၄. မေဏ္ဍကပဉှော

၁. ဣဒ္ဓိဗလဝဂ္ဂေါ

၁. ကတာဓိကာရသဖလပဉှော

၁. အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ ကတာဝကာသော နိပစ္စ ဂရုနော ပါဒေ သိရသိ အဉ္ဇလိံ ကတွာ ဧတဒဝေါစ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဣမေ တိတ္ထိယာ ဧဝံ ဘဏန္တိ [ဝဉ္စော ဘဝတိ အဖလော (သီ. ပီ. က.)] ‘ယဒိ ဗုဒ္ဓေါ ပူဇံ သာဒိယတိ၊ န ပရိနိဗ္ဗုတော ဗုဒ္ဓေါ သံယုတ္တော လောကေန အန္တောဘဝိကော လောကသ္မိံ လောကသာဓာရဏော၊ တသ္မာ တဿ ကတော အဓိကာရော အဝဉ္ဈော ဘဝတိ သဖလော. ယဒိ ပရိနိဗ္ဗုတော ဝိသံယုတ္တော လောကေန နိဿဋော သဗ္ဗဘဝေဟိ၊ တဿ ပူဇာ နုပ္ပဇ္ဇတိ၊ ပရိနိဗ္ဗုတော န ကိဉ္စိ သာဒိယတိ၊ အသာဒိယန္တဿ ကတော အဓိကာရော ဝဉ္ဈော ဘဝတိ အဖလော’တိ ဥဘတော ကောဋိကော ဧသော ပဉှော၊ နေသော ဝိသယော အပ္ပတ္တမာနသာနံ၊ မဟန္တာနံ ယေဝေသော ဝိသယော၊ ဘိန္ဒေတံ ဒိဋ္ဌိဇာလံ ဧကံသေ ဌပယ၊ တဝေသော ပဉှော အနုပ္ပတ္တော၊ အနာဂတာနံ ဇိနပုတ္တာနံ စက္ခုံ ဒေဟိ ပရဝါဒနိဂ္ဂဟာယာ’’တိ.

ထေရော အာဟ ‘‘ပရိနိဗ္ဗုတော၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ၊ န စ ဘဂဝါ ပူဇံ သာဒိယတိ၊ ဗောဓိမူလေ ယေဝ တထာဂတဿ သာဒိယနာ ပဟီနာ၊ ကိံ ပန အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတဿ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ထေရေန သာရိပုတ္တေန ဓမ္မသေနာပတိနာ –

‘‘‘ပူဇိယန္တာ [ပူဇိတာ (သျာ.)] အသမသမာ၊ သဒေဝမာနုသေဟိ တေ၊

န သာဒိယန္တိ သက္ကာရံ၊ ဗုဒ္ဓါနံ ဧသ ဓမ္မတာ’’’တိ.

ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ပုတ္တော ဝါ ပိတုနော ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ ပိတာ ဝါ ပုတ္တဿ ဝဏ္ဏံ ဘာသတိ၊ န စေတံ ကာရဏံ ပရဝါဒါနံ နိဂ္ဂဟာယ၊ ပသာဒပ္ပကာသနံ နာမေတံ၊ ဣင်္ဃ မေ တွံ တတ္ထ ကာရဏံ သမ္မာ ဗြူဟိ သကဝါဒဿ ပတိဋ္ဌာပနာယ ဒိဋ္ဌိဇာလဝိနိဝေဌနာယာ’’တိ.

ထေရော အာဟ ‘‘ပရိနိဗ္ဗုတော၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ၊ န စ ဘဂဝါ ပူဇံ သာဒိယတိ၊ အသာဒိယန္တဿေဝ တထာဂတဿ ဒေဝမနုဿာ ဓာတုရတနံ ဝတ္ထုံ ကရိတွာ တထာဂတဿ ဉာဏရတနာရမ္မဏေန သမ္မာပဋိပတ္တိံ သေဝန္တာ တိဿော သမ္ပတ္တိယော ပဋိလဘန္တိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မဟတိမဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဇ္ဇလိတွာ နိဗ္ဗာယေယျ၊ အပိ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော သာဒိယတိ တိဏကဋ္ဌုပါဒါန’’န္တိ? ‘‘ဇလမာနောပိ သော၊ ဘန္တေ၊ မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော တိဏကဋ္ဌုပါဒါနံ န သာဒိယတိ၊ ကိံ ပန နိဗ္ဗုတော ဥပသန္တော အစေတနော သာဒိယတိ? ‘‘တသ္မိံ ပန၊ မဟာရာဇ၊ အဂ္ဂိက္ခန္ဓေ ဥပရတေ ဥပသန္တေ လောကေ အဂ္ဂိ သုညော ဟောတီ’’တိ. ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ကဋ္ဌံ အဂ္ဂိဿ ဝတ္ထု ဟောတိ ဥပါဒါနံ၊ ယေ ကေစိ မနုဿာ အဂ္ဂိကာမာ၊ တေ အတ္တနော ထာမဗလဝီရိယေန ပစ္စတ္တပုရိသကာရေန ကဋ္ဌံ မန္ထယိတွာ [မဒ္ဒိတွာ (က.)] အဂ္ဂိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တေန အဂ္ဂိနာ အဂ္ဂိကရဏီယာနိ ကမ္မာနိ ကရောန္တီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ တိတ္ထိယာနံ ဝစနံ မိစ္ဆာ ဘဝတိ ‘အသာဒိယန္တဿ ကတော အဓိကာရော ဝဉ္ဈော ဘဝတိ အဖလော’တိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မဟတိမဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဇ္ဇလိ၊ ဧဝမေဝ ဘဂဝါ ဒသသဟဿိယာ [ဒသသဟဿိမှိ (သီ. ပီ. က.)] လောကဓာတုယာ ဗုဒ္ဓသိရိယာ ပဇ္ဇလိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မဟတိမဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဇ္ဇလိတွာ နိဗ္ဗုတော၊ ဧဝမေဝ ဘဂဝါ ဒသသဟဿိယာ လောကဓာတုယာ ဗုဒ္ဓသိရိယာ ပဇ္ဇလိတွာ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတော. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ နိဗ္ဗုတော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော တိဏကဋ္ဌုပါဒါနံ န သာဒိယတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ လောကဟိတဿ သာဒိယနာ ပဟီနာ ဥပသန္တာ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မနုဿာ နိဗ္ဗုတေ အဂ္ဂိက္ခန္ဓေ အနုပါဒါနေ အတ္တနော ထာမဗလဝီရိယေန ပစ္စတ္တပုရိသကာရေန ကဋ္ဌံ မန္ထယိတွာ အဂ္ဂိံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တေန အဂ္ဂိနာ အဂ္ဂိကရဏီယာနိ ကမ္မာနိ ကရောန္တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ ဒေဝမနုဿာ တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ အသာဒိယန္တဿေဝ ဓာတုရတနံ ဝတ္ထုံ ကရိတွာ တထာဂတဿ ဉာဏရတနာရမ္မဏေန သမ္မာပဋိပတ္တိံ သေဝန္တာ တိဿော သမ္ပတ္တိယော ပဋိလဘန္တိ၊ ဣမိနာပိ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏေန တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ အသာဒိယန္တဿေဝ ကတော အဓိကာရော အဝဉ္ဈော ဘဝတိ သဖလော.

‘‘အပရမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ ယေန ကာရဏေန တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ အသာဒိယန္တဿေဝ ကတော အဓိကာရော အဝဉ္ဈော ဘဝတိ သဖလော. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မဟတိမဟာဝါတော ဝါယိတွာ ဥပရမေယျ၊ အပိ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ ဥပရတော ဝါတော သာဒိယတိ ပုန နိဗ္ဗတ္တာပန’’န္တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ဥပရတဿ ဝါတဿ အာဘောဂေါ ဝါ မနသိကာရော ဝါ ပုန နိဗ္ဗတ္တာပနာယ’’. ‘‘ကိံ ကာရဏံ’’? ‘‘အစေတနာ သာ ဝါယောဓာတူ’’တိ. ‘‘အပိ နု တဿ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပရတဿ ဝါတဿ ဝါတောတိ သမညာ အပဂစ္ဆတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ တာလဝဏ္ဋဝိဓူပနာနိ ဝါတဿ ဥပ္ပတ္တိယာ ပစ္စယာ၊ ယေ ကေစိ မနုဿာ ဥဏှာဘိတတ္တာ ပရိဠာဟပရိပီဠိတာ၊ တေ တာလဝဏ္ဋေန ဝါ ဝိဓူပနေန ဝါ အတ္တနော ထာမဗလဝီရိယေန ပစ္စတ္တပုရိသကာရေန တံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တေန ဝါတေန ဥဏှံ နိဗ္ဗာပေန္တိ ပရိဠာဟံ ဝူပသမေန္တီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ တိတ္ထိယာနံ ဝစနံ မိစ္ဆာ ဘဝတိ ‘အသာဒိယန္တဿ ကတော အဓိကာရော ဝဉ္ဈော ဘဝတိ အဖလော’တိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မဟတိမဟာဝါတော ဝါယိ၊ ဧဝမေဝ ဘဂဝါ ဒသသဟဿိယာ လောကဓာတုယာ သီတလမဓုရသန္တသုခုမမေတ္တာဝါတေန ဥပဝါယိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မဟတိမဟာဝါတော ဝါယိတွာ ဥပရတော၊ ဧဝမေဝ ဘဂဝါ သီတလမဓုရသန္တသုခုမမေတ္တာဝါတေန ဥပဝါယိတွာ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတော. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပရတော ဝါတော ပုန နိဗ္ဗတ္တာပနံ န သာဒိယတိ၊ ဧဝမေဝ လောကဟိတဿ သာဒိယနာ ပဟီနာ ဥပသန္တာ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ တေ မနုဿာ ဥဏှာဘိတတ္တာ ပရိဠာဟပရိပီဠိတာ၊ ဧဝမေဝ ဒေဝမနုဿာ တိဝိဓဂ္ဂိသန္တာပပရိဠာဟပရိပီဠိတာ. ယထာ တာလဝဏ္ဋဝိဓူပနာနိ ဝါတဿ နိဗ္ဗတ္တိယာ ပစ္စယာ ဟောန္တိ၊ ဧဝမေဝ တထာဂတဿ ဓာတု စ ဉာဏရတနဉ္စ ပစ္စယော ဟောတိ တိဿန္နံ သမ္ပတ္တီနံ ပဋိလာဘာယ. ယထာ မနုဿာ ဥဏှာဘိတတ္တာ ပရိဠာဟပရိပီဠိတာ တာလဝဏ္ဋေန ဝါ ဝိဓူပနေန ဝါ ဝါတံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ ဥဏှံ နိဗ္ဗာပေန္တိ ပရိဠာဟံ ဝူပသမေန္တိ၊ ဧဝမေဝ ဒေဝမနုဿာ တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ အသာဒိယန္တဿေဝ ဓာတုဉ္စ ဉာဏရတနဉ္စ ပူဇေတွာ ကုသလံ နိဗ္ဗတ္တေတွာ တေန ကုသလေန တိဝိဓဂ္ဂိသန္တာပပရိဠာဟံ နိဗ္ဗာပေန္တိ ဝူပသမေန္တိ. ဣမိနာပိ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏေန တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ အသာဒိယန္တဿေဝ ကတော အဓိကာရော အဝဉ္ဈော ဘဝတိ သဖလောတိ.

‘‘အပရမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ ပရဝါဒါနံ နိဂ္ဂဟာယ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော ဘေရိံ အာကောဋေတွာ သဒ္ဒံ နိဗ္ဗတ္တေယျ၊ ယော သော ဘေရိသဒ္ဒေါ ပုရိသေန နိဗ္ဗတ္တိတော၊ သော သဒ္ဒေါ အန္တရဓာယေယျ၊ အပိ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ သဒ္ဒေါ သာဒိယတိ ပုန နိဗ္ဗတ္တာပန’’န္တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ အန္တရဟိတော သော သဒ္ဒေါ၊ နတ္ထိ တဿ ပုန ဥပ္ပါဒါယ အာဘောဂေါ ဝါ မနသိကာရော ဝါ၊ သကိံ နိဗ္ဗတ္တေ ဘေရိသဒ္ဒေ အန္တရဟိတေ သော ဘေရိသဒ္ဒေါ သမုစ္ဆိန္နော ဟောတိ. ဘေရီ ပန၊ ဘန္တေ၊ ပစ္စယော ဟောတိ သဒ္ဒဿ နိဗ္ဗတ္တိယာ၊ အထ ပုရိသော ပစ္စယေ သတိ အတ္တဇေန ဝါယာမေန ဘေရိံ အကောဋေတွာ သဒ္ဒံ နိဗ္ဗတ္တေတီ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနပရိဘာဝိတံ ဓာတုရတနဉ္စ ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ အနုသိဋ္ဌဉ္စ [အနုသတ္ထိဉ္စ (သီ. ပီ.)] သတ္ထာရံ ဌပယိတွာ သယံ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗုတော၊ န စ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဘဂဝတိ သမ္ပတ္တိလာဘော ဥပစ္ဆိန္နော ဟောတိ၊ ဘဝဒုက္ခပဋိပီဠိတာ သတ္တာ ဓာတုရတနဉ္စ ဓမ္မဉ္စ ဝိနယဉ္စ အနုသိဋ္ဌဉ္စ ပစ္စယံ ကရိတွာ သမ္ပတ္တိကာမာ သမ္ပတ္တိယော ပဋိလဘန္တိ၊ ဣမိနာပိ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏေန တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ အသာဒိယန္တဿေဝ ကတော အဓိကာရော အဝဉ္ဈော ဘဝတိ သဖလောတိ.

‘‘ဒိဋ္ဌဉ္စေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ အနာဂတမဒ္ဓါနံ. ကထိတဉ္စ ဘဏိတဉ္စ အာစိက္ခိတဉ္စ ‘သိယာ ခေါ ပနာနန္ဒ၊ တုမှာကံ ဧဝမဿ အတီတသတ္ထုကံ ပါဝစနံ နတ္ထိ နော သတ္ထာတိ၊ န ခေါ ပနေတံ၊ အာနန္ဒ၊ ဧဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ယော ဝေါ၊ အာနန္ဒ၊ မယာ ဓမ္မော စ ဝိနယော စ ဒေသိတော ပညတ္တော၊ သော ဝေါ မမစ္စယေန သတ္ထာ’တိ. ပရိနိဗ္ဗုတဿ တထာဂတဿ အသာဒိယန္တဿ ကတော အဓိကာရော ဝဉ္ဈော ဘဝတိ အဖလောတိ၊ တံ တေသံ တိတ္ထိယာနံ ဝစနံ မိစ္ဆာ အဘူတံ ဝိတထံ အလိကံ ဝိရုဒ္ဓံ ဝိပရီတံ ဒုက္ခဒါယကံ ဒုက္ခဝိပါကံ အပါယဂမနီယန္တိ.

‘‘အပရမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ ယေန ကာရဏေန တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ အသာဒိယန္တဿေဝ ကတော အဓိကာရော အဝဉ္ဈော ဘဝတိ သဖလော. သာဒိယတိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အယံ မဟာပထဝီ ‘သဗ္ဗဗီဇာနိ မယိ သံဝိရုဟန္တူ’’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိဿ ပန တာနိ၊ မဟာရာဇ၊ ဗီဇာနိ အသာဒိယန္တိယာ မဟာပထဝိယာ သံဝိရုဟိတွာ ဒဠှမူလဇဋာပတိဋ္ဌိတာ ခန္ဓသာရသာခါပရိဝိတ္ထိဏ္ဏာ ပုပ္ဖဖလဓရာ ဟောန္တီ’’တိ? ‘‘အသာဒိယန္တီပိ၊ ဘန္တေ၊ မဟာပထဝီ တေသံ ဗီဇာနံ ဝတ္ထုံ ဟောတိ ပစ္စယံ ဒေတိ ဝိရုဟနာယ၊ တာနိ ဗီဇာနိ တံ ဝတ္ထုံ နိဿာယ တေန ပစ္စယေန သံဝိရုဟိတွာ ဒဠှမူလဇဋာပတိဋ္ဌိတာ ခန္ဓသာရသာခါပရိဝိတ္ထိဏ္ဏာ ပုပ္ဖဖလဓရာ ဟောန္တီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ တိတ္ထိယာ သကေ ဝါဒေ နဋ္ဌာ ဟောန္တိ ဟတာ ဝိရုဒ္ဓါ၊ သစေ တေ ဘဏန္တိ ‘အသာဒိယန္တဿ ကတော အဓိကာရော ဝဉ္ဈော ဘဝတိ အဖလော’ တိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မဟာပထဝီ၊ ဧဝံ တထာဂတော အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မဟာပထဝီ န ကိဉ္စိ သာဒိယတိ၊ ဧဝံ တထာဂတော န ကိဉ္စိ သာဒိယတိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ တာနိ ဗီဇာနိ ပထဝိံ နိဿာယ သံဝိရုဟိတွာ ဒဠှမူလဇဋာပတိဋ္ဌိတာ ခန္ဓသာရသာခါပရိဝိတ္ထိဏ္ဏာ ပုပ္ဖဖလဓရာ ဟောန္တိ၊ ဧဝံ ဒေဝမနုဿာ တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ အသာဒိယန္တဿေဝ ဓာတုဉ္စ ဉာဏရတနဉ္စ နိဿာယ ဒဠှကုသလမူလပတိဋ္ဌိတာ သမာဓိက္ခန္ဓဓမ္မသာရသီလသာခါပရိဝိတ္ထိဏ္ဏာ ဝိမုတ္တိပုပ္ဖသာမညဖလဓရာ ဟောန္တိ၊ ဣမိနာပိ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏေန တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ အသာဒိယန္တဿေဝ ကတော အဓိကာရော အဝဉ္ဈော ဘဝတိ သဖလောတိ.

‘‘အပရမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ ယေန ကာရဏေန တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ အသာဒိယန္တဿေဝ ကတော အဓိကာရော အဝဉ္ဈော ဘဝတိ သဖလော. သာဒိယန္တိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမေ ဩဋ္ဌာ ဂေါဏာ ဂဒြဘာ အဇာ ပသူ မနုဿာ အန္တောကုစ္ဆိသ္မိံ ကိမိကုလာနံ သမ္ဘဝ’’န္တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိဿ ပန တေ၊ မဟာရာဇ၊ ကိမယော တေသံ အသာဒိယန္တာနံ အန္တောကုစ္ဆိသ္မိံ သမ္ဘဝိတွာ ဗဟုပုတ္တနတ္တာ ဝေပုလ္လတံ ပါပုဏန္တီ’’တိ? ‘‘ပါပဿ၊ ဘန္တေ၊ ကမ္မဿ ဗလဝတာယ အသာဒိယန္တာနံ ယေဝ တေသံ သတ္တာနံ အန္တောကုစ္ဆိသ္မိံ ကိမယော သမ္ဘဝိတွာ ဗဟုပုတ္တနတ္တာ ဝေပုလ္လတံ ပါပုဏန္တီ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ အသာဒိယန္တဿေဝ ဓာတုဿ စ ဉာဏာရမ္မဏဿ စ ဗလဝတာယ တထာဂတေ ကတော အဓိကာရော အဝဉ္ဈော ဘဝတိ သဖလောတိ.

‘‘အပရမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ ယေန ကာရဏေန တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ အသာဒိယန္တဿေဝ ကတော အဓိကာရော အဝဉ္ဈော ဘဝတိ သဖလော. သာဒိယန္တိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမေ မနုဿာ ဣမေ အဋ္ဌနဝုတိ ရောဂါ ကာယေ နိဗ္ဗတ္တန္တူ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိဿ ပန တေ၊ မဟာရာဇ၊ ရောဂါ အသာဒိယန္တာနံ ကာယေ နိပတန္တီ’’တိ? ‘‘ပုဗ္ဗေ ကတေန၊ ဘန္တေ၊ ဒုစ္စရိတေနာ’’တိ. ‘‘ယဒိ၊ မဟာရာဇ၊ ပုဗ္ဗေ ကတံ အကုသလံ ဣဓ ဝေဒနီယံ ဟောတိ၊ တေန ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ပုဗ္ဗေ ကတမ္ပိ ဣဓ ကတမ္ပိ ကုသလာကုသလံ ကမ္မံ အဝဉ္ဈံ ဘဝတိ သဖလန္တိ. ဣမိနာပိ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏေန တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ အသာဒိယန္တဿေဝ ကတော အဓိကာရော အဝဉ္ဈော ဘဝတိ သဖလောတိ.

‘‘သုတပုဗ္ဗံ ပန တယာ၊ မဟာရာဇ၊ နန္ဒကော နာမ ယက္ခော ထေရံ သာရိပုတ္တံ အာသာဒယိတွာ ပထဝိံ ပဝိဋ္ဌော’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ သုယျတိ၊ လောကေ ပါကဋော ဧသော’’တိ. ‘‘အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ထေရော သာရိပုတ္တော သာဒိယိ နန္ဒကဿ ယက္ခဿ မဟာပထဝိဂိလန’’န္တိ [ပဝတ္တမာနေပိ (သျာ.)]. ‘‘ဥဗ္ဗတ္တိယန္တေပိ၊ ဘန္တေ၊ သဒေဝကေ လောကေ ပတမာနေပိ ဆမာယံ စန္ဒိမသူရိယေ ဝိကိရန္တေပိ သိနေရုပဗ္ဗတရာဇေ ထေရော သာရိပုတ္တော န ပရဿ ဒုက္ခံ သာဒိယေယျ. တံ ကိဿ ဟေတု? ယေန ဟေတုနာ ထေရော သာရိပုတ္တော ကုဇ္ဈေယျ ဝါ ဒုဿေယျ ဝါ၊ သော ဟေတု ထေရဿ သာရိပုတ္တဿ သမူဟတော သမုစ္ဆိန္နော၊ ဟေတုနော သမုဂ္ဃါတိတတ္တာ၊ ဘန္တေ၊ ထေရော သာရိပုတ္တော ဇီဝိတဟာရကေပိ ကောပံ န ကရေယျာ’’တိ. ‘‘ယဒိ၊ မဟာရာဇ၊ ထေရော သာရိပုတ္တော နန္ဒကဿ ယက္ခဿ ပထဝိဂိလနံ န သာဒိယိ၊ ကိဿ ပန နန္ဒကော ယက္ခော ပထဝိံ ပဝိဋ္ဌော’’တိ? ‘‘အကုသလဿ၊ ဘန္တေ၊ ကမ္မဿ ဗလဝတာယာ’’တိ. ‘‘ယဒိ၊ မဟာရာဇ၊ အကုသလဿ ကမ္မဿ ဗလဝတာယ နန္ဒကော ယက္ခော ပထဝိံ ပဝိဋ္ဌော၊ အသာဒိယန္တဿာပိ ကတော အပရာဓော အဝဉ္ဈော ဘဝတိ သဖလော. တေန ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ အကုသလဿပိ ကမ္မဿ ဗလဝတာယ အသာဒိယန္တဿ ကတော အဓိကာရော အဝဉ္ဈော ဘဝတိ သဖလောတိ. ဣမိနာပိ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏေန တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ အသာဒိယန္တဿေဝ ကတော အဓိကာရော အဝဉ္ဈော ဘဝတိ သဖလောတိ.

