၁. အဿုတဝါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၁. မဟာဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အဿုတဝါတိ ခန္ဓဓာတုအာယတနပစ္စယာကာရသတိပဋ္ဌာနာဒီသု ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဝိနိစ္ဆယရဟိတော. ပုထုဇ္ဇနောတိ ပုထူနံ နာနပ္ပကာရာနံ ကိလေသာဒီနံ ဇနနာဒိကာရဏေဟိ ပုထုဇ္ဇနော. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ပုထု ကိလေသေ ဇနေန္တီတိ ပုထုဇ္ဇနာ’’တိ သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. အပိစ ပုထူနံ ဂဏနပထမတီတာနံ အရိယဓမ္မပရမ္မုခါနံ နီစဓမ္မသမာစာရာနံ ဇနာနံ အန္တောဂဓတ္တာပိ ပုထုဇ္ဇနော၊ ပုထု ဝါ အယံ ဝိသုံယေဝ သင်္ခံ ဂတော၊ ဝိသံသဋ္ဌော သီလသုတာဒိဂုဏယုတ္တေဟိ အရိယေဟိ ဇနောတိ ပုထုဇ္ဇနော. ဧဝမေတေဟိ ‘‘အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော’’တိ ဒွီဟိပိ ပဒေဟိ ယေ တေ –

‘‘ဒုဝေ ပုထုဇ္ဇနာ ဝုတ္တာ၊ ဗုဒ္ဓေနာဒိစ္စဗန္ဓုနာ၊

အန္ဓော ပုထုဇ္ဇနော ဧကော၊ ကလျာဏေကော ပုထုဇ္ဇနော’’တိ. (မဟာနိ. ၉၄)၊ –

ဒွေ ပုထုဇ္ဇနာ ဝုတ္တာ၊ တေသု အန္ဓပုထုဇ္ဇနော ဂဟိတော. ဣမသ္မိန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နပစ္စက္ခကာယံ ဒဿေတိ. စာတုမဟာဘူတိကသ္မိန္တိ စတုမဟာဘူတကာယေ စတုမဟာဘူတေဟိ နိဗ္ဗတ္တေ စတုမဟာဘူတမယေတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗိန္ဒေယျာတိ ဥက္ကဏ္ဌေယျ. ဝိရဇ္ဇေယျာတိ န ရဇ္ဇေယျ. ဝိမုစ္စေယျာတိ မုစ္စိတုကာမော ဘဝေယျ. အာစယောတိ ဝုဍ္ဎိ. အပစယောတိ ပရိဟာနိ. အာဒါနန္တိ နိဗ္ဗတ္တိ. နိက္ခေပနန္တိ ဘေဒေါ.

တသ္မာတိ ယသ္မာ ဣမေ စတ္တာရော ဝုဍ္ဎိဟာနိနိဗ္ဗတ္တိဘေဒါ ပညာယန္တိ၊ တသ္မာ တံကာရဏာတိ အတ္ထော. ဣတိ ဘဂဝါ စာတုမဟာဘူတိကေ ကာယေ ရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတုံ အယုတ္တရူပံ ကတွာ အရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတုံ ယုတ္တရူပံ ကရောတိ. ကသ္မာ? တေသဉှိ ဘိက္ခူနံ ရူပသ္မိံ ဂါဟော ဗလဝါ အဓိမတ္တော၊ တေန တေသံ ရူပေ ဂါဟဿ ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗရူပတံ ဒဿေတွာ နိက္ကဍ္ဎန္တော အရူပေ ပတိဋ္ဌာပနတ္ထံ ဧဝမာဟ.

