၂-၃. မိလိန္ဒပဉှော

၁. မဟာဝဂ္ဂေါ

၁. ပညတ္တိပဉှော

၁. အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ ယေနာယသ္မာ နာဂသေနော တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မတာ နာဂသေနေန သဒ္ဓိံ သမ္မောဒိ၊ သမ္မောဒနီယံ ကထံ သာရဏီယံ ဝီတိသာရေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ. အာယသ္မာပိ ခေါ နာဂသေနော ပဋိသမ္မောဒနီယေနေဝ [ပဋိသမ္မောဒိ၊ တေနေဝ (သီ.)] မိလိန္ဒဿ ရညော စိတ္တံ အာရာဓေသိ. အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘ကထံ ဘဒန္တော ဉာယတိ၊ ကိန္နာမောသိ ဘန္တေ’’တိ? ‘‘နာဂသေနော’’တိ ခေါ အဟံ၊ မဟာရာဇ၊ ဉာယာမိ၊ ‘‘နာဂသေနော’’တိ ခေါ မံ၊ မဟာရာဇ၊ သဗြဟ္မစာရီ သမုဒါစရန္တိ၊ အပိ စ မာတာပိတရော နာမံ ကရောန္တိ ‘‘နာဂသေနော’’တိ ဝါ ‘‘သူရသေနော’’တိ ဝါ ‘‘ဝီရသေနော’’တိ ဝါ ‘‘သီဟသေနော’’တိ ဝါ၊ အပိ စ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော နာမမတ္တံ ယဒိဒံ နာဂသေနောတိ၊ န ဟေတ္ထ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိ.

အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ ဧဝမာဟ ‘‘သုဏန္တု မေ ဘောန္တော ပဉ္စသတာ ယောနကာ အသီတိသဟဿာ စ ဘိက္ခူ၊ အယံ နာဂသေနော ဧဝမာဟ ‘န ဟေတ္ထ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီ’တိ၊ ကလ္လံ နု ခေါ တဒဘိနန္ဒိတု’’န္တိ. အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘သစေ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ပုဂ္ဂလော နူပလဗ္ဘတိ၊ ကော စရဟိ တုမှာကံ စီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရံ ဒေတိ၊ ကော တံ ပရိဘုဉ္ဇတိ၊ ကော သီလံ ရက္ခတိ၊ ကော ဘာဝနမနုယုဉ္ဇတိ၊ ကော မဂ္ဂဖလနိဗ္ဗာနာနိ သစ္ဆိကရောတိ၊ ကော ပါဏံ ဟနတိ၊ ကော အဒိန္နံ အာဒိယတိ၊ ကော ကာမေသုမိစ္ဆာစာရံ စရတိ၊ ကော မုသာ ဘဏတိ၊ ကော မဇ္ဇံ ပိဝတိ၊ ကော ပဉ္စာနန္တရိယကမ္မံ ကရောတိ၊ တသ္မာ နတ္ထိ ကုသလံ၊ နတ္ထိ အကုသလံ၊ နတ္ထိ ကုသလာကုသလာနံ ကမ္မာနံ ကတ္တာ ဝါ ကာရေတာ ဝါ၊ နတ္ထိ သုကတဒုက္ကဋာနံ ကမ္မာနံ ဖလံ ဝိပါကော၊ သစေ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယော တုမှေ မာရေတိ၊ နတ္ထိ တဿာပိ ပါဏာတိပါတော၊ တုမှာကမ္ပိ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ နတ္ထိ အာစရိယော၊ နတ္ထိ ဥပဇ္ဈာယော၊ နတ္ထိ ဥပသမ္ပဒါ. ‘နာဂသေနောတိ မံ၊ မဟာရာဇ၊ သဗြဟ္မစာရီ သမုဒါစရန္တီ’တိ ယံ ဝဒေသိ၊ ‘ကတမော ဧတ္ထ နာဂသေနော? ကိန္နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ကေသာ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘လောမာ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘နခါ။ပေ။ ဒန္တာ။ပေ။ တစော။ပေ။ မံသံ။ပေ။ နှာရု။ပေ။ အဋ္ဌိ။ပေ။ အဋ္ဌိမိဉ္ဇံ။ပေ။ ဝက္ကံ။ပေ။ ဟဒယံ။ပေ။ ယကနံ။ပေ။ ကိလောမကံ။ပေ။ ပိဟကံ။ပေ။ ပပ္ဖါသံ။ပေ။ အန္တံ။ပေ။ အန္တဂုဏံ။ပေ။ ဥဒရိယံ။ပေ။ ကရီသံ။ပေ။ ပိတ္တံ။ပေ။ သေမှံ။ပေ။ ပုဗ္ဗော။ပေ။ လောဟိတံ။ပေ။ သေဒေါ။ပေ။ မေဒေါ။ပေ။ အဿု။ပေ။ ဝသာ။ပေ။ ခေဠော။ပေ။ သိင်္ဃာဏိကာ။ပေ။ လသိကာ။ပေ။ မုတ္တံ။ပေ။ မတ္ထကေ မတ္ထလုင်္ဂံ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိမဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ရူပံ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘နဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ဝေဒနာ နာဂသေနော’’တိ?‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘သညာ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘သင်္ခါရာ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ဝိညာဏံ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန၊ ဘန္တေ၊ ရူပဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏံ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန၊ ဘန္တေ၊ အညတြ ရူပဝေဒနာသညာသင်္ခါရဝိညာဏံ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘တမဟံ ဘန္တေ၊ ပုစ္ဆန္တော ပုစ္ဆန္တော န ပဿာမိ နာဂသေနံ. နာဂသေနသဒ္ဒေါ ယေဝ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ နာဂသေနော’’တိ? ‘‘န ဟိ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကော ပနေတ္ထ နာဂသေနော၊ အလိကံ တွံ၊ ဘန္တေ၊ ဘာသသိ မုသာဝါဒံ၊ နတ္ထိ နာဂသေနော’’တိ.

အထ ခေါ အာယသ္မာ နာဂသေနော မိလိန္ဒံ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘တွံ ခေါသိ၊ မဟာရာဇ၊ ခတ္တိယသုခုမာလော အစ္စန္တသုခုမာလော၊ တဿ တေ၊ မဟာရာဇ၊ မဇ္ဈနှိကသမယံ တတ္တာယ ဘူမိယာ ဥဏှာယ ဝါလိကာယ ခရာယ သက္ခရကထလိကာယ [ခရာ သက္ခရကဌလဝါလိကာ (သီ. ပီ.)] မဒ္ဒိတွာ ပါဒေနာဂစ္ဆန္တဿ ပါဒါ ရုဇ္ဇန္တိ၊ ကာယော ကိလမတိ၊ စိတ္တံ ဥပဟညတိ၊ ဒုက္ခသဟဂတံ ကာယဝိညာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ကိံ နု ခေါ တွံ ပါဒေနာဂတောသိ၊ ဥဒါဟု ဝါဟနေနာ’’တိ? ‘‘နာဟံ၊ ဘန္တေ၊ ပါဒေနာဂစ္ဆာမိ၊ ရထေနာဟံ အာဂတောသ္မီ’’တိ. ‘‘သစေ၊ တွံ မဟာရာဇ၊ ရထေနာဂတောသိ၊ ရထံ မေ အာရောစေဟိ၊ ကိံ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဤသာ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘အက္ခော ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘စက္ကာနိ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ရထပဉ္ဇရံ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ရထဒဏ္ဍကော ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ယုဂံ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ရသ္မိယော ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ပတောဒလဋ္ဌိ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဤသာအက္ခစက္ကရထပဉ္ဇရရထဒဏ္ဍယုဂရသ္မိပတောဒါ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန၊ မဟာရာဇ၊ အညတြ ဤသာအက္ခစက္ကရထပဉ္ဇရရထဒဏ္ဍယုဂရသ္မိပတောဒါ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘တမဟံ၊ မဟာရာဇ၊ ပုစ္ဆန္တော ပုစ္ဆန္တော န ပဿာမိ ရထံ. ရထသဒ္ဒေါယေဝ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ရထော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကော ပနေတ္ထ ရထော၊ အလိကံ၊ တွံ မဟာရာဇ၊ ဘာသသိ မုသာဝါဒံ၊ နတ္ထိ ရထော၊ တွံသိ၊ မဟာရာဇ၊ သကလဇမ္ဗုဒီပေ အဂ္ဂရာဇာ၊ ကဿ ပန တွံ ဘာယိတွာ မုသာဝါဒံ ဘာသသိ၊ သုဏန္တု မေ ဘောန္တော ပဉ္စသတာ ယောနကာ အသီတိသဟဿာ စ ဘိက္ခူ၊ အယံ မိလိန္ဒော ရာဇာ ဧဝမာဟ ‘ရထေနာဟံ အာဂတောသ္မီ’တိ၊ သစေ တွံ၊ မဟာရာဇ၊ ရထေနာဂတော‘သိ၊ ရထံ မေ အာရောစေဟီ’တိ ဝုတ္တော သမာနော ရထံ န သမ္ပာဒေတိ၊ ကလ္လံ နု ခေါ တဒဘိနန္ဒိတု’’န္တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ပဉ္စသတာ ယောနကာ အာယသ္မတော နာဂသေနဿ သာဓုကာရံ ဒတွာ မိလိန္ဒံ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစုံ ‘‘ဣဒါနိ ခေါ တွံ၊ မဟာရာဇ၊ သက္ကောန္တော ဘာသဿူ’’တိ.

အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘နာဟံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ မုသာ ဘဏာမိ၊ ဤသဉ္စ ပဋိစ္စ အက္ခဉ္စ ပဋိစ္စ စက္ကာနိ စ ပဋိစ္စ ရထပဉ္ဇရဉ္စ ပဋိစ္စ ရထဒဏ္ဍကဉ္စ ပဋိစ္စ ‘ရထော’တိ သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော နာမမတ္တံ ပဝတ္တတီ’’တိ.

‘‘သာဓု ခေါ၊ တွံ မဟာရာဇ၊ ရထံ ဇာနာသိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ မယှမ္ပိ ကေသေ စ ပဋိစ္စ လောမေ စ ပဋိစ္စ။ပေ။ မတ္ထကေ မတ္ထလုင်္ဂဉ္စ ပဋိစ္စ ရူပဉ္စ ပဋိစ္စ ဝေဒနဉ္စ ပဋိစ္စ သညဉ္စ ပဋိစ္စ သင်္ခါရေ စ ပဋိစ္စ ဝိညာဏဉ္စ ပဋိစ္စ ‘နာဂသေနော’တိ သင်္ခါ သမညာ ပညတ္တိ ဝေါဟာရော နာမမတ္တံ ပဝတ္တတိ၊ ပရမတ္ထတော ပနေတ္ထ ပုဂ္ဂလော နူပလဗ္ဘတိ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဝဇိရာယ ဘိက္ခုနိယာ ဘဂဝတော သမ္မုခါ –

‘‘‘ယထာ ဟိ အင်္ဂသမ္ဘာရာ၊ ဟောတိ သဒ္ဒေါ ရထော ဣတိ၊

ဧဝံ ခန္ဓေသု သန္တေသု၊ ဟောတိ ‘‘သတ္တော’’တိ သမ္မုတီ’’’တိ [ပဿ သံ. နိ. ၁.၁၇၁].

‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အတိစိတြာနိ ပဉှပဋိဘာနာနိ ဝိသဇ္ဇိတာနိ၊ ယဒိ ဗုဒ္ဓေါ တိဋ္ဌေယျ သာဓုကာရံ ဒဒေယျ၊ သာဓု သာဓု နာဂသေန၊ အတိစိတြာနိ ပဉှပဋိဘာနာနိ ဝိသဇ္ဇိတာနီ’’တိ.

ပညတ္တိပဉှော ပဌမော.

၂. ဝဿဂဏနပဉှော

၂. ‘‘ကတိဝဿောသိ တွံ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ? ‘‘သတ္တဝဿောဟံ၊ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကေ တေ၊ ဘန္တေ၊ သတ္တ၊ တွံ ဝါ သတ္တ၊ ဂဏနာ ဝါ သတ္တာ’’တိ?

တေန ခေါ ပန သမယေန မိလိန္ဒဿ ရညော သဗ္ဗာဘရဏပဋိမဏ္ဍိတဿ အလင်္ကတပဋိယတ္တဿ ပထဝိယံ ဆာယာ ဒိဿတိ၊ ဥဒကမဏိကေ စ ဆာယာ ဒိဿတိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ နာဂသေနော မိလိန္ဒံ ရာဇာနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘အယံ တေ၊ မဟာရာဇ၊ ဆာယာ ပထဝိယံ ဥဒကမဏိကေ စ ဒိဿတိ၊ ကိံ ပန၊ မဟာရာဇ၊ တွံ ဝါ ရာဇာ၊ ဆာယာ ဝါ ရာဇာ’’တိ? ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ရာဇာ၊ နာယံ ဆာယာ ရာဇာ၊ မံ ပန နိဿာယ ဆာယာ ပဝတ္တတီ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဝဿာနံ ဂဏနာ သတ္တ၊ န ပနာဟံ သတ္တ၊ မံ ပန နိဿာယ သတ္တ ပဝတ္တတိ၊ ဆာယူပမံ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘အစ္ဆရိယံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အဗ္ဘုတံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ အတိစိတြာနိ ပဉှပဋိဘာနာနိ ဝိသဇ္ဇိတာနီ’’တိ.

ဝဿဂဏနပဉှော ဒုတိယော.

၃. ဝီမံသနပဉှော

၃. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ သလ္လပိဿသိ မယာ သဒ္ဓိ’’န္တိ? ‘‘သစေ၊ တွံ မဟာရာဇ၊ ပဏ္ဍိတဝါဒံ [ပဏ္ဍိတဝါဒါ (သီ. ပီ.)] သလ္လပိဿသိ သလ္လပိဿာမိ၊ သစေ ပန ရာဇဝါဒံ သလ္လပိဿသိ န သလ္လပိဿာမီ’’တိ. ‘‘ကထံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ပဏ္ဍိတာ သလ္လပန္တီ’’တိ? ‘‘ပဏ္ဍိတာနံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သလ္လာပေ အာဝေဌနမ္ပိ ကယိရတိ၊ နိဗ္ဗေဌနမ္ပိ ကယိရတိ၊ နိဂ္ဂဟောပိ ကယိရတိ၊ ပဋိကမ္မမ္ပိ ကယိရတိ၊ ဝိဿာသောပိ [ဝိသေသောပိ (သီ. ပီ.)] ကယိရတိ၊ ပဋိဝိဿာသောပိ ကယိရတိ၊ န စ တေန ပဏ္ဍိတာ ကုပ္ပန္တိ၊ ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပဏ္ဍိတာ သလ္လပန္တီ’’တိ. ‘‘ကထံ ပန၊ ဘန္တေ၊ ရာဇာနော သလ္လပန္တီ’’တိ? ‘‘ရာဇာနော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သလ္လာပေ ဧကံ ဝတ္ထုံ ပဋိဇာနန္တိ၊ ယော တံ ဝတ္ထုံ ဝိလောမေတိ၊ တဿ ဒဏ္ဍံ အာဏာပေန္တိ ‘ဣမဿ ဒဏ္ဍံ ပဏေထာ’တိ၊ ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ရာဇာနော သလ္လပန္တီ’’တိ. ‘‘ပဏ္ဍိတဝါဒါဟံ၊ ဘန္တေ၊ သလ္လပိဿာမိ၊ နော ရာဇဝါဒံ၊ ဝိဿဋ္ဌော ဘဒန္တော သလ္လပတု ယထာ ဘိက္ခုနာ ဝါ သာမဏေရေန ဝါ ဥပါသကေန ဝါ အာရာမိကေန ဝါ သဒ္ဓိံ သလ္လပတိ၊ ဧဝံ ဝိဿဋ္ဌော ဘဒန္တော သလ္လပတု မာ ဘာယတူ’’တိ. ‘‘သုဋ္ဌု မဟာရာဇာ’’တိ ထေရော အဗ္ဘာနုမောဒိ.

ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ပုစ္ဆိဿာမီ’’တိ. ‘‘ပုစ္ဆ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ပုစ္ဆိတောသိ မေ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ဝိသဇ္ဇိတံ မဟာရာဇာ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန၊ ဘန္တေ၊ တယာ ဝိသဇ္ဇိတ’’န္တိ? ‘‘ကိံ ပန၊ မဟာရာဇ၊ တယာ ပုစ္ဆိတ’’န္တိ.

ဝီမံသနပဉှော တတိယော.

၄. အနန္တကာယပဉှော

၄. အထ ခေါ မိလိန္ဒဿ ရညော ဧတဒဟောသိ ‘‘ပဏ္ဍိတော ခေါ အယံ ဘိက္ခု ပဋိဗလော မယာ သဒ္ဓိံ သလ္လပိတုံ၊ ဗဟုကာနိ စ မေ ဌာနာနိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာနိ ဘဝိဿန္တိ၊ ယာဝ အပုစ္ဆိတာနိ ယေဝ တာနိ ဌာနာနိ ဘဝိဿန္တိ၊ အထ သူရိယော အတ္ထံ ဂမိဿတိ၊ ယံနူနာဟံ သွေ အန္တေပုရေ သလ္လပေယျ’’န္တိ. အထ ခေါ ရာဇာ ဒေဝမန္တိယံ ဧတဒဝေါစ ‘‘တေန ဟိ၊ တွံ ဒေဝမန္တိယ၊ ဘဒန္တဿ အာရောစေယျာသိ ‘သွေ အန္တေပုရေ ရညာ သဒ္ဓိံ သလ္လာပေါ ဘဝိဿတီ’’’တိ. ဣဒံ ဝတွာ မိလိန္ဒော ရာဇာ ဥဋ္ဌာယာသနာ ထေရံ နာဂသေနံ အာပုစ္ဆိတွာ ရထံ အဘိရူဟိတွာ ‘‘နာဂသေနော နာဂသေနော’’တိ သဇ္ဈာယံ ကရောန္တော ပက္ကာမိ.

အထ ခေါ ဒေဝမန္တိယော အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘ရာဇာ၊ ဘန္တေ၊ မိလိန္ဒော ဧဝမာဟ ‘သွေ အန္တေပုရေ ရညာ သဒ္ဓိံ သလ္လာပေါ ဘဝိဿတီ’’’တိ. ‘‘သုဋ္ဌူ’’တိ ထေရော အဗ္ဘာနုမောဒိ. အထ ခေါ တဿာ ရတ္တိယာ အစ္စယေန ဒေဝမန္တိယော စ အနန္တကာယော စ မင်္ကုရော စ သဗ္ဗဒိန္နော စ ယေန မိလိန္ဒော ရာဇာ တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ရာဇာနံ မိလိန္ဒံ ဧတဒဝေါစုံ ‘‘အာဂစ္ဆတု၊ မဟာရာဇ၊ ဘဒန္တော နာဂသေနော’’တိ? ‘‘အာမ အာဂစ္ဆတူ’’တိ. ‘‘ကိတ္တကေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆတူ’’တိ? ‘‘ယတ္တကေ ဘိက္ခူ ဣစ္ဆတိ၊ တတ္တကေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆတူ’’တိ.

အထ ခေါ သဗ္ဗဒိန္နော အာဟ ‘‘အာဂစ္ဆတု၊ မဟာရာဇ၊ ဒသဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိ’’န္တိ၊ ဒုတိယမ္ပိ ခေါ ရာဇာ အာဟ ‘‘ယတ္တကေ ဘိက္ခူ ဣစ္ဆတိ၊ တတ္တကေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆတူ’’တိ. ဒုတိယမ္ပိ ခေါ သဗ္ဗဒိန္နော အာဟ ‘‘အာဂစ္ဆတု၊ မဟာရာဇ၊ ဒသဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိ’’န္တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ ရာဇာ အာဟ ‘‘ယတ္တကေ ဘိက္ခူ ဣစ္ဆတိ၊ တတ္တကေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆတူ’’တိ. တတိယမ္ပိ ခေါ သဗ္ဗဒိန္နော အာဟ ‘‘အာဂစ္ဆတု၊ မဟာရာဇ၊ ဒသဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိ’’န္တိ. ‘‘သဗ္ဗော ပနာယံ သက္ကာရော ပဋိယာဒိတော၊ အဟံ ဘဏာမိ ‘ယတ္တကေ ဘိက္ခူ ဣစ္ဆတိ၊ တတ္တကေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆတူ’တိ. အယံ၊ ဘဏေ သဗ္ဗဒိန္နော၊ အညထာ ဘဏတိ၊ ကိံ နု မယံ နပ္ပဋိဗလာ ဘိက္ခူနံ ဘောဇနံ ဒါတု’’န္တိ? ဧဝံ ဝုတ္တေ သဗ္ဗဒိန္နော မင်္ကု အဟောသိ.

အထ ခေါ ဒေဝမန္တိယော စ အနန္တကာယော စ မင်္ကုရော စ ယေနာယသ္မာ နာဂသေနော တေနုပသင်္ကမိံသု၊ ဥပသင်္ကမိတွာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဧတဒဝေါစုံ ‘‘ရာဇာ၊ ဘန္တေ၊ မိလိန္ဒော ဧဝမာဟ ‘ယတ္တကေ ဘိက္ခူ ဣစ္ဆတိ၊ တတ္တကေဟိ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ အာဂစ္ဆတူ’’’တိ. အထ ခေါ အာယသ္မာ နာဂသေနော ပုဗ္ဗဏှသမယံ နိဝါသေတွာ ပတ္တစီဝရမာဒါယ အသီတိယာ ဘိက္ခုသဟဿေဟိ သဒ္ဓိံ သာဂလံ ပါဝိသိ.