‘‘ကတိ နု ခေါ တေ၊ မဟာရာဇ၊ မနုဿာ၊ ယေ ဧတရဟိ မဟာပထဝိံ ပဝိဋ္ဌာ၊ အတ္ထိ တေ တတ္ထ သဝဏ’’န္တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ သုယျတီ’’တိ. ‘‘ဣင်္ဃ တွံ၊ မဟာရာဇ၊ သာဝေဟီ’’တိ? ‘‘စိဉ္စမာဏဝိကာ၊ ဘန္တေ၊ သုပ္ပဗုဒ္ဓေါ စ သက္ကော၊ ဒေဝဒတ္တော စ ထေရော၊ နန္ဒကော စ ယက္ခော၊ နန္ဒော စ မာဏဝကောတိ. သုတမေတံ၊ ဘန္တေ၊ ဣမေ ပဉ္စ ဇနာ မဟာပထဝိံ ပဝိဋ္ဌာ’’တိ. ‘‘ကိသ္မိံ တေ၊ မဟာရာဇ၊ အပရဒ္ဓါ’’တိ? ‘‘ဘဂဝတိ စ၊ ဘန္တေ၊ သာဝကေသု စာ’’တိ. ‘‘အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ ဝါ သာဝကာ ဝါ သာဒိယိံသု ဣမေသံ မဟာပထဝိပဝိသန’’န္တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတဿ ပရိနိဗ္ဗုတဿ အသာဒိယန္တဿေဝ ကတော အဓိကာရော အဝဉ္ဈော ဘဝတိ သဖလော’’တိ. ‘‘သုဝိညာပိတော၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ပဉှော ဂမ္ဘီရော ဥတ္တာနီကတော၊ ဂုယှံ ဝိဒံသိတံ၊ ဂဏ္ဌိ ဘိန္နော၊ ဂဟနံ အဂဟနံ ကတံ၊ နဋ္ဌာ ပရဝါဒါ၊ ဘဂ္ဂါ ကုဒိဋ္ဌီ၊ နိပ္ပဘာ ဇာတာ ကုတိတ္ထိယာ၊ တွံ ဂဏီဝရပဝရမာသဇ္ဇာ’’တိ.

ကတာဓိကာရသဖလပဉှော ပဌမော.

၂. သဗ္ဗညုဘာဝပဉှော

၂. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဗုဒ္ဓေါ သဗ္ဗညူ’’တိ? ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ သဗ္ဗညူ၊ န စ ဘဂဝတော သတတံ သမိတံ ဉာဏဒဿနံ ပစ္စုပဋ္ဌိတံ၊ အာဝဇ္ဇနပဋိဗဒ္ဓံ ဘဂဝတော သဗ္ဗညုတဉာဏံ၊ အာဝဇ္ဇိတွာ ယဒိစ္ဆကံ ဇာနာတီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဗုဒ္ဓေါ အသဗ္ဗညူတိ. ယဒိ တဿ ပရိယေသနာယ သဗ္ဗညုတဉာဏံ ဟောတီ’’တိ. ‘‘ဝါဟသတံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဝီဟီနံ အဍ္ဎစူဠဉ္စ ဝါဟာ ဝီဟိသတ္တမ္ဗဏာနိ ဒွေ စ တုမ္ဗာ ဧကစ္ဆရာက္ခဏေ ပဝတ္တစိတ္တဿ ဧတ္တကာ ဝီဟီ လက္ခံ ဌပီယမာနာ [ဌပီယမာနေ (သီ. ပီ.)] ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျုံ?

‘‘တတြိမေ သတ္တဝိဓာ စိတ္တာ ပဝတ္တန္တိ၊ ယေ တေ၊ မဟာရာဇ၊ သရာဂါ သဒေါသာ သမောဟာ သကိလေသာ အဘာဝိတကာယာ အဘာဝိတသီလာ အဘာဝိတစိတ္တာ အဘာဝိတပညာ၊ တေသံ တံ စိတ္တံ ဂရုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒန္ဓံ ပဝတ္တတိ. ကိံ ကာရဏာ? အဘာဝိတတ္တာ စိတ္တဿ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဝံသနာဠဿ ဝိတတဿ ဝိသာလဿ ဝိတ္ထိဏ္ဏဿ သံသိဗ္ဗိတဝိသိဗ္ဗိတဿ သာခါဇဋာဇဋိတဿ အာကဍ္ဎိယန္တဿ ဂရုကံ ဟောတိ အာဂမနံ ဒန္ဓံ. ကိံ ကာရဏာ? သံသိဗ္ဗိတဝိသိဗ္ဗိတတ္တာ သာခါနံ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ တေ သရာဂါ သဒေါသာ သမောဟာ သကိလေသာ အဘာဝိတကာယာ အဘာဝိတသီလာ အဘာဝိတစိတ္တာ အဘာဝိတပညာ၊ တေသံ တံ စိတ္တံ ဂရုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒန္ဓံ ပဝတ္တတိ. ကိံ ကာရဏာ? သံသိဗ္ဗိတဝိသိဗ္ဗိတတ္တာ ကိလေသေဟိ၊ ဣဒံ ပဌမံ စိတ္တံ.

‘‘တတြိဒံ ဒုတိယံ စိတ္တံ ဝိဘတ္တမာပဇ္ဇတိ – ယေ တေ၊ မဟာရာဇ၊ သောတာပန္နာ ပိဟိတာပါယာ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တာ ဝိညာတသတ္ထုသာသနာ၊ တေသံ တံ စိတ္တံ တီသု ဌာနေသု လဟုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ လဟုကံ ပဝတ္တတိ. ဥပရိဘူမီသု ဂရုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒန္ဓံ ပဝတ္တတိ. ကိံ ကာရဏာ? တီသု ဌာနေသု စိတ္တဿ ပရိသုဒ္ဓတ္တာ ဥပရိ ကိလေသာနံ အပ္ပဟီနတ္တာ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဝံသနာဠဿ တိပဗ္ဗဂဏ္ဌိပရိသုဒ္ဓဿ ဥပရိ သာခါဇဋာဇဋိတဿ အာကဍ္ဎိယန္တဿ ယာဝ တိပဗ္ဗံ တာဝ လဟုကံ ဧတိ၊ တတော ဥပရိ ထဒ္ဓံ. ကိံ ကာရဏာ? ဟေဋ္ဌာ ပရိသုဒ္ဓတ္တာ ဥပရိ သာခါဇဋာဇဋိတတ္တာ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ တေ သောတာပန္နာ ပိဟိတာပါယာ ဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တာ ဝိညာတသတ္ထုသာသနာ၊ တေသံ တံ စိတ္တံ တီသု ဌာနေသု လဟုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ လဟုကံ ပဝတ္တတိ၊ ဥပရိဘူမီသု ဂရုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒန္ဓံ ပဝတ္တတိ. ကိံ ကာရဏာ? တီသု ဌာနေသု စိတ္တဿ ပရိသုဒ္ဓတ္တာ ဥပရိ ကိလေသာနံ အပ္ပဟီနတ္တာ၊ ဣဒံ ဒုတိယံ စိတ္တံ.

‘‘တတြိဒံ တတိယံ စိတ္တံ ဝိဘတ္တမာပဇ္ဇတိ – ယေ တေ၊ မဟာရာဇ၊ သကဒါဂါမိနော၊ ယေသံ ရာဂဒေါသမောဟာ တနုဘူတာ၊ တေသံ တံ စိတ္တံ ပဉ္စသု ဌာနေသု လဟုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ လဟုကံ ပဝတ္တတိ၊ ဥပရိဘူမီသု ဂရုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒန္ဓံ ပဝတ္တတိ. ကိံ ကာရဏာ? ပဉ္စသု ဌာနေသု စိတ္တဿ ပရိသုဒ္ဓတ္တာ ဥပရိ ကိလေသာနံ အပ္ပဟီနတ္တာ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဝံသနာဠဿ ပဉ္စပဗ္ဗဂဏ္ဌိပရိသုဒ္ဓဿ ဥပရိ သာခါဇဋာဇဋိတဿ အာကဍ္ဎိယန္တဿ ယာဝ ပဉ္စပဗ္ဗံ တာဝ လဟုကံ ဧတိ၊ တတော ဥပရိ ထဒ္ဓံ. ကိံ ကာရဏာ? ဟေဋ္ဌာ ပရိသုဒ္ဓတ္တာ ဥပရိ သာခါဇဋာဇဋိတတ္တာ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ တေ သကဒါဂါမိနော၊ ယေသံ ရာဂဒေါသမောဟာ တနုဘူတာ၊ တေသံ တံ စိတ္တံ ပဉ္စသု ဌာနေသု လဟုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ လဟုကံ ပဝတ္တတိ၊ ဥပရိဘူမီသု ဂရုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒန္ဓံ ပဝတ္တတိ. ကိံ ကာရဏာ? ပဉ္စသု ဌာနေသု စိတ္တဿ ပရိသုဒ္ဓတ္တာ ဥပရိ ကိလေသာနံ အပ္ပဟီနတ္တာ၊ ဣဒံ တတိယံ စိတ္တံ.

‘‘တတြိဒံ စတုတ္ထံ စိတ္တံ ဝိဘတ္တမာပဇ္ဇတိ – ယေ တေ၊ မဟာရာဇ၊ အနာဂါမိနော၊ ယေသံ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သညောဇနာနိ ပဟီနာနိ၊ တေသံ တံ စိတ္တံ ဒသသု ဌာနေသု လဟုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ လဟုကံ ပဝတ္တတိ၊ ဥပရိဘူမီသု ဂရုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒန္ဓံ ပဝတ္တတိ. ကိံ ကာရဏာ? ဒသသု ဌာနေသု စိတ္တဿ ပရိသုဒ္ဓတ္တာ ဥပရိ ကိလေသာနံ အပ္ပဟီနတ္တာ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဝံသနာဠဿ ဒသပဗ္ဗဂဏ္ဌိပရိသုဒ္ဓဿ ဥပရိ သာခါဇဋာဇဋိတဿ အာကဍ္ဎိယန္တဿ ယာဝ ဒသပဗ္ဗံ တာဝ လဟုကံ ဧတိ၊ တတော ဥပရိ ထဒ္ဓံ. ကိံ ကာရဏာ? ဟေဋ္ဌာ ပရိသုဒ္ဓတ္တာ ဥပရိ သာခါဇဋာဇဋိတတ္တာ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ တေ အနာဂါမိနော၊ ယေသံ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သညောဇနာနိ ပဟီနာနိ၊ တေသံ တံ စိတ္တံ ဒသသု ဌာနေသု လဟုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ လဟုကံ ပဝတ္တတိ၊ ဥပရိဘူမီသု ဂရုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒန္ဓံ ပဝတ္တတိ. ကိံ ကာရဏာ? ဒသသု ဌာနေသု စိတ္တဿ ပရိသုဒ္ဓတ္တာ ဥပရိ ကိလေသာနံ အပ္ပဟီနတ္တာ၊ ဣဒံ စတုတ္ထံ စိတ္တံ.

‘‘တတြိဒံ ပဉ္စမံ စိတ္တံ ဝိဘတ္တမာပဇ္ဇတိ – ယေ တေ၊ မဟာရာဇ၊ အရဟန္တော ခီဏာသဝါ ဓောတမလာ ဝန္တကိလေသာ ဝုသိတဝန္တော ကတကရဏီယာ ဩဟိတဘာရာ အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထာ ပရိက္ခီဏဘဝသညောဇနာ ပတ္တပဋိသမ္ဘိဒါ သာဝကဘူမီသု ပရိသုဒ္ဓါ၊ တေသံ တံ စိတ္တံ သာဝကဝိသယေ လဟုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ လဟုကံ ပဝတ္တတိ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဘူမီသု ဂရုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒန္ဓံ ပဝတ္တတိ. ကိံ ကာရဏာ? ပရိသုဒ္ဓတ္တာ သာဝကဝိသယေ၊ အပရိသုဒ္ဓတ္တာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဝိသယေ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဝံသနာဠဿ သဗ္ဗပဗ္ဗဂဏ္ဌိပရိသုဒ္ဓဿ အာကဍ္ဎိယန္တဿ လဟုကံ ဟောတိ အာဂမနံ အဒန္ဓံ. ကိံ ကာရဏာ? သဗ္ဗပဗ္ဗဂဏ္ဌိပရိသုဒ္ဓတ္တာ အဂဟနတ္တာ ဝံသဿ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ တေ အရဟန္တော ခီဏာသဝါ ဓောတမလာ ဝန္တကိလေသာ ဝုသိတဝန္တော ကတကရဏီယာ ဩဟိတဘာရာ အနုပ္ပတ္တသဒတ္ထာ ပရိက္ခီဏဘဝသညောဇနာ ပတ္တပဋိသမ္ဘိဒါ သာဝကဘူမီသု ပရိသုဒ္ဓါ၊ တေသံ တံ စိတ္တံ သာဝကဝိသယေ လဟုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ လဟုကံ ပဝတ္တတိ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဘူမီသု ဂရုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒန္ဓံ ပဝတ္တတိ. ကိံ ကာရဏာ? ပရိသုဒ္ဓတ္တာ သာဝကဝိသယေ၊ အပရိသုဒ္ဓတ္တာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဝိသယေ၊ ဣဒံ ပဉ္စမံ စိတ္တံ.

‘‘တတြိဒံ ဆဋ္ဌံ စိတ္တံ ဝိဘတ္တမာပဇ္ဇတိ – ယေ တေ၊ မဟာရာဇ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သယမ္ဘုနော အနာစရိယကာ ဧကစာရိနော ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပါ သကဝိသယေ ပရိသုဒ္ဓဝိမလစိတ္တာ၊ တေသံ တံ စိတ္တံ သကဝိသယေ လဟုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ လဟုကံ ပဝတ္တတိ၊ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဘူမီသု ဂရုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒန္ဓံ ပဝတ္တတိ. ကိံ ကာရဏာ? ပရိသုဒ္ဓတ္တာ သကဝိသယေ မဟန္တတ္တာ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဝိသယဿ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော သကဝိသယံ ပရိတ္တံ နဒိံ ရတ္တိမ္ပိ ဒိဝါပိ ယဒိစ္ဆက အစ္ဆမ္ဘိတော ဩတရေယျ၊ အထ ပရတော မဟာသမုဒ္ဒံ ဂမ္ဘီရံ ဝိတ္ထတံ အဂါဓမပါရံ ဒိသွာ ဘာယေယျ၊ ဒန္ဓာယေယျ န ဝိသဟေယျ ဩတရိတုံ. ကိံ ကာရဏာ? တိဏ္ဏတ္တာ [စိဏ္ဏတ္တာ (သီ. သျာ. ပီ.)] သကဝိသယဿ၊ မဟန္တတ္တာ စ မဟာသမုဒ္ဒဿ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ တေ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ သယမ္ဘုနော အနာစရိယကာ ဧကစာရိနော ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပါ သကဝိသယေ ပရိသုဒ္ဓဝိမလစိတ္တာ၊ တေသံ တံ စိတ္တံ သကဝိသယေ လဟုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ လဟုကံ ပဝတ္တတိ၊ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဘူမီသု ဂရုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒန္ဓံ ပဝတ္တတိ. ကိံ ကာရဏာ? ပရိသုဒ္ဓတ္တာ သကဝိသယေ မဟန္တတ္တာ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓဝိသယဿ၊ ဣဒံ ဆဋ္ဌံ စိတ္တံ.

‘‘တတြိဒံ သတ္တမံ စိတ္တံ ဝိဘတ္တမာပဇ္ဇတိ – ယေ တေ၊ မဟာရာဇ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ သဗ္ဗညုနော ဒသဗလဓရာ စတုဝေသာရဇ္ဇဝိသာရဒါ အဋ္ဌာရသဟိ ဗုဒ္ဓဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ အနန္တဇိနာ အနာဝရဏဉာဏာ၊ တေသံ တံ စိတ္တံ သဗ္ဗတ္ထ လဟုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ လဟုကံ ပဝတ္တတိ. ကိံ ကာရဏာ? သဗ္ဗတ္ထ ပရိသုဒ္ဓတ္တာ. အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ နာရာစဿ သုဓောတဿ ဝိမလဿ နိဂ္ဂဏ္ဌိဿ သုခုမဓာရဿ အဇိမှဿ အဝင်္ကဿ အကုဋိလဿ ဒဠှစာပသမာရူဠှဿ ခေါမသုခုမေ ဝါ ကပ္ပါသသုခုမေ ဝါ ကမ္ဗလသုခုမေ ဝါ ဗလဝနိပါတိတဿ ဒန္ဓာယိတတ္တံ ဝါ လဂ္ဂနံ ဝါ ဟောတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ‘‘ကိံ ကာရဏာ’’? ‘‘သုခုမတ္တာ ဝတ္ထာနံ သုဓောတတ္တာ နာရာစဿ နိပါတဿ စ ဗလဝတ္တာ’’တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ တေ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ သဗ္ဗညုနော ဒသဗလဓရာ စတုဝေသာရဇ္ဇဝိသာရဒါ အဋ္ဌာရသဟိ ဗုဒ္ဓဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတာ အနန္တဇိနာ အနာဝရဏဉာဏာ၊ တေသံ တံ စိတ္တံ သဗ္ဗတ္ထ လဟုကံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ လဟုကံ ပဝတ္တတိ. ကိံ ကာရဏာ? သဗ္ဗတ္ထ ပရိသုဒ္ဓတ္တာ၊ ဣဒံ သတ္တမံ စိတ္တံ.

‘‘တတြ၊ မဟာရာဇ၊ ယဒိဒံ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ စိတ္တံ၊ တံ ဆန္နမ္ပိ စိတ္တာနံ ဂဏနံ အတိက္ကမိတွာ အသင်္ချေယျေန ဂုဏေန ပရိသုဒ္ဓဉ္စ လဟုကဉ္စ. ယသ္မာ စ ဘဂဝတော စိတ္တံ ပရိသုဒ္ဓဉ္စ လဟုကဉ္စ၊ တသ္မာ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ ယမကပါဋိဟီရံ ဒဿေတိ. ယမကပါဋိဟီရေ၊ မဟာရာဇ၊ ဉာတဗ္ဗံ ဗုဒ္ဓါနံ ဘဂဝန္တာနံ စိတ္တံ ဧဝံ လဟုပရိဝတ္တန္တိ၊ န တတ္ထ သက္ကာ ဥတ္တရိံ ကာရဏံ ဝတ္တုံ၊ တေပိ၊ မဟာရာဇ၊ ပါဋိဟီရာ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓါနံ စိတ္တံ ဥပါဒါယ ဂဏနမ္ပိ သင်္ခမ္ပိ ကလမ္ပိ ကလဘာဂမ္ပိ န ဥပေန္တိ၊ အာဝဇ္ဇနပဋိဗဒ္ဓံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတော သဗ္ဗညုတဉာဏံ၊ အာဝဇ္ဇေတွာ ယဒိစ္ဆကံ ဇာနာတိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော ဟတ္ထေ ဌပိတံ ယံ ကိဉ္စိ ဒုတိယေ ဟတ္ထေ ဌပေယျ ဝိဝဋေန မုခေန ဝါစံ နိစ္ဆာရေယျ၊ မုခဂတံ ဘောဇနံ ဂိလေယျ၊ ဥမ္မီလေတွာ ဝါ နိမီလေယျ၊ နိမီလေတွာ ဝါ ဥမ္မီလေယျ၊ သမိဉ္ဇိတံ ဝါ ဗာဟံ ပသာရေယျ၊ ပသာရိတံ ဝါ ဗာဟံ သမိဉ္ဇေယျ၊ စိရတရံ ဧတံ၊ မဟာရာဇ၊ လဟုတရံ ဘဂဝတော သဗ္ဗညုတဉာဏံ၊ လဟုတရံ အာဝဇ္ဇနံ၊ အာဝဇ္ဇေတွာ ယဒိစ္ဆကံ ဇာနာတိ၊ အာဝဇ္ဇနဝိကလမတ္တကေန န တာဝတာ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော အသဗ္ဗညုနော နာမ ဟောန္တီ’’တိ.

‘‘အာဝဇ္ဇနမ္ပိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ပရိယေသနာယ ကာတဗ္ဗံ၊ ဣင်္ဃ မံ တတ္ထ ကာရဏေန သညာပေဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသဿ အဍ္ဎဿ မဟဒ္ဓနဿ မဟာဘောဂဿ ပဟူတဇာတရူပရဇတဿ ပဟူတဝိတ္တူပကရဏဿ ပဟူတဓနဓညဿ သာလိဝီဟိယဝတဏ္ဍုလတိလမုဂ္ဂမာသပုဗ္ဗဏ္ဏာပရဏ္ဏသပ္ပိတေလနဝနီတခီရဒဓိမဓုဂုဠဖာဏိတာ စ ခဠောပိကုမ္ဘိပီဌရကောဋ္ဌဘာဇနဂတာ ဘဝေယျုံ၊ တဿ စ ပုရိသဿ ပါဟုနကော အာဂစ္ဆေယျ ဘတ္တာရဟော ဘတ္တာဘိကင်္ခီ၊ တဿ စ ဂေဟေ ယံ ရန္ဓံ ဘောဇနံ၊ တံ ပရိနိဋ္ဌိတံ ဘဝေယျ၊ ကုမ္ဘိတော တဏ္ဍုလေ နီဟရိတွာ ဘောဇနံ ရန္ဓေယျ၊ အပိ စ ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ တာဝတကေန ဘောဇနဝေကလ္လမတ္တကေန အဓနော နာမ ကပဏော နာမ ဘဝေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ စက္ကဝတ္တိရညော ဃရေပိ၊ ဘန္တေ၊ အကာလေ ဘောဇနဝေကလ္လံ ဟောတိ၊ ကိံ ပန ဂဟပတိကဿာ’’တိ? ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတဿ အာဝဇ္ဇနဝိကလမတ္တကံ သဗ္ဗညုတဉာဏံ အာဝဇ္ဇေတွာ ယဒိစ္ဆကံ ဇာနာတိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ရုက္ခော အဿ ဖလိတော ဩဏတဝိနတော ပိဏ္ဍိဘာရဘရိတော၊ န ကိဉ္စိ တတ္ထ ပတိတံ ဖလံ ဘဝေယျ၊ အပိ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ ရုက္ခော တာဝတကေန ပတိတဖလဝေကလ္လမတ္တကေန အဖလော နာမ ဘဝေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ပတနပဋိဗဒ္ဓါနိ တာနိ ရုက္ခဖလာနိ၊ ပတိတေ ယဒိစ္ဆကံ လဘတီ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတဿ အာဝဇ္ဇနပဋိဗဒ္ဓံ သဗ္ဗညုတဉာဏံ အာဝဇ္ဇေတွာ ယဒိစ္ဆကံ ဇာနာတီ’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ အာဝဇ္ဇေတွာ အာဝဇ္ဇေတွာ ဗုဒ္ဓေါ ယဒိစ္ဆကံ ဇာနာတီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ အာဝဇ္ဇေတွာ အာဝဇ္ဇေတွာ ယဒိစ္ဆကံ ဇာနာတီ’’တိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ စက္ကဝတ္တီ ရာဇာ ယဒါ စက္ကရတနံ သရတိ ‘ဥပေတု မေ စက္ကရတန’န္တိ၊ သရိတေ စက္ကရတနံ ဥပေတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော အာဝဇ္ဇေတွာ အာဝဇ္ဇေတွာ ယဒိစ္ဆကံ ဇာနာတီ’’တိ. ‘‘ဒဠှံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကာရဏံ၊ ဗုဒ္ဓေါ သဗ္ဗညူ၊ သမ္ပဋိစ္ဆာမ ဗုဒ္ဓေါ သဗ္ဗညူ’’တိ.