စိတ္တန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ မနာယတနဿေဝ နာမံ. တဉှိ စိတ္တဝတ္ထုတာယ စိတ္တဂေါစရတာယ သမ္ပယုတ္တဓမ္မစိတ္တတာယ စ စိတ္တံ၊ မနနဋ္ဌေန မနော၊ ဝိဇာနနဋ္ဌေန ဝိညာဏန္တိ ဝုစ္စတိ. နာလန္တိ န သမတ္ထော. အဇ္ဈောသိတန္တိ တဏှာယ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဂဟိတံ. မမာယိတန္တိ တဏှာမမတ္တေန မမ ဣဒန္တိ ဂဟိတံ. ပရာမဋ္ဌန္တိ ဒိဋ္ဌိယာ ပရာမသိတွာ ဂဟိတံ. ဧတံ မမာတိ တဏှာဂါဟော၊ တေန အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတံ ဂဟိတံ ဟောတိ. ဧသောဟမသ္မီတိ မာနဂါဟော၊ တေန နဝ မာနာ ဂဟိတာ ဟောန္တိ. ဧသော မေ အတ္တာတိ ဒိဋ္ဌိဂါဟော၊ တေန ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော ဂဟိတာ ဟောန္တိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဧဝံ ဒီဃရတ္တံ ဂဟိတံ၊ တသ္မာ နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ န သမတ္ထော.

ဝရံ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဣဒံ ကသ္မာ အာဟ? ပဌမဉှိ တေန ရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတုံ အယုတ္တရူပံ ကတံ၊ အရူပံ ယုတ္တရူပံ၊ အထ ‘‘တေသံ ဘိက္ခူနံ ရူပတော ဂါဟော နိက္ခမိတွာ အရူပံ ဂတော’’တိ ဉတွာ တံ နိက္ကဍ္ဎိတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆေယျာတိ အတ္တာတိ ဂဏှေယျ. ဘိယျောပီတိ ဝဿသတတော ဥဒ္ဓမ္ပိ. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဧဝမာဟ? ကိံ အတိရေကဝဿသတံ တိဋ္ဌမာနံ ရူပံ နာမ အတ္ထိ? နနု ပဌမဝယေ ပဝတ္တံ ရူပံ မဇ္ဈိမဝယံ န ပါပုဏာတိ၊ မဇ္ဈိမဝယေ ပဝတ္တံ ပစ္ဆိမဝယံ၊ ပုရေဘတ္တေ ပဝတ္တံ ပစ္ဆာဘတ္တံ၊ ပစ္ဆာဘတ္တေ ပဝတ္တံ ပဌမယာမံ၊ ပဌမယာမေ ပဝတ္တံ မဇ္ဈိမယာမံ၊ မဇ္ဈိမယာမေ ပဝတ္တံ ပစ္ဆိမယာမံ န ပါပုဏာတိ? တထာ ဂမနေ ပဝတ္တံ ဌာနံ၊ ဌာနေ ပဝတ္တံ နိသဇ္ဇံ၊ နိသဇ္ဇာယ ပဝတ္တံ သယနံ န ပါပုဏာတိ. ဧကဣရိယာပထေပိ ပါဒဿ ဥဒ္ဓရဏေ ပဝတ္တံ အတိဟရဏံ၊ အတိဟရဏေ ပဝတ္တံ ဝီတိဟရဏံ၊ ဝီတိဟရဏေ ပဝတ္တံ ဝေါဿဇ္ဇနံ၊ ဝေါဿဇ္ဇနေ ပဝတ္တံ သန္နိက္ခေပနံ၊ သန္နိက္ခေပနေ ပဝတ္တံ သန္နိရုဇ္ဈနံ န ပါပုဏာတိ၊ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဩဓိ ဩဓိ ပဗ္ဗံ ပဗ္ဗံ ဟုတွာ တတ္တကပါလေ ပက္ခိတ္တတိလာ ဝိယ ပဋပဋာယန္တာ သင်္ခါရာ ဘိဇ္ဇန္တီတိ? သစ္စမေတံ. ယထာ ပန ပဒီပဿ ဇလတော ဇာတာ တံ တံ ဝဋ္ဋိပ္ပဒေသံ အနတိက္ကမိတွာ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇတိ၊ အထ စ ပန ပဝေဏိသမ္ဗန္ဓဝသေန သဗ္ဗရတ္တိံ ဇလိတော ပဒီပေါတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝမိဓာပိ ပဝေဏိဝသေန အယမ္ပိ ကာယော ဧဝံ စိရဋ္ဌိတိကော ဝိယ ကတွာ ဒဿိတော.

