရိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ အရဟဿကာရိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ နိရဝသေသကာရိနာ ဘဝိတဗ္ဗံ၊ ‘ဇနေမိမံ [ဇာနေမိမံ (သျာ.)] သိပ္ပေသူ’တိ ဇနကစိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတဗ္ဗံ၊ ‘ကထံ အယံ န ပရိဟာယေယျာ’တိ ဝဍ္ဎိစိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတဗ္ဗံ၊ ‘ဗလဝံ ဣမံ ကရောမိ သိက္ခာဗလေနာ’တိ စိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတဗ္ဗံ၊ မေတ္တစိတ္တံ ဥပဋ္ဌပေတဗ္ဗံ၊ အာပဒါသု န ဝိဇဟိတဗ္ဗံ၊ ကရဏီယေ နပ္ပမဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ ခလိတေ ဓမ္မေန ပဂ္ဂဟေတဗ္ဗောတိ. ဣမေ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ပဉ္စဝီသတိ အာစရိယဿ အာစရိယဂုဏာ၊ တေဟိ ဂုဏေဟိ မယိ သမ္မာ ပဋိပဇ္ဇဿု၊ သံသယော မေ၊ ဘန္တေ၊ ဥပ္ပန္နော၊ အတ္ထိ မေဏ္ဍကပဉှာ ဇိနဘာသိတာ၊ အနာဂတေ အဒ္ဓါနေ တတ္ထ ဝိဂ္ဂဟော ဥပ္ပဇ္ဇိဿတိ၊ အနာဂတေ စ အဒ္ဓါနေ ဒုလ္လဘာ ဘဝိဿန္တိ တုမှာဒိသာ ဗုဒ္ဓိမန္တော၊ တေသု မေ ပဉှေသု စက္ခုံ ဒေဟိ ပရဝါဒါနံ နိဂ္ဂဟာယာ’’တိ.

ဥပါသကဂုဏံ

ထေရော ‘‘သာဓူ’’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိတွာ ဒသ ဥပါသကဿ ဥပါသကဂုဏေ ပရိဒီပေသိ. ‘‘ဒသ ဣမေ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပါသကဿ ဥပါသကဂုဏာ. ကတမေ ဒသ၊ ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပါသကော သံဃေန သမာနသုခဒုက္ခော ဟောတိ၊ ဓမ္မာဓိပတေယျော ဟောတိ၊ ယထာဗလံ သံဝိဘာဂရတော ဟောတိ၊ ဇိနသာသနပရိဟာနိံ ဒိသွာ အဘိဝဍ္ဎိယာ ဝါယမတိ. သမ္မာဒိဋ္ဌိကော ဟောတိ၊ အပဂတကောတူဟလမင်္ဂလိကော ဇီဝိတဟေတုပိ န အညံ သတ္ထာရံ ဥဒ္ဒိသတိ၊ ကာယိကဝါစသိကဉ္စဿ ရက္ခိတံ ဟောတိ၊ သမဂ္ဂါရာမော ဟောတိ သမဂ္ဂရတော၊ အနုသူယကော ဟောတိ၊ န စ ကုဟနဝသေန သာသနေ စရတိ၊ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂတော ဟောတိ၊ ဓမ္မံ သရဏံ ဂတော ဟောတိ၊ သံဃံ သရဏံ ဂတော ဟောတိ. ဣမေ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဒသ ဥပါသကဿ ဥပါသကဂုဏာ၊ တေ သဗ္ဗေ ဂုဏာ တယိ သံဝိဇ္ဇန္တိ၊ တံ တေ ယုတ္တံ ပတ္တံ အနုစ္ဆဝိကံ ပတိရူပံ ယံ တွံ ဇိနသာသနပရိဟာနိံ ဒိသွာ အဘိဝဍ္ဎိံ ဣစ္ဆသိ၊ ကရောမိ တေ ဩကာသံ၊ ပုစ္ဆ မံ တွံ ယထာသုခ’’န္တိ.

မေဏ္ဍကပဉှာရမ္ဘကထာ နိဋ္ဌိတာ.