ဗုဒ္ဓသဗ္ဗညုဘာဝပဉှော ဒုတိယော.

၃. ဒေဝဒတ္တပဗ္ဗဇ္ဇပဉှော

၃. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဒေဝဒတ္တော ကေန ပဗ္ဗာဇိတော’’တိ? ‘‘ဆ ယိမေ၊ မဟာရာဇ၊ ခတ္တိယကုမာရာ ဘဒ္ဒိယော စ အနုရုဒ္ဓေါ စ အာနန္ဒော စ ဘဂု စ ကိမိလော [ကိမ္ဗိလော (သီ. ပီ.) မ. နိ. ၂.၁၆၆ ပဿိတဗ္ဗံ] စ ဒေဝဒတ္တော စ ဥပါလိကပ္ပကော သတ္တမော အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေ သတ္ထရိ သကျကုလာနန္ဒဇနနေ ဘဂဝန္တံ အနုပဗ္ဗဇန္တာ နိက္ခမိံသု၊ တေ ဘဂဝါ ပဗ္ဗာဇေသီ’’တိ. ‘‘နနု၊ ဘန္တေ၊ ဒေဝဒတ္တေန ပဗ္ဗဇိတွာ သံဃော ဘိန္နော’’တိ? ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇ၊ ဒေဝဒတ္တေန ပဗ္ဗဇိတွာ သံဃော ဘိန္နော၊ န ဂိဟီ သံဃံ ဘိန္ဒတိ၊ န ဘိက္ခုနီ၊ န သိက္ခမာနာ၊ န သာမဏေရော၊ န သာမဏေရီ သံဃံ ဘိန္ဒတိ၊ ဘိက္ခု ပကတတ္တော သမာနသံဝါသကော သမာနသီမာယံ ဌိတော သံဃံ ဘိန္ဒတီတိ. သံဃဘေဒကော၊ ဘန္တေ၊ ပုဂ္ဂလော ကိံ ကမ္မံ ဖုသတီ’’တိ? ‘‘ကပ္ပဋ္ဌိတိကံ၊ မဟာရာဇ၊ ကမ္မံ ဖုသတီ’’တိ.

‘‘ကိံ ပန၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဗုဒ္ဓေါ ဇာနာတိ ‘ဒေဝဒတ္တော ပဗ္ဗဇိတွာ သံဃံ ဘိန္ဒိဿတိ၊ သံဃံ ဘိန္ဒိတွာ ကပ္ပံ နိရယေ ပစ္စိဿတီ’’’တိ? ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော ဇာနာတိ ‘ဒေဝဒတ္တော ပဗ္ဗဇိတွာ သံဃံ ဘိန္ဒိဿတိ၊ သံဃံ ဘိန္ဒိတွာ ကပ္ပံ နိရယေ ပစ္စိဿတီ’’’တိ. ‘‘ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဗုဒ္ဓေါ ဇာနာတိ ‘ဒေဝဒတ္တော ပဗ္ဗဇိတွာ သံဃံ ဘိန္ဒိဿတိ၊ သံဃံ ဘိန္ဒိတွာ ကပ္ပံ နိရယေ ပစ္စိဿတီ’တိ၊ တေန ဟိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဗုဒ္ဓေါ ကာရုဏိကော အနုကမ္ပကော ဟိတေသီ သဗ္ဗသတ္တာနံ အဟိတံ အပနေတွာ ဟိတမုပဒဟတီတိ ယံ ဝစနံ၊ တံ မိစ္ဆာ. ယဒိ တံ အဇာနိတွာ ပဗ္ဗာဇေသိ၊ တေန ဟိ ဗုဒ္ဓေါ အသဗ္ဗညူတိ၊ အယမ္ပိ ဥဘတော ကောဋိကော ပဉှော တဝါနုပ္ပတ္တော၊ ဝိဇဋေဟိ ဧတံ မဟာဇဋံ၊ ဘိန္ဒ ပရာပဝါဒံ၊ အနာဂတေ အဒ္ဓါနေ တယာ သဒိသာ ဗုဒ္ဓိမန္တော ဘိက္ခူ ဒုလ္လဘာ ဘဝိဿန္တိ၊ ဧတ္ထ တဝ ဗလံ ပကာသေဟီ’’တိ.

‘‘ကာရုဏိကော၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ သဗ္ဗညူ စ၊ ကာရုညေန၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ သဗ္ဗညုတဉာဏေန ဒေဝဒတ္တဿ ဂတိံ ဩလောကေန္တော အဒ္ဒသ ဒေဝဒတ္တံ အာပါယိကံ ကမ္မံ [အပရာပရိယကမ္မံ (သီ. သျာ. ပီ.)] အာယူဟိတွာ အနေကာနိ ကပ္ပကောဋိသတသဟဿာနိ နိရယေန နိရယံ ဝိနိပါတေန ဝိနိပါတံ ဂစ္ဆန္တံ၊ တံ ဘဂဝါ သဗ္ဗညုတဉာဏေန ဇာနိတွာ ဣမဿ အပရိယန္တကတံ ကမ္မံ မမ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတဿ ပရိယန္တကတံ ဘဝိဿတိ၊ ပုရိမံ ဥပါဒါယ ပရိယန္တကတံ ဒုက္ခံ ဘဝိဿတိ၊ အပဗ္ဗဇိတောပိ အယံ မောဃပုရိသော ကပ္ပဋ္ဌိယမေဝ ကမ္မံ အာယူဟိဿတီတိ ကာရုညေန ဒေဝဒတ္တံ ပဗ္ဗာဇေသီ’’တိ.

‘‘တေန ဟိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဗုဒ္ဓေါ ဝဓိတွာ တေလေန မက္ခေတိ၊ ပပါတေ ပါတေတွာ ဟတ္ထံ ဒေတိ၊ မာရေတွာ ဇီဝိတံ ပရိယေသတိ၊ ယံ သော ပဌမံ ဒုက္ခံ ဒတွာ ပစ္ဆာ သုခံ ဥပဒဟတီ’’တိ? ‘‘ဝဓေတိပိ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော သတ္တာနံ ဟိတဝသေန၊ ပါတေတိပိ သတ္တာနံ ဟိတဝသေန၊ မာရေတိပိ သတ္တာနံ ဟိတဝသေန၊ ဝဓိတွာပိ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော သတ္တာနံ ဟိတမေဝ ဥပဒဟတိ၊ ပါတေတွာပိ သတ္တာနံ ဟိတမေဝ ဥပဒဟတိ၊ မာရေတွာပိ သတ္တာနံ ဟိတမေဝ ဥပဒဟတိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မာတာပိတရော နာမ ဝဓိတွာပိ ပါတယိတွာပိ ပုတ္တာနံ ဟိတမေဝ ဥပဒဟန္တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော ဝဓေတိပိ သတ္တာနံ ဟိတဝသေန၊ ပါတေတိပိ သတ္တာနံ ဟိတဝသေန၊ မာရေတိပိ သတ္တာနံ ဟိတဝသေန၊ ဝဓိတွာပိ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော သတ္တာနံ ဟိတမေဝ ဥပဒဟတိ၊ ပါတေတွာပိ သတ္တာနံ ဟိတမေဝ ဥပဒဟတိ၊ မာရေတွာပိ သတ္တာနံ ဟိတမေဝ ဥပဒဟတိ၊ ယေန ယေန ယောဂေန သတ္တာနံ ဂုဏဝုဍ္ဎိ ဟောတိ၊ တေန တေန ယောဂေန သဗ္ဗသတ္တာနံ ဟိတမေဝ ဥပဒဟတိ. သစေ၊ မဟာရာဇ၊ ဒေဝဒတ္တော န ပဗ္ဗာဇေယျ၊ ဂိဟိဘူတော သမာနော နိရယသံဝတ္တနိကံ ဗဟုံ ပါပကမ္မံ ကတွာ အနေကာနိ ကပ္ပကောဋိသတသဟဿာနိ နိရယေန နိရယံ ဝိနိပါတေန ဝိနိပါတံ ဂစ္ဆန္တော ဗဟုံ ဒုက္ခံ ဝေဒယိဿတိ၊ တံ ဘဂဝါ ဇာနမာနော ကာရုညေန ဒေဝဒတ္တံ ပဗ္ဗာဇေသိ၊ ‘မမ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတဿ ဒုက္ခံ ပရိယန္တကတံ ဘဝိဿတီ’တိ ကာရုညေန ဂရုကံ ဒုက္ခံ လဟုကံ အကာသိ.

‘‘ယထာ ဝါ၊ မဟာရာဇ၊ ဓနယသသိရိဉာတိဗလေန ဗလဝါ ပုရိသော အတ္တနော ဉာတိံ ဝါ မိတ္တံ ဝါ ရညာ ဂရုကံ ဒဏ္ဍံ ဓာရေန္တံ အတ္တနော ဗဟုဝိဿတ္ထဘာဝေန သမတ္ထတာယ ဂရုကံ ဒဏ္ဍံ လဟုကံ အကာသိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ ဗဟူနိ ကပ္ပကောဋိသတသဟဿာနိ ဒုက္ခံ ဝေဒယမာနံ ဒေဝဒတ္တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ သီလသမာဓိပညာဝိမုတ္တိဗလသမတ္ထဘာဝေန ဂရုကံ ဒုက္ခံ လဟုကံ အကာသိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ကုသလော ဘိသက္ကော သလ္လကတ္တော ဂရုကံ ရောဂံ ဗလဝေါသဓဗလေန လဟုကံ ကရောတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဗဟူနိ ကပ္ပကောဋိသတသဟဿာနိ ဒုက္ခံ ဝေဒယမာနံ ဒေဝဒတ္တံ ဘဂဝါ ရောဂညုတာယ ပဗ္ဗာဇေတွာ ကာရုညဗလော ပတ္ထဒ္ဓဓမ္မောသဓဗလေန ဂရုကံ ဒုက္ခံ လဟုကံ အကာသိ. အပိ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ ဗဟုဝေဒနီယံ ဒေဝဒတ္တံ အပ္ပဝေဒနီယံ ကရောန္တော ကိဉ္စိ အပုညံ အာပဇ္ဇေယျာ’’တိ? ‘‘န ကိဉ္စိ၊ ဘန္တေ၊ အပုညံ အာပဇ္ဇေယျ အန္တမသော ဂဒ္ဒူဟနမတ္တမ္ပီ’’တိ. ‘‘ဣမမ္ပိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ အတ္ထတော သမ္ပဋိစ္ဆ၊ ယေန ကာရဏေန ဘဂဝါ ဒေဝဒတ္တံ ပဗ္ဗာဇေသိ.

‘‘အပရမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ၊ ယေန ကာရဏေန ဘဂဝါ ဒေဝဒတ္တံ ပဗ္ဗာဇေသိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ စောရံ အာဂုစာရိံ ဂဟေတွာ ရညော ဒဿေယျုံ၊ ‘အယံ ခေါ၊ ဒေဝ၊ စောရော အာဂုစာရီ၊ ဣမဿ ယံ ဣစ္ဆသိ၊ တံ ဒဏ္ဍံ ပဏေဟီ’တိ. တမေနံ ရာဇာ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘တေန ဟိ၊ ဘဏေ၊ ဣမံ စောရံ ဗဟိနဂရံ နီဟရိတွာ အာဃာတနေ သီသံ ဆိန္ဒထာ’’တိ၊ ‘ဧဝံ ဒေဝါ’တိ ခေါ တေ ရညော ပဋိဿုတွာ တံ ဗဟိနဂရံ နီဟရိတွာ အာဃာတနံ နယေယျုံ. တမေနံ ပဿေယျ ကောစိဒေဝ ပုရိသော ရညော သန္တိကာ လဒ္ဓဝရော လဒ္ဓယသဓနဘောဂေါ အာဒေယျဝစနော ဗလဝိစ္ဆိတကာရီ၊ သော တဿ ကာရုညံ ကတွာ တေ ပုရိသေ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘အလံ၊ ဘော၊ ကိံ တုမှာကံ ဣမဿ သီသစ္ဆေဒနေန၊ တေန ဟိ ဘော ဣမဿ ဟတ္ထံ ဝါ ပါဒံ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ ဇီဝိတံ ရက္ခထ၊ အဟမေတဿ ကာရဏာ ရညော သန္တိကေ ပဋိဝစနံ ကရိဿာမီ’တိ. တေ တဿ ဗလဝတော ဝစနေန တဿ စောရဿ ဟတ္ထံ ဝါ ပါဒံ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ ဇီဝိတံ ရက္ခေယျုံ. အပိ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော ဧဝံ ကာရီ တဿ စောရဿ ကိစ္စကာရီ အဿာ’’တိ? ‘‘ဇီဝိတဒါယကော သော၊ ဘန္တေ၊ ပုရိသော တဿ စောရဿ၊ ဇီဝိတေ ဒိန္နေ ကိံ တဿ အကတံ နာမ အတ္ထီ’’တိ? ‘‘ယာ ပန ဟတ္ထပါဒစ္ဆေဒနေ ဝေဒနာ၊ သော တာယ ဝေဒနာယ ကိဉ္စိ အပုညံ အာပဇ္ဇေယျာ’’တိ? ‘‘အတ္တနော ကတေန သော၊ ဘန္တေ၊ စောရော ဒုက္ခဝေဒနံ ဝေဒယတိ၊ ဇီဝိတဒါယကော ပန ပုရိသော န ကိဉ္စိ အပုညံ အာပဇ္ဇေယျာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ ကာရုညေန ဒေဝဒတ္တံ ပဗ္ဗာဇေသိ ‘မမ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတဿ ဒုက္ခံ ပရိယန္တကတံ ဘဝိဿတီ’တိ. ပရိယန္တကတဉ္စ၊ မဟာရာဇ၊ ဒေဝဒတ္တဿ ဒုက္ခံ၊ ဒေဝဒတ္တော၊ မဟာရာဇ၊ မရဏကာလေ –

‘‘‘ဣမေဟိ အဋ္ဌီဟိ တမဂ္ဂပုဂ္ဂလံ၊ ဒေဝါတိဒေဝံ နရဒမ္မသာရထိံ၊

သမန္တစက္ခုံ သတပုညလက္ခဏံ၊ ပါဏေဟိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဥပေမီ’တိ.

‘‘ပါဏုပေတံ သရဏမဂမာသိ. ဒေဝဒတ္တော၊ မဟာရာဇ၊ ဆ ကောဋ္ဌာသေ ကတေ ကပ္ပေ အတိက္ကန္တေ ပဌမကောဋ္ဌာသေ သံဃံ ဘိန္ဒိ၊ ပဉ္စ ကောဋ္ဌာသေ နိရယေ ပစ္စိတွာ တတော မုစ္စိတွာ အဋ္ဌိဿရော နာမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတိ. အပိ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ ဧဝံ ကာရီ ဒေဝဒတ္တဿ ကိစ္စကာရီ အဿာ’’တိ? ‘‘သဗ္ဗဒဒေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ တထာဂတော ဒေဝဒတ္တဿ၊ ယံ တထာဂတော ဒေဝဒတ္တံ ပစ္စေကဗောဓိံ ပါပေဿတိ၊ ကိံ တထာဂတေန ဒေဝဒတ္တဿ အကတံ နာမ အတ္ထီ’’တိ? ‘‘ယံ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဒေဝဒတ္တော သံဃံ ဘိန္ဒိတွာ နိရယေ ဒုက္ခဝေဒနံ ဝေဒယတိ၊ အပိ နု ခေါ ဘဂဝါ တတောနိဒါနံ ကိဉ္စိ အပုညံ အာပဇ္ဇေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ အတ္တနာ ကတေန၊ ဘန္တေ၊ ဒေဝဒတ္တော ကပ္ပံ နိရယေ ပစ္စတိ၊ ဒုက္ခပရိယန္တကာရကော သတ္ထာ န ကိဉ္စိ အပုညံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ. ‘‘ဣမမ္ပိ ခေါ၊ တွံ မဟာရာဇ၊ ကာရဏံ အတ္ထတော သမ္ပဋိစ္ဆ၊ ယေန ကာရဏေန ဘဂဝါ ဒေဝဒတ္တံ ပဗ္ဗာဇေသိ.

‘‘အပရမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ၊ ယေန ကာရဏေန ဘဂဝါ ဒေဝဒတ္တံ ပဗ္ဗာဇေသိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ကုသလော ဘိသက္ကော သလ္လကတ္တော ဝါတပိတ္တသေမှသန္နိပါတဥတုပရိဏာမဝိသမပရိဟာရဩပက္ကမိကောပက္ကန္တံ ပူတိကုဏပဒုဂ္ဂန္ဓာဘိသဉ္ဆန္နံ အန္တောသလ္လံ သုသိရဂတံ ပုဗ္ဗရုဟိရသမ္ပုဏ္ဏံ ဝဏံ ဝူပသမေန္တော ဝဏမုခံ ကက္ခဠတိခိဏခါရကဋုကေန ဘေသဇ္ဇေန အနုလိမ္ပတိ ပရိပစ္စနာယ၊ ပရိပစ္စိတွာ မုဒုဘာဝမုပဂတံ သတ္ထေန ဝိကန္တယိတွာ ဍဟတိ သလာကာယ၊ ဒဍ္ဎေ ခါရလဝဏံ ဒေတိ၊ ဘေသဇ္ဇေန အနုလိမ္ပတိ ဝဏရုဟနာယ ဗျာဓိတဿ သောတ္ထိဘာဝမနုပ္ပတ္တိယာ၊ အပိ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ ဘိသက္ကော သလ္လကတ္တော အဟိတစိတ္တော ဘေသဇ္ဇေန အနုလိမ္ပတိ၊ သတ္ထေန ဝိကန္တေတိ၊ ဍဟတိ သလာကာယ၊ ခါရလဝဏံ ဒေတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ဟိတစိတ္တော သောတ္ထိကာမော တာနိ ကိရိယာနိ ကရောတီ’’တိ. ‘‘ယာ ပနဿ ဘေသဇ္ဇကိရိယာကရဏေန ဥပ္ပန္နာ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ တတောနိဒါနံ သော ဘိသက္ကော သလ္လကတ္တော ကိဉ္စိ အပုညံ အာပဇ္ဇေယျာ’’တိ? ‘‘ဟိတစိတ္တော၊ ဘန္တေ၊ သောတ္ထိကာမော ဘိသက္ကော သလ္လကတ္တော တာနိ ကိရိယာနိ ကရောတိ၊ ကိံ သော တတောနိဒါနံ အပုညံ အာပဇ္ဇေယျ၊ သဂ္ဂဂါမီ သော၊ ဘန္တေ၊ ဘိသက္ကော သလ္လကတ္တော’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရုညေန ဘဂဝါ ဒေဝဒတ္တံ ပဗ္ဗာဇေသိ ဒုက္ခပရိမုတ္တိယာ.

‘‘အပရမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥတ္တရိံ ကာရဏံ သုဏောဟိ၊ ယေန ကာရဏေန ဘဂဝါ ဒေဝဒတ္တံ ပဗ္ဗာဇေသိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော ကဏ္ဋကေန ဝိဒ္ဓေါ အဿ၊ အထညတရော ပုရိသော တဿ ဟိတကာမော သောတ္ထိကာမော တိဏှေန ကဏ္ဋကေနဝါ သတ္ထမုခေန ဝါ သမန္တတော ဆိန္ဒိတွာ ပဂ္ဃရန္တေန လောဟိတေန တံ ကဏ္ဋကံ နီဟရေယျ၊ အပိ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော အဟိတကာမော တံ ကဏ္ဋကံ နီဟရတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ဟိတကာမော သော၊ ဘန္တေ၊ ပုရိသော သောတ္ထိကာမော တံ ကဏ္ဋကံ နီဟရတိ. သစေ သော၊ ဘန္တေ၊ တံ ကဏ္ဋကံ န နီဟရေယျ၊ မရဏံ ဝါ သော တေန ပါပုဏေယျ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခ’’န္တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော ကာရုညေန ဒေဝဒတ္တံ ပဗ္ဗာဇေသိ ဒုက္ခပရိမုတ္တိယာ. သစေ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ ဒေဝဒတ္တံ န ပဗ္ဗာဇေယျ၊ ကပ္ပကောဋိသတသဟဿမ္ပိ ဒေဝဒတ္တော ဘဝပရမ္ပရာယ နိရယေ ပစ္စေယျာ’’တိ.

‘‘အနုသောတဂါမိံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဒေဝဒတ္တံ တထာဂတော ပဋိသောတံ ပါပေသိ၊ ဝိပန္ထပဋိပန္နံ ဒေဝဒတ္တံ ပန္ထေ ပဋိပါဒေသိ၊ ပပါတေ ပတိတဿ ဒေဝဒတ္တဿ ပတိဋ္ဌံ အဒါသိ၊ ဝိသမဂတံ ဒေဝဒတ္တံ တထာဂတော သမံ အာရောပေသိ၊ ဣမေ စ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဟေတူ ဣမာနိ စ ကာရဏာနိ န သက္ကာ အညေန သန္ဒဿေတုံ အညတြ တဝါဒိသေန ဗုဒ္ဓိမတာ’’တိ.

ဒေဝဒတ္တပဗ္ဗဇ္ဇပဉှော တတိယော.

၄. ပထဝိစလနပဉှော

၄. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘာသိတမ္ပေတံ ဘဂဝတာ – ‘အဋ္ဌိမေ၊ ဘိက္ခဝေ [အဋ္ဌိမေ အာနန္ဒ (အ. နိ. ၈.၇၀)]၊ ဟေတူ အဋ္ဌ ပစ္စယာ မဟတော ဘူမိစာလဿ ပါတုဘာဝါယာ’တိ. အသေသဝစနံ ဣဒံ၊ နိဿေသဝစနံ ဣဒံ၊ နိပ္ပရိယာယဝစနံ ဣဒံ၊ နတ္ထညော နဝမော ဟေတု မဟတော ဘူမိစာလဿ ပါတုဘာဝါယ. ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အညော နဝမော ဟေတု ဘဝေယျ မဟတော ဘူမိစာလဿ ပါတုဘာဝါယ၊ တမ္ပိ ဟေတုံ ဘဂဝါ ကထေယျ. ယသ္မာ စ ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ နတ္ထညော နဝမော ဟေတု မဟတော ဘူမိစာလဿ ပါတုဘာဝါယ၊ တသ္မာ အနာစိက္ခိတော ဘဂဝတာ၊ အယဉ္စ နဝမော ဟေတု ဒိဿတိ မဟတော ဘူမိစာလဿ ပါတုဘာဝါယ၊ ယံ ဝေဿန္တရေန ရညာ မဟာဒါနေ ဒီယမာနေ သတ္တက္ခတ္တုံ မဟာပထဝီ ကမ္ပိတာတိ. ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အဋ္ဌေဝ ဟေတူ အဋ္ဌ ပစ္စယာ မဟတော ဘူမိစာလဿ ပါတုဘာဝါယ၊ တေန ဟိ ဝေဿန္တရေန ရညာ မဟာဒါနေ ဒီယမာနေ သတ္တက္ခတ္တုံ မဟာပထဝီ ကမ္ပိတာတိ ယံ ဝစနံ၊ တံ မိစ္ဆာ. ယဒိ ဝေဿန္တရေန ရညာ မဟာဒါနေ ဒီယမာနေ သတ္တက္ခတ္တုံ မဟာပထဝီ ကမ္ပိတာ၊ တေန ဟိ အဋ္ဌေဝ ဟေတူ အဋ္ဌ ပစ္စယာ မဟတော ဘူမိစာလဿ ပါတုဘာဝါယာတိ တမ္ပိ ဝစနံ မိစ္ဆာ. အယမ္ပိ ဥဘတော ကောဋိကော ပဉှော သုခုမော ဒုန္နိဝေဌိယော အန္ဓကရဏော စေဝ ဂမ္ဘီရော စ၊ သော တဝါနုပ္ပတ္တော၊ နေသော အညေန ဣတ္တရပညေန သက္ကာ ဝိသဇ္ဇေတုံ အညတြ တဝါဒိသေန ဗုဒ္ဓိမတာ’’တိ.

‘‘ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ – ‘အဋ္ဌိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဟေတူ အဋ္ဌ ပစ္စယာ မဟတော ဘူမိစာလဿ ပါတုဘာဝါယာ’တိ. ယံ ဝေဿန္တရေန ရညာ မဟာဒါနေ ဒီယမာနေ သတ္တက္ခတ္တုံ မဟာပထဝီ ကမ္ပိတာ၊ တဉ္စ ပန အကာလိကံ ကဒါစုပ္ပတ္တိကံ အဋ္ဌဟိ ဟေတူဟိ ဝိပ္ပမုတ္တံ၊ တသ္မာ အဂဏိတံ အဋ္ဌဟိ ဟေတူဟိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ လောကေ တယော ယေဝ မေဃာ ဂဏီယန္တိ ဝဿိကော ဟေမန္တိကော ပါဝုသကောတိ. ယဒိ တေ မုဉ္စိတွာ အညော မေဃော ပဝဿတိ၊ န သော မေဃော ဂဏီယတိ သမ္မတေဟိ မေဃေဟိ၊ အကာလမေဃောတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿန္တရေန ရညာ မဟာဒါနေ ဒီယမာနေ ယံ သတ္တက္ခတ္တုံ မဟာပထဝီ ကမ္ပိတာ၊ အကာလိကံ ဧတံ ကဒါစုပ္ပတ္တိကံ အဋ္ဌဟိ ဟေတူဟိ ဝိပ္ပမုတ္တံ၊ န တံ ဂဏီယတိ အဋ္ဌဟိ ဟေတူဟိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဟိမဝန္တာ ပဗ္ဗတာ ပဉ္စ နဒိသတာနိ သန္ဒန္တိ၊ တေသံ၊ မဟာရာဇ၊ ပဉ္စန္နံ နဒိသတာနံ ဒသေဝ နဒိယော နဒိဂဏနာယ ဂဏီယန္တိ. သေယျထီဒံ၊ ဂင်္ဂါ ယမုနာ အစိရဝတီ သရဘူ မဟီ သိန္ဓု သရဿတီ ဝေတြဝတီ ဝီတံသာ စန္ဒဘာဂါတိ၊ အဝသေသာ နဒိယော နဒိဂဏနာယ အဂဏိတာ. ကိံ ကာရဏာ? န တာ နဒိယော ဓုဝသလိလာ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿန္တရေန ရညာ မဟာဒါနေ ဒီယမာနေ ယံ သတ္တက္ခတ္တုံ မဟာပထဝီ ကမ္ပိတာ၊ အကာလိကံ ဧတံ ကဒါစုပ္ပတ္တိကံ အဋ္ဌဟိ ဟေတူဟိ ဝိပ္ပမုတ္တံ၊ န တံ ဂဏီယတိ အဋ္ဌဟိ ဟေတူဟိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ရညော သတမ္ပိ ဒွိသတမ္ပိ တိသတမ္ပိ အမစ္စာ ဟောန္တိ၊ တေသံ ဆ ယေဝ ဇနာ အမစ္စဂဏနာယ ဂဏီယန္တိ. သေယျထီဒံ၊ သေနာပတိ ပုရောဟိတော အက္ခဒဿော ဘဏ္ဍာဂါရိကော ဆတ္တဂ္ဂါဟကော ခဂ္ဂဂ္ဂါဟကော. ဧတေ ယေဝ အမစ္စဂဏနာယ ဂဏီယန္တိ. ကိံ ကာရဏာ? ယုတ္တတ္တာ ရာဇဂုဏေဟိ၊ အဝသေသာ အဂဏိတာ၊ သဗ္ဗေ အမစ္စာတွေဝ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿန္တရေန ရညာ မဟာဒါနေ ဒီယမာနေ ယံ သတ္တက္ခတ္တုံ မဟာပထဝီ ကမ္ပိတာ၊ အကာလိကံ ဧတံ ကဒါစုပ္ပတ္တိကံ အဋ္ဌဟိ ဟေတူဟိ ဝိပ္ပမုတ္တံ၊ န တံ ဂဏီယတိ အဋ္ဌဟိ ဟေတူဟိ.

‘‘သုယျတိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဧတရဟိ ဇိနသာသနေ ကတာဓိကာရာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝေဒနီယကမ္မံ၊ ကိတ္တိ စ ယေသံ အဗ္ဘုဂ္ဂတာ ဒေဝမနုဿေသူ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ သုယျတိ ဧတရဟိ ဇိနသာသနေ ကတာဓိကာရာနံ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝေဒနီယကမ္မံ၊ ကိတ္တိ စ ယေသံ အဗ္ဘုဂ္ဂတာ ဒေဝမနုဿေသု သတ္တ ဇနာတိ’’. ‘‘ကေ စ တေ၊ မဟာရာဇာ’’တိ? ‘‘သုမနော စ၊ ဘန္တေ၊ မာလာကာရော၊ ဧကသာဋကော စ ဗြာဟ္မဏော၊ ပုဏ္ဏော စ ဘတကော၊ မလ္လိကာ စ ဒေဝီ၊ ဂေါပါလမာတာ စ ဒေဝီ၊ သုပ္ပိယာ စ ဥပါသိကာ၊ ပုဏ္ဏာ စ ဒါသီတိ ဣမေ သတ္တ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝေဒနီယာ သတ္တာ၊ ကိတ္တိ စ ဣမေသံ အဗ္ဘုဂ္ဂတာ ဒေဝမနုဿေသူ’’တိ.

‘‘အပရေပိ သုယျန္တိ နု ခေါ အတီတေ မာနုသကေနေဝ သရီရဒေဟေန တိဒသဘဝနံ ဂတာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ သုယျန္တီ’’တိ. ‘‘ကေ စ တေ၊ မဟာရာဇာ’’တိ? ‘‘ဂုတ္တိလော စ ဂန္ဓဗ္ဗော၊ သာဓီနော စ ရာဇာ၊ နိမိ စ ရာဇာ၊ မန္ဓာတာ စ ရာဇာတိ ဣမေ စတုရော ဇနာ သုယျန္တိ၊ တေနေဝ မာနုသကေန သရီရဒေဟေန တိဒသဘဝနံ ဂတာ’’တိ. ‘‘သုစိရမ္ပိ ကတံ သုယျတိ သုကတဒုက္ကဋန္တိ? သုတပုဗ္ဗံ ပန တယာ၊ မဟာရာဇ၊ အတီတေ ဝါ အဒ္ဓါနေ ဝတ္တမာနေ ဝါ အဒ္ဓါနေ ဣတ္ထန္နာမဿ ဒါနေ ဒီယမာနေ သကိံ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ တိက္ခတ္တုံ ဝါ မဟာပထဝီ ကမ္ပိတာ’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘အတ္ထိ မေ၊ မဟာရာဇ၊ အာဂမော အဓိဂမော ပရိယတ္တိ သဝနံ သိက္ခာဗလံ သုဿူသာ ပရိပုစ္ဆာ အာစရိယုပါသနံ၊ မယာပိ န သုတပုဗ္ဗံ ‘ဣတ္ထန္နာမဿ ဒါနေ ဒီယမာနေ သကိံ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ တိက္ခတ္တုံ ဝါ မဟာပထဝီ ကမ္ပိတာ’တိ ဌပေတွာ ဝေဿန္တရဿ ရာဇဝသဘဿ ဒါနဝရံ. ဘဂဝတော စ၊ မဟာရာဇ၊ ကဿပဿ၊ ဘဂဝတော စ သကျမုနိနောတိ ဒွိန္နံ ဗုဒ္ဓါနံ အန္တရေ ဂဏနပထံ ဝီတိဝတ္တာ ဝဿကောဋိယော အတိက္ကန္တာ၊ တတ္ထပိ မေ သဝနံ နတ္ထိ ‘ဣတ္ထန္နာမဿ ဒါနေ ဒီယမာနေ သကိံ ဝါ ဒွိက္ခတ္တုံ ဝါ တိက္ခတ္တုံ ဝါ မဟာပထဝီ ကမ္ပိတာ’တိ. န၊ မဟာရာဇ၊ တာဝတကေန ဝီရိယေန တာဝတကေန ပရက္ကမေန မဟာပထဝီ ကမ္ပတိ၊ ဂုဏဘာရဘရိတာ၊ မဟာရာဇ၊ သဗ္ဗသောစေယျကိရိယဂုဏဘာရဘရိတာ ဓာရေတုံ န ဝိသဟန္တီ မဟာပထဝီ စလတိ ကမ္ပတိ ပဝေဓတိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ သကဋဿ အတိဘာရဘရိတဿ နာဘိယော စ နေမိယော စ ဖလန္တိ အက္ခော ဘိဇ္ဇတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သဗ္ဗသောစေယျကိရိယဂုဏဘာရဘရိတာ မဟာပထဝီ ဓာရေတုံ န ဝိသဟန္တီ စလတိ ကမ္ပတိ ပဝေဓတိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဂဂနံ အနိလဇလဝေဂသဉ္ဆာဒိတံ ဥဿန္နဇလဘာရဘရိတံ အတိဝါတေန ဖုဋိတတ္တာ နဒတိ ရဝတိ ဂဠဂဠာယတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ မဟာပထဝီ ရညော ဝေဿန္တရဿ ဒါနဗလဝိပုလဥဿန္နဘာရဘရိတာ ဓာရေတုံ န ဝိသဟန္တီ စလတိ ကမ္ပတိ ပဝေဓတိ. န ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ရညော ဝေဿန္တရဿ စိတ္တံ ရာဂဝသေန ပဝတ္တတိ၊ န ဒေါသဝသေန ပဝတ္တတိ၊ န မောဟဝသေန ပဝတ္တတိ၊ န မာနဝသေန ပဝတ္တတိ၊ န ဒိဋ္ဌိဝသေန ပဝတ္တတိ၊ န ကိလေသဝသေန ပဝတ္တတိ၊ န ဝိတက္ကဝသေန ပဝတ္တတိ၊ န အရတိဝသေန ပဝတ္တတိ၊ အထ ခေါ ဒါနဝသေန ဗဟုလံ ပဝတ္တတိ ‘ကိန္တိ အနာဂတာ ယာစကာ မမ သန္တိကေ အာဂစ္ဆေယျုံ၊ အာဂတာ စ ယာစကာ ယထာကာမံ လဘိတွာ အတ္တမနာ ဘဝေယျု’န္တိ သတတံ သမိတံ ဒါနံ ပတိ မာနသံ ဌပိတံ ဟောတိ. ရညော၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿန္တရဿ သတတံ သမိတံ ဒသသု ဌာနေသု မာနသံ ဌပိတံ ဟောတိ ဒမေ သမေ ခန္တိယံ သံဝရေ ယမေ နိယမေ အက္ကောဓေ အဝိဟိံသာယံ သစ္စေ သောစေယျေ. ရညော၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿန္တရဿ ကာမေသနာ ပဟီနာ၊ ဘဝေသနာ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓါ၊ ဗြဟ္မစရိယေသနာယ ယေဝ ဥဿုက္ကံ အာပန္နော၊ ရညော၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿန္တရဿ အတ္တရက္ခာ [ပရရက္ခာယ (သီ. ပီ.)] ပဟီနာ၊ သဗ္ဗသတ္တရက္ခာယ ဥဿုက္ကံ အာပန္နော ‘ကိန္တိ ဣမေ သတ္တာ သမဂ္ဂါ အဿု အရောဂါ သဓနာ ဒီဃာယုကာ’တိ ဗဟုလံ ယေဝ မာနသံ ပဝတ္တတိ. ဒဒမာနော စ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿန္တရော ရာဇာ တံ ဒါနံ န ဘဝသမ္ပတ္တိဟေတု ဒေတိ၊ န ဓနဟေတု ဒေတိ၊ န ပဋိဒါနဟေတု ဒေတိ၊ န ဥပလာပနဟေတု ဒေတိ၊ န အာယုဟေတု ဒေတိ၊ န ဝဏ္ဏဟေတု ဒေတိ၊ န သုခဟေတု ဒေတိ၊ န ဗလဟေတု ဒေတိ၊ န ယသဟေတု ဒေတိ၊ န ပုတ္တဟေတု ဒေတိ၊ န ဓီတုဟေတု ဒေတိ၊ အထ ခေါ သဗ္ဗညုတဉာဏဟေတု သဗ္ဗညုတဉာဏရတနဿ ကာရဏာ ဧဝရူပေ အတုလဝိပုလာနုတ္တရေ ဒါနဝရေ အဒါသိ၊ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော စ ဣမံ ဂါထံ အဘာသိ –

‘‘‘ဇာလိံ ကဏှာဇိနံ ဓီတံ၊ မဒ္ဒိဒေဝိံ ပတိဗ္ဗတံ၊

စဇမာနော န စိန္တေသိံ၊ ဗောဓိယာ ယေဝ ကာရဏာ’တိ.

‘‘ဝေဿန္တရော၊ မဟာရာဇ၊ ရာဇာ အက္ကောဓေန ကောဓံ ဇိနာတိ၊ အသာဓုံ သာဓုနာ ဇိနာတိ၊ ကဒရိယံ ဒါနေန ဇိနာတိ၊ အလိကဝါဒိနံ သစ္စေန ဇိနာတိ၊ သဗ္ဗံ အကုသလံ ကုသလေန ဇိနာတိ. တဿ ဧဝံ ဒဒမာနဿ ဓမ္မာနုဂတဿ ဓမ္မသီသကဿ [ဓမ္မာသီသကဿ (က.)] ဒါနနိဿန္ဒဗလဝ [ဒါနနိဿန္ဒဗလ (သီ. ပီ.)] ဝီရိယဝိပုလဝိပ္ဖါရေန ဟေဋ္ဌာ မဟာဝါတာ သဉ္စလန္တိ သဏိကံ သဏိကံ သကိံ သကိံ အာကုလာကုလာ ဝါယန္တိ ဩနမန္တိ ဥန္နမန္တိ ဝိနမန္တိ၊ ဆိန္နပတ္တပါဒပါ [သီန္နပ္ပတ္တပါဒပါ (သီ.)] ပပတန္တိ၊ ဂုမ္ဗံ ဂုမ္ဗံ ဝလာဟကာ ဂဂနေ သန္ဓာဝန္တိ၊ ရဇောသဉ္စိတာ ဝါတာ ဒါရုဏာ ဟောန္တိ၊ ဂဂနံ ဥပ္ပီဠိတာ ဝါတာ ဝါယန္တိ၊ သဟသာ ဓမဓမာယန္တိ၊ မဟာဘီမော သဒ္ဒေါ နိစ္ဆရတိ၊ တေသု ဝါတေသု ကုပိတေသု ဥဒကံ သဏိကံ သဏိကံ စလတိ၊ ဥဒကေ စလိတေ ခုဗ္ဘန္တိ မစ္ဆကစ္ဆပါ၊ ယမကယမကာ ဦမိယော ဇာယန္တိ၊ ဇလစရာ သတ္တာ တသန္တိ၊ ဇလဝီစိ ယုဂနဒ္ဓေါ ဝတ္တတိ၊ ဝီစိနာဒေါ ပဝတ္တတိ၊ ဃောရာ ဗုဗ္ဗုဠာ [ပုဗ္ဗုဠာ (က.)] ဥဋ္ဌဟန္တိ၊ ဖေဏမာလာ ဘဝန္တိ၊ ဥတ္တရတိ မဟာသမုဒ္ဒေါ၊ ဒိသာဝိဒိသံ ဓာဝတိ ဥဒကံ၊ ဥဒ္ဓံသောတပဋိသောတမုခါ သန္ဒန္တိ သလိလဓာရာ၊ တသန္တိ အသုရာ ဂရုဠာ နာဂါ ယက္ခာ၊ ဥဗ္ဗိဇ္ဇန္တိ ‘ကိံ နု ခေါ၊ ကထံ နု ခေါ၊ သာဂရော ဝိပရိဝတ္တတီ’တိ၊ ဂမနပထမေသန္တိ ဘီတစိတ္တာ၊ ခုဘိတေ လုဠိတေ ဇလဓာရေ ပကမ္ပတိ မဟာပထဝီ သနဂါ သသာဂရာ၊ ပရိဝတ္တတိ သိနေရုဂိရိ ကူဋသေလသိခရော ဝိနမမာနော ဟောတိ၊ ဝိမနာ ဟောန္တိ အဟိနကုလဗိဠာရကောဋ္ဌုကသူကရမိဂပက္ခိနော၊ ရုဒန္တိ ယက္ခာ အပ္ပေသက္ခာ၊ ဟသန္တိ ယက္ခာ မဟေသက္ခာ ကမ္ပမာနာယ မဟာပထဝိယာ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မဟတိ မဟာပရိယောဂေ ဥဒ္ဓနဂတေ ဥဒကသမ္ပုဏ္ဏေ အာကိဏ္ဏတဏ္ဍုလေ ဟေဋ္ဌတော အဂ္ဂိ ဇလမာနော ပဌမံ တာဝ ပရိယောဂံ သန္တာပေတိ၊ ပရိယောဂေါ သန္တတ္တော ဥဒကံ သန္တာပေတိ၊ ဥဒကံ သန္တတ္တံ တဏ္ဍုလံ သန္တာပေတိ၊ တဏ္ဍုလံ သန္တတ္တံ ဥမ္မုဇ္ဇတိ နိမုဇ္ဇတိ၊ ဗုဗ္ဗုဠကဇာတံ ဟောတိ၊ ဖေဏမာလာ ဥတ္တရတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဿန္တရော ရာဇာ ယံ လောကေ ဒုစ္စဇံ၊ တံ စဇိ၊ တဿ တံ ဒုစ္စဇံ စဇန္တဿ ဒါနဿ သဘာဝနိဿန္ဒေန ဟေဋ္ဌာ မဟာဝါတာ ဓာရေတုံ န ဝိသဟန္တာ ပရိကုပ္ပိံသု [ပရိကမ္ပိံသု (က.)]၊ မဟာဝါတေသု ပရိကုပိတေသု [ပရိခုဗ္ဘိတေသု (သျာ.)] ဥဒကံ ကမ္ပိ၊ ဥဒကေ ကမ္ပိတေ မဟာပထဝီ ကမ္ပိ၊ ဣတိ တဒါ မဟာဝါတာ စ ဥဒကဉ္စ မဟာပထဝီ စာတိ ဣမေ တယော ဧကမနာ ဝိယ အဟေသုံ မဟာဒါနနိဿန္ဒေန ဝိပုလဗလဝီရိယေန နတ္ထေဒိသော၊ မဟာရာဇ၊ အညဿ ဒါနာနုဘာဝေါ၊ ယထာ ဝေဿန္တရဿ ရညော မဟာဒါနာနုဘာဝေါ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မဟိယာ ဗဟုဝိဓာ မဏယော ဝိဇ္ဇန္တိ. သေယျထီဒံ၊ ဣန္ဒနီလော မဟာနီလော ဇောတိရသော ဝေဠုရိယော ဥမ္မာပုပ္ဖေါ သိရီသပုပ္ဖေါ မနောဟရော သူရိယကန္တော စန္ဒကန္တော ဝဇိရော ခဇ္ဇောပနကော ဖုဿရာဂေါ လောဟိတင်္ဂေါ မသာရဂလ္လောတိ၊ ဧတေ သဗ္ဗေ အတိက္ကမ္မ စက္ကဝတ္တိမဏိ အဂ္ဂမက္ခာယတိ၊ စက္ကဝတ္တိမဏိ၊ မဟာရာဇ၊ သမန္တာ ယောဇနံ ဩဘာသေတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယံ ကိဉ္စိ မဟိယာ ဒါနံ ဝိဇ္ဇတိ အပိ အသဒိသဒါနံ ပရမံ၊ တံ သဗ္ဗံ အတိက္ကမ္မ ဝေဿန္တရဿ ရညော မဟာဒါနံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ၊ ဝေဿန္တရဿ၊ မဟာရာဇ၊ ရညော မဟာဒါနေ ဒီယမာနေ သတ္တက္ခတ္တုံ မဟာပထဝီ ကမ္ပိတာ’’တိ.

‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဗုဒ္ဓါနံ၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဗုဒ္ဓါနံ၊ ယံ တထာဂတော ဗောဓိသတ္တော သမာနော အသမော လောကေန ဧဝံခန္တိ ဧဝံစိတ္တော ဧဝံအဓိမုတ္တိ ဧဝံအဓိပ္ပါယော၊ ဗောဓိသတ္တာနံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ပရက္ကမော ဒက္ခာပိတော၊ ပါရမီ စ ဇိနာနံ ဘိယျော ဩဘာသိတာ၊ စရိယံ စရတောပိ တာဝ တထာဂတဿ သဒေဝကေ လောကေ သေဋ္ဌဘာဝေါ အနုဒဿိတော. သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ထောမိတံ ဇိနသာသနံ၊ ဇောတိတာ ဇိနပါရမီ၊ ဆိန္နော တိတ္ထိယာနံ ဝါဒဂဏ္ဌိ၊ ဘိန္နော ပရာပဝါဒကုမ္ဘော [ဂုမ္ဗော တယာ ဝိဒ္ဓံသိတော (သျာ.)]၊ ပဉှော ဂမ္ဘီရော ဥတ္တာနီကတော၊ ဂဟနံ အဂဟနံ ကတံ၊ သမ္မာ လဒ္ဓံ ဇိနပုတ္တာနံ နိဗ္ဗာဟနံ [နိဗ္ဗာယနံ (က.)]၊ ဧဝမေတံ ဂဏိဝရပဝရ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမာ’’တိ.

ပထဝိစလနပဉှော စတုတ္ထော.

၅. သိဝိရာဇစက္ခုဒါနပဉှော

၅. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ တုမှေ ဧဝံ ဘဏထ ‘သိဝိရာဇေန ယာစကဿ စက္ခူနိ ဒိန္နာနိ၊ အန္ဓဿ သတော ပုန ဒိဗ္ဗစက္ခူနိ ဥပ္ပန္နာနီ’တိ၊ ဧတမ္ပိ ဝစနံ သကသဋံ သနိဂ္ဂဟံ သဒေါသံ ‘ဟေတုသမုဂ္ဃါတေ အဟေတုသ္မိံ အဝတ္ထုသ္မိံ နတ္ထိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ ဥပ္ပါဒေါ’တိ သုတ္တေ ဝုတ္တံ၊ ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ သိဝိရာဇေန ယာစကဿ စက္ခူနိ ဒိန္နာနိ၊ တေန ဟိ ‘ပုန ဒိဗ္ဗစက္ခူနိ ဥပ္ပန္နာနီ’တိ ယံ ဝစနံ၊ တံ မိစ္ဆာ၊ ယဒိ ဒိဗ္ဗစက္ခူနိ ဥပ္ပန္နာနိ၊ တေန ဟိ ‘သိဝိရာဇေန ယာစကဿ စက္ခူနိ ဒိန္နာနီ’တိ ယံ ဝစနံ၊ တမ္ပိ မိစ္ဆာ. အယမ္ပိ ဥဘတော ကောဋိကော ပဉှော ဂဏ္ဌိတောပိ ဂဏ္ဌိတရော ဝေဌတောပိ ဝေဌတရော ဂဟနတောပိ ဂဟနတရော၊ သော တဝါနုပ္ပတ္တော၊ တတ္ထ ဆန္ဒမဘိဇနေဟိ နိဗ္ဗာဟနာယ ပရဝါဒါနံ နိဂ္ဂဟာယာ’’တိ.

‘‘ဒိန္နာနိ၊ မဟာရာဇ၊ သိဝိရာဇေန ယာစကဿ စက္ခူနိ၊ တတ္ထ မာ ဝိမတိံ ဥပ္ပါဒေဟိ၊ ပုန ဒိဗ္ဗာနိ စ စက္ခူနိ ဥပ္ပန္နာနိ၊ တတ္ထာပိ မာ ဝိမတိံ ဇနေဟီ’’တိ. ‘‘အပိ နု ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဟေတုသမုဂ္ဃါတေ အဟေတုသ္မိံ အဝတ္ထုသ္မိံ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန၊ ဘန္တေ၊ ဧတ္ထ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန ဟေတုသမုဂ္ဃါတေ အဟေတုသ္မိံ အဝတ္ထုသ္မိံ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဣင်္ဃ တာဝ ကာရဏေန မံ သညာပေဟီ’’တိ?

‘‘ကိံ ပန၊ မဟာရာဇ၊ အတ္ထိ လောကေ သစ္စံ နာမ၊ ယေန သစ္စဝါဒိနော သစ္စကိရိယံ ကရောန္တီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ အတ္ထိ လောကေ သစ္စံ နာမ၊ သစ္စေန၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ သစ္စဝါဒိနော သစ္စကိရိယံ ကတွာ ဒေဝံ ဝဿာပေန္တိ၊ အဂ္ဂိံ နိဗ္ဗာပေန္တိ၊ ဝိသံ ပဋိဟနန္တိ၊ အညမ္ပိ ဝိဝိဓံ ကတ္တဗ္ဗံ ကရောန္တီ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ယုဇ္ဇတိ သမေတိ သိဝိရာဇဿ သစ္စဗလေန ဒိဗ္ဗစက္ခူနိ ဥပ္ပန္နာနီတိ၊ သစ္စဗလေန၊ မဟာရာဇ၊ အဝတ္ထုသ္မိံ ဒိဗ္ဗစက္ခု ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သစ္စံ ယေဝ တတ္ထ ဝတ္ထု ဘဝတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ ဥပ္ပါဒါယ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ ကေစိ သတ္တာ သစ္စမနုဂါယန္တိ ‘မဟာမေဃော ပဝဿတူ’တိ၊ တေသံ သဟ သစ္စမနုဂီတေန မဟာမေဃော ပဝဿတိ၊ အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အတ္ထိ အာကာသေ ဝဿဟေတု သန္နိစိတော ‘ယေန ဟေတုနာ မဟာမေဃော ပဝဿတီ’’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ သစ္စံ ယေဝ တတ္ထ ဟေတု ဘဝတိ မဟတော မေဃဿ ပဝဿနာယာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ နတ္ထိ တဿ ပကတိဟေတု၊ သစ္စံ ယေဝေတ္ထ ဝတ္ထု ဘဝတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ ဥပ္ပါဒါယာတိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ယေ ကေစိ သတ္တာ သစ္စမနုဂါယန္တိ ‘ဇလိတပဇ္ဇလိတမဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော ပဋိနိဝတ္တတူ’တိ၊ တေသံ သဟ သစ္စမနုဂီတေန ဇလိတပဇ္ဇလိတမဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော ခဏေန ပဋိနိဝတ္တတိ. အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အတ္ထိ တသ္မိံ ဇလိတပဇ္ဇလိတေ မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓေ ဟေတု သန္နိစိတော ‘ယေန ဟေတုနာ ဇလိတပဇ္ဇလိတမဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓော ခဏေန ပဋိနိဝတ္တတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ သစ္စံ ယေဝ တတ္ထ ဝတ္ထု ဟောတိ တဿ ဇလိတပဇ္ဇလိတဿ မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓဿ ခဏေန ပဋိနိဝတ္တနာယာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ နတ္ထိ တဿ ပကတိဟေတု၊ သစ္စံ ယေဝေတ္ထ ဝတ္ထု ဘဝတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ ဥပ္ပါဒါယာတိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ယေ ကေစိ သတ္တာ သစ္စမနုဂါယန္တိ ‘ဝိသံ ဟလာဟလံ အဂဒံ ဘဝတူ’တိ. တေသံ သဟ သစ္စမနုဂီတေန ဝိသံ ဟလာဟလံ ခဏေန အဂဒံ ဘဝတိ၊ အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အတ္ထိ တသ္မိံ ဟလာဟလဝိသေ ဟေတု သန္နိစိတော ‘ယေန ဟေတုနာ ဝိသံ ဟလာဟလံ ခဏေန အဂဒံ ဘဝတီ’’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ သစ္စံ ယေဝ တတ္ထ ဟေတု ဘဝတိ ဝိသဿ ဟလာဟလဿ ခဏေန ပဋိဃာတာယာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဝိနာ ပကတိဟေတုံ သစ္စံ ယေဝေတ္ထ ဝတ္ထု ဘဝတိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ ဥပ္ပါဒါယာတိ.

‘‘စတုန္နမ္ပိ၊ မဟာရာဇ၊ အရိယသစ္စာနံ ပဋိဝေဓာယ နတ္ထညံ ဝတ္ထု၊ သစ္စံ ဝတ္ထုံ ကတွာ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တီတိ. အတ္ထိ၊ မဟာရာဇ၊ စီနဝိသယေ စီနရာဇာ၊ သော မဟာသမုဒ္ဒေ ကီဠိတုကာမော [ဗလိံ ကာတုကာမော (သီ. ပီ.)] စတုမာသေ စတုမာသေ သစ္စကိရိယံ ကတွာ သဟ ရထေန အန္တောမဟာသမုဒ္ဒေ ယောဇနံ ပဝိသတိ၊ တဿ ရထသီသဿ ပုရတော ပုရတော မဟာဝါရိက္ခန္ဓော ပဋိက္ကမတိ၊ နိက္ခန္တဿ ပုန ဩတ္ထရတိ၊ အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သော မဟာသမုဒ္ဒေါ သဒေဝမနုဿေနပိ လောကေန ပကတိကာယဗလေန သက္ကာ ပဋိက္ကမာပေတု’’န္တိ? ‘‘အတိပရိတ္တကေပိ၊ ဘန္တေ၊ တဠာကေ ဥဒကံ န သက္ကာ သဒေဝမနုဿေနပိ လောကေန ပကတိကာယဗလေန ပဋိက္ကမာပေတုံ၊ ကိံ ပန မဟာသမုဒ္ဒေ ဥဒက’’န္တိ? ‘‘ဣမိနာပိ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏေန သစ္စဗလံ ဉာတဗ္ဗံ ‘နတ္ထိ တံ ဌာနံ၊ ယံ သစ္စေန န ပတ္တဗ္ဗ’န္တိ.

‘‘နဂရေ၊ မဟာရာဇ၊ ပါဋလိပုတ္တေ အသောကော ဓမ္မရာဇာ သနေဂမဇာနပဒအမစ္စဘဋဗလမဟာမတ္တေဟိ ပရိဝုတော ဂင်္ဂံ နဒိံ [ဂင်္ဂါနဒိံ (သီ.)] နဝသလိလသမ္ပုဏ္ဏံ သမတိတ္ထိကံ သမ္ဘရိတံ ပဉ္စယောဇနသတာယာမံ ယောဇနပုထုလံ သန္ဒမာနံ ဒိသွာ အမစ္စေ ဧဝမာဟ ‘အတ္ထိ ကောစိ၊ ဘဏေ၊ သမတ္ထော၊ ယော ဣမံ မဟာဂင်္ဂံ ပဋိသောတံ သန္ဒာပေတု’န္တိ. အမစ္စာ အာဟံသု ‘ဒုက္ကရံ ဒေဝါ’တိ.

‘‘တသ္မိံ ယေဝ ဂင်္ဂါကူလေ ဌိတာ ဗန္ဓုမတီ နာမ ဂဏိကာ အဿောသိ ရညာ ကိရ ဧဝံ ဝုတ္တံ ‘သက္ကာ နု ခေါ ဣမံ မဟာဂင်္ဂံ ပဋိသောတံ သန္ဒာပေတု’န္တိ၊ သာ ဧဝမာဟ ‘အဟဉှိ နဂရေ ပါဋလိပုတ္တေ ဂဏိကာ ရူပူပဇီဝိနီ အန္တိမဇီဝိကာ၊ မမ တာဝ ရာဇာ သစ္စကိရိယံ ပဿတူ’တိ. အထ သာ သစ္စကိရိယံ အကာသိ၊ သဟ တဿာ သစ္စကိရိယာယ ခဏေန သာ မဟာဂင်္ဂါ ဂဠဂဠာယန္တီ ပဋိသောတံ သန္ဒိတ္ထ မဟတော ဇနကာယဿ ပဿတော.

‘‘အထ ရာဇာ ဂင်္ဂါယ အာဝဋ္ဋဦမိဝေဂဇနိတံ ဟလာဟလသဒ္ဒံ သုတွာ ဝိမှိတော အစ္ဆရိယဗ္ဘုတဇာတော အမစ္စေ ဧဝမာဟ ‘ကိဿာယံ၊ ဘဏေ၊ မဟာဂင်္ဂါ ပဋိသောတံ သန္ဒတီ’တိ? ‘ဗန္ဓုမတီ၊ မဟာရာဇ၊ ဂဏိကာ တဝ ဝစနံ သုတွာ သစ္စကိရိယံ အကာသိ၊ တဿာ သစ္စကိရိယာယ မဟာဂင်္ဂါ ဥဒ္ဓံမုခါ သန္ဒတီ’တိ.

‘‘အထ သံဝိဂ္ဂဟဒယော ရာဇာ တုရိတတုရိတော သယံ ဂန္တွာ တံ ဂဏိကံ ပုစ္ဆိ ‘သစ္စံ ကိရ၊ ဇေ၊ တယာ သစ္စကိရိယာယ အယံ ဂင်္ဂါ ပဋိသောတံ သန္ဒာပိတာ’တိ? ‘အာမ ဒေဝါ’တိ. ရာဇာ အာဟ ‘ကိံ တေ တတ္ထ ဗလံ အတ္ထိ၊ ကော ဝါ တေ ဝစနံ အာဒိယတိ အနုမ္မတ္တော၊ ကေန တွံ ဗလေန ဣမံ မဟာဂင်္ဂံ ပဋိသောတံ သန္ဒာပေသီ’တိ? သာ အာဟ ‘သစ္စဗလေနာဟံ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမံ မဟာဂင်္ဂံ ပဋိသောတံ သန္ဒာပေသိ’န္တိ. ရာဇာ အာဟ ‘ကိံ တေ သစ္စဗလံ အတ္ထိ စောရိယာ ဓုတ္တိယာ အသတိယာ ဆိန္နိကာယ ပါပိယာ ဘိန္နသီလာယ [ပါပိကာယ ဘိန္နသီမာယ (သီ.)] ဟိရိအတိက္ကန္တိကာယ အန္ဓဇနပလောဘိကာယာ’တိ. ‘သစ္စံ၊ မဟာရာဇ၊ တာဒိသိကာ အဟံ၊ တာဒိသိကာယပိ မေ၊ မဟာရာဇ၊ သစ္စကိရိယာ အတ္ထိ၊ ယာယာဟံ ဣစ္ဆမာနာ သဒေဝကမ္ပိ လောကံ ပရိဝတ္တေယျ’န္တိ. ရာဇာ အာဟ ‘ကတမာ ပန သာ ဟောတိ သစ္စကိရိယာ၊ ဣင်္ဃ မံ သာဝေဟီ’တိ. ‘ယော မေ၊ မဟာရာဇ၊ ဓနံ ဒေတိ ခတ္တိယော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဝေဿော ဝါ သုဒ္ဒေါ ဝါ အညော ဝါ ကောစိ၊ တေသံ သမကံ ယေဝ ဥပဋ္ဌဟာမိ၊ ‘‘ခတ္တိယော’’တိ ဝိသေသော နတ္ထိ၊ ‘‘သုဒ္ဒေါ’’တိ အတိမညနာ [အတိမညမာနော (က.)] နတ္ထိ၊ အနုနယပ္ပဋိဃဝိပ္ပမုတ္တာ ဓနဿာမိကံ ပရိစရာမိ၊ ဧသာ မေ ဒေဝ သစ္စကိရိယာ၊ ယာယာဟံ ဣမံ မဟာဂင်္ဂံ ပဋိသောတံ သန္ဒာပေသိ’န္တိ.

‘‘ဣတိပိ၊ မဟာရာဇ၊ သစ္စေ ဌိတာ န ကိဉ္စိ အတ္ထံ န ဝိန္ဒန္တိ. ဒိန္နာနိ စ၊ မဟာရာဇ၊ သိဝိရာဇေန ယာစကဿ စက္ခူနိ၊ ဒိဗ္ဗစက္ခူနိ စ ဥပ္ပန္နာနိ၊ တဉ္စ သစ္စကိရိယာယ. ယံ ပန သုတ္တေ ဝုတ္တံ ‘မံသစက္ခုသ္မိံ နဋ္ဌေ အဟေတုသ္မိံ အဝတ္ထုသ္မိံ နတ္ထိ ဒိဗ္ဗစက္ခုဿ ဥပ္ပါဒေါ’တိ. တံ ဘာဝနာမယံ စက္ခုံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ဧဝမေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဓာရေဟီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ သုနိဗ္ဗေဌိတော ပဉှော၊ သုနိဒ္ဒိဋ္ဌော နိဂ္ဂဟော၊ သုမဒ္ဒိတာ ပရဝါဒါ၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

သိဝိရာဇစက္ခုဒါနပဉှော ပဉ္စမော.

၆. ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိပဉှော

၆. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘာသိတမ္ပေတံ ဘဂဝတာ ‘တိဏ္ဏံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သန္နိပါတာ ဂဗ္ဘဿ အဝက္ကန္တိ [ဂဗ္ဘဿာဝက္ကန္တိ (မ. နိ. ၁.၄၀၈)] ဟောတိ၊ ဣဓ မာတာပိတရော စ သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ၊ မာတာ စ ဥတုနီ ဟောတိ၊ ဂန္ဓဗ္ဗော စ ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဟောတိ၊ ဣမေသံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တိဏ္ဏံ သန္နိပါတာ ဂဗ္ဘဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတီ’တိ၊ အသေသဝစနမေတံ၊ နိဿေသဝစနမေတံ၊ နိပ္ပရိယာယဝစနမေတံ၊ အရဟဿဝစနမေတံ၊ သဒေဝမနုဿာနံ မဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ဘဏိတံ၊ အယဉ္စ ဒွိန္နံ သန္နိပါတာ ဂဗ္ဘဿ အဝက္ကန္တိ ဒိဿတိ၊ ဒုကူလေန တာပသေန ပါရိကာယ တာပသိယာ ဥတုနိကာလေ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထင်္ဂုဋ္ဌေန နာဘိ ပရာမဋ္ဌာ၊ တဿ တေန နာဘိပရာမသနေန သာမကုမာရော နိဗ္ဗတ္တော. မာတင်္ဂေနာပိ ဣသိနာ ဗြာဟ္မဏကညာယ ဥတုနိကာလေ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထင်္ဂုဋ္ဌေန နာဘိ ပရာမဋ္ဌာ၊ တဿ တေန နာဘိပရာမသနေန မဏ္ဍဗျော နာမ မာဏဝကော နိဗ္ဗတ္တောတိ. ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘဂဝတာ ဘဏိတံ ‘တိဏ္ဏံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သန္နိပါတာ ဂဗ္ဘဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတီ’တိ. တေန ဟိ သာမော စ ကုမာရော မဏ္ဍဗျော စ မာဏဝကော ဥဘောပိ တေ နာဘိပရာမသနေန နိဗ္ဗတ္တာတိ ယံ ဝစနံ၊ တံ မိစ္ဆာ. ယဒိ၊ ဘန္တေ၊ တထာဂတေန ဘဏိတံ ‘သာမော စ ကုမာရော မဏ္ဍဗျော စ မာဏဝကော နာဘိပရာမသနေန နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ၊ တေန ဟိ ‘တိဏ္ဏံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သန္နိပါတာ ဂဗ္ဘဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတီ’တိ ယံ ဝစနံ၊ တမ္ပိ မိစ္ဆာ. အယမ္ပိ ဥဘတော ကောဋိကော ပဉှော သုဂမ္ဘီရော သုနိပုဏော ဝိသယော ဗုဒ္ဓိမန္တာနံ၊ သော တဝါနုပ္ပတ္တော၊ ဆိန္ဒ ဝိမတိပထံ၊ ဓာရေဟိ ဉာဏဝရပ္ပဇ္ဇောတ’’န္တိ.

‘‘ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ‘တိဏ္ဏံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ သန္နိပါတာ ဂဗ္ဘဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတိ၊ ဣဓ မာတာပိတရော စ သန္နိပတိတာ ဟောန္တိ၊ မာတာ စ ဥတုနီ ဟောတိ၊ ဂန္ဓဗ္ဗော စ ပစ္စုပဋ္ဌိတော ဟောတိ၊ ဧဝံ တိဏ္ဏံ သန္နိပါတာ ဂဗ္ဘဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတီ’တိ. ဘဏိတဉ္စ ‘သာမော စ ကုမာရော မဏ္ဍဗျော စ မာဏဝကော နာဘိပရာမသနေန နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယေန ကာရဏေန ပဉှော သုဝိနိစ္ဆိတော ဟောတိ၊ တေန ကာရဏေန မံ သညာပေဟီ’’တိ.

‘‘သုတပုဗ္ဗံ ပန တယာ၊ မဟာရာဇ၊ သံကိစ္စော စ ကုမာရော ဣသိသိင်္ဂေါ စ တာပသော ထေရော စ ကုမာရကဿပေါ ‘ဣမိနာ နာမ တေ နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ သုယျတိ၊ အဗ္ဘုဂ္ဂတာ တေသံ ဇာတိ၊ ဒွေ မိဂဓေနုယော တာဝ ဥတုနိကာလေ ဒွိန္နံ တာပသာနံ ပဿာဝဋ္ဌာနံ အာဂန္တွာ သသမ္ဘဝံ ပဿာဝံ ပိဝိံသု၊ တေန ပဿာဝသမ္ဘဝေန သံကိစ္စော စ ကုမာရော ဣသိသိင်္ဂေါ စ တာပသော နိဗ္ဗတ္တာ. ထေရဿ ဥဒါယိဿ ဘိက္ခုနုပဿယံ ဥပဂတဿ ရတ္တစိတ္တေန ဘိက္ခုနိယာ အင်္ဂဇာတံ ဥပနိဇ္ဈာယန္တဿ သမ္ဘဝံ ကာသာဝေ မုစ္စိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ ဥဒါယိ တံ ဘိက္ခုနိံ ဧတဒဝေါစ ‘ဂစ္ဆ ဘဂိနိ၊ ဥဒကံ အာဟရ အန္တရဝါသကံ ဓောဝိဿာမီ’တိ. ‘အာဟရယျ အဟမေဝ ဓောဝိဿာမီ’တိ. တတော သာ ဘိက္ခုနီ ဥတုနိသမယေ တံ သမ္ဘဝံ ဧကဒေသံ မုခေန အဂ္ဂဟေသိ၊ ဧကဒေသံ အင်္ဂဇာတေ ပက္ခိပိ၊ တေန ထေရော ကုမာရကဿပေါ နိဗ္ဗတ္တောတိ ဧတံ ဇနော အာဟာ’’တိ.

‘‘အပိ နု ခေါ တွံ၊ မဟာရာဇ၊ သဒ္ဒဟသိ တံ ဝစန’’န္တိ? ‘‘အာမ ဘန္တေ၊ ဗလဝံ တတ္ထ မယံ ကာရဏံ ဥပလဘာမ၊ ယေန မယံ ကာရဏေန သဒ္ဒဟာမ ‘ဣမိနာ ကာရဏေန နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ. ‘‘ကိံ ပနေတ္ထ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏ’’န္တိ? ‘‘သုပရိကမ္မကတေ၊ ဘန္တေ၊ ကလလေ ဗီဇံ နိပတိတွာ ခိပ္ပံ သံဝိရုဟတီ’’တိ. ‘‘အာမ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သာ ဘိက္ခုနီ ဥတုနီ သမာနာ သဏ္ဌိတေ ကလလေ ရုဟိရေ ပစ္ဆိန္နဝေဂေ ဌိတာယ ဓာတုယာ တံ သမ္ဘဝံ ဂဟေတွာ တသ္မိံ ကလလေ ပက္ခိပိ၊ တေန တဿာ ဂဗ္ဘော သဏ္ဌာသိ၊ ဧဝံ တတ္ထ ကာရဏံ ပစ္စေမ တေသံ နိဗ္ဗတ္တိယာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေတံ၊ မဟာရာဇ၊ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမိ၊ ယောနိပ္ပဝေသေန ဂဗ္ဘော သမ္ဘဝတီတိ. သမ္ပဋိစ္ဆသိ ပန၊ တွံ မဟာရာဇ၊ ထေရဿ ကုမာရကဿပဿ ဂဗ္ဘာဝက္ကမန’’န္တိ? ‘‘အာမ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ မဟာရာဇ၊ ပစ္စာဂတောသိ မမ ဝိသယံ၊ ဧကဝိဓေနပိ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိံ ကထယန္တော မမာနုဗလံ ဘဝိဿသိ၊ အထ ယာ ပန တာ ဒွေ မိဂဓေနုယော ပဿာဝံ ပိဝိတွာ ဂဗ္ဘံ ပဋိလဘိံသု၊ တာသံ တွံ သဒ္ဒဟသိ ဂဗ္ဘဿာဝက္ကမန’’န္တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ ယံ ကိဉ္စိ ဘုတ္တံ ပီတံ ခါယိတံ လေဟိတံ၊ သဗ္ဗံ တံ ကလလံ ဩသရတိ၊ ဌာနဂတံ ဝုဍ္ဎိမာပဇ္ဇတိ. ယထာ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယာ ကာစိ သရိတာ နာမ၊ သဗ္ဗာ တာ မဟာသမုဒ္ဒံ ဩသရန္တိ၊ ဌာနဂတာ ဝုဍ္ဎိမာပဇ္ဇန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယံ ကိဉ္စိ ဘုတ္တံ ပီတံ ခါယိတံ လေဟိတံ၊ သဗ္ဗံ တံ ကလလံ ဩသရတိ၊ ဌာနဂတံ ဝုဍ္ဎိမာပဇ္ဇတိ၊ တေနာဟံ ကာရဏေန သဒ္ဒဟာမိ မုခဂတေနပိ ဂဗ္ဘဿ အဝက္ကန္တိ ဟောတီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ မဟာရာဇ၊ ဂါဠှတရံ ဥပဂတောသိ မမ ဝိသယံ၊ မုခပါနေနပိ ဒွယသန္နိပါတော ဘဝတိ. သံကိစ္စဿ စ၊ မဟာရာဇ၊ ကုမာရဿ ဣသိသိင်္ဂဿ စ တာပသဿ ထေရဿ စ ကုမာရကဿပဿ ဂဗ္ဘာဝက္ကမနံ သမ္ပဋိစ္ဆသီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ သန္နိပါတော ဩသရတီ’’တိ.