အထ ခေါ အနန္တကာယော အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ နိဿာယ ဂစ္ဆန္တော အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယံ ပနေတံ ဗြူသိ ‘နာဂသေနော’တိ၊ ကတမော ဧတ္ထ၊ နာဂသေနော’’တိ? ထေရော အာဟ ‘‘ကော ပနေတ္ထ ‘နာဂသေနော’တိ မညသီ’’တိ? ‘‘ယော သော၊ ဘန္တေ၊ အဗ္ဘန္တရေ ဝါတော ဇီဝေါ ပဝိသတိ စ နိက္ခမတိ စ၊ သော ‘နာဂသေနော’တိ မညာမီ’’တိ. ‘‘ယဒိ ပနေသော ဝါတော နိက္ခမိတွာ နပ္ပဝိသေယျ၊ ပဝိသိတွာ န နိက္ခမေယျ၊ ဇီဝေယျ နု ခေါ သော ပုရိသော’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ယေ ပနိမေ သင်္ခဓမကာ သင်္ခံ ဓမေန္တိ၊ တေသံ ဝါတော ပုန ပဝိသတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ယေ ပနိမေ ဝံသဓမကာ ဝံသံ ဓမေန္တိ၊ တေသံ ဝါတော ပုန ပဝိသတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ယေ ပနိမေ သိင်္ဂဓမကာ သိင်္ဂံ ဓမေန္တိ၊ တေသံ ဝါတော ပုန ပဝိသတီ’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘အထ ကိဿ ပန တေန န မရန္တီ’’တိ. ‘‘နာဟံ ပဋိဗလော တယာ ဝါဒိနာ သဒ္ဓိံ သလ္လပိတုံ၊ သာဓု၊ ဘန္တေ၊ အတ္ထံ ဇပ္ပေဟီ’’တိ. ‘‘နေသော ဇီဝေါ၊ အဿာသပဿာသာ နာမေတေ ကာယသင်္ခါရာ’’တိ ထေရော အဘိဓမ္မကထံ ကထေသိ. အထ အနန္တကာယော ဥပါသကတ္တံ ပဋိဝေဒေသီတိ.

အနန္တကာယပဉှော စတုတ္ထော.

၅. ပဗ္ဗဇ္ဇပဉှော

၅. အထ ခေါ အာယသ္မာ နာဂသေနော ယေန မိလိန္ဒဿ ရညော နိဝေသနံ တေနုပသင်္ကမိ၊ ဥပသင်္ကမိတွာ ပညတ္တေ အာသနေ နိသီဒိ. အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ သပရိသံ ပဏီတေန ခါဒနီယေန ဘောဇနီယေန သဟတ္ထာ သန္တပ္ပေတွာ သမ္ပဝါရေတွာ ဧကမေကံ ဘိက္ခုံ ဧကမေကေန ဒုဿယုဂေန အစ္ဆာဒေတွာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ တိစီဝရေန အစ္ဆာဒေတွာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန ဒသဟိ၊ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိံ ဣဓ နိသီဒထ၊ အဝသေသာ ဂစ္ဆန္တူ’’တိ.

အထ ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဘုတ္တာဝိံ ဩနီတပတ္တပါဏိံ ဝိဒိတွာ အညတရံ နီစံ အာသနံ ဂဟေတွာ ဧကမန္တံ နိသီဒိ၊ ဧကမန္တံ နိသိန္နော ခေါ မိလိန္ဒော ရာဇာ အာယသ္မန္တံ နာဂသေနံ ဧတဒဝေါစ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကိမှိ ဟောတိ ကထာသလ္လာပေါ’’တိ? ‘‘အတ္ထေန မယံ၊ မဟာရာဇ၊ အတ္ထိကာ၊ အတ္ထေ ဟောတု ကထာသလ္လာပေါ’’တိ.

ရာဇာ အာဟ ‘‘ကိမတ္ထိယာ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ တုမှာကံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ ကော စ တုမှာကံ ပရမတ္ထော’’တိ. ထေရော အာဟ ‘‘ကိန္တိ၊ မဟာရာဇ၊ ဣဒံ ဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈေယျ၊ အညဉ္စ ဒုက္ခံ န ဥပ္ပဇ္ဇေယျာတိ. ဧတဒတ္ထာ၊ မဟာရာဇ၊ အမှာကံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ၊ အနုပါဒါ ပရိနိဗ္ဗာနံ ခေါ ပန အမှာကံ ပရမတ္ထော’’တိ.

‘‘ကိံ ပန၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ သဗ္ဗေ ဧတဒတ္ထာယ ပဗ္ဗဇန္တီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ ကေစိ ဧတဒတ္ထာယ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ ကေစိ ရာဇာဘိနီတာ [ရာဇဘီတိတာ (သီ.)] ပဗ္ဗဇန္တိ၊ ကေစိ စောရာဘိနီတာ [စောရဘီတိတာ (သီ.)] ပဗ္ဗဇန္တိ၊ ကေစိ ဣဏဋ္ဋာ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ ကေစိ အာဇီဝိကတ္ထာယ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ ယေ ပန သမ္မာ ပဗ္ဗဇန္တိ၊ တေ ဧတဒတ္ထာယ ပဗ္ဗဇန္တီ’’တိ.

‘‘တွံ ပန၊ ဘန္တေ၊ ဧတဒတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတောသီ’’တိ? ‘‘အဟံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဒဟရကော သန္တော ပဗ္ဗဇိတော၊ န ဇာနာမိ ဣမဿ နာမတ္ထာယ ပဗ္ဗဇာမီတိ၊ အပိ စ ခေါ မေ ဧဝံ အဟောသိ ‘ပဏ္ဍိတာ ဣမေ သမဏာ သကျပုတ္တိယာ၊ တေ မံ သိက္ခာပေဿန္တီ’တိ၊ သွာဟံ တေဟိ သိက္ခာပိတော ဇာနာမိ စ ပဿာမိ စ ‘ဣမဿ နာမတ္ထာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

ပဗ္ဗဇ္ဇပဉှော ပဉ္စမော.

၆. ပဋိသန္ဓိပဉှော

၆. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ အတ္ထိ ကောစိ မတော န ပဋိသန္ဒဟတီ’’တိ. ထေရော အာဟ ‘‘ကောစိ ပဋိသန္ဒဟတိ၊ ကောစိ န ပဋိသန္ဒဟတီ’’တိ. ‘‘ကော ပဋိသန္ဒဟတိ၊ ကော န ပဋိသန္ဒဟတီ’’တိ? ‘‘သကိလေသော၊ မဟာရာဇ၊ ပဋိသန္ဒဟတိ၊ နိက္ကိလေသော န ပဋိသန္ဒဟတီ’’တိ. ‘‘တွံ ပန၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ပဋိသန္ဒဟိဿသီ’’တိ? ‘‘သစေ၊ မဟာရာဇ၊ သဥပါဒါနော ဘဝိဿာမိ ပဋိသန္ဒဟိဿာမိ၊ သစေ အနုပါဒါနော ဘဝိဿာမိ န ပဋိသန္ဒဟိဿာမီ’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

ပဋိသန္ဓိပဉှော ဆဋ္ဌော.

၇. ယောနိသောမနသိကာရပဉှော

၇. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယော န ပဋိသန္ဒဟတိ၊ နနု သော ယောနိသော မနသိကာရေန န ပဋိသန္ဒဟတီ’’တိ? ‘‘ယောနိသော စ မဟာရာဇ၊ မနသိကာရေန ပညာယ စ အညေဟိ စ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟီ’’တိ. ‘‘နနု၊ ဘန္တေ၊ ယောနိသော မနသိကာရော ယေဝ ပညာ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ မဟာရာဇ၊ အညော မနသိကာရော၊ အညာ ပညာ၊ ဣမေသံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အဇေဠကဂေါဏမဟိံသဩဋ္ဌဂဒြဘာနမ္ပိ မနသိကာရော အတ္ထိ၊ ပညာ ပန တေသံ နတ္ထီ’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

ယောနိသောမနသိကာရပဉှော သတ္တမော.

၈. မနသိကာရလက္ခဏပဉှော

၈. ရာဇာ အာဟ ‘‘ကိံလက္ခဏော၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ မနသိကာရော၊ ကိံလက္ခဏာ ပညာ’’တိ? ‘‘ဦဟနလက္ခဏော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ မနသိကာရော၊ ဆေဒနလက္ခဏာ ပညာ’’တိ.

‘‘ကထံ ဦဟနလက္ခဏော မနသိကာရော၊ ကထံ ဆေဒနလက္ခဏာ ပညာ၊ ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ဇာနာသိ၊ တွံ မဟာရာဇ၊ ယဝလာဝကေ’’တိ. ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ ဇာနာမီ’’တိ. ‘‘ကထံ၊ မဟာရာဇ၊ ယဝလာဝကာ ယဝံ လုနန္တီ’’တိ? ‘‘ဝါမေန၊ ဘန္တေ၊ ဟတ္ထေန ယဝကလာပံ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန ဒါတ္တံ ဂဟေတွာ ဒါတ္တေန ဆိန္ဒန္တီ’’တိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ယဝလာဝကော ဝါမေန ဟတ္ထေန ယဝကလာပံ ဂဟေတွာ ဒက္ခိဏေန ဟတ္ထေန ဒါတ္တံ ဂဟေတွာ ယဝံ ဆိန္ဒတိ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂါဝစရော မနသိကာရေန မာနသံ ဂဟေတွာ ပညာယ ကိလေသေ ဆိန္ဒတိ၊ ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဦဟနလက္ခဏော မနသိကာရော၊ ဧဝံ ဆေဒနလက္ခဏာ ပညာ’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

မနသိကာရလက္ခဏပဉှော အဋ္ဌမော.

၉. သီလလက္ခဏပဉှော

၉. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယံ ပနေတံ ဗြူသိ ‘အညေဟိ စ ကုသလေဟိ ဓမ္မေဟီ’တိ၊ ကတမေ တေ ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ? ‘‘သီလံ၊ မဟာရာဇ၊ သဒ္ဓါ ဝီရိယံ သတိ သမာဓိ၊ ဣမေ တေ ကုသလာ ဓမ္မာ’’တိ. ‘‘ကိံလက္ခဏံ၊ ဘန္တေ၊ သီလ’’န္တိ? ‘‘ပတိဋ္ဌာနလက္ခဏံ၊ မဟာရာဇ၊ သီလံ သဗ္ဗေသံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ၊ ဣန္ဒြိယဗလဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂသတိပဋ္ဌာနသမ္မပ္ပဓာနဣဒ္ဓိပါဒဈာနဝိမောက္ခသ- မာဓိသမာပတ္တီနံ သီလံ ပတိဋ္ဌံ၊ သီလေ ပတိဋ္ဌိတော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂါဝစရော သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝေတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယန္တိ၊ သဗ္ဗေ ကုသလာ ဓမ္မာ န ပရိဟာယန္တီ’’တိ. ‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ ကေစိ ဗီဇဂါမဘူတဂါမာ ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ ပထဝိံ နိဿာယ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာယ ဝုဍ္ဎိံ ဝိရူဠှိံ ဝေပုလ္လံ အာပဇ္ဇန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂါဝစရော သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝေတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယ’’န္တိ.

‘‘ဘိယျော ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ ကေစိ ဗလကရဏီယာ ကမ္မန္တာ ကယိရန္တိ၊ သဗ္ဗေ တေ ပထဝိံ နိဿာယ ပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာယ ကယိရန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂါဝစရော သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝေတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယ’’န္တိ.

‘‘ဘိယျော ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ နဂရဝဍ္ဎကီ နဂရံ မာပေတုကာမော ပဌမံ နဂရဋ္ဌာနံ သောဓာပေတွာ ခါဏုကဏ္ဋကံ အပကဍ္ဎာပေတွာ ဘူမိံ သမံ ကာရာပေတွာ တတော အပရဘာဂေ ဝီထိစတုက္ကသိင်္ဃာဋကာဒိပရိစ္ဆေဒေန ဝိဘဇိတွာ နဂရံ မာပေတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂါဝစရော သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝေတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယ’’န္တိ.

