နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

သံယုတ္တနိကာယေ

နိဒါနဝဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာ

၁. နိဒါနသံယုတ္တံ

၁. ဗုဒ္ဓဝဂ္ဂေါ

၁. ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. ဧဝံ မေ သုတန္တိ – နိဒါနဝဂ္ဂေ ပဌမံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသုတ္တံ. တတြာယံ အနုပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ – တတြ ခေါ ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာမန္တေသီတိ၊ ဧတ္ထ တတြာတိ ဒေသကာလပရိဒီပနံ. တဉှိ ‘‘ယံ သမယံ ဝိဟရတိ၊ တတြ သမယေ၊ ယသ္မိဉ္စ ဇေတဝနေ ဝိဟရတိ၊ တတြ ဇေတဝနေ’’တိ ဒီပေတိ. ဘာသိတဗ္ဗယုတ္တေ ဝါ ဒေသကာလေ ဒီပေတိ. န ဟိ ဘဂဝါ အယုတ္တေ ဒေသေ ကာလေ စ ဓမ္မံ ဘာသတိ. ‘‘အကာလော ခေါ တာဝ ဗာဟိယာ’’တိအာဒိ (ဥဒါ. ၁၀) စေတ္ထ သာဓကံ. ခေါတိ ပဒပူရဏမတ္တေ၊ အဝဓာရဏေ အာဒိကာလတ္ထေ ဝါ နိပါတော. ဘဂဝါတိ လောကဂရုဒီပနံ. ဘိက္ခူတိ ကထာသဝနယုတ္တပုဂ္ဂလဝစနံ. အပိစေတ္ထ ‘‘ဘိက္ခကောတိ ဘိက္ခု၊ ဘိက္ခာစရိယံ အဇ္ဈူပဂတောတိ ဘိက္ခူ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၄၅၊ ဝိဘ. ၅၁၀) နယေန ဝစနတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အာမန္တေသီတိ အာလပိ၊ အဘာသိ၊ သမ္ဗောဓေသိ၊ အယမေတ္ထ အတ္ထော. အညတြ ပန ဉာပနေပိ ဟောတိ. ယထာဟ – ‘‘အာမန္တယာမိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိဝေဒယာမိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိ. ပက္ကောသနေပိ. ယထာဟ – ‘‘ဧဟိ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ မမ ဝစနေန သာရိပုတ္တံ အာမန္တေဟီ’’တိ (အ. နိ. ၉.၁၁). ဘိက္ခဝေါတိ အာမန္တနာကာရဒီပနံ. တဉ္စ ဘိက္ခနသီလတာဒိဂုဏယောဂသိဒ္ဓတ္တာ ဝုတ္တံ. ဘိက္ခနသီလတာဂုဏယုတ္တောပိ ဟိ ဘိက္ခု၊ ဘိက္ခနဓမ္မတာဂုဏယုတ္တောပိ ဘိက္ခနေ သာဓုကာရိတာဂုဏယုတ္တောပီတိ သဒ္ဒဝိဒူ မညန္တိ. တေန စ တေသံ ဘိက္ခနသီလတာဒိဂုဏယောဂသိဒ္ဓေန ဝစနေန ဟီနာဓိကဇနသေဝိတဝုတ္တိံ ပကာသေန္တော ဥဒ္ဓတဒီနဘာဝနိဂ္ဂဟံ ကရောတိ. ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဣမိနာ စ ကရုဏာဝိပ္ဖါရသောမ္မဟဒယနယနနိပါတပုဗ္ဗင်္ဂမေန ဝစနေန တေ အတ္တနော အဘိမုခေ ကရောန္တော တေနေဝ ကထေတုကမျတာဒီပကေန နေသံ ဝစနေန သောတုကမျတံ ဇနေတိ၊ တေနေဝ စ သမ္ဗောဓနတ္ထေန သာဓုကံ မနသိကာရေပိ နိယောဇေတိ. သာဓုကံ မနသိကာရာယတ္တာ ဟိ သာသနသမ္ပတ္တိ.