‘‘သာမောပိ၊ မဟာရာဇ၊ ကုမာရော မဏ္ဍဗျောပိ မာဏဝကော တီသု သန္နိပါတေသု အန္တောဂဓာ၊ ဧကရသာ ယေဝ ပုရိမေန၊ တတ္ထ ကာရဏံ ဝက္ခာမိ. ဒုကူလော စ၊ မဟာရာဇ၊ တာပသော ပါရိကာ စ တာပသီ ဥဘောပိ တေ အရညဝါသာ အဟေသုံ ပဝိဝေကာဓိမုတ္တာ ဥတ္တမတ္ထဂဝေသကာ၊ တပတေဇေန ယာဝ ဗြဟ္မလောကံ သန္တာပေသုံ. တေသံ တဒါ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော သာယံ ပါတံ ဥပဋ္ဌာနံ အာဂစ္ဆတိ. သော တေသံ ဂရုကတမေတ္တတာယ ဥပဓာရေန္တော အဒ္ဒသ အနာဂတမဒ္ဓါနေ ဒွိန္နမ္ပိ တေသံ စက္ခူနံ အန္တရဓာနံ၊ ဒိသွာ တေ ဧဝမာဟ ‘ဧကံ မေ၊ ဘောန္တော၊ ဝစနံ ကရောထ၊ သာဓု ဧကံ ပုတ္တံ ဇနေယျာထ၊ သော တုမှာကံ ဥပဋ္ဌာကော ဘဝိဿတိ အာလမ္ဗနော စာ’တိ. ‘အလံ၊ ကောသိယ၊ မာ ဧဝံ ဘဏီ’တိ. တေ တဿ တံ ဝစနံ န သမ္ပဋိစ္ဆိံသု. အနုကမ္ပကော အတ္ထကာမော သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဒုတိယမ္ပိ။ပေ။ တတိယမ္ပိ တေ ဧဝမာဟ ‘ဧကံ မေ၊ ဘောန္တော၊ ဝစနံ ကရောထ၊ သာဓု ဧကံ ပုတ္တံ ဇနေယျာထ၊ သော တုမှာကံ ဥပဋ္ဌာကော ဘဝိဿတိ အာလမ္ဗနော စာ’တိ. တတိယမ္ပိ တေ အာဟံသု ‘အလံ၊ ကောသိယ၊ မာ တွံ ခေါ အမှေ အနတ္ထေ နိယောဇေဟိ၊ ကဒါယံ ကာယော န ဘိဇ္ဇိဿတိ၊ ဘိဇ္ဇတု အယံ ကာယော ဘေဒနဓမ္မော၊ ဘိဇ္ဇန္တိယာပိ ဓရဏိယာ ပတန္တေပိ သေလသိခရေ ဖလန္တေပိ အာကာသေ ပတန္တေပိ စန္ဒိမသူရိယေ နေဝ မယံ လောကဓမ္မေဟိ မိဿယိဿာမ၊ မာ တွံ အမှာကံ သမ္မုခဘာဝံ ဥပဂစ္ဆ၊ ဥပဂတဿ တေ ဧသော ဝိဿာသော၊ အနတ္ထစရော တွံ မညေ’တိ.

တတော သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော တေသံ မနံ အလဘမာနော ဂရုကတော ပဉ္ဇလိကော ပုန ယာစိ ‘ယဒိ မေ ဝစနံ န ဥဿဟထ ကာတုံ၊ ယဒါ တာပသီ ဥတုနီ ဟောတိ ပုပ္ဖဝတီ၊ တဒါ တွံ၊ ဘန္တေ၊ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထင်္ဂုဋ္ဌေန နာဘိံ ပရာမသေယျာသိ၊ တေန သာ ဂဗ္ဘံ လစ္ဆတိ၊ သန္နိပါတော ယေဝေသ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိယာ’တိ. ‘သက္ကောမဟံ၊ ကောသိယ၊ တံ ဝစနံ ကာတုံ၊ န တာဝတကေန အမှာကံ တပေါ ဘိဇ္ဇတိ၊ ဟောတူ’တိ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု. တာယ စ ပန ဝေလာယ ဒေဝဘဝနေ အတ္ထိ ဒေဝပုတ္တော ဥဿန္နကုသလမူလော ခီဏာယုကော အာယုက္ခယပ္ပတ္တော ယဒိစ္ဆကံ သမတ္ထော ဩက္ကမိတုံ အပိ စက္ကဝတ္တိကုလေပိ. အထ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော တံ ဒေဝပုတ္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာဟ ‘ဧဟိ ခေါ၊ မာရိသ၊ သုပဘာတော တေ ဒိဝသော၊ အတ္ထသိဒ္ဓိ ဥပဂတာ၊ ယမဟံ တေ ဥပဋ္ဌာနမာဂမိံ၊ ရမဏီယေ တေ ဩကာသေ ဝါသော ဘဝိဿတိ၊ ပတိရူပေ ကုလေ ပဋိသန္ဓိ ဘဝိဿတိ၊ သုန္ဒရေဟိ မာတာပိတူဟိ ဝဍ္ဎေတဗ္ဗော၊ ဧဟိ မေ ဝစနံ ကရောဟီ’တိ ယာစိ. ဒုတိယမ္ပိ။ပေ။ တတိယမ္ပိ ယာစိ သိရသိ ပဉ္ဇလိကတော.

တတော သော ဒေဝပုတ္တော ဧဝမာဟ ‘ကတမံ တံ၊ မာရိသ၊ ကုလံ၊ ယံ တွံ အဘိက္ခဏံ ကိတ္တယသိ ပုနပ္ပုန’န္တိ. ‘ဒုကူလော စ တာပသော ပါရိကာ စ တာပသီ’တိ. သော တဿ ဝစနံ သုတွာ တုဋ္ဌော သမ္ပဋိစ္ဆိ ‘သာဓု၊ မာရိသ၊ ယော တဝ ဆန္ဒော၊ သော ဟောတု၊ အာကင်္ခမာနော အဟံ၊ မာရိသ၊ ပတ္ထိတေ ကုလေ ဥပ္ပဇ္ဇေယျံ၊ ကိမှိ ကုလေ ဥပ္ပဇ္ဇာမိ အဏ္ဍဇေ ဝါ ဇလာဗုဇေ ဝါ သံသေဒဇေ ဝါ ဩပပါတိကေ ဝါ’တိ? ‘ဇလာဗုဇာယ၊ မာရိသ၊ ယောနိယာ ဥပ္ပဇ္ဇာဟီ’တိ. အထ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော ဥပ္ပတ္တိဒိဝသံ ဝိဂဏေတွာ ဒုကူလဿ တာပသဿ အာရောစေသိ ‘အသုကသ္မိံ နာမ ဒိဝသေ တာပသီ ဥတုနီ ဘဝိဿတိ ပုပ္ဖဝတီ၊ တဒါ တွံ၊ ဘန္တေ၊ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထင်္ဂုဋ္ဌေန နာဘိံ ပရာမသေယျာသီ’တိ. တသ္မိံ၊ မဟာရာဇ၊ ဒိဝသေ တာပသီ စ ဥတုနီ ပုပ္ဖဝတီ အဟောသိ၊ ဒေဝပုတ္တော စ တတ္ထူပဂေါ ပစ္စုပဋ္ဌိတော အဟောသိ၊ တာပသော စ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထင်္ဂုဋ္ဌေန တာပသိယာ နာဘိံ ပရာမသိ၊ ဣတိ တေ တယော သန္နိပါတာ အဟေသုံ၊ နာဘိပရာမသနေန တာပသိယာ ရာဂေါ ဥဒပါဒိ၊ သော ပနဿာ ရာဂေါ နာဘိပရာမသနံ ပဋိစ္စ မာ တွံ သန္နိပါတံ အဇ္ဈာစာရမေဝ မညိ၊ ဦဟသနမ္ပိ [ဟသနမ္ပိ (က.)] သန္နိပါတော၊ ဥလ္လပနမ္ပိ သန္နိပါတော၊ ဥပနိဇ္ဈာယနမ္ပိ သန္နိပါတော၊ ပုဗ္ဗဘာဂဘာဝတော ရာဂဿ ဥပ္ပါဒါယ အာမသနေန သန္နိပါတော ဇာယတိ၊ သန္နိပါတာ ဩက္ကမနံ ဟောတီတိ.

‘‘အနဇ္ဈာစာရေပိ၊ မဟာရာဇ၊ ပရာမသနေန ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ ဟောတိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ အဂ္ဂိ ဇလမာနော အပရာမသနောပိ ဥပဂတဿ သီတံ ဗျပဟန္တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အနဇ္ဈာစာရေပိ ပရာမသနေန ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ ဟောတိ.

‘‘စတုန္နံ၊ မဟာရာဇ၊ ဝသေန သတ္တာနံ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ ဟောတိ ကမ္မဝသေန ယောနိဝသေန ကုလဝသေန အာယာစနဝသေန၊ အပိ စ သဗ္ဗေပေတေ သတ္တာ ကမ္မသမ္ဘဝါ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာ.

‘‘ကထံ၊ မဟာရာဇ၊ ကမ္မဝသေန သတ္တာနံ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ ဟောတိ? ဥဿန္နကုသလမူလာ၊ မဟာရာဇ၊ သတ္တာ ယဒိစ္ဆကံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ခတ္တိယမဟာသာလကုလေ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ ဝါ ဒေဝေသု ဝါ အဏ္ဍဇာယ ဝါ ယောနိယာ ဇလာဗုဇာယ ဝါ ယောနိယာ သံသေဒဇာယ ဝါ ယောနိယာ ဩပပါတိကာယ ဝါ ယောနိယာ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော အဍ္ဎော မဟဒ္ဓနော မဟာဘောဂေါ ပဟူတဇာတရူပရဇတော ပဟူတဝိတ္တူပကရဏော ပဟူတဓနဓညော ပဟူတဉာတိပက္ခော ဒါသိံ ဝါ ဒါသံ ဝါ ခေတ္တံ ဝါ ဝတ္ထုံ ဝါ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ဇနပဒံ ဝါ ယံ ကိဉ္စိ မနသာ အဘိပတ္ထိတံ၊ ယဒိစ္ဆကံ ဒွိဂုဏတိဂုဏမ္ပိ ဓနံ ဒတွာ ကိဏာတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဿန္နကုသလမူလာ သတ္တာ ယဒိစ္ဆကံ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ ခတ္တိယမဟာသာလကုလေ ဝါ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလကုလေ ဝါ ဂဟပတိမဟာသာလကုလေ ဝါ ဒေဝေသု ဝါ အဏ္ဍဇာယ ဝါ ယောနိယာ ဇလာဗုဇာယ ဝါ ယောနိယာ သံသေဒဇယ ဝါ ယောနိယာ ဩပပါတိကာယ ဝါ ယောနိယာ. ဧဝံ ကမ္မဝသေန သတ္တာနံ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ ဟောတိ.

‘‘ကထံ ယောနိဝသေန သတ္တာနံ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ ဟောတိ? ကုက္ကုဋာနံ၊ မဟာရာဇ၊ ဝါတေန ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ ဟောတိ. ဗလာကာနံ မေဃသဒ္ဒေန ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ ဟောတိ. သဗ္ဗေပိ ဒေဝါ အဂဗ္ဘသေယျကာ သတ္တာ ယေဝ၊ တေသံ နာနာဝဏ္ဏေန ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ ဟောတိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မနုဿာ နာနာဝဏ္ဏေန မဟိယာ စရန္တိ၊ ကေစိ ပုရတော ပဋိစ္ဆာဒေန္တိ၊ ကေစိ ပစ္ဆတော ပဋိစ္ဆာဒေန္တိ၊ ကေစိ နဂ္ဂါ ဟောန္တိ၊ ကေစိ ဘဏ္ဍူ ဟောန္တိ သေတပဋဓရာ၊ ကေစိ မောဠိဗဒ္ဓါ ဟောန္တိ၊ ကေစိ ဘဏ္ဍူ ကာသာဝဝသနာ ဟောန္တိ၊ ကေစိ ကာသာဝဝသနာ မောဠိဗဒ္ဓါ ဟောန္တိ၊ ကေစိ ဇဋိနော ဝါကစီရဓရာ [ဝါကစီရာ (က.)] ဟောန္တိ၊ ကေစိ စမ္မဝသနာ ဟောန္တိ၊ ကေစိ ရသ္မိယော နိဝါသေန္တိ၊ သဗ္ဗေပေတေ မနုဿာ နာနာဝဏ္ဏေန မဟိယာ စရန္တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သတ္တာ ယေဝ တေ သဗ္ဗေ၊ တေသံ နာနာဝဏ္ဏေန ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ ဟောတိ. ဧဝံ ယောနိဝသေန သတ္တာနံ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ ဟောတိ.

‘‘ကထံ ကုလဝသေန သတ္တာနံ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ ဟောတိ? ကုလံ နာမ၊ မဟာရာဇ၊ စတ္တာရိ ကုလာနိ အဏ္ဍဇံ ဇလာဗုဇံ သံသေဒဇံ ဩပပါတိကံ. ယဒိ တတ္ထ ဂန္ဓဗ္ဗော ယတော ကုတောစိ အာဂန္တွာ အဏ္ဍဇေ ကုလေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သော တတ္ထ အဏ္ဍဇော ဟောတိ။ပေ။ ဇလာဗုဇေ ကုလေ။ပေ။ သံသေဒဇေ ကုလေ။ပေ။ ဩပပါတိကေ ကုလေ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သော တတ္ထ ဩပပါတိကော ဟောတိ. တေသု တေသု ကုလေသု တာဒိသာ ယေဝ သတ္တာ သမ္ဘဝန္တိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဟိမဝတိ နေရုပဗ္ဗတံ ယေ ကေစိ မိဂပက္ခိနော ဥပေန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ သကဝဏ္ဏံ ဝိဇဟိတွာ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏာ ဟောန္တိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယော ကောစိ ဂန္ဓဗ္ဗော ယတော ကုတောစိ အာဂန္တွာ အဏ္ဍဇံ ယောနိံ ဥပဂန္တွာ သဘာဝဝဏ္ဏံ ဝိဇဟိတွာ အဏ္ဍဇော ဟောတိ။ပေ။ ဇလာဗုဇံ။ပေ။ သံသေဒဇံ။ပေ။ ဩပပါတိကံ ယောနိံ ဥပဂန္တွာ သဘာဝဝဏ္ဏံ ဝိဇဟိတွာ ဩပပါတိကော ဟောတိ၊ ဧဝံ ကုလဝသေန သတ္တာနံ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ ဟောတိ.

‘‘ကထံ အာယာစနဝသေန သတ္တာနံ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ ဟောတိ? ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ ကုလံ ဟောတိ အပုတ္တကံ ဗဟုသာပတေယျံ သဒ္ဓံ ပသန္နံ သီလဝန္တံ ကလျာဏဓမ္မံ တပနိဿိတံ၊ ဒေဝပုတ္တော စ ဥဿန္နကုသလမူလော စဝနဓမ္မော ဟောတိ. အထ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော တဿ ကုလဿ အနုကမ္ပာယ တံ ဒေဝပုတ္တံ အာယာစတိ ‘ပဏိဓေဟိ၊ မာရိသ၊ အသုကဿ ကုလဿ မဟေသိယာ ကုစ္ဆိ’န္တိ. သော တဿ အာယာစနဟေတု တံ ကုလံ ပဏိဓေတိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မနုဿာ ပုညကာမာ သမဏံ မနောဘာဝနီယံ အာယာစိတွာ ဂေဟံ ဥပနေန္တိ၊ အယံ ဥပဂန္တွာ သဗ္ဗဿ ကုလဿ သုခါဝဟော ဘဝိဿတီတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သက္ကော ဒေဝါနမိန္ဒော တံ ဒေဝပုတ္တံ အာယာစိတွာ တံ ကုလံ ဥပနေတိ. ဧဝံ အာယာစနဝသေန သတ္တာနံ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ ဟောတိ.

‘‘သာမော၊ မဟာရာဇ၊ ကုမာရော သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန အာယာစိတော ပါရိကာယ တာပသိယာ ကုစ္ဆိံ ဩက္ကန္တော. သာမော၊ မဟာရာဇ၊ ကုမာရော ကတပုညော၊ မာတာပိတရော သီလဝန္တော ကလျာဏဓမ္မာ၊ အာယာစကော သက္ကော၊ တိဏ္ဏံ စေတောပဏိဓိယာ သာမော ကုမာရော နိဗ္ဗတ္တော. ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ နယကုသလော ပုရိသော သုကဋ္ဌေ အနူပခေတ္တေ ဗီဇံ ရောပေယျ၊ အပိ နု တဿ ဗီဇဿ အန္တရာယံ ဝိဝဇ္ဇေန္တဿ ဝုဍ္ဎိယာ ကောစိ အန္တရာယော ဘဝေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ နိရုပဃာတံ ဗီဇံ ခိပ္ပံ သံဝိရုဟေယျာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သာမော ကုမာရော မုတ္တော ဥပ္ပန္နန္တရာယေဟိ တိဏ္ဏံ စေတောပဏိဓိယာ နိဗ္ဗတ္တော.

‘‘အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သုတပုဗ္ဗံ တယာ ဣသီနံ မနောပဒေါသေန ဣဒ္ဓေါ ဖီတော မဟာဇနပဒေါ သဇနော သမုစ္ဆိန္နော’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ သုယျတိ. မဟိယာ ဒဏ္ဍကာရညံ [ဒဏ္ဍကီရညံ (မ. နိ. ၂.၆၅)] မဇ္ဈာရညံ ကာလိင်္ဂါရညံ မာတင်္ဂါရညံ၊ သဗ္ဗံ တံ အရညံ အရညဘူတံ၊ သဗ္ဗေပေတေ ဇနပဒါ ဣသီနံ မနောပဒေါသေန ခယံ ဂတာ’’တိ. ‘‘ယဒိ၊ မဟာရာဇ၊ တေသံ မနောပဒေါသေန သုသမိဒ္ဓါ ဇနပဒါ ဥစ္ဆိဇ္ဇန္တိ၊ အပိ နု ခေါ တေသံ မနောပသာဒေန ကိဉ္စိ နိဗ္ဗတ္တေယျာ’’တိ? ‘‘အာမ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ သာမော ကုမာရော တိဏ္ဏံ ဗလဝန္တာနံ စေတောပသာဒေန နိဗ္ဗတ္တော ဣသိနိမ္မိတော ဒေဝနိမ္မိတော ပုညနိမ္မိတောတိ. ဧဝမေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဓာရေဟိ.

‘‘တယောမေ၊ မဟာရာဇ၊ ဒေဝပုတ္တာ သက္ကေန ဒေဝါနမိန္ဒေန အာယာစိတာ ကုလံ ဥပ္ပန္နာ. ကတမေ တယော? သာမော ကုမာရော မဟာပနာဒေါ ကုသရာဇာ၊ တယောပေတေ ဗောဓိသတ္တာ’’တိ. ‘‘သုနိဒ္ဒိဋ္ဌာ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိ၊ သုကထိတံ ကာရဏံ၊ အန္ဓကာရော အာလောကော ကတော၊ ဇဋာ ဝိဇဋိတာ၊ နိစ္ဆုဒ္ဓါ ပရဝါဒါ၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

ဂဗ္ဘာဝက္ကန္တိပဉှော ဆဋ္ဌော.

၇. သဒ္ဓမ္မန္တရဓာနပဉှော

၇. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘာသိတမ္ပေတံ ဘဂဝတာ ‘ပဉ္စေဝ ဒါနိ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဿသတာနိ [ဝဿသဟဿာနိ (သီ.) ပဿ အ. နိ. ၈.၅၁] သဒ္ဓမ္မော ဌဿတီ’တိ. ပုန စ ပရိနိဗ္ဗာနသမယေ သုဘဒ္ဒေန ပရိဗ္ဗာဇကေန ပဉှံ ပုဋ္ဌေန ဘဂဝတာ ဘဏိတံ ‘ဣမေ စ၊ သုဘဒ္ဒ [ဒီ. နိ. ၂.၂၁၄ ပဿိတဗ္ဗံ]၊ ဘိက္ခူ သမ္မာ ဝိဟရေယျုံ၊ အသုညော လောကော အရဟန္တေဟိ အဿာ’တိ၊ အသေသဝစနမေတံ၊ နိဿေသဝစနမေတံ၊ နိပ္ပရိယာယဝစနမေတံ. ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ တထာဂတေန ဘဏိတံ ‘ပဉ္စေဝ ဒါနိ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဿသတာနိ သဒ္ဓမ္မော ဌဿတီ’တိ၊ တေန ဟိ ‘အသုညော လောကော အရဟန္တေဟိ အဿာ’တိ ယံ ဝစနံ၊ တံ မိစ္ဆာ. ယဒိ တထာဂတေန ဘဏိတံ ‘အသုညော လောကော အရဟန္တေဟိ အဿာ’တိ၊ တေန ဟိ ‘ပဉ္စေဝ ဒါနိ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဿသတာနိ သဒ္ဓမ္မော ဌဿတီ’တိ တမ္ပိ ဝစနံ မိစ္ဆာ. အယမ္ပိ ဥဘတော ကောဋိကော ပဉှော ဂဟနတောပိ ဂဟနတရော ဗလဝတောပိ ဗလဝတရော ဂဏ္ဌိတောပိ ဂဏ္ဌိတရော၊ သော တဝါနုပ္ပတ္တော၊ တတ္ထ တေ ဉာဏဗလဝိပ္ဖါရံ ဒဿေဟိ မကရော ဝိယ သာဂရဗ္ဘန္တရဂတော’’တိ.

‘‘ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ‘ပဉ္စေဝ ဒါနိ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဿသတာနိ သဒ္ဓမ္မော ဌဿတီ’တိ. ပရိနိဗ္ဗာနသမယေ စ သုဘဒ္ဒဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဘဏိတံ ‘ဣမေ စ၊ သုဘဒ္ဒ၊ ဘိက္ခူ သမ္မာ ဝိဟရေယျုံ၊ အသုညော လောကော အရဟန္တေဟိ အဿာ’တိ. တဉ္စ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတော ဝစနံ နာနတ္ထဉ္စေဝ ဟောတိ နာနာဗျဉ္ဇနဉ္စ၊ အယံ သာသနပရိစ္ဆေဒေါ၊ အယံ ပဋိပတ္တိ ပရိဒီပနာတိ ဒူရံ ဝိဝဇ္ဇိတာ တေ ဥဘော အညမညံ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ နဘံ ပထဝိတော ဒူရံ ဝိဝဇ္ဇိတံ၊ နိရယံ သဂ္ဂတော ဒူရံ ဝိဝဇ္ဇိတံ၊ ကုသလံ အကုသလတော ဒူရံ ဝိဝဇ္ဇိတံ၊ သုခံ ဒုက္ခတော ဒူရံ ဝိဝဇ္ဇိတံ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တေ ဥဘော အညမညံ ဒူရံ ဝိဝဇ္ဇိတာ.