‘‘ဘိယျော ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ လင်္ဃကော သိပ္ပံ ဒဿေတုကာမော ပထဝိံ ခဏာပေတွာ သက္ခရကထလံ အပကဍ္ဎာပေတွာ ဘူမိံ သမံ ကာရာပေတွာ မုဒုကာယ ဘူမိယာ သိပ္ပံ ဒဿေတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂါဝစရော သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဘာဝေတိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယန္တိ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ –

‘‘‘သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပညော၊ စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယံ၊

အာတာပီ နိပကော ဘိက္ခု၊ သော ဣမံ ဝိဇဋယေ ဇဋ’န္တိ [ပဿ သံ. နိ. ၁.၂၃].

‘‘‘အယံ ပတိဋ္ဌာ ဓရဏီဝ ပါဏိနံ၊ ဣဒဉ္စ မူလံ ကုသလာဘိဝုဍ္ဎိယာ၊

မုခဉ္စိဒံ သဗ္ဗဇိနာနုသာသနေ၊ ယော သီလက္ခန္ဓော ဝရပါတိမောက္ခိယော’’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

သီလလက္ခဏပဉှော နဝမော.

၁၀. သမ္ပသာဒနလက္ခဏသဒ္ဓါပဉှော

၁၀. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကိံလက္ခဏာ သဒ္ဓါ’’တိ? ‘‘သမ္ပသာဒနလက္ခဏာ စ၊ မဟာရာဇ၊ သဒ္ဓါ၊ သမ္ပက္ခန္ဒနလက္ခဏာ စာ’’တိ. ‘‘ကထံ၊ ဘန္တေ၊ သမ္ပသာဒနလက္ခဏာ သဒ္ဓါ’’တိ? ‘‘သဒ္ဓါ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ နီဝရဏေ ဝိက္ခမ္ဘေတိ၊ ဝိနီဝရဏံ စိတ္တံ ဟောတိ အစ္ဆံ ဝိပ္ပသန္နံ အနာဝိလံ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သမ္ပသာဒနလက္ခဏာ သဒ္ဓါ’’တိ.

‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ သဒ္ဓိံ အဒ္ဓါနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နော ပရိတ္တံ ဥဒကံ တရေယျ၊ တံ ဥဒကံ ဟတ္ထီဟိ စ အဿေဟိ စ ရထေဟိ စ ပတ္တီဟိ စ ခုဘိတံ ဘဝေယျ အာဝိလံ လုဠိတံ ကလလီဘူတံ. ဥတ္တိဏ္ဏော စ ရာဇာ စက္ကဝတ္တီ မနုဿေ အာဏာပေယျ ‘ပါနီယံ၊ ဘဏေ၊ အာဟရထ၊ ပိဝိဿာမီ’တိ၊ ရညော စ ဥဒကပ္ပသာဒကော မဏိ ဘဝေယျ. ‘ဧဝံ ဒေဝါ’တိ ခေါ တေ မနုဿာ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ပဋိဿုတွာ တံ ဥဒကပ္ပသာဒကံ မဏိံ ဥဒကေ ပက္ခိပေယျုံ၊ တသ္မိံ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တမတ္တေ သင်္ခသေဝါလပဏကံ ဝိဂစ္ဆေယျ၊ ကဒ္ဒမော စ သန္နိသီဒေယျ၊ အစ္ဆံ ဘဝေယျ ဥဒကံ ဝိပ္ပသန္နံ အနာဝိလံ. တတော ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ပါနီယံ ဥပနာမေယျုံ ‘ပိဝတု၊ ဒေဝ၊ ပါနီယ’န္တိ.

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဒကံ၊ ဧဝံ စိတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ယထာ တေ မနုဿာ၊ ဧဝံ ယောဂါဝစရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ ယထာ သင်္ခသေဝါလပဏကံ ကဒ္ဒမော စ၊ ဧဝံ ကိလေသာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယထာ ဥဒကပ္ပသာဒကော မဏိ၊ ဧဝံ သဒ္ဓါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ၊ ယထာ ဥဒကပ္ပသာဒကေ မဏိမှိ ဥဒကေ ပက္ခိတ္တမတ္တေ သင်္ခသေဝါလပဏကံ ဝိဂစ္ဆေယျ၊ ကဒ္ဒမော စ သန္နိသီဒေယျ၊ အစ္ဆံ ဘဝေယျ ဥဒကံ ဝိပ္ပသန္နံ အနာဝိလံ၊ ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သဒ္ဓါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ နီဝရဏေ ဝိက္ခမ္ဘေတိ၊ ဝိနီဝရဏံ စိတ္တံ ဟောတိ အစ္ဆံ ဝိပ္ပသန္နံ အနာဝိလံ၊ ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သမ္ပသာဒနလက္ခဏာ သဒ္ဓါ’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

သမ္ပသာဒနလက္ခဏသဒ္ဓါပဉှော ဒသမော.

၁၁. သမ္ပက္ခန္ဒနလက္ခဏသဒ္ဓါပဉှော

၁၁. ‘‘ကထံ၊ ဘန္တေ၊ သမ္ပက္ခန္ဒနလက္ခဏာ သဒ္ဓါ’’တိ၊? ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂါဝစရော အညေသံ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ ပဿိတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ဝါ သကဒါဂါမိဖလေ ဝါ အနာဂါမိဖလေ ဝါ အရဟတ္တေ ဝါ သမ္ပက္ခန္ဒတိ ယောဂံ ကရောတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သမ္ပက္ခန္ဒနလက္ခဏာ သဒ္ဓါ’’တိ.

‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပရိပဗ္ဗတေ မဟာမေဃော အဘိပ္ပဝဿေယျ၊ တံ ဥဒကံ ယထာနိန္နံ ပဝတ္တမာနံ ပဗ္ဗတကန္ဒရပဒရသာခါ ပရိပူရေတွာ နဒိံ ပရိပူရေယျ၊ သာ ဥဘတော ကူလာနိ သံဝိဿန္ဒန္တီ ဂစ္ဆေယျ၊ အထ မဟာဇနကာယော အာဂန္တွာ တဿာ နဒိယာ ဥတ္တာနတံ ဝါ ဂမ္ဘီရတံ ဝါ အဇာနန္တော ဘီတော ဝိတ္ထတော တီရေ တိဋ္ဌေယျ၊ အထညတရော ပုရိသော အာဂန္တွာ အတ္တနော ထာမဉ္စ ဗလဉ္စ သမ္ပဿန္တော ဂါဠှံ ကစ္ဆံ ဗန္ဓိတွာ ပက္ခန္ဒိတွာ တရေယျ၊ တံ တိဏ္ဏံ ပဿိတွာ မဟာဇနကာယောပိ တရေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယောဂါဝစရော အညေသံ စိတ္တံ ဝိမုတ္တံ ပဿိတွာ သောတာပတ္တိဖလေ ဝါ သကဒါဂါမိဖလေ ဝါ အနာဂါမိဖလေ ဝါ အရဟတ္တေ ဝါ သမ္ပက္ခန္ဒတိ ယောဂံ ကရောတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သမ္ပက္ခန္ဒနလက္ခဏာ သဒ္ဓါတိ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ သံယုတ္တနိကာယဝရေ –

‘‘‘သဒ္ဓါယ တရတီ ဩဃံ၊ အပ္ပမာဒေန အဏ္ဏဝံ၊

ဝီရိယေန ဒုက္ခမစ္စေတိ၊ ပညာယ ပရိသုဇ္ဈတီ’’’တိ [ပဿ သံ. နိ. ၁.၂၄၆].

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

သမ္ပက္ခန္ဒနလက္ခဏသဒ္ဓါပဉှော ဧကာဒသမော.

၁၂. ဝီရိယလက္ခဏပဉှော

၁၂. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကိံလက္ခဏံ ဝီရိယ’’န္တိ? ‘‘ဥပတ္ထမ္ဘနလက္ခဏံ၊ မဟာရာဇ၊ ဝီရိယံ၊ ဝီရိယူပတ္ထမ္ဘိတာ သဗ္ဗေ ကုသလာ ဓမ္မာ န ပရိဟာယန္တီ’’တိ.

‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော ဂေဟေ ပတန္တေ အညေန ဒါရုနာ ဥပတ္ထမ္ဘေယျ၊ ဥပတ္ထမ္ဘိတံ သန္တံ ဧဝံ တံ ဂေဟံ န ပတေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပတ္ထမ္ဘနလက္ခဏံ ဝီရိယံ၊ ဝီရိယူပတ္ထမ္ဘိတာ သဗ္ဗေ ကုသလာ ဓမ္မာ န ပရိဟာယန္တီ’’တိ.

‘‘ဘိယျော ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပရိတ္တကံ သေနံ မဟတီ သေနာ ဘဉ္ဇေယျ၊ တတော ရာဇာ အညမညံ အနုဿာရေယျ အနုပေသေယျ အတ္တနော ပရိတ္တကာယ သေနာယ ဗလံ အနုပဒံ ဒဒေယျ၊ တာယ သဒ္ဓိံ ပရိတ္တကာ သေနာ မဟတိံ သေနံ ဘဉ္ဇေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပတ္ထမ္ဘနလက္ခဏံ ဝီရိယံ၊ ဝီရိယူပတ္ထမ္ဘိတာ သဗ္ဗေ ကုသလာ ဓမ္မာ န ပရိဟာယန္တိ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ – ‘ဝီရိယဝါ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အရိယသာဝကော အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာဝေတိ. သာဝဇ္ဇံ ပဇဟတိ၊ အနဝဇ္ဇံ ဘာဝေတိ. သုဒ္ဓမတ္တာနံ ပရိဟရတီ’’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

ဝီရိယလက္ခဏပဉှော ဒွါဒသမော.

၁၃. သတိလက္ခဏပဉှော

၁၃. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကိံလက္ခဏာ သတီ’’တိ? ‘‘အပိလာပနလက္ခဏာ၊ မဟာရာဇ၊ သတိ၊ ဥပဂ္ဂဏှနလက္ခဏာ စာ’’တိ. ‘‘ကထံ၊ ဘန္တေ၊ အပိလာပနလက္ခဏာ သတီ’’တိ? ‘‘သတိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ကုသလာကုသလသာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇဟီနပ္ပဏီတကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂဓမ္မေ အပိလာပေတိ ‘ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ၊ ဣမေ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ၊ ဣမေ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ၊ ဣမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ၊ ဣမာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ၊ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ အယံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ၊ အယံ သမထော၊ အယံ ဝိပဿနာ၊ အယံ ဝိဇ္ဇာ၊ အယံ ဝိမုတ္တီ’တိ. တတော ယောဂါဝစရော သေဝိတဗ္ဗေ ဓမ္မေ သေဝတိ၊ အသေဝိတဗ္ဗေ ဓမ္မေ န သေဝတိ. ဘဇိတဗ္ဗေ ဓမ္မေ ဘဇတိ အဘဇိတ္တဗ္ဗေ ဓမ္မေ န ဘဇတိ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အပိလာပနလက္ခဏာ သတီ’’တိ.

‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ဘဏ္ဍာဂါရိကော ရာဇာနံ စက္ကဝတ္တိံ သာယံ ပါတံ ယသံ သရာပေတိ ‘ဧတ္တကာ၊ ဒေဝ၊ တေ ဟတ္ထီ၊ ဧတ္တကာ အဿာ၊ ဧတ္တကာ ရထာ၊ ဧတ္တကာ ပတ္တီ၊ ဧတ္တကံ ဟိရညံ၊ ဧတ္တကံ သုဝဏ္ဏံ၊ ဧတ္တကံ သာပတေယျံ၊ တံ ဒေဝေါ သရတူ’တိ ရညော သာပတေယျံ အပိလာပေတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ကုသလာကုသလသာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇဟီနပ္ပဏီတကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂဓမ္မေ အပိလာပေတိ ‘ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနာ၊ ဣမေ စတ္တာရော သမ္မပ္ပဓာနာ၊ ဣမေ စတ္တာရော ဣဒ္ဓိပါဒါ၊ ဣမာနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ၊ ဣမာနိ ပဉ္စ ဗလာနိ၊ ဣမေ သတ္တ ဗောဇ္ဈင်္ဂါ၊ အယံ အရိယော အဋ္ဌင်္ဂိကော မဂ္ဂေါ၊ အယံ သမထော၊ အယံ ဝိပဿနာ၊ အယံ ဝိဇ္ဇာ၊ အယံ ဝိမုတ္တီ’တိ. တတော ယောဂါဝစရော သေဝိတဗ္ဗေ ဓမ္မေ သေဝတိ၊ အသေဝိတဗ္ဗေ ဓမ္မေ န သေဝတိ. ဘဇိတဗ္ဗေ ဓမ္မေ ဘဇတိ၊ အဘဇိတဗ္ဗေ ဓမ္မေ န ဘဇတိ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အပိလာပနလက္ခဏာ သတီ’’တိ.

‘‘ကထံ၊ ဘန္တေ၊ ဥပဂ္ဂဏှနလက္ခဏာ သတီ’’တိ? ‘‘သတိ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဟိတာဟိတာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေတိ ‘ဣမေ ဓမ္မာ ဟိတာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ အဟိတာ. ဣမေ ဓမ္မာ ဥပကာရာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ အနုပကာရာ’တိ. တတော ယောဂါဝစရော အဟိတေ ဓမ္မေ အပနုဒေတိ၊ ဟိတေ ဓမ္မေ ဥပဂ္ဂဏှာတိ. အနုပကာရေ ဓမ္မေ အပနုဒေတိ၊ ဥပကာရေ ဓမ္မေ ဥပဂ္ဂဏှာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပဂ္ဂဏှနလက္ခဏာ သတီ’’တိ.

‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ပရိဏာယကရတနံ ရညော ဟိတာဟိတေ ဇာနာတိ ‘ဣမေ ရညော ဟိတာ၊ ဣမေ အဟိတာ. ဣမေ ဥပကာရာ၊ ဣမေ အနုပကာရာ’တိ. တတော အဟိတေ အပနုဒေတိ၊ ဟိတေ ဥပဂ္ဂဏှာတိ. အနုပကာရေ အပနုဒေတိ၊ ဥပကာရေ ဥပဂ္ဂဏှာတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သတိ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ ဟိတာဟိတာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေတိ ‘ဣမေ ဓမ္မာ ဟိတာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ အဟိတာ. ဣမေ ဓမ္မာ ဥပကာရာ၊ ဣမေ ဓမ္မာ အနုပကာရာ’တိ. တတော ယောဂါဝစရော အဟိတေ ဓမ္မေ အပနုဒေတိ၊ ဟိတေ ဓမ္မေ ဥပဂ္ဂဏှာ’တိ. အနုပကာရေ ဓမ္မေ အပနုဒေတိ၊ ဥပကာရေ ဒမ္မေ ဥပဂ္ဂဏှာတိ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပဂ္ဂဏှနလက္ခဏာ သတိ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ – ‘သတိဉ္စ ခွာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဗ္ဗတ္ထိကံ ဝဒါမီ’’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

သတိလက္ခဏပဉှော တေရသမော.

၁၄. သမာဓိပဉှော

၁၄. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကိံလက္ခဏော သမာဓီ’’တိ? ‘‘ပမုခလက္ခဏော၊ မဟာရာဇ၊ သမာဓိ၊ ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ၊ သဗ္ဗေ တေ သမာဓိပမုခါ ဟောန္တိ သမာဓိနိန္နာ သမာဓိပေါဏာ သမာဓိပဗ္ဘာရာ’’တိ.

‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ကူဋာဂါရဿ ယာ ယာစိ ဂေါပါနသိယော၊ သဗ္ဗာ တာ ကူဋင်္ဂမာ ဟောန္တိ ကူဋနိန္နာ ကူဋသမောသရဏာ၊ ကူဋံ တာသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ၊ သဗ္ဗေ တေ သမာဓိပမုခါ ဟောန္တိ သမာဓိနိန္နာ သမာဓိပေါဏာ သမာဓိပဗ္ဘာရာတိ.

‘‘ဘိယျော ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိ ရာဇာ စတုရင်္ဂိနိယာ သေနာယ သဒ္ဓိံ သင်္ဂါမံ ဩတရေယျ၊ သဗ္ဗာဝ သေနာ ဟတ္ထီ စ အဿာ စ ရထာ စ ပတ္တီ စ တပ္ပမုခါ [တမ္ပမုခါ (သျာ. က.)] ဘဝေယျုံ တန္နိန္နာ တပ္ပေါဏာ တပ္ပဗ္ဘာရာ တံ ယေဝ အနုပရိယာယေယျုံ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယေ ကေစိ ကုသလာ ဓမ္မာ၊ သဗ္ဗေ တေ သမာဓိပမုခါ ဟောန္တိ သမာဓိနိန္နာ သမာဓိပေါဏာ သမာဓိပဗ္ဘာရာ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပမုခလက္ခဏော သမာဓိ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ – ‘‘သမာဓိံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘာဝေထ၊ သမာဟိတော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု ယထာဘူတံ ပဇာနာတီ’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

သမာဓိပဉှော စုဒ္ဒသမော.

၁၅. ပညာလက္ခဏပဉှော

၁၅. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကိံလက္ခဏာ ပညာ’’တိ? ‘‘ပုဗ္ဗေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ မယာ ဝုတ္တံ ‘ဆေဒနလက္ခဏာ ပညာ’တိ၊ အပိ စ ဩဘာသနလက္ခဏာ ပညာ’’တိ. ‘‘ကထံ၊ ဘန္တေ၊ ဩဘာသနလက္ခဏာ ပညာ’’တိ? ‘‘ပညာ၊ မဟာရာဇ၊ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဝိဓမေတိ၊ ဝိဇ္ဇောဘာသံ ဇနေတိ၊ ဉာဏာလောကံ ဝိဒံသေတိ၊ အရိယသစ္စာနိ ပါကဋာနိ ကရောတိ. တတော ယောဂါဝစရော ‘အနိစ္စ’န္တိ ဝါ ‘ဒုက္ခ’န္တိ ဝါ ‘အနတ္တာ’တိ ဝါ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတီ’’တိ.

‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော အန္ဓကာရေ ဂေဟေ ပဒီပံ ပဝေသေယျ၊ ပဝိဋ္ဌော ပဒီပေါ အန္ဓကာရံ ဝိဓမေတိ၊ ဩဘာသံ ဇနေတိ၊ အာလောကံ ဝိဒံသေတိ၊ ရူပါနိ ပါကဋာနိ ကရောတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပညာ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာ အဝိဇ္ဇန္ဓကာရံ ဝိဓမေတိ၊ ဝိဇ္ဇောဘာသံ ဇနေတိ၊ ဉာဏာလောကံ ဝိဒံသေတိ၊ အရိယသစ္စာနိ ပါကဋာနိ ကရောတိ. တတော ယောဂါဝစရော ‘အနိစ္စ’န္တိ ဝါ ‘ဒုက္ခ’န္တိ ဝါ ‘အနတ္တာ’တိ ဝါ သမ္မပ္ပညာယ ပဿတိ. ဧဝံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဩဘာသနလက္ခဏာ ပညာ’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

ပညာလက္ခဏပဉှော ပန္နရသမော.

၁၆. နာနာဓမ္မာနံ ဧကကိစ္စအဘိနိပ္ဖါဒနပဉှော

၁၆. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဣမေ ဓမ္မာ နာနာ သန္တာ ဧကံ အတ္ထံ အဘိနိပ္ဖါဒေန္တီ’’တိ? ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမေ ဓမ္မာ နာနာ သန္တာ ဧကံ အတ္ထံ အဘိနိပ္ဖါဒေန္တိ၊ ကိလေသေ ဟနန္တီ’’တိ.

‘‘ကထံ၊ ဘန္တေ၊ ဣမေ ဓမ္မာ နာနာ သန္တာ ဧကံ အတ္ထံ အဘိနိပ္ဖါဒေန္တိ၊ ကိလေသေ ဟနန္တိ? ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ သေနာ နာနာ သန္တာ ဟတ္ထီ စ အဿာ စ ရထာ စ ပတ္တီ စ ဧကံ အတ္ထံ အဘိနိပ္ဖါဒေန္တိ၊ သင်္ဂါမေ ပရသေနံ အဘိဝိဇိနန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမေ ဓမ္မာ နာနာ သန္တာ ဧကံ အတ္ထံ အဘိနိပ္ဖါဒေန္တိ၊ ကိလေသေ ဟနန္တီ’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

နာနာဓမ္မာနံ ဧကကိစ္စအဘိနိပ္ဖါဒနပဉှော သောဠသမော.

မဟာဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

ဣမသ္မိံ ဝဂ္ဂေ သောဠသ ပဉှာ.

၂. အဒ္ဓါနဝဂ္ဂေါ

၁. ဓမ္မသန္တတိပဉှော

၁. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ သော ဧဝ သော၊ ဥဒါဟု အညော’’တိ? ထေရော အာဟ ‘‘န စ သော၊ န စ အညော’’တိ.

‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ မဟာရာဇ၊ ယဒါ တွံ ဒဟရော တရုဏော မန္ဒော ဥတ္တာနသေယျကော အဟောသိ၊ သော ယေဝ တွံ ဧတရဟိ မဟန္တော’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ အညော သော ဒဟရော တရုဏော မန္ဒော ဥတ္တာနသေယျကော အဟောသိ၊ အညော အဟံ ဧတရဟိ မဟန္တော’’တိ. ‘‘ဧဝံ သန္တေ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ မာတာတိပိ န ဘဝိဿတိ၊ ပိတာတိပိ န ဘဝိဿတိ၊ အာစရိယောတိပိ န ဘဝိဿတိ၊ သိပ္ပဝါတိပိ န ဘဝိဿတိ၊ သီလဝါတိပိ န ဘဝိဿတိ၊ ပညဝါတိပိ န ဘဝိဿတိ. ကိံ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အညာ ဧဝ ကလလဿ မာတာ၊ အညာ အဗ္ဗုဒဿ မာတာ၊ အညာ ပေသိယာ မာတာ၊ အညာ ဃနဿ မာတာ၊ အညာ ခုဒ္ဒကဿ မာတာ၊ အညာ မဟန္တဿ မာတာ၊ အညော သိပ္ပံ သိက္ခတိ၊ အညော သိက္ခိတော ဘဝတိ၊ အညော ပါပကမ္မံ ကရောတိ၊ အညဿ ဟတ္ထပါဒါ ဆိဇ္ဇန္တီ’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ. တွံ ပန၊ ဘန္တေ၊ ဧဝံ ဝုတ္တေ ကိံ ဝဒေယျာသီ’’တိ? ထေရော အာဟ ‘‘အဟညေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဒဟရော အဟောသိံ တရုဏော မန္ဒော ဥတ္တာနသေယျကော၊ အဟညေဝ ဧတရဟိ မဟန္တော၊ ဣမမေဝ ကာယံ နိဿာယ သဗ္ဗေ တေ ဧကသင်္ဂဟိတာ’’တိ.

‘‘ဘိယျော ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိဒေဝ ပုရိသော ပဒီပံ ပဒီပေယျ၊ ကိံ သော သဗ္ဗရတ္တိံ ပဒီပေယျာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ သဗ္ဗရတ္တိံ ပဒီပေယျာ’’တိ. ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယာ ပုရိမေ ယာမေ အစ္စိ၊ သာ မဇ္ဈိမေ ယာမေ အစ္စီ’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ယာ မဇ္ဈိမေ ယာမေ အစ္စိ၊ သာ ပစ္ဆိမေ ယာမေ အစ္စီ’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အညော သော အဟောသိ ပုရိမေ ယာမေ ပဒီပေါ၊ အညော မဇ္ဈိမေ ယာမေ ပဒီပေါ၊ အညော ပစ္ဆိမေ ယာမေ ပဒီပေါ’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ၊ တံ ယေဝ နိဿာယ သဗ္ဗရတ္တိံ ပဒီပိတော’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဓမ္မသန္တတိ သန္ဒဟတိ၊ အညော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အညော နိရုဇ္ဈတိ၊ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဝိယ သန္ဒဟတိ၊ တေန န စ သော၊ န စ အညော၊ ပုရိမဝိညာဏေ ပစ္ဆိမဝိညာဏံ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီ’’တိ.

‘‘ဘိယျော ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ခီရံ ဒုယှမာနံ ကာလန္တရေန ဒဓိ ပရိဝတ္တေယျ၊ ဒဓိတော နဝနီတံ၊ နဝနီတတော ဃတံ ပရိဝတ္တေယျ၊ ယော နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘ယံ ယေဝ ခီရံ တံ ယေဝ ဒဓိ၊ ယံ ယေဝ ဒဓိ တံ ယေဝ နဝနီတံ၊ ယံ ယေဝ နဝနီတံ တံ ယေဝ ဃတ’န္တိ၊ သမ္မာ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ ဝဒမာနော ဝဒေယျာ’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ၊ တံယေဝ နိဿာယ သမ္ဘူတ’’န္တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဓမ္မသန္တတိ သန္ဒဟတိ၊ အညော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အညော နိရုဇ္ဈတိ၊ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဝိယ သန္ဒဟတိ၊ တေန န စ သော၊ န စ အညော၊ ပုရိမဝိညာဏေ ပစ္ဆိမဝိညာဏံ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆတီ’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

ဓမ္မသန္တတိပဉှော ပဌမော.

၂. ပဋိသန္ဒဟနပဉှော

၂. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယော န ပဋိသန္ဒဟတိ၊ ဇာနာတိ သော ‘န ပဋိသန္ဒဟိဿာမီ’တိ? ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇ၊ ယော န ပဋိသန္ဒဟတိ၊ ဇာနာတိ သော ‘န ပဋိသန္ဒဟိဿာမီ’တိ. ‘‘ကထံ၊ ဘန္တေ၊ ဇာနာတီ’’တိ? ‘‘ယော ဟေတု ယော ပစ္စယော၊ မဟာရာဇ၊ ပဋိသန္ဒဟနာယ၊ တဿ ဟေတုဿ တဿ ပစ္စယဿ ဥပရမာ ဇာနာတိ သော ‘န ပဋိသန္ဒဟိဿာမီ’’’တိ.

‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ကဿကော ဂဟပတိကော ကသိတွာ စ ဝပိတွာ စ ဓညာဂါရံ ပရိပူရေယျ. သော အပရေန သမယေန နေဝ ကဿေယျ န ဝပ္ပေယျ၊ ယထာသမ္ဘတဉ္စ ဓညံ ပရိဘုဉ္ဇေယျ ဝါ ဝိသဇ္ဇေယျ ဝါ ယထာ ပစ္စယံ ဝါ ကရေယျ၊ ဇာနေယျ သော၊ မဟာရာဇ၊ ကဿကော ဂဟပတိကော ‘န မေ ဓညာဂါရံ ပရိပူရေဿတီ’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ ဇာနေယျာ’’တိ. ‘‘ကထံ ဇာနေယျာ’’တိ? ‘‘ယော ဟေတု ယော ပစ္စယော ဓညာဂါရဿ ပရိပူရဏာယ၊ တဿ ဟေတုဿ တဿ ပစ္စယဿ ဥပရမာ ဇာနာတိ ‘န မေ ဓညာဂါရံ ပရိပူရေဿတီ’’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ယော ဟေတု ယော ပစ္စယော ပဋိသန္ဒဟနာယ၊ တဿ ဟေတုဿ တဿ ပစ္စယဿ ဥပရမာ ဇာနာတိ သော ‘န ပဋိသန္ဒဟိဿာမီ’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

ပဋိသန္ဒဟနပဉှော ဒုတိယော.

၃. ဉာဏပညာပဉှော

၃. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယဿ ဉာဏံ ဥပ္ပန္နံ၊ တဿ ပညာ ဥပ္ပန္နာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇ၊ ယဿ ဉာဏံ ဥပ္ပန္နံ၊ တဿ ပညာ ဥပ္ပန္နာ’’တိ. ‘‘ကိံ၊ ဘန္တေ၊ ယညေဝ ဉာဏံ သာ ယေဝ ပညာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ မဟာရာဇ၊ ယညေဝ ဉာဏံ သာ ယေဝ ပညာ’’တိ. ‘‘ယဿ ပန၊ ဘန္တေ၊ တညေဝ ဉာဏံ သာ ယေဝ ပညာ ဥပ္ပန္နာ၊ ကိံ သမ္မုယှေယျ သော၊ ဥဒါဟု န သမ္မုယှေယျာ’’တိ? ‘‘ကတ္ထစိ၊ မဟာရာဇ၊ သမ္မုယှေယျ၊ ကတ္ထစိ န သမ္မုယှေယျာ’’တိ. ‘‘ကုဟိံ၊ ဘန္တေ၊ သမ္မုယှေယျာ’’တိ? ‘‘အညာတပုဗ္ဗေသု ဝါ၊ မဟာရာဇ၊ သိပ္ပဋ္ဌာနေသု၊ အဂတပုဗ္ဗာယ ဝါ ဒိသာယ၊ အဿုတပုဗ္ဗာယ ဝါ နာမပညတ္တိယာ သမ္မုယှေယျာ’’တိ. ‘‘ကုဟိံ န သမ္မုယှေယျာ’’တိ? ‘‘ယံ ခေါ ပန၊ မဟာရာဇ၊ တာယ ပညာယ ကတံ ‘အနိစ္စ’န္တိ ဝါ ‘ဒုက္ခ’န္တိ ဝါ ‘အနတ္တာ’တိ ဝါ၊ တဟိံ န သမ္မုယှေယျာ’’တိ. ‘‘မောဟော ပနဿ၊ ဘန္တေ၊ ကုဟိံ ဂစ္ဆတီ’’တိ? ‘‘မောဟော ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဉာဏေ ဥပ္ပန္နမတ္တေ တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ.

‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိဒေဝ ပုရိသော အန္ဓကာရဂေဟေ ပဒီပံ အာရောပေယျ၊ တတော အန္ဓကာရော နိရုဇ္ဈေယျ၊ အာလောကော ပါတုဘဝေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဉာဏေ ဥပ္ပန္နမတ္တေ မောဟော တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ.

‘‘ပညာ ပန၊ ဘန္တေ၊ ကုဟိံ ဂစ္ဆတီ’’တိ? ‘‘ပညာပိ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ သကိစ္စယံ ကတွာ တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈတိ၊ ယံ ပန တာယ ပညာယ ကတံ ‘အနိစ္စ’န္တိ ဝါ ‘ဒုက္ခ’န္တိ ဝါ ‘အနတ္တာ’တိ ဝါ၊ တံ န နိရုဇ္ဈတီ’’တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယံ ပနေတံ ဗြူသိ ‘ပညာ သကိစ္စယံ ကတွာ တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈတိ၊ ယံ ပန တာယ ပညာယ ကတံ ‘အနိစ္စ’န္တိ ဝါ ‘ဒုက္ခ’န္တိ ဝါ ‘အနတ္တာ’တိ ဝါ၊ တံ န နိရုဇ္ဈတီ’တိ၊ တဿ ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ယော ကောစိ ပုရိသော ရတ္တိံ လေခံ ပေသေတုကာမော လေခကံ ပက္ကောသာပေတွာ ပဒီပံ အာရောပေတွာ လေခံ လိခါပေယျ၊ လိခိတေ ပန လေခေ ပဒီပံ ဝိဇ္ဈာပေယျ၊ ဝိဇ္ဈာပိတေပိ ပဒီပေ လေခံ န ဝိနဿေယျ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပညာ သကိစ္စယံ ကတွာ တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈတိ၊ ယံ ပန တာယ ပညာယ ကတံ ‘အနိစ္စ’န္တိ ဝါ ‘ဒုက္ခ’န္တိ ဝါ ‘အနတ္တာ’တိ ဝါ၊ တံ န နိရုဇ္ဈတီ’’တိ.

‘‘ဘိယျော ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပုရတ္ထိမေသု ဇနပဒေသု မနုဿာ အနုဃရံ ပဉ္စ ပဉ္စ ဥဒကဃဋကာနိ ဌပေန္တိ အာလိမ္ပနံ ဝိဇ္ဈာပေတုံ၊ ဃရေ ပဒိတ္တေ တာနိ ပဉ္စ ဥဒကဃဋကာနိ ဃရဿူပရိ ခိပန္တိ၊ တတော အဂ္ဂိ ဝိဇ္ဈာယတိ၊ ကိံ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တေသံ မနုဿာနံ ဧဝံ ဟောတိ ‘ပုန တေဟိ ဃဋေဟိ ဃဋကိစ္စံ ကရိဿာမာ’’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ အလံ တေဟိ ဃဋေဟိ၊ ကိံ တေဟိ ဃဋေဟီ’’တိ? ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပဉ္စ ဥဒကဃဋကာနိ၊ ဧဝံ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ. ယထာ တေ မနုဿာ၊ ဧဝံ ယောဂါဝစရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယထာ အဂ္ဂိ၊ ဧဝံ ကိလေသာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယထာ ပဉ္စဟိ ဥဒကဃဋကေဟိ အဂ္ဂိ ဝိဇ္ဈာပီယတိ၊ ဧဝံ ပဉ္စိန္ဒြိယေဟိ ကိလေသာ ဝိဇ္ဈာပိယန္တိ၊ ဝိဇ္ဈာပိတာပိ ကိလေသာ န ပုန သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပညာ သကိစ္စယံ ကတွာ တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈတိ၊ ယံ ပန တာယ ပညာယ ကတံ ‘အနိစ္စ’န္တိ ဝါ ‘ဒုက္ခ’န္တိ ဝါ ‘အနတ္တာ’တိ ဝါ၊ တံ န နိရုဇ္ဈတီ’’တိ.