အပရေသုပိ ဒေဝမနုဿေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ကသ္မာ ဘိက္ခူယေဝ အာမန္တေသီတိ စေ? ဇေဋ္ဌသေဋ္ဌာသန္နသဒါသန္နိဟိတဘာဝတော. သဗ္ဗပရိသသာဓာရဏာ ဟိ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ၊ ပရိသာယ ဇေဋ္ဌာ ဘိက္ခူ ပဌမံ ဥပ္ပန္နတ္တာ၊ သေဋ္ဌာ အနဂါရိယဘာဝံ အာဒိံ ကတွာ သတ္ထုစရိယာနုဝိဓာယကတ္တာ သကလသာသနပဋိဂ္ဂါဟကတ္တာ စ၊ အာသန္နာ တတ္ထ နိသိန္နေသု သတ္ထုသန္တိကတ္တာ၊ သဒါသန္နိဟိတာ သတ္ထုသန္တိကာဝစရတ္တာတိ. အပိစ တေ ဓမ္မဒေသနာယ ဘာဇနံ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပတ္တိသဗ္ဘာဝတော. ဝိသေသတော စ ဧကစ္စေ ဘိက္ခူယေဝ သန္ဓာယ အယံ ဒေသနာပီတိ ဧဝံ အာမန္တေသိ.

ကိမတ္ထံ ပန ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ပဌမံ ဘိက္ခူ အာမန္တေသိ၊ န ဓမ္မမေဝ ဒေသေသီတိ? သတိဇနနတ္ထံ. ဘိက္ခူ အညံ စိန္တေန္တာပိ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာပိ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခန္တာပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိကရောန္တာပိ နိသိန္နာ ဟောန္တိ. တေ အနာမန္တေတွာ ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ ‘‘အယံ ဒေသနာ ကိံနိဒါနာ ကိံပစ္စယာ ကတမာယ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဒေသိတာ’’တိ သလ္လက္ခေတုံ အသက္ကောန္တာ ဒုဂ္ဂဟိတံ ဝါ ဂဏှေယျုံ၊ န ဝါ ဂဏှေယျုံ၊ တေန နေသံ သတိဇနနတ္ထံ ဘဂဝါ ပဌမံ အာမန္တေတွာ ပစ္ဆာ ဓမ္မံ ဒေသေတိ.

ဘဒန္တေတိ ဂါရဝဝစနမေတံ၊ သတ္ထုနော ပဋိဝစနဒါနံ ဝါ. အပိစေတ္ထ ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဝဒမာနော ဘဂဝါ ဘိက္ခူ အာလပတိ. ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ ဝဒမာနာ တေ ဘဂဝန္တံ ပစ္စာလပန္တိ. တထာ ဟိ ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဘဂဝါ အာဘာသတိ၊ ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ ပစ္စာဘာသန္တိ. ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ ပဋိဝစနံ ဒါပေတိ၊ ‘‘ဘဒန္တေ’’တိ ပဋိဝစနံ ဒေန္တိ. တေ ဘိက္ခူတိ ယေ ဘဂဝါ အာမန္တေသိ၊ တေ. ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုန္တိ ဘဂဝတော အာမန္တနံ ပတိအဿောသုံ၊ အဘိမုခါ ဟုတွာ သုဏိံသု သမ္ပဋိစ္ဆိံသု ပဋိဂ္ဂဟေသုန္တိ အတ္ထော. ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစာတိ၊ ဘဂဝါ ဧတံ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ သကလသုတ္တံ အဝေါစ. ဧတ္တာဝတာ ယံ အာယသ္မတာ အာနန္ဒေန အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နဿ ဗုဒ္ဓါနံ ဒေသနာဉာဏဂမ္ဘီရဘာဝသံသူစကဿ ဣမဿ သုတ္တဿ သုခါဝဂါဟဏတ္ထံ ကာလဒေသဒေသကပရိသာပဒေသပ္ပဋိမဏ္ဍိတံ နိဒါနံ ဘာသိတံ၊ တဿ အတ္ထဝဏ္ဏနာ သမတ္တာ.

ဣဒါနိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ဝေါတိအာဒိနာ နယေန ဘဂဝတာ နိက္ခိတ္တဿ သုတ္တဿ သံဝဏ္ဏနာယ ဩကာသော အနုပ္ပတ္တော. သာ ပနေသာ သုတ္တဝဏ္ဏနာ ယသ္မာ သုတ္တနိက္ခေပံ ဝိစာရေတွာ ဝုစ္စမာနာ ပါကဋာ ဟောတိ၊ တသ္မာ သုတ္တနိက္ခေပံ တာဝ ဝိစာရေဿာမ. စတ္တာရော ဟိ သုတ္တနိက္ခေပါ – အတ္တဇ္ဈာသယော၊ ပရဇ္ဈာသယော၊ ပုစ္ဆာဝသိကော၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကောတိ. တတ္ထ ယာနိ သုတ္တာနိ ဘဂဝါ ပရေဟိ အနဇ္ဈိဋ္ဌော ကေဝလံ အတ္တနော အဇ္ဈာသယေနေဝ ကထေတိ၊ သေယျထိဒံ – ဒသဗလသုတ္တန္တဟာရကော စန္ဒောပမ-ဝီဏောပမ-သမ္မပ္ပဓာန-ဣဒ္ဓိပါဒ-ဣန္ဒြိယဗလ-ဗောဇ္ဈင်္ဂမဂ္ဂင်္ဂ-သုတ္တန္တဟာရကောတိ ဧဝမာဒီနိ၊ တေသံ အတ္တဇ္ဈာသယော နိက္ခေပေါ.