ရတ္တိယာ စ ဒိဝသဿ စာတိ ရတ္တိမှိ စ ဒိဝသေ စ. ဘုမ္မတ္ထေ ဟေတံ သာမိဝစနံ. အညဒေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အညံ နိရုဇ္ဈတီတိ ယံ ရတ္တိံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စ နိရုဇ္ဈတိ စ၊ တတော အညဒေဝ ဒိဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စ နိရုဇ္ဈတိ စာတိ အတ္ထော. အညံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အနုပ္ပန္နမေဝ အညံ နိရုဇ္ဈတီတိ ဧဝံ ပန အတ္ထော န ဂဟေတဗ္ဗော. ‘‘ရတ္တိယာ စ ဒိဝသဿ စာ’’တိ ဣဒံ ပုရိမပဝေဏိတော ပရိတ္တကံ ပဝေဏိံ ဂဟေတွာ ပဝေဏိဝသေနေဝ ဝုတ္တံ၊ ဧကရတ္တိံ ပန ဧကဒိဝသံ ဝါ ဧကမေဝ စိတ္တံ ဌာတုံ သမတ္ထံ နာမ နတ္ထိ. ဧကသ္မိဉှိ အစ္ဆရာက္ခဏေ အနေကာနိ စိတ္တကောဋိသတသဟဿာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ မိလိန္ဒပဉှေ –

‘‘ဝါဟသတံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဝီဟီနံ၊ အဍ္ဎစူဠဉ္စ ဝါဟာ၊ ဝီဟိသတ္တမ္ဗဏာနိ၊ ဒွေ စ တုမ္ဗာ၊ ဧကစ္ဆရာက္ခဏေ ပဝတ္တဿ စိတ္တဿ ဧတ္တကာ ဝီဟီ လက္ခံ ဌပီယမာနာ ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျု’’န္တိ.

ပဝနေတိ မဟာဝနေ. တံ မုဉ္စိတွာ အညံ ဂဏှာတိ၊ တံ မုဉ္စိတွာ အညံ ဂဏှာတီတိ ဣမိနာ န သော ဂဏှိတဗ္ဗသာခံ အလဘိတွာ ဘူမိံ ဩတရတိ. အထ ခေါ တသ္မိံ မဟာဝနေ ဝိစရန္တော တံ တံ သာခံ ဂဏှန္တောယေဝ စရတီတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – အရညမဟာဝနံ ဝိယ ဟိ အာရမ္မဏဝနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တသ္မိံ ဝနေ ဝိစရဏမက္ကဋော ဝိယ အာရမ္မဏဝနေ ဥပ္ပဇ္ဇနကစိတ္တံ. သာခါဂဟဏံ ဝိယ အာရမ္မဏေ လုဗ္ဘနံ. ယထာ သော အရညေ ဝိစရန္တော မက္ကဋော တံ တံ သာခံ ပဟာယ တံ တံ သာခံ ဂဏှာတိ၊ ဧဝမိဒံ အာရမ္မဏဝနေ ဝိစရန္တံ စိတ္တမ္ပိ ကဒါစိ ရူပါရမ္မဏံ ဂဟေတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ကဒါစိ သဒ္ဒါဒီသု အညတရံ၊ ကဒါစိ အတီတံ၊ ကဒါစိ အနာဂတံ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝါ၊ တထာ ကဒါစိ အဇ္ဈတ္တံ၊ ကဒါစိ ဗာဟိရံ. ယထာ စ သော အရညေ ဝိစရန္တော မက္ကဋော သာခံ အလဘိတွာ ဩရုယှ ဘူမိယံ နိသိန္နောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော၊ ဧကံ ပန ပဏ္ဏသာခံ ဂဟေတွာဝ နိသီဒတိ၊ ဧဝမေဝ အာရမ္မဏဝနေ ဝိစရန္တံ စိတ္တမ္ပိ ဧကံ ဩလုဗ္ဘာရမ္မဏံ အလဘိတွာ ဥပ္ပန္နန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဧကဇာတိယံ ပန အာရမ္မဏံ ဂဟေတွာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ စ ပန ဘဂဝတာ ရူပတော နီဟရိတွာ အရူပေ ဂါဟော ပတိဋ္ဌာပိတော၊ အရူပတော နီဟရိတွာ ရူပေ.