‘‘ဘိယျော ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဇ္ဇော ပဉ္စမူလဘေသဇ္ဇာနိ ဂဟေတွာ ဂိလာနကံ ဥပသင်္ကမိတွာ တာနိ ပဉ္စမူလဘေသဇ္ဇာနိ ပိသိတွာ [ပိံသိတွာ (သီ. ပီ.)] ဂိလာနကံ ပါယေယျ၊ တေဟိ စ ဒေါသာ နိဒ္ဓမေယျုံ၊ ကိံ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တဿ ဝေဇ္ဇဿ ဧဝံ ဟောတိ ‘ပုန တေဟိ ပဉ္စမူလဘေသဇ္ဇေဟိ ဘေသဇ္ဇကိစ္စံ ကရိဿာမီ’’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ အလံ တေဟိ ပဉ္စမူလဘေသဇ္ဇေဟိ၊ ကိံ တေဟိ ပဉ္စမူလဘေသဇ္ဇေဟီ’’တိ? ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပဉ္စမူလဘေသဇ္ဇာနိ၊ ဧဝံ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ၊ ယထာ ဝေဇ္ဇော၊ ဧဝံ ယောဂါဝစရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယထာ ဗျာဓိ၊ ဧဝံ ကိလေသာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယထာ ဗျာဓိတော ပုရိသော၊ ဧဝံ ပုထုဇ္ဇနော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယထာ ပဉ္စမူလဘေသဇ္ဇေဟိ ဂိလာနဿ ဒေါသာ နိဒ္ဓန္တာ၊ ဒေါသေ နိဒ္ဓန္တေ ဂိလာနော အရောဂေါ ဟောတိ၊ ဧဝံ ပဉ္စိန္ဒြိယေဟိ ကိလေသာ နိဒ္ဓမီယန္တိ၊ နိဒ္ဓမိတာ စ ကိလေသာ န ပုန သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပညာ သကိစ္စယံ ကတွာ တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈတိ၊ ယံ ပန တာယ ပညာယ ကတံ ‘အနိစ္စ’န္တိ ဝါ ‘ဒုက္ခ’န္တိ ဝါ ‘အနတ္တာ’တိ ဝါ၊ တံ န နိရုဇ္ဈတီ’’တိ.

‘‘ဘိယျော ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ သင်္ဂါမာဝစရော ယောဓော ပဉ္စ ကဏ္ဍာနိ ဂဟေတွာ သင်္ဂါမံ ဩတရေယျ ပရသေနံ ဝိဇေတုံ၊ သော သင်္ဂါမဂတော တာနိ ပဉ္စ ကဏ္ဍာနိ ခိပေယျ၊ တေဟိ စ ပရသေနာ ဘိဇ္ဇေယျ၊ ကိံ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ တဿ သင်္ဂါမာဝစရဿ ယောဓဿ ဧဝံ ဟောတိ ‘ပုန တေဟိ ကဏ္ဍေဟိ ကဏ္ဍကိစ္စံ ကရိဿာမီ’’’တိ? ‘‘န ဟိ၊ ဘန္တေ၊ အလံ တေဟိ ကဏ္ဍေဟိ၊ ကိံ တေဟိ ကဏ္ဍေဟီ’’တိ? ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ပဉ္စ ကဏ္ဍာနိ၊ ဧဝံ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ဝီရိယိန္ဒြိယံ သတိန္ဒြိယံ သမာဓိန္ဒြိယံ ပညိန္ဒြိယံ. ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ သင်္ဂါမာဝစရော ယောဓော၊ ဧဝံ ယောဂါဝစရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယထာ ပရသေနာ၊ ဧဝံ ကိလေသာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယထာ ပဉ္စဟိ ကဏ္ဍေဟိ ပရသေနာ ဘိဇ္ဇတိ၊ ဧဝံ ပဉ္စိန္ဒြိယေဟိ ကိလေသာ ဘိဇ္ဇန္တိ၊ ဘဂ္ဂါ စ ကိလေသာ န ပုန သမ္ဘဝန္တိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပညာ သကိစ္စယံ ကတွာ တတ္ထေဝ နိရုဇ္ဈတိ၊ ယံ ပန တာယ ပညာယ ကတံ ‘အနိစ္စ’န္တိ ဝါ ‘ဒုက္ခ’န္တိ ဝါ ‘အနတ္တာ’တိ ဝါ၊ တံ န နိရုဇ္ဈတီ’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

ဉာဏပညာပဉှော တတိယော.

၄. ပဋိသန္ဒဟနပုဂ္ဂလဝေဒိယနပဉှော

၄. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယော န ပဋိသန္ဒဟတိ၊ ဝေဒေတိ သော ကိဉ္စိ ဒုက္ခံ ဝေဒန’’န္တိ? ထေရော အာဟ ‘‘ကိဉ္စိ ဝေဒေတိ၊ ကိဉ္စိ န ဝေဒေတီ’’တိ. ‘‘ကိံ ဝေဒေတိ၊ ကိံ န ဝေဒေတီ’’တိ? ‘‘ကာယိကံ၊ မဟာရာဇ၊ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ၊ စေတသိကံ ဝေဒနံ န ဝေဒေတီ’’တိ. ‘‘ကထံ၊ ဘန္တေ၊ ကာယိကံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ၊ ကထံ စေတသိကံ ဝေဒနံ န ဝေဒေတီ’’တိ? ‘‘ယော ဟေတု ယော ပစ္စယော ကာယိကာယ ဒုက္ခဝေဒနာယ ဥပ္ပတ္တိယာ၊ တဿ ဟေတုဿ တဿ ပစ္စယဿ အနုပရမာ ကာယိကံ ဒုက္ခဝေဒနံ ဝေဒေတိ၊ ယော ဟေတု ယော ပစ္စယော စေတသိကာယ ဒုက္ခဝေဒနာယ ဥပ္ပတ္တိယာ၊ တဿ ဟေတုဿ တဿ ပစ္စယဿ ဥပရမာ စေတသိကံ ဒုက္ခဝေဒနံ န ဝေဒေတိ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝတာ – ‘သော ဧကံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ ကာယိကံ န စေတသိက’’’န္တိ.

‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ယော ဒုက္ခံ ဝေဒနံ ဝေဒေတိ၊ ကသ္မာ သော န ပရိနိဗ္ဗာယတီ’’တိ? ‘‘နတ္ထိ၊ မဟာရာဇ၊ အရဟတော အနုနယော ဝါ ပဋိဃော ဝါ၊ န စ အရဟန္တော အပက္ကံ ပါတေန္တိ ပရိပါကံ အာဂမေန္တိ ပဏ္ဍိတာ. ဘာသိတမ္ပေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ထေရေန သာရိပုတ္တေန ဓမ္မသေနာပတိနာ –

‘‘‘နာဘိနန္ဒာမိ မရဏံ၊ နာဘိနန္ဒာမိ ဇီဝိတံ၊

ကာလဉ္စ ပဋိကင်္ခါမိ၊ နိဗ္ဗိသံ ဘတကော ယထာ.

‘‘‘နာဘိနန္ဒာမိ မရဏံ၊ နာဘိနန္ဒာမိ ဇီဝိတံ၊

ကာလဉ္စ ပဋိကင်္ခါမိ၊ သမ္ပဇာနော ပတိဿတော’’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ [ပဿ ထေရဂါ. ၆၅၄].

ပဋိသန္ဒဟနပုဂ္ဂလဝေဒိယနပဉှော စတုတ္ထော.

၅. ဝေဒနာပဉှော

၅. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ သုခါ ဝေဒနာ ကုသလာ ဝါ အကုသလာ ဝါ အဗျာကတာ ဝါ’’တိ? ‘‘သိယာ၊ မဟာရာဇ၊ ကုသလာ၊ သိယာ အကုသလာ၊ သိယာ အဗျာကတာ’’တိ. ‘‘ယဒိ၊ ဘန္တေ၊ ကုသလာ န ဒုက္ခာ၊ ယဒိ ဒုက္ခာ န ကုသလာ၊ ကုသလံ ဒုက္ခန္တိ နုပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ. ‘‘တံ ကိံ မညသိ၊ မဟာရာဇ၊ ဣဓ ပုရိသဿ ဟတ္ထေ တတ္တံ အယောဂုဠံ နိက္ခိပေယျ၊ ဒုတိယေ ဟတ္ထေ သီတံ ဟိမပိဏ္ဍံ နိက္ခိပေယျ၊ ကိံ နု ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဘောပိ တေ ဒဟေယျု’’န္တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ ဥဘောပိ တေ ဒဟေယျု’’န္တိ. ‘‘ကိံ နု ခေါ၊ တေ မဟာရာဇ၊ ဥဘောပိ ဥဏှာ’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ ပန တေ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဘောပိ သီတလာ’’တိ? ‘‘န ဟိ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘အာဇာနာဟိ နိဂ္ဂဟံ ယဒိ တတ္တံ ဒဟတိ၊ န စ တေ ဥဘောပိ ဥဏှာ၊ တေန နုပ္ပဇ္ဇတိ. ယဒိ သီတလံ ဒဟတိ၊ န စ တေ ဥဘောပိ သီတလာ၊ တေန နုပ္ပဇ္ဇတိ. ကိဿ ပန တေ၊ မဟာရာဇ၊ ဥဘောပိ ဒဟန္တိ၊ န စ တေ ဥဘောပိ ဥဏှာ၊ န စ တေ ဥဘောပိ သီတလာ? ဧကံ ဥဏှံ၊ ဧကံ သီတလံ၊ ဥဘောပိ တေ ဒဟန္တိ၊ တေန နုပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ. ‘‘နာဟံ ပဋိဗလော တယာ ဝါဒိနာ သဒ္ဓိံ သလ္လပိတုံ၊ သာဓု အတ္ထံ ဇပ္ပေဟီ’’တိ. တတော ထေရော အဘိဓမ္မသံယုတ္တာယ ကထာယ ရာဇာနံ မိလိန္ဒံ သညာပေသိ –

‘‘ဆယိမာနိ၊ မဟာရာဇ၊ ဂေဟနိဿိတာနိ သောမနဿာနိ၊ ဆ နေက္ခမ္မနိဿိတာနိ သောမနဿာနိ၊ ဆ ဂေဟနိဿိတာနိ ဒေါမနဿာနိ၊ ဆ နေက္ခမ္မနိဿိတာနိ ဒေါမနဿာနိ၊ ဆ ဂေဟနိဿိတာ ဥပေက္ခာ၊ ဆ နေက္ခမ္မနိဿိတာ ဥပေက္ခာတိ၊ ဣမာနိ ဆ ဆက္ကာနိ၊ အတီတာပိ ဆတ္တိံသဝိဓာ ဝေဒနာ၊ အနာဂတာပိ ဆတ္တိံသဝိဓာ ဝေဒနာ၊ ပစ္စုပ္ပန္နာပိ ဆတ္တိံသဝိဓာ ဝေဒနာ၊ တဒေကဇ္ဈံ အဘိသညုဟိတွာ အဘိသမ္ပိဏ္ဍေတွာ အဋ္ဌသတံ ဝေဒနာ ဟောန္တီ’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

ဝေဒနာပဉှော ပဉ္စမော.