ယာနိ ပန ‘‘ပရိပက္ကာ ခေါ ရာဟုလဿ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ ဓမ္မာ. ယံနူနာဟံ ရာဟုလံ ဥတ္တရိံ အာသဝါနံ ခယေ ဝိနေယျ’’န္တိ (သံ. နိ. ၄.၁၂၁၊ မ. နိ. ၃.၄၁၆) ဧဝံ ပရေသံ အဇ္ဈာသယံ ခန္တိံ နိဇ္ဈာနက္ခမံ မနံ အဘိနီဟာရံ ဗုဇ္ဈနဘာဝဉ္စ အပေက္ခိတွာ ပရဇ္ဈာသယဝသေန ကထိတာနိ၊ သေယျထိဒံ – စူဠရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ၊ မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ၊ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနံ၊ အနတ္တလက္ခဏသုတ္တံ၊ အာသီဝိသောပမသုတ္တံ၊ ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ္တန္တိ၊ ဧဝမာဒီနိ၊ တေသံ ပရဇ္ဈာသယော နိက္ခေပေါ.

ဘဂဝန္တံ ပန ဥပသင်္ကမိတွာ စတဿော ပရိသာ စတ္တာရော ဝဏ္ဏာ နာဂါ သုပဏ္ဏာ ဂန္ဓဗ္ဗာ အသုရာ ယက္ခာ မဟာရာဇာနော တာဝတိံသာဒယော ဒေဝါ မဟာဗြဟ္မာတိ ဧဝမာဒယော ‘‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ၊ ဘန္တေ၊ ဝုစ္စန္တိ – (သံ. နိ. ၅.၂၀၂) နီဝရဏာ နီဝရဏာတိ၊ ဘန္တေ၊ ဝုစ္စန္တိ – ဣမေ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ၊ ကိံသူဓ ဝိတ္တံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌ’’န္တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၁.၂၄၆၊ သု. နိ. ၁၈၃) နယေန ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ. ဧဝံ ပုဋ္ဌေန ဘဂဝတာ ယာနိ ကထိတာနိ ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တာဒီနိ၊ ယာနိ ဝါ ပနညာနိပိ ဒေဝတာသံယုတ္တ၊ မာရသံယုတ္တ၊ ဗြဟ္မသံယုတ္တ၊ သက္ကပဉှ၊ စူဠဝေဒလ္လ၊ မဟာဝေဒလ္လ၊ သာမညဖလအာဠဝက၊ သူစိလောမ၊ ခရလောမသုတ္တာဒီနိ၊ တေသံ ပုစ္ဆာဝသိကော နိက္ခေပေါ.

ယာနိ ပန တာနိ ဥပ္ပန္နံ ကာရဏံ ပဋိစ္စ ကထိတာနိ၊ သေယျထိဒံ – ဓမ္မဒါယာဒံ. စူဠသီဟနာဒသုတ္တံ ပုတ္တမံသူပမံ ဒါရုက္ခန္ဓူပမံ အဂ္ဂိက္ခန္ဓူပမံ ဖေဏပိဏ္ဍူပမံ ပါရိစ္ဆတ္တကူပမန္တိ ဧဝမာဒီနိ၊ တေသံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော နိက္ခေပေါ.