‘‘အပိ စ၊ မဟာရာဇ၊ မာ တေ ပုစ္ဆာ မောဃာ အဿ [အဿု (သီ. သျာ.)]၊ ရသတော တေ သံသန္ဒိတွာ ကထယိဿာမိ ‘ပဉ္စေဝ ဒါနိ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဿသတာနိ သဒ္ဓမ္မော ဌဿတီ’တိ ယံ ဘဂဝါ အာဟ၊ တံ ခယံ ပရိဒီပယန္တော သေသကံ ပရိစ္ဆိန္ဒိ၊ ဝဿသဟဿံ၊ အာနန္ဒ၊ သဒ္ဓမ္မော တိဋ္ဌေယျ၊ သစေ ဘိက္ခုနိယော န ပဗ္ဗာဇေယျုံ. ပဉ္စေဝ ဒါနိ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဿသတာနိ သဒ္ဓမ္မော ဌဿတီတိ. အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ ဧဝံ ဝဒန္တော သဒ္ဓမ္မဿ အန္တရဓာနံ ဝါ ဝဒေတိ အဘိသမယံ ဝါ ပဋိက္ကောသတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘နဋ္ဌံ၊ မဟာရာဇ၊ ပရိကိတ္တယန္တော သေသကံ ပရိဒီပယန္တော ပရိစ္ဆိန္ဒိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော နဋ္ဌာယိကော သဗ္ဗသေသကံ ဂဟေတွာ ဇနဿ ပရိဒီပေယျ ‘ဧတ္တကံ မေ ဘဏ္ဍံ နဋ္ဌံ၊ ဣဒံ သေသက’န္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ နဋ္ဌံ ပရိဒီပယန္တော သေသကံ ဒေဝမနုဿာနံ ကထေသိ ‘ပဉ္စေဝ ဒါနိ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဿသတာနိ သဒ္ဓမ္မော ဌဿတီ’တိ. ယံ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ဘဏိတံ ‘ပဉ္စေဝ ဒါနိ၊ အာနန္ဒ၊ ဝဿသတာနိ သဒ္ဓမ္မော ဌဿတီ’တိ၊ သာသနပရိစ္ဆေဒေါ ဧသော.

‘‘ယံ ပန ပရိနိဗ္ဗာနသမယေ သုဘဒ္ဒဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ သမဏေ ပရိကိတ္တယန္တော အာဟ ‘ဣမေ စ၊ သုဘဒ္ဒ၊ ဘိက္ခူ သမ္မာ ဝိဟရေယျုံ၊ အသုညော လောကော အရဟန္တေဟိ အဿာ’တိ၊ ပဋိပတ္တိပရိဒီပနာ ဧသာ၊ တွံ ပန တံ ပရိစ္ဆေဒဉ္စ ပရိဒီပနဉ္စ ဧကရသံ ကရောသိ. ယဒိ ပန တေ ဆန္ဒော၊ ဧကရသံ ကတွာ ကထယိဿာမိ၊ သာဓုကံ သုဏောဟိ မနသိကရောဟိ အဝိက္ခိတ္တမာနသော [အဝိစလမာနသော (သီ.) အဝိမာနသော (ပီ. က.)].

‘‘ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ တဠာကော ဘဝေယျ နဝသလိလသမ္ပုဏ္ဏော သမ္မုခမုတ္တရိယမာနော ပရိစ္ဆိန္နော ပရိဝဋုမကတော၊ အပရိယာဒိဏ္ဏေ ယေဝ တသ္မိံ တဠာကေ ဥဒကူပရိ မဟာမေဃော အပရာပရံ အနုပ္ပဗန္ဓော အဘိဝဿေယျ၊ အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တသ္မိံ တဠာကေ ဥဒကံ ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကေန ကာရဏေန မဟာရာဇာ’’တိ? ‘‘မေဃဿ၊ ဘန္တေ၊ အနုပ္ပဗန္ဓတာယာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဇိနသာသနဝရသဒ္ဓမ္မတဠာကော အာစာရသီလဂုဏဝတ္တပဋိပတ္တိဝိမလနဝသလိလသမ္ပုဏ္ဏော ဥတ္တရိယမာနော ဘဝဂ္ဂမဘိဘဝိတွာ ဌိတော. ယဒိ တတ္ထ ဗုဒ္ဓပုတ္တာ အာစာရသီလဂုဏဝတ္တပဋိပတ္တိမေဃဝဿံ အပရာပရံ အနုပ္ပဗန္ဓာပေယျုံ အဘိဝဿာပေယျုံ. ဧဝမိဒံ ဇိနသာသနဝရသဒ္ဓမ္မတဠာကော စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌေယျ၊ အရဟန္တေဟိ လောကော အသုညော ဘဝေယျ၊ ဣမမတ္ထံ ဘဂဝတာ သန္ဓာယ ဘာသိတံ ‘ဣမေ စ၊ သုဘဒ္ဒ၊ ဘိက္ခူ သမ္မာ ဝိဟရေယျုံ၊ အသုညော လောကော အရဟန္တေဟိ အဿာ’တိ.

‘‘ဣဓ ပန၊ မဟာရာဇ၊ မဟတိ မဟာအဂ္ဂိက္ခန္ဓေ ဇလမာနေ အပရာပရံ သုက္ခတိဏကဋ္ဌဂေါမယာနိ ဥပသံဟရေယျုံ၊ အပိ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ အဂ္ဂိက္ခန္ဓော နိဗ္ဗာယေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ ဘိယျော ဘိယျော သော အဂ္ဂိက္ခန္ဓော ဇလေယျ၊ ဘိယျော ဘိယျော ပဘာသေယျာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဒသသဟဿိယာ [ဒသသဟဿိမှိ (ဗဟူသု)] လောကဓာတုယာ ဇိနသာသနဝရမ္ပိ အာစာရသီလဂုဏဝတ္တပဋိပတ္တိယာ ဇလတိ ပဘာသတိ. ယဒိ ပန၊ မဟာရာဇ၊ တဒုတ္တရိံ ဗုဒ္ဓပုတ္တာ ပဉ္စဟိ ပဓာနိယင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတာ သတတမပ္ပမတ္တာ ပဒဟေယျုံ၊ တီသု သိက္ခာသု ဆန္ဒဇာတာ သိက္ခေယျုံ၊ စာရိတ္တဉ္စ သီလံ သမတ္တံ ပရိပူရေယျုံ၊ ဧဝမိဒံ ဇိနသာသနဝရံ ဘိယျော ဘိယျော စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌေယျ၊ အသုညော လောကော အရဟန္တေဟိ အဿာတိ ဣမမတ္ထံ ဘဂဝတာ သန္ဓာယ ဘာသိတံ ‘ဣမေ စ၊ သုဘဒ္ဒ၊ ဘိက္ခူ သမ္မာ ဝိဟရေယျုံ၊ အသုညော လောကော အရဟန္တေဟိ အဿာ’တိ.

‘‘ဣဓ ပန၊ မဟာရာဇ၊ သိနိဒ္ဓသမသုမဇ္ဇိတသပ္ပဘာသဝိမလာဒါသံ [သပ္ပဘံ သုဝိမလာဒါသံ (သီ.)] သဏှသုခုမဂေရုကစုဏ္ဏေန အပရာပရံ မဇ္ဇေယျုံ၊ အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တသ္မိံ အာဒါသေ မလကဒ္ဒမရဇောဇလ္လံ ဇာယေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ အညဒတ္ထု ဝိမလတရံ ယေဝ ဘဝေယျာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဇိနသာသနဝရံ ပကတိနိမ္မလံ ဗျပဂတကိလေသမလရဇောဇလ္လံ၊ ယဒိ တံ ဗုဒ္ဓပုတ္တာ အာစာရသီလဂုဏဝတ္တပဋိပတ္တိသလ္လေခဓုတဂုဏေန ဇိနသာသနဝရံ သလ္လက္ခေယျုံ [သလ္လိက္ခေယျုံ (သီ. ပီ.)]၊ ဧဝမိဒံ ဇိနသာသနဝရံ စိရံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ တိဋ္ဌေယျ၊ အသုညော စ လောကော အရဟန္တေဟိ အဿာတိ ဣမမတ္ထံ ဘဂဝတာ သန္ဓာယ ဘာသိတံ ‘ဣမေ စ၊ သုဘဒ္ဒ၊ ဘိက္ခူ သမ္မာ ဝိဟရေယျုံ၊ အသုညော လောကော အရဟန္တေဟိ အဿာ’တိ. ပဋိပတ္တိမူလကံ၊ မဟာရာဇ၊ သတ္ထုသာသနံ ပဋိပတ္တိကာရဏံ ပဋိပတ္တိယာ အနန္တရဟိတာယ တိဋ္ဌတီ’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ‘သဒ္ဓမ္မန္တရဓာန’န္တိ ယံ ဝဒေသိ၊ ကတမံ တံ သဒ္ဓမ္မန္တရဓာန’’န္တိ? ‘‘တီဏိမာနိ၊ မဟာရာဇ၊ သာသနန္တရဓာနာနိ. ကတမာနိ တီဏိ? အဓိဂမန္တရဓာနံ ပဋိပတ္တန္တရဓာနံ လိင်္ဂန္တရဓာနံ၊ အဓိဂမေ၊ မဟာရာဇ၊ အန္တရဟိတေ သုပ္ပဋိပန္နဿာပိ ဓမ္မာဘိသမယော န ဟောတိ၊ ပဋိပတ္တိယာ အန္တရဟိတာယ သိက္ခာပဒပညတ္တိ အန္တရဓာယတိ၊ လိင်္ဂံယေဝ တိဋ္ဌတိ၊ လိင်္ဂေ အန္တရဟိတေ ပဝေဏုပစ္ဆေဒေါ ဟောတိ၊ ဣမာနိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တီဏိ အန္တရဓာနာနီ’’တိ.

‘‘သုဝိညာပိတော၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ပဉှော၊ ဂမ္ဘီရော ဥတ္တာနီကတော၊ ဂဏ္ဌိ ဘိန္နော၊ နဋ္ဌာ ပရဝါဒါ ဘဂ္ဂါ နိပ္ပဘာ ကတာ၊ တွံ ဂဏိဝရဝသဘမာသဇ္ဇာတိ.

သဒ္ဓမ္မန္တရဓာနပဉှော သတ္တမော.

၈. အကုသလစ္ဆေဒနပဉှော

၈. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ တထာဂတော သဗ္ဗံ အကုသလံ ဈာပေတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော၊ ဥဒါဟု သာဝသေသေ အကုသလေ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော’’တိ? ‘‘သဗ္ဗံ၊ မဟာရာဇ၊ အကုသလံ ဈာပေတွာ ဘဂဝါ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော၊ နတ္ထိ ဘဂဝတော သေသေကံ အကုသလ’’န္တိ.

‘‘ကိံ ပန၊ ဘန္တေ၊ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ တထာဂတဿ ကာယေ ဥပ္ပန္နပုဗ္ဗာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇ၊ ရာဇဂဟေ ဘဂဝတော ပါဒေါ သကလိကာယ [သက္ခလိကာယ (သျာ. က.)] ခတော၊ လောဟိတပက္ခန္ဒိကာဗာဓော ဥပ္ပန္နော၊ ကာယေ အဘိသန္နေ ဇီဝကေန ဝိရေကော ကာရိတော၊ ဝါတာဗာဓေ ဥပ္ပန္နေ ဥပဋ္ဌာကေန ထေရေန ဥဏှောဒကံ ပရိယိဋ္ဌ’’န္တိ.

‘‘ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ တထာဂတော သဗ္ဗံ အကုသလံ ဈာပေတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော၊ တေန ဟိ ဘဂဝတော ပါဒေါ သကလိကာယ ခတော၊ လောဟိတပက္ခန္ဒိကာ စ အာဗာဓော ဥပ္ပန္နောတိ ယံ ဝစနံ၊ တံ မိစ္ဆာ. ယဒိ တထာဂတဿ ပါဒေါ သကလိကာယ ခတော၊ လောဟိတပက္ခန္ဒိကာ စ အာဗာဓော ဥပ္ပန္နော၊ တေန ဟိ တထာဂတော သဗ္ဗံ အကုသလံ ဈာပေတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တောတိ တမ္ပိ ဝစနံ မိစ္ဆာ. နတ္ထိ၊ ဘန္တေ၊ ဝိနာ ကမ္မေန ဝေဒယိတံ၊ သဗ္ဗံ တံ ဝေဒယိတံ ကမ္မမူလကံ၊ တံ ကမ္မေနေဝ ဝေဒယတိ၊ အယမ္ပိ ဥဘတော ကောဋိကော ပဉှော တဝါနုပ္ပတ္တော၊ သော တယာ နိဗ္ဗာဟိတဗ္ဗော’’တိ [နိဗ္ဗာယိတဗ္ဗောတိ (က.)].

‘‘န ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ သဗ္ဗံ တံ ဝေဒယိတံ ကမ္မမူလကံ. အဋ္ဌဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏေဟိ ဝေဒယိတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ယေဟိ ကာရဏေဟိ ပုထူ သတ္တာ ဝေဒနာ ဝေဒိယန္တိ. ကတမေဟိ အဋ္ဌဟိ? ဝါတသမုဋ္ဌာနာနိပိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဣဓေကစ္စာနိ ဝေဒယိတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ပိတ္တသမုဋ္ဌာနာနိပိ ခေါ၊ မဟာရာဇ။ပေ။ သေမှသမုဋ္ဌာနာနိပိ ခေါ၊ မဟာရာဇ။ပေ။ သန္နိပါတိကာနိပိ ခေါ၊ မဟာရာဇ။ပေ။ ဥတုပရိဏာမဇာနိပိ ခေါ၊ မဟာရာဇ။ပေ။ ဝိသမပရိဟာရဇာနိပိ ခေါ၊ မဟာရာဇ။ပေ။ ဩပက္ကမိကာနိပိ ခေါ၊ မဟာရာဇ။ပေ။ ကမ္မဝိပါကဇာနိပိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဣဓေကစ္စာနိ ဝေဒယိတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဣမေဟိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အဋ္ဌဟိ ကာရဏေဟိ ပုထူ သတ္တာ ဝေဒနာ ဝေဒယန္တိ. တတ္ထ ယေ တေ ပုဂ္ဂလာ ‘သတ္တေ ကမ္မံ ဝိဗာဓတီ’တိ ဝဒေယျုံ၊ တေ ဣမေ ပုဂ္ဂလာ သတ္တကာရဏံ ပဋိဗာဟန္တိ. တေသံ တံ ဝစနံ မိစ္ဆာ’’တိ. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယဉ္စ ဝါတိကံ ယဉ္စ ပိတ္တိကံ ယဉ္စ သေမှိကံ ယဉ္စ သန္နိပါတိကံ ယဉ္စ ဥတုပရိဏာမဇံ ယဉ္စ ဝိသမပရိဟာရဇံ ယဉ္စ ဩပက္ကမိကံ၊ သဗ္ဗေတေ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာ ယေဝ၊ ကမ္မေနေဝ တေ သဗ္ဗေ သမ္ဘဝန္တီ’’တိ.

‘‘ယဒိ၊ မဟာရာဇ၊ တေပိ သဗ္ဗေ ကမ္မသမုဋ္ဌာနာဝ အာဗာဓာ ဘဝေယျုံ၊ န တေသံ ကောဋ္ဌာသတော လက္ခဏာနိ ဘဝေယျုံ. ဝါတော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ကုပ္ပမာနော ဒသဝိဓေန ကုပ္ပတိ သီတေန ဥဏှေန ဇိဃစ္ဆာယ ဝိပါသာယ အတိဘုတ္တေန ဌာနေန ပဓာနေန အာဓာဝနေန ဥပက္ကမေန ကမ္မဝိပါကေန. တတြ ယေ တေ နဝ ဝိဓာ၊ န တေ အတီတေ၊ န အနာဂတေ၊ ဝတ္တမာနကေ ဘဝေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ တသ္မာ န ဝတ္တဗ္ဗာ ‘ကမ္မသမ္ဘဝါ သဗ္ဗာ ဝေဒနာ’တိ. ပိတ္တံ၊ မဟာရာဇ၊ ကုပ္ပမာနံ တိဝိဓေန ကုပ္ပတိ သီတေန ဥဏှေန ဝိသမဘောဇနေန. သေမှံ၊ မဟာရာဇ၊ ကုပ္ပမာနံ တိဝိဓေန ကုပ္ပတိ သီတေန ဥဏှေန အန္နပါနေန. ယော စ၊ မဟာရာဇ၊ ဝါတော ယဉ္စ ပိတ္တံ ယဉ္စ သေမှံ၊ တေဟိ တေဟိ ကောပေဟိ ကုပ္ပိတွာ မိဿီ ဟုတွာ သကံ သကံ ဝေဒနံ အာကဍ္ဎတိ. ဥတုပရိဏာမဇာ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဒနာ ဥတုပရိယာမေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝိသမပရိဟာရဇာ ဝေဒနာ ဝိသမပရိဟာရေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဩပက္ကမိကာ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဒနာ အတ္ထိ ကိရိယာ၊ အတ္ထိ ကမ္မဝိပါကာ၊ ကမ္မဝိပါကဇာ ဝေဒနာ ပုဗ္ဗေ ကတေန ကမ္မေန ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဣတိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အပ္ပံ ကမ္မဝိပါကဇံ၊ ဗဟုတရံ အဝသေသံ. တတ္ထ ဗာလာ ‘သဗ္ဗံ ကမ္မဝိပါကဇံ ယေဝါ’တိ အတိဓာဝန္တိ. တံ ကမ္မံ န သက္ကာ ဝိနာ ဗုဒ္ဓဉာဏေန ဝဝတ္ထာနံ ကာတုံ.

‘‘ယံ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတော ပါဒေါ သကလိကာယ ခတော၊ တံ ဝေဒယိတံ နေဝ ဝါတသမုဋ္ဌာနံ၊ န ပိတ္တသမုဋ္ဌာနံ၊ န သေမှသမုဋ္ဌာနံ၊ န သန္နိပါတိကံ၊ န ဥတုပရိဏာမဇံ၊ န ဝိသမပရိဟာရဇံ၊ န ကမ္မဝိပါကဇံ၊ ဩပက္ကမိကံ ယေဝ. ဒေဝဒတ္တော ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ဗဟူနိ ဇာတိသတသဟဿာနိ တထာဂတေ အာဃာတံ ဗန္ဓိ၊ သော တေန အာဃာတေန မဟတိံ ဂရုံ သိလံ ဂဟေတွာ ‘မတ္ထကေ ပါတေဿာမီ’တိ မုဉ္စိ၊ အထညေ ဒွေ သေလာ အာဂန္တွာ တံ သိလံ တထာဂတံ အသမ္ပတ္တံ ယေဝ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု၊ တာသံ ပဟာရေန ပပဋိကာ ဘိဇ္ဇိတွာ ဘဂဝတော ပါဒေ ပတိတွာ ရုဟိရံ [နိပတိတွာ ရုဓိရံ (သျာ.)] ဥပ္ပါဒေသိ၊ ကမ္မဝိပါကတော ဝါ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတော ဧသာ ဝေဒနာ နိဗ္ဗတ္တာ ကိရိယတော ဝါ၊ တတုဒ္ဓံ နတ္ထညာ ဝေဒနာ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ခေတ္တဒုဋ္ဌတာယ ဝါ ဗီဇံ န သမ္ဘဝတိ ဗီဇဒုဋ္ဌတာယ ဝါ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ကမ္မဝိပါကတော ဝါ ဘဂဝတော ဧသာ ဝေဒနာ နိဗ္ဗတ္တာ ကိရိယတော ဝါ၊ တတုဒ္ဓံ နတ္ထညာ ဝေဒနာ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ကောဋ္ဌဒုဋ္ဌတာယ ဝါ ဘောဇနံ ဝိသမံ ပရိဏမတိ အာဟာရဒုဋ္ဌတာယ ဝါ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ကမ္မဝိပါကတော ဝါ ဘဂဝတော ဧသာ ဝေဒနာ နိဗ္ဗတ္တာ ကိရိယတော ဝါ၊ တတုဒ္ဓံ နတ္ထညာ ဝေဒနာ. အပိ စ၊ မဟာရာဇ၊ နတ္ထိ ဘဂဝတော ကမ္မဝိပါကဇာ ဝေဒနာ၊ နတ္ထိ ဝိသမပရိဟာရဇာ ဝေဒနာ၊ အဝသေသေဟိ သမုဋ္ဌာနေဟိ ဘဂဝတော ဝေဒနာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တာယ စ ပန ဝေဒနာယ န သက္ကာ ဘဂဝန္တံ ဇီဝိတာ ဝေါရောပေတုံ.

‘‘နိပတန္တိ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမသ္မိံ စာတုမဟာဘူတိကေ [စာတုမ္မဟာဘူတိကေ (သီ.)] ကာယေ ဣဋ္ဌာနိဋ္ဌာ သုဘာသုဘဝေဒနာ. ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ အာကာသေ ခိတ္တော လေဍ္ဍု မဟာပထဝိယာ နိပတတိ၊ အပိ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ လေဍ္ဍု ပုဗ္ဗေ ကတေန မဟာပထဝိယာ နိပတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ နတ္ထိ သော၊ ဘန္တေ၊ ဟေတု မဟာပထဝိယာ၊ ယေန ဟေတုနာ မဟာပထဝီ ကုသလာကုသလဝိပါကံ ပဋိသံဝေဒေယျ၊ ပစ္စုပ္ပန္နေန၊ ဘန္တေ၊ အကမ္မကေန ဟေတုနာ သော လေဍ္ဍု မဟာပထဝိယံ နိပတတိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ မဟာပထဝီ၊ ဧဝံ တထာဂတော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယထာ လေဍ္ဍု ပုဗ္ဗေ အကတေန မဟာပထဝိယံ နိပတတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတဿ ပုဗ္ဗေ အကတေန သာ သကလိကာပါဒေ နိပတိတာ.

‘‘ဣဓ ပန၊ မဟာရာဇ၊ မနုဿာ မဟာပထဝိံ ဘိန္ဒန္တိ စ ခဏန္တိ စ၊ အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တေ မနုဿာ ပုဗ္ဗေ ကတေန မဟာပထဝိံ ဘိန္ဒန္တိ စ ခဏန္တိ စာ’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယာ သာ သကလိကာ ဘဂဝတော ပါဒေ နိပတိတာ၊ န သာ သကလိကာ ပုဗ္ဗေ ကတေန ဘဂဝတော ပါဒေ နိပတိတာ. ယောပိ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတော လောဟိတပက္ခန္ဒိကာဗာဓော ဥပ္ပန္နော၊ သောပိ အာဗာဓော န ပုဗ္ဗေ ကတေန ဥပ္ပန္နော၊ သန္နိပါတိကေနေဝ ဥပ္ပန္နော၊ ယေ ကေစိ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတော ကာယိကာ အာဗာဓာ ဥပ္ပန္နာ၊ န တေ ကမ္မာဘိနိဗ္ဗတ္တာ၊ ဆန္နံ ဧတေသံ သမုဋ္ဌာနာနံ အညတရတော နိဗ္ဗတ္တာ.

‘‘ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ဒေဝါတိဒေဝေန သံယုတ္တနိကာယဝရလဉ္ဆကေ မောဠိယသီဝကေ [မောလိယသိဝကေ (သျာ. က.) သံ. နိ. ၄.၂၆၉ ပဿိတဗ္ဗံ] ဝေယျာကရဏေ –

‘‘‘ပိတ္တသမုဋ္ဌာနာနိပိ ခေါ၊ သီဝက၊ ဣဓေကစ္စာနိ ဝေဒယိတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. သာမမ္ပိ ခေါ ဧတံ၊ သီဝက၊ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ယထာ ပိတ္တသမုဋ္ဌာနာနိပိ ဣဓေကစ္စာနိ ဝေဒယိတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. လောကဿပိ ခေါ ဧတံ၊ သီဝက၊ သစ္စသမ္မတံ၊ ယထာ ပိတ္တသမုဋ္ဌာနာနိပိ ဣဓေကစ္စာနိ ဝေဒယိတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တတြ၊ သီဝက၊ ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော ‘‘ယံ ကိဉ္စာယံ ပုရိသပုဂ္ဂလော ပဋိသံဝေဒေတိ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ၊ သဗ္ဗံ တံ ပုဗ္ဗေ ကတဟေတူ’’တိ. ယဉ္စ သာမံ ဉာတံ၊ တဉ္စ အတိဓာဝန္တိ၊ ယဉ္စ လောကေ သစ္စသမ္မတံ၊ တဉ္စ အတိဓာဝန္တိ. တသ္မာ တေသံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ မိစ္ဆာတိ ဝဒါမိ.

‘‘‘သေမှသမုဋ္ဌာနာနိပိ ခေါ၊ သီဝက၊ ဣဓေကစ္စာနိ ဝေဒယိတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဝါတသမုဋ္ဌာနာနိပိ ခေါ၊ သီဝက။ပေ။ သန္နိပါတိကာနိပိ ခေါ၊ သီဝက။ပေ။ ဥတုပရိဏာမဇာနိပိ ခေါ၊ သီဝက။ပေ။ ဝိသမပရိဟာရဇာနိပိ ခေါ၊ သီဝက။ပေ။ ဩပက္ကမိကာနိပိ ခေါ၊ သီဝက။ပေ။ ကမ္မဝိပါကဇာနိပိ ခေါ၊ သီဝက၊ ဣဓေကစ္စာနိ ဝေဒယိတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. သာမမ္ပိ ခေါ ဧတံ၊ သီဝက၊ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ ယထာ ကမ္မဝိပါကဇာနိပိ ဣဓေကစ္စာနိ ဝေဒယိတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. လောကဿပိ ခေါ ဧတံ၊ သီဝက၊ သစ္စသမ္မတံ၊ ယထာ ကမ္မဝိပါကဇာနိပိ ဣဓေကစ္စာနိ ဝေဒယိတာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. တတြ၊ သီဝက၊ ယေ တေ သမဏဗြာဟ္မဏာ ဧဝံဝါဒိနော ဧဝံဒိဋ္ဌိနော ‘‘ယံ ကိဉ္စာယံ ပုရိသပုဂ္ဂလော ပဋိသံဝေဒေတိ သုခံ ဝါ ဒုက္ခံ ဝါ အဒုက္ခမသုခံ ဝါ၊ သဗ္ဗံ တံ ပုဗ္ဗေ ကတဟေတူ’’တိ. ယဉ္စ သာမံ ဉာတံ၊ တဉ္စ အတိဓာဝန္တိ၊ ယဉ္စ လောကေ သစ္စသမ္မတံ၊ တဉ္စ အတိဓာဝန္တိ. တသ္မာ တေသံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ မိစ္ဆာတိ ဝဒါမီ’’’တိ.

‘‘ဣတိပိ၊ မဟာရာဇ၊ န သဗ္ဗာ ဝေဒနာ ကမ္မဝိပါကဇာ၊ သဗ္ဗံ၊ မဟာရာဇ၊ အကုသလံ ဈာပေတွာ ဘဂဝါ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တောတိ ဧဝမေတံ ဓာရေဟီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

အကုသလစ္ဆေဒနပဉှော အဋ္ဌမော.

၉. ဥတ္တရိကရဏီယပဉှော

၉. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ တုမှေ ဘဏထ ‘ယံ ကိဉ္စိ ကရဏီယံ တထာဂတဿ၊ သဗ္ဗံ တံ ဗောဓိယာ ယေဝ မူလေ ပရိနိဋ္ဌိတံ၊ နတ္ထိ တထာဂတဿ ဥတ္တရိံ ကရဏီယံ၊ ကတဿ ဝါ ပတိစယော’တိ၊ ဣဒဉ္စ တေမာသံ ပဋိသလ္လာနံ ဒိဿတိ. ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယံ ကိဉ္စိ ကရဏီယံ တထာဂတဿ၊ သဗ္ဗံ တံ ဗောဓိယာ ယေဝ မူလေ ပရိနိဋ္ဌိတံ၊ နတ္ထိ တထာဂတဿ ဥတ္တရိံ ကရဏီယံ၊ ကတဿ ဝါ ပတိစယော၊ တေန ဟိ ‘တေမာသံ ပဋိသလ္လီနော’တိ ယံ ဝစနံ၊ တံ မိစ္ဆာ. ယဒိ တေမာသံ ပဋိသလ္လီနော၊ တေန ဟိ ‘ယံ ကိဉ္စိ ကရဏီယံ၊ တထာဂတဿ၊ သဗ္ဗံ တံ ဗောဓိယာ ယေဝ မူလေ ပရိနိဋ္ဌိတ’န္တိ တမ္ပိ ဝစနံ မိစ္ဆာ. နတ္ထိ ကတကရဏီယဿ ပဋိသလ္လာနံ၊ သကရဏီယဿေဝ ပဋိသလ္လာနံ ယထာ နာမ ဗျာဓိတဿေဝ ဘေသဇ္ဇေန ကရဏီယံ ဟောတိ၊ အဗျာဓိတဿ ကိံ ဘေသဇ္ဇေန. ဆာတဿေဝ ဘောဇနေန ကရဏီယံ ဟောတိ၊ အဆာတဿ ကိံ ဘောဇနေန. ဧဝမေဝ ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ နတ္ထိ ကတကရဏီယဿ ပဋိသလ္လာနံ၊ သကရဏီယဿေဝ ပဋိသလ္လာနံ. အယမ္ပိ ဥဘတော ကောဋိကော ပဉှော တဝါနုပ္ပတ္တော၊ သော တယာ နိဗ္ဗာဟိတဗ္ဗော’’တိ.

‘‘ယံ ကိဉ္စိ၊ မဟာရာဇ၊ ကရဏီယံ တထာဂတဿ၊ သဗ္ဗံ တံ ဗောဓိယာ ယေဝ မူလေ ပရိနိဋ္ဌိတံ၊ နတ္ထိ တထာဂတဿ ဥတ္တရိံ ကရဏီယံ၊ ကတဿ ဝါ ပတိစယော၊ ဘဂဝါ စ တေမာသံ ပဋိသလ္လီနော၊ ပဋိသလ္လာနံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဗဟုဂုဏံ၊ သဗ္ဗေပိ တထာဂတာ ပဋိသလ္လီယိတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တာ၊ တံ တေ သုကတဂုဏမနုဿရန္တာ ပဋိသလ္လာနံ သေဝန္တိ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော ရညော သန္တိကာ လဒ္ဓဝရော ပဋိလဒ္ဓဘောဂေါ တံ သုကတဂုဏမနုဿရန္တော အပရာပရံ ရညော ဥပဋ္ဌာနံ ဧတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သဗ္ဗေပိ တထာဂတာ ပဋိသလ္လီယိတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တာ၊ တံ တေ သုကတဂုဏမနုဿရန္တာ ပဋိသလ္လာနံ သေဝန္တိ.

‘‘ယထာ ဝါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော အာတုရော ဒုက္ခိတော ဗာဠှဂိလာနော ဘိသက္ကမုပသေဝိတွာ သောတ္ထိမနုပ္ပတ္တော တံ သုကတဂုဏမနုဿရန္တော အပရာပရံ ဘိသက္ကမုပသေဝတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သဗ္ဗေပိ တထာဂတာ ပဋိသလ္လီယိတွာ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တာ၊ တံ တေ သုကတဂုဏမနုဿရန္တာ ပဋိသလ္လာနံ သေဝန္တိ.

‘‘အဋ္ဌဝီသတိ ခေါ ပနိမေ၊ မဟာရာဇ၊ ပဋိသလ္လာနဂုဏာ၊ ယေ ဂုဏေ သမနုဿရန္တာ [သမနုပဿန္တာ (သီ. ပီ.)] တထာဂတာ ပဋိသလ္လာနံ သေဝန္တိ. ကတမေ အဋ္ဌဝီသတိ? ဣဓ၊ မဟာရာဇ၊ ပဋိသလ္လာနံ ပဋိသလ္လီယမာနံ အတ္တာနံ ရက္ခတိ၊ အာယုံ ဝဍ္ဎေတိ၊ ဗလံ ဒေတိ၊ ဝဇ္ဇံ ပိဒဟတိ၊ အယသမပနေတိ၊ ယသမုပနေတိ၊ အရတိံ ဝိနောဒေတိ၊ ရတိမုပဒဟတိ၊ ဘယမပနေတိ၊ ဝေသာရဇ္ဇံ ကရောတိ၊ ကောသဇ္ဇမပနေတိ၊ ဝီရိယမဘိဇနေတိ၊ ရာဂမပနေတိ၊ ဒေါသမပနေတိ၊ မောဟမပနေတိ၊ မာနံ နိဟန္တိ၊ ဝိတက္ကံ ဘဉ္ဇတိ၊ စိတ္တံ ဧကဂ္ဂံ ကရောတိ၊ မာနသံ သ္နေဟယတိ [သောဘယတိ (သီ.)]၊ ဟာသံ ဇနေတိ၊ ဂရုကံ ကရောတိ၊ လာဘမုပ္ပါဒယတိ၊ နမဿိယံ ကရောတိ၊ ပီတိံ ပါပေတိ၊ ပါမောဇ္ဇံ ကရောတိ၊ သင်္ခါရာနံ သဘာဝံ ဒဿယတိ၊ ဘဝပ္ပဋိသန္ဓိံ ဥဂ္ဃါဋေတိ၊ သဗ္ဗသာမညံ ဒေတိ. ဣမေ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အဋ္ဌဝီသတိ ပဋိသလ္လာနဂုဏာ၊ ယေ ဂုဏေ သမနုဿရန္တာ တထာဂတာ ပဋိသလ္လာနံ သေဝန္တိ.

‘‘အပိ စ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတာ သန္တံ သုခံ သမာပတ္တိရတိံ အနုဘဝိတုကာမာ ပဋိသလ္လာနံ သေဝန္တိ ပရိယောသိတသင်္ကပ္ပါ. စတူဟိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ကာရဏေဟိ တထာဂတာ ပဋိသလ္လာနံ သေဝန္တိ. ကတမေဟိ စတူဟိ? ဝိဟာရဖာသုတာယပိ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတာ ပဋိသလ္လာနံ သေဝန္တိ၊ အနဝဇ္ဇဂုဏဗဟုလတာယပိ တထာဂတာ ပဋိသလ္လာနံ သေဝန္တိ၊ အသေသအရိယဝီထိတောပိ တထာဂတာ ပဋိသလ္လာနံ သေဝန္တိ၊ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ ထုတထောမိတဝဏ္ဏိတပသတ္ထတောပိ တထာဂတာ ပဋိသလ္လာနံ သေဝန္တိ. ဣမေဟိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ စတူဟိ ကာရဏေဟိ တထာဂတာ ပဋိသလ္လာနံ သေဝန္တိ. ဣတိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတာ ပဋိသလ္လာနံ သေဝန္တိ န သကရဏီယတာယ၊ န ကတဿ ဝါ ပတိစယာယ၊ အထ ခေါ ဂုဏဝိသေသဒဿာဝိတာယ တထာဂတာ ပဋိသလ္လာနံ သေဝန္တီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

ဥတ္တရိကရဏီယပဉှော နဝမော.

၁၀. ဣဒ္ဓိဗလဒဿနပဉှော

၁၀. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘာသိတမ္ပေတံ ဘဂဝတာ ‘တထာဂတဿ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ၊ သော အာကင်္ခမာနော၊ အာနန္ဒ၊ တထာဂတော ကပ္ပံ ဝါ တိဋ္ဌေယျ ကပ္ပါဝသေသံ ဝါ’တိ. ပုန စ ဘဏိတံ ‘ဣတော တိဏ္ဏံ မာသာနံ အစ္စယေန တထာဂတော ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီ’တိ. ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘဂဝတာ ဘဏိတံ ‘တထာဂတဿ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ။ပေ။ ကပ္ပါဝသေသံ ဝါ’တိ၊ တေန ဟိ တေမာသပရိစ္ဆေဒေါ မိစ္ဆာ. ယဒိ၊ ဘန္တေ၊ တထာဂတေန ဘဏိတံ ‘ဣတော တိဏ္ဏံ မာသာနံ အစ္စယေန တထာဂတော ပရိနိဗ္ဗာယိဿတီ’တိ၊ တေန ဟိ ‘‘တထာဂတဿ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ။ပေ။ ကပ္ပါဝသေသံ ဝါ’တိ တမ္ပိ ဝစနံ မိစ္ဆာ. နတ္ထိ တထာဂတာနံ အဋ္ဌာနေ ဂဇ္ဇိတံ. အမောဃဝစနာ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော တထဝစနာ အဒွေဇ္ဈဝစနာ. အယမ္ပိ ဥဘတော ကောဋိကော ပဉှော ဂမ္ဘီရော သုနိပုဏော ဒုန္နိဇ္ဈာပယော တဝါနုပ္ပတ္တော၊ ဘိန္ဒေတံ ဒိဋ္ဌိဇာလံ၊ ဧကံသေ ဌပယ၊ ဘိန္ဒ ပရဝါဒ’’န္တိ.

‘‘ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ‘တထာဂတဿ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ။ပေ။ ကပ္ပါဝသေသံ ဝါ’တိ၊ တေမာသပရိစ္ဆေဒေါ စ ဘဏိတော၊ သော စ ပန ကပ္ပေါ အာယုကပ္ပေါ ဝုစ္စတိ. န၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ အတ္တနော ဗလံ ကိတ္တယမာနော ဧဝမာဟ၊ ဣဒ္ဓိဗလံ ပန မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ ပရိကိတ္တယမာနော ဧဝမာဟ ‘တထာဂတဿ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ။ပေ။ ကပ္ပါဝသေသံ ဝါ’တိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ရညော အဿာဇာနီယော ဘဝေယျ သီဃဂတိ အနိလဇဝေါ၊ တဿ ရာဇာ ဇဝဗလံ ပရိကိတ္တယန္တော သနေဂမဇာနပဒဘဋဗလဗြာဟ္မဏဂဟပတိကအမစ္စဇနမဇ္ဈေ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘အာကင်္ခမာနော မေ၊ ဘော၊ အယံ ဟယဝရော သာဂရဇလပရိယန္တံ မဟိံ အနုဝိစရိတွာ ခဏေန ဣဓာဂစ္ဆေယျာ’တိ၊ န စ တံ ဇဝဂတိံ တဿံ ပရိသာယံ ဒဿေယျ၊ ဝိဇ္ဇတိ စ သော ဇဝေါ တဿ၊ သမတ္ထော စ သော ခဏေန သာဂရဇလပရိယန္တံ မဟိံ အနုဝိစရိတုံ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ အတ္တနော ဣဒ္ဓိဗလံ ပရိကိတ္တယမာနော ဧဝမာဟ၊ တမ္ပိ တေဝိဇ္ဇာနံ ဆဠဘိညာနံ အရဟန္တာနံ ဝိမလခီဏာသဝါနံ ဒေဝမနုဿာနဉ္စ မဇ္ဈေ နိသီဒိတွာ ဘဏိတံ ‘တထာဂတဿ ခေါ၊ အာနန္ဒ၊ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ ယာနီကတာ ဝတ္ထုကတာ အနုဋ္ဌိတာ ပရိစိတာ သုသမာရဒ္ဓါ၊ သော အာကင်္ခမာနော၊ အာနန္ဒ၊ တထာဂတော ကပ္ပံ ဝါ တိဋ္ဌေယျ ကပ္ပါဝသေသံ ဝါ’တိ. ဝိဇ္ဇတိ စ တံ၊ မဟာရာဇ၊ ဣဒ္ဓိဗလံ ဘဂဝတော၊ သမတ္ထော စ ဘဂဝါ ဣဒ္ဓိဗလေန ကပ္ပံ ဝါ ဌာတုံ ကပ္ပါဝသေသံ ဝါ၊ န စ ဘဂဝါ တံ ဣဒ္ဓိဗလံ တဿံ ပရိသာယံ ဒဿေတိ၊ အနတ္ထိကော၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ သဗ္ဗဘဝေဟိ၊ ဂရဟိတာ စ တထာဂတဿ သဗ္ဗဘဝါ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပ္ပမတ္တကောပိ ဂူထော ဒုဂ္ဂန္ဓော ဟောတိ. ဧဝမေဝ ခေါ အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဘဝံ န ဝဏ္ဏေမိ အန္တမသော အစ္ဆရာသင်္ဃာတမတ္တမ္ပီ’တိ အပိ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ သဗ္ဗဘဝဂတိယောနိယော ဂူထသမံ ဒိသွာ ဣဒ္ဓိဗလံ နိဿာယ ဘဝေသု ဆန္ဒရာဂံ ကရေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တေန ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ ဣဒ္ဓိဗလံ ပရိကိတ္တယမာနော ဧဝရူပံ ဗုဒ္ဓသီဟနာဒမဘိနဒီ’’တိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဧဝမေတံ တထာ သမ္ပဋိစ္ဆာမီ’’တိ.

ဣဒ္ဓိဗလဒဿနပဉှော ဒသမော.

ဣဒ္ဓိဗလဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ ဒသ ပဉှာ.

၂. အဘေဇ္ဇဝဂ္ဂေါ

၁. ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကပဉှော

၁. ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘာသိတမ္ပေတံ ဘဂဝတာ ‘အဘိညာယာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မံ ဒေသေမိ နော အနဘိညာယာ’တိ. ပုန စ ဝိနယပညတ္တိယာ ဧဝံ ဘဏိတံ ‘အာကင်္ခမာနော၊ အာနန္ဒ၊ သံဃော မမစ္စယေန ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနိ သမူဟနတူ’တိ. ကိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနိ ဒုပ္ပညတ္တာနိ၊ ဥဒါဟု အဝတ္ထုသ္မိံ အဇာနိတွာ ပညတ္တာနိ၊ ယံ ဘဂဝါ အတ္တနော အစ္စယေန ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနိ သမူဟနာပေတိ? ယဒိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘဂဝတာ ဘဏိတံ ‘အဘိညာယာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မံ ဒေသေမိ နော အနဘိညာယာ’တိ၊ တေန ဟိ ‘အာကင်္ခမာနော၊ အာနန္ဒ၊ သံဃော မမစ္စယေန ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနိ သမူဟနတူ’တိ ယံ ဝစနံ၊ တံ မိစ္ဆာ. ယဒိ တထာဂတေ ဝိနယပညတ္တိယာ ဧဝံ ဘဏိတံ ‘အာကင်္ခမာနော၊ အာနန္ဒ၊ သံဃော မမစ္စယေန ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနိ သမူဟနတူ’တိ တေန ဟိ ‘အဘိညာယာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မံ ဒေသေမိ နော အနဘိညာယာ’တိ တမ္ပိ ဝစနံ မိစ္ဆာ. အယမ္ပိ ဥဘတော ကောဋိကော ပဉှော သုခုမော နိပုဏော ဂမ္ဘီရော သုဂမ္ဘီရော ဒုန္နိဇ္ဈာပယော၊ သော တဝါနုပ္ပတ္တော၊ တတ္ထ တေ ဉာဏဗလဝိပ္ဖါရံ ဒဿေဟီ’’တိ.

‘‘ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ ‘အဘိညာယာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မံ ဒေသေမိ နော အနဘိညာယာ’တိ၊ ဝိနယပညတ္တိယာပိ ဧဝံ ဘဏိတံ ‘အာကင်္ခမာနော၊ အာနန္ဒ၊ သံဃော မမစ္စယေန ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနိ သမူဟနတူ’တိ၊ တံ ပန၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော ဘိက္ခူ ဝီမံသမာနော အာဟ ‘ဥက္ကလေဿန္တိ [ဥက္ကဍ္ဎိဿန္တိ (သီ.)၊ ဥဿက္ကိဿန္တိ (သျာ.)] နု ခေါ မမ သာဝကာ မယာ ဝိဿဇ္ဇာပီယမာနာ မမစ္စယေန ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနိ၊ ဥဒါဟု အာဒိယိဿန္တီ’တိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ စက္ကဝတ္တီ ရာဇာ ပုတ္တေ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘အယံ ခေါ၊ တာတာ၊ မဟာဇနပဒေါ သဗ္ဗဒိသာသု သာဂရပရိယန္တော၊ ဒုက္ကရော၊ တာတာ၊ တာဝတကေန ဗလေန ဓာရေတုံ၊ ဧထ တုမှေ၊ တာတာ၊ မမစ္စယေန ပစ္စန္တေ ပစ္စန္တေ ဒေသေ ပဇဟထာ’တိ. အပိ နု ခေါ တေ၊ မဟာရာဇ၊ ကုမာရာ ပိတုအစ္စယေန ဟတ္ထဂတေ ဇနပဒေ သဗ္ဗေ တေ ပစ္စန္တေ ပစ္စန္တေ ဒေသေ မုဉ္စေယျု’’န္တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ၊ ရာဇတော [ရာဇာနော (သီ. ပီ.)]၊ ဘန္တေ၊ လုဒ္ဓတရာ [လဒ္ဓတရာ (က.)] ကုမာရာ ရဇ္ဇလောဘေန တဒုတ္တရိံ ဒိဂုဏတိဂုဏံ ဇနပဒံ ပရိဂ္ဂဏှေယျုံ [ပရိကဍ္ဎေယျုံ (သီ. ပီ.)]၊ ကိံ ပန တေ ဟတ္ထဂတံ ဇနပဒံ မုဉ္စေယျု’’န္တိ? ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တထာဂတော ဘိက္ခူ ဝီမံသမာနော ဧဝမာဟ ‘အာကင်္ခမာနော၊ အာနန္ဒ၊ သံဃော မမစ္စယေန ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနိ သမူဟနတူ’တိ. ဒုက္ခပရိမုတ္တိယာ၊ မဟာရာဇ၊ ဗုဒ္ဓပုတ္တာ ဓမ္မလောဘေန အညမ္ပိ ဥတ္တရိံ ဒိယဍ္ဎသိက္ခာပဒသတံ ဂေါပေယျုံ၊ ကိံ ပန ပကတိပညတ္တံ သိက္ခာပဒံ မုဉ္စေယျု’’န္တိ?

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယံ ဘဂဝါ အာဟ ‘ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနီ’တိ၊ ဧတ္ထာယံ ဇနော သမ္မူဠှော ဝိမတိဇာတော အဓိကတော သံသယပက္ခန္ဒော. ကတမာနိ တာနိ ခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနိ၊ ကတမာနိ အနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနီတိ? ဒုက္ကဋံ၊ မဟာရာဇ၊ ခုဒ္ဒကံ သိက္ခာပဒံ၊ ဒုဗ္ဘာသိတံ အနုခုဒ္ဒကံ သိက္ခာပဒံ၊ ဣမာနိ ဒွေ ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကာနိ သိက္ခာပဒါနိ၊ ပုဗ္ဗကေဟိပိ၊ မဟာရာဇ၊ မဟာထေရေဟိ ဧတ္ထ ဝိမတိ ဥပ္ပါဒိတာ၊ တေဟိပိ ဧကဇ္ဈံ န ကတော ဓမ္မသဏ္ဌိတိပရိယာယေ ဘဂဝတာ ဧသော ပဉှော ဥပဒိဋ္ဌောတိ. စိရနိက္ခိတ္တံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဇိနရဟဿံ အဇ္ဇေတရဟိ လောကေ ဝိဝဋံ ပါကဋံ ကတ’’န္တိ.

ခုဒ္ဒါနုခုဒ္ဒကပဉှော ပဌမော.

၂. အဗျာကရဏီယပဉှော