၆. နာမရူပဧကတ္တနာနတ္တပဉှော

၆. ရာဇာ အာဟ ‘‘ဘန္တေ နာဂသေန၊ ကော ပဋိသန္ဒဟတီ’’တိ? ထေရော အာဟ ‘‘နာမရူပံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပဋိသန္ဒဟတီ’’တိ. ‘‘ကိံ ဣမံ ယေဝ နာမရူပံ ပဋိသန္ဒဟတီ’’တိ? ‘‘န ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမံ ယေဝ နာမရူပံ ပဋိသန္ဒဟတိ၊ ဣမိနာ ပန၊ မဟာရာဇ၊ နာမရူပေန ကမ္မံ ကရောတိ သောဘနံ ဝါ ပါပကံ ဝါ၊ တေန ကမ္မေန အညံ နာမရူပံ ပဋိသန္ဒဟတီ’’တိ. ‘‘ယဒိ၊ ဘန္တေ၊ န ဣမံ ယေဝ နာမရူပံ ပဋိသန္ဒဟတိ၊ နနု သော မုတ္တော ဘဝိဿတိ ပါပကေဟိ ကမ္မေဟီ’’တိ? ထေရော အာဟ ‘‘ယဒိ န ပဋိသန္ဒဟေယျ၊ မုတ္တော ဘဝေယျ ပါပကေဟိ ကမ္မေဟိ. ယသ္မာ စ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ပဋိသန္ဒဟတိ၊ တသ္မာ န မုတ္တော ပါပကေဟိ ကမ္မေဟီ’’တိ.

‘‘ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိဒေဝ ပုရိသော အညတရဿ ပုရိသဿ အမ္ဗံ အဝဟရေယျ၊ တမေနံ အမ္ဗသာမိကော ဂဟေတွာ ရညော ဒဿေယျ ‘ဣမိနာ ဒေဝ ပုရိသေန မယှံ အမ္ဗာ အဝဟဋာ’တိ၊ သော ဧဝံ ဝဒေယျ ‘နာဟံ၊ ဒေဝ၊ ဣမဿ အမ္ဗေ အဝဟရာမိ၊ အညေ တေ အမ္ဗာ၊ ယေ ဣမိနာ ရောပိတာ၊ အညေ တေ အမ္ဗာ၊ ယေ မယာ အဝဟဋာ၊ နာဟံ ဒဏ္ဍပ္ပတ္တော’တိ. ကိံ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော ဒဏ္ဍပ္ပတ္တော ဘဝေယျာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ ဒဏ္ဍပ္ပတ္တော ဘဝေယျာ’’တိ. ‘‘ကေန ကာရဏေနာ’’တိ? ‘‘ကိဉ္စာပိ သော ဧဝံ ဝဒေယျ၊ ပုရိမံ၊ ဘန္တေ၊ အမ္ဗံ အပ္ပစ္စက္ခာယ ပစ္ဆိမေန အမ္ဗေန သော ပုရိသော ဒဏ္ဍပ္ပတ္တော ဘဝေယျာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမိနာ နာမရူပေန ကမ္မံ ကရောတိ သောဘနံ ဝါ ပါပကံ ဝါ၊ တေန ကမ္မေန အညံ နာမရူပံ ပဋိသန္ဒဟတိ၊ တသ္မာ န မုတ္တော ပါပကေဟိ ကမ္မေဟီ’’တိ.

‘‘ဘိယျော ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိဒေဝ ပုရိသော အညတရဿ ပုရိသဿ သာလိံ အဝဟရေယျ။ပေ။ ဥစ္ဆုံ အဝဟရေယျ။ပေ။ ယထာ မဟာရာဇ ကောစိ ပုရိသော ဟေမန္တကာလေ အဂ္ဂိံ ဇာလေတွာ ဝိသိဗ္ဗေတွာ [ဝိသီဝေတွာ (သီ. ပီ.)] အဝိဇ္ဈာပေတွာ ပက္ကမေယျ၊ အထ ခေါ သော အဂ္ဂိ အညတရဿ ပုရိသဿ ခေတ္တံ ဍဟေယျ [ဥပဍဟေယျ (က.)]၊ တမေနံ ခေတ္တသာမိကော ဂဟေတွာ ရညော ဒဿေယျ ‘ဣမိနာ၊ ဒေဝ၊ ပုရိသေန မယှံ ခေတ္တံ ဒဍ္ဎ’န္တိ. သော ဧဝံ ဝဒေယျ ‘နာဟံ၊ ဒေဝ၊ ဣမဿ ခေတ္တံ ဈာပေမိ၊ အညော သော အဂ္ဂိ၊ ယော မယာ အဝိဇ္ဈာပိတော၊ အညော သော အဂ္ဂိ၊ ယေနိမဿ ခေတ္တံ ဒဍ္ဎံ၊ နာဟံ ဒဏ္ဍပ္ပတ္တော’တိ. ကိံ နု ခေါ သော၊ မဟာရာဇ၊ ပုရိသော ဒဏ္ဍပ္ပတ္တော ဘဝေယျာ’’တိ? ‘‘အာမ၊ ဘန္တေ၊ ဒဏ္ဍပ္ပတ္တော ဘဝေယျာ’’တိ. ‘‘ကေန ကာရဏေနာ’’တိ? ‘‘ကိဉ္စာပိ သော ဧဝံ ဝဒေယျ၊ ပုရိမံ၊ ဘန္တေ၊ အဂ္ဂိံ အပ္ပစ္စက္ခာယ ပစ္ဆိမေန အဂ္ဂိနာ သော ပုရိသော ဒဏ္ဍပ္ပတ္တော ဘဝေယျာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဣမိနာ နာမရူပေန ကမ္မံ ကရောတိ သောဘနံ ဝါ ပါပကံ ဝါ၊ တေန ကမ္မေန အညံ နာမရူပံ ပဋိသန္ဒဟတိ၊ တသ္မာ န မုတ္တော ပါပကေဟိ ကမ္မေဟီ’’တိ.

‘‘ဘိယျော ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိဒေဝ ပုရိသော ပဒီပံ အာဒါယ ပါသာဒံ အဘိရူဟိတွာ ဘုဉ္ဇေယျ၊ ပဒီပေါ ဈာယမာနော တိဏံ ဈာပေယျ၊ တိဏံ ဈာယမာနံ ဃရံ ဈာပေယျ၊ ဃရံ ဈာယမာနံ ဂါမံ ဈာပေယျ၊ ဂါမဇနော တံ ပုရိသံ ဂဟေတွာ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘ကိဿ တွံ၊ ဘော ပုရိသ၊ ဂါမံ ဈာပေသီ’တိ၊ သော ဧဝံ ဝဒေယျ ‘နာဟံ၊ ဘော၊ ဂါမံ ဈာပေမိ၊ အညော သော ပဒီပဂ္ဂိ၊ ယဿာဟံ အာလောကေန ဘုဉ္ဇိံ၊ အညော သော အဂ္ဂိ၊ ယေန ဂါမော ဈာပိတော’တိ၊ တေ ဝိဝဒမာနာ တဝ သန္တိကေ အာဂစ္ဆေယျုံ၊ ကဿ တွံ၊ မဟာရာဇ၊ အဋ္ဋံ [အတ္ထံ (သီ. ပီ.)] ဓာရေယျာသီ’’တိ? ‘‘ဂါမဇနဿ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ ကာရဏာ’’တိ? ‘‘ကိဉ္စာပိ သော ဧဝံ ဝဒေယျ၊ အပိ စ တတော ဧဝ သော အဂ္ဂိ နိဗ္ဗတ္တော’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ကိဉ္စာပိ အညံ မာရဏန္တိကံ နာမရူပံ၊ အညံ ပဋိသန္ဓိသ္မိံ နာမရူပံ၊ အပိ စ တတော ယေဝ တံ နိဗ္ဗတ္တံ၊ တသ္မာ န မုတ္တော ပါပကေဟိ ကမ္မေဟီ’’တိ.

‘‘ဘိယျော ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိဒေဝ ပုရိသော ဒဟရိံ ဒါရိကံ ဝါရေတွာ သုင်္ကံ ဒတွာ ပက္ကမေယျ. သာ အပရေန သမယေန မဟတီ အဿ ဝယပ္ပတ္တာ၊ တတော အညော ပုရိသော သုင်္ကံ ဒတွာ ဝိဝါဟံ ကရေယျ၊ ဣတရော အာဂန္တွာ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘ကိဿ ပန မေ တွံ၊ အမ္ဘော ပုရိသ၊ ဘရိယံ နေသီ’တိ? သော ဧဝံ ဝဒေယျ ‘နာဟံ တဝ ဘရိယံ နေမိ၊ အညာ သာ ဒါရိကာ ဒဟရီ တရုဏီ၊ ယာ တယာ ဝါရိတာ စ ဒိန္နသုင်္ကာ စ၊ အညာယံ ဒါရိကာ မဟတီ ဝယပ္ပတ္တာ မယာ ဝါရိတာ စ ဒိန္နသုင်္ကာ စာ’တိ၊ တေ ဝိဝဒမာနာ တဝ သန္တိကေ အာဂစ္ဆေယျုံ. ကဿ တွံ၊ မဟာရာဇ၊ အဋ္ဋံ ဓာရေယျာသီ’’တိ? ‘‘ပုရိမဿ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ ကာရဏာ’’တိ? ‘‘ကိဉ္စာပိ သော ဧဝံ ဝဒေယျ၊ အပိ စ တတော ယေဝ သာ မဟတီ နိဗ္ဗတ္တာ’’တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ကိဉ္စာပိ အညံ မာရဏန္တိကံ နာမရူပံ၊ အညံ ပဋိသန္ဓိသ္မိံ နာမရူပံ၊ အပိ စ တတော ယေဝ တံ နိဗ္ဗတ္တံ၊ တသ္မာ နပရိမုတ္တော ပါပကေဟိ ကမ္မေဟီ’’တိ.

‘‘ဘိယျော ဩပမ္မံ ကရောဟီ’’တိ. ‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ကောစိဒေဝ ပုရိသော ဂေါပါလကဿ ဟတ္ထတော ခီရဃဋံ ကိဏိတွာ တဿေဝ ဟတ္ထေ နိက္ခိပိတွာ ပက္ကမေယျ ‘သွေ ဂဟေတွာ ဂမိဿာမီ’တိ၊ တံ အပရဇ္ဇု ဒဓိ သမ္ပဇ္ဇေယျ. သော အာဂန္တွာ ဧဝံ ဝဒေယျ ‘ဒေဟိ မေ ခီရဃဋ’န္တိ. သော ဒဓိံ ဒဿေယျ. ဣတရော ဧဝံ ဝဒေယျ ‘နာဟံ တဝ ဟတ္ထတော ဒဓိံ ကိဏာမိ၊ ဒေဟိ မေ ခီရဃဋ’န္တိ. သော ဧဝံ ဝဒေယျ ‘အဇာနတော တေ ခီရံ ဒဓိဘူတ’န္တိ တေ ဝိဝဒမာနာ တဝ သန္တိကေ အာဂစ္ဆေယျုံ၊ ကဿ တွံ မဟာရာဇ၊ အဋ္ဋံ ဓာရေယျာသီ’’တိ? ‘‘ဂေါပါလကဿ ဘန္တေ’’တိ. ‘‘ကိံ ကာရဏာ’’တိ? ‘‘ကိဉ္စာပိ သော ဧဝံ ဝဒေယျ၊ အပိ စ တတော ယေဝ တံ နိဗ္ဗတ္တ’’န္တိ. ‘‘ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ကိဉ္စာပိ အညံ မာရဏန္တိကံ နာမရူပံ၊ အညံ ပဋိသန္ဓိသ္မိံ နာမရူပံ၊ အပိ စ တတော ယေဝ တံ နိဗ္ဗတ္တံ၊ တသ္မာ န ပရိမုတ္တော ပါပကေဟိ ကမ္မေဟီ’’တိ.

‘‘ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ နာဂသေနာ’’တိ.

နာမရူပဧကတ္တနာနတ္တပဉှော ဆဋ္ဌော.