ဧဝမေတေသု စတူသု နိက္ခေပေသု ဣမဿ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသုတ္တဿ ပရဇ္ဈာသယော နိက္ခေပေါ. ပရပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယဝသေန ဟိဒံ ဘဂဝတာ နိက္ခိတ္တံ. ကတမေသံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယဝသေနာတိ? ဥဂ္ဃဋိတညူနံ. စတ္တာရော ဟိ ပုဂ္ဂလာ ဥဂ္ဃဋိတညူ ဝိပဉ္စိတညူ နေယျော ပဒပရမောတိ. တတ္ထ ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သဟ ဥဒါဟဋဝေလာယ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဥဂ္ဃဋိတညူ. ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထေ ဝိဘဇိယမာနေ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဝိပဉ္စိတညူ. ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥဒ္ဒေသတော ပရိပုစ္ဆတော ယောနိသော မနသိကရောတော၊ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝတော၊ ဘဇတော၊ ပယိရုပါသတော၊ အနုပုဗ္ဗေန ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော နေယျော. ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဗဟုမ္ပိ သုဏတော၊ ဗဟုမ္ပိ ဓာရယတော၊ ဗဟုမ္ပိ ဝါစယတော န တာယ ဇာတိယာ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ၊ အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ပဒပရမော. ဣတိ ဣမေသု စတူသု ပုဂ္ဂလေသု ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဣဒံ သုတ္တံ နိက္ခိတ္တံ.

တဒါ ကိရ ပဉ္စသတာ ဇနပဒဝါသိကာ ဘိက္ခူ သဗ္ဗေဝ ဧကစရာ ဒွိစရာ တိစရာ စတုစရာ ပဉ္စစရာ သဘာဂဝုတ္တိနော ဓုတင်္ဂဓရာ အာရဒ္ဓဝီရိယာ ယုတ္တယောဂါ ဝိပဿကာ သဏှံ သုခုမံ သုညတံ ပစ္စယာကာရဒေသနံ ပတ္ထယမာနာ သာယနှသမယေ ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ၊ ဝန္ဒိတွာ၊ ရတ္တကမ္ဗလသာဏိယာ ပရိက္ခိပမာနာ ဝိယ ဒေသနံ ပစ္စာသီသမာနာ ပရိဝါရေတွာ နိသီဒိံသု. တေသံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဘဂဝါ ဣဒံ သုတ္တံ အာရဘိ. ယထာ ဟိ ဆေကော စိတ္တကာရော အပရိကမ္မကတဘိတ္တိံ လဘိတွာ၊ န အာဒိတောဝ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေသိ၊ မဟာမတ္တိကလေပါဒီဟိ ပန ဘိတ္တိပရိကမ္မံ တာဝ ကတွာ၊ ကတပရိကမ္မာယ ဘိတ္တိယာ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ ကတပရိကမ္မံ ပန ဘိတ္တိံ လဘိတွာ၊ ဘိတ္တိပရိကမ္မဗျာပါရံ အကတွာ၊ ရင်္ဂဇာတာနိ ယောဇေတွာ၊ ဝဋ္ဋိကံ ဝါ တူလိကံ ဝါ အာဒါယ ရူပမေဝ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ ဧဝမေဝ ဘဂဝါ အကတာဘိနိဝေသံ အာဒိကမ္မိကကုလပုတ္တံ လဘိတွာ နာဿ အာဒိတောဝ အရဟတ္တပဒဋ္ဌာနံ သဏှံ သုခုမံ သုညတံ ဝိပဿနာလက္ခဏံ အာစိက္ခတိ၊ သီလသမာဓိကမ္မဿကတာဒိဋ္ဌိသမ္ပဒါယ ပန ယောဇေန္တော ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ တာဝ အာစိက္ခတိ. ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

‘‘တသ္မာတိဟ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ အာဒိမေဝ ဝိသောဓေဟိ ကုသလေသု ဓမ္မေသု. ကော စာဒိ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ? သီလဉ္စ သုဝိသုဒ္ဓံ ဒိဋ္ဌိ စ ဥဇုကာ. ယတော ခေါ တေ၊ ဘိက္ခု၊ သီလဉ္စ သုဝိသုဒ္ဓံ ဘဝိဿတိ ဒိဋ္ဌိ စ ဥဇုကာ. တတော တွံ၊ ဘိက္ခု၊ သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ တိဝိဓေန ဘာဝေယျာသိ. ကတမေ စတ္တာရော? ဣဓ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ အဇ္ဈတ္တံ ဝါ ကာယေ ကာယာနုပဿီ ဝိဟရာဟိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ကာယေ။ပေ။ အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓါ ဝါ ကာယေ။ပေ။ ဓမ္မေသု ဓမ္မာနုပဿီ ဝိဟရာဟိ အာတာပီ သမ္ပဇာနော သတိမာ ဝိနေယျ လောကေ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿံ. ယတော ခေါ တွံ၊ ဘိက္ခု၊ သီလံ နိဿာယ သီလေ ပတိဋ္ဌာယ ဣမေ စတ္တာရော သတိပဋ္ဌာနေ ဧဝံ တိဝိဓေန ဘာဝေဿသိ၊ တတော တုယှံ၊ ဘိက္ခု၊ ယာ ရတ္တိ ဝါ ဒိဝသော ဝါ အာဂမိဿတိ၊ ဝုဒ္ဓိယေဝ ပါဋိကင်္ခါ ကုသလေသု ဓမ္မေသု၊ နော ပရိဟာနီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၃၆၉).