ဣဒါနိ တံ ဥဘယတော နိက္ကဍ္ဎိတုကာမော တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုတဝါ အရိယသာဝကောတိ ဒေသနံ အာရဘိ. အယံ ပနတ္ထော အာသီဝိသဒဋ္ဌူပမာယ ဒီပေတဗ္ဗော – ဧကော ကိရ ပုရိသော အာသီဝိသေန ဒဋ္ဌော၊ အထဿ ဝိသံ ဟရိဿာမီတိ ဆေကော ဘိသက္ကော အာဂန္တွာ ဝမနံ ကာရေတွာ ဟေဋ္ဌာ ဂရုဠော၊ ဥပရိ နာဂေါတိ မန္တံ ပရိဝတ္တေတွာ ဝိသံ ဥပရိ အာရောပေသိ. သော ယာဝ အက္ခိပ္ပဒေသာ အာရုဠှဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဣတော ပရံ အဘိရုဟိတုံ န ဒဿာမိ၊ ဒဋ္ဌဋ္ဌာနေယေဝ ဌပေဿာမီ’’တိ ဥပရိ ဂရုဠော၊ ဟေဋ္ဌာ နာဂေါတိ မန္တံ ပရိဝတ္တေတွာ ကဏ္ဏေ ဓုမေတွာ ဒဏ္ဍကေန ပဟရိတွာ ဝိသံ ဩတာရေတွာ ဒဋ္ဌဋ္ဌာနေယေဝ ဌပေသိ. တတြဿ ဌိတဘာဝံ ဉတွာ အဂဒလေပေန ဝိသံ နိမ္မထေတွာ နှာပေတွာ ‘‘သုခီ ဟောဟီ’’တိ ဝတွာ ယေနကာမံ ပက္ကာမိ.

တတ္ထ အာသီဝိသေန ဒဋ္ဌဿ ကာယေ ဝိသပတိဋ္ဌာနံ ဝိယ ဣမေသံ ဘိက္ခူနံ ရူပေ အဓိမတ္တဂါဟကာလော၊ ဆေကော ဘိသက္ကော ဝိယ တထာဂတော၊ မန္တံ ပရိဝတ္တေတွာ ဥပရိ ဝိသဿ အာရောပိတကာလော ဝိယ တထာဂတေန တေသံ ဘိက္ခူနံ ရူပတော ဂါဟံ နီဟရိတွာ အရူပေ ပတိဋ္ဌာပိတကာလော၊ ယာဝ အက္ခိပ္ပဒေသာ အာရုဠှဝိသဿ ဥပရိ အဘိရုဟိတုံ အဒတွာ ပုန မန္တဗလေန ဩတာရေတွာ ဒဋ္ဌဋ္ဌာနေယေဝ ဌပနံ ဝိယ သတ္ထာရာ တေသံ ဘိက္ခူနံ အရူပတော ဂါဟံ နီဟရိတွာ ရူပေ ပတိဋ္ဌာပိတကာလော. ဒဋ္ဌဋ္ဌာနေ ဌိတဿ ဝိသဿ အဂဒလေပေန နိမ္မထနံ ဝိယ ဥဘယတော ဂါဟံ နီဟရဏတ္ထာယ ဣမိဿာ ဒေသနာယ အာရဒ္ဓကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတီတိ ဣမိနာ မဂ္ဂေါ ကထိတော၊ ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတီတိ ဖလံ၊ ဝိမုတ္တသ္မိန္တိအာဒိနာ ပစ္စဝေက္ခဏာ. ပဌမံ.