ဧဝံ အာဒိကမ္မိကကုလပုတ္တဿ သီလကထာယ ပရိကမ္မံ ကထေတွာ၊ အရဟတ္တပဒဋ္ဌာနံ သဏှံ သုခုမံ သုညတံ ဝိပဿနာလက္ခဏံ အာစိက္ခတိ.

ပရိသုဒ္ဓသီလံ ပန အာရဒ္ဓဝီရိယံ ယုတ္တယောဂံ ဝိပဿကံ လဘိတွာ၊ နာဿ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ အာစိက္ခတိ၊ ဥဇုကမေဝ ပန အရဟတ္တပဒဋ္ဌာနံ သဏှံ သုခုမံ သုညတံ ဝိပဿနာလက္ခဏံ အာစိက္ခတိ. ဣမေ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ ပရိသောဓေတွာ ဌိတာ သုဓန္တသုဝဏ္ဏသဒိသာ သုပရိမဇ္ဇိတမဏိက္ခန္ဓသန္နိဘာ၊ ဧကော လောကုတ္တရမဂ္ဂေါဝ နေသံ အနာဂတော. ဣတိ တဿာဂမနတ္ထာယ သတ္ထာ တေသံ အဇ္ဈာသယံ အပေက္ခမာနော ဣဒံ သုတ္တံ အာရဘိ.

တတ္ထ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒန္တိ ပစ္စယာကာရံ. ပစ္စယာကာရော ဟိ အညမညံ ပဋိစ္စ သဟိတေ ဓမ္မေ ဥပ္ပါဒေတိ. တသ္မာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ ဝုစ္စတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂတော ဂဟေတဗ္ဗော.

ဝေါတိ အယံ ဝေါ-သဒ္ဒေါ ပစ္စတ္တ-ဥပယောဂကရဏ-သမ္ပဒါန-သာမိဝစန-ပဒပူရဏေသု ဒိဿတိ. ‘‘ကစ္စိ ပန ဝေါ အနုရုဒ္ဓါ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၂၆၊ မဟာဝ. ၄၆၆) ဟိ ပစ္စတ္တေ ဒိဿတိ. ‘‘ဂစ္ဆထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဏာမေမိ ဝေါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၅၇) ဥပယောဂေ. ‘‘န ဝေါ မမ သန္တိကေ ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၅၇) ကရဏေ. ‘‘ဝနပတ္ထပရိယာယံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၉၀) သမ္ပဒါနေ. ‘‘သဗ္ဗေသံ ဝေါ၊ သာရိပုတ္တ၊ သုဘာသိတ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၄၅) သာမိဝစနေ. ‘‘ယေ ဟိ ဝေါ အရိယာ ပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၅) ပဒပူရဏမတ္တေ. ဣဓ ပနာယံ သမ္ပဒါနေ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဘိက္ခဝေတိ ပတိဿဝေန အဘိမုခီဘူတာနံ ပုန အာလပနံ. ဒေသေဿာမီတိ ဒေသနာပဋိဇာနနံ. တံ သုဏာထာတိ တံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ တံ ဒေသနံ မယာ ဝုစ္စမာနံ သုဏာထ.

သာဓုကံ မနသိ ကရောထာတိ ဧတ္ထ ပန သာဓုကံ သာဓူတိ ဧကတ္ထမေတံ. အယဉ္စ သာဓုသဒ္ဒေါ အာယာစန-သမ္ပဋိစ္ဆန-သမ္ပဟံသန-သုန္ဒရ-ဒဠှီကမ္မာဒီသု ဒိဿတိ. ‘‘သာဓု မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါ သံခိတ္တေန ဓမ္မံ ဒေသေတူ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၄.၂၅၇၊ သံ. နိ. ၄.၆၅၊ ၅.၃၈၁) ဟိ အာယာစနေ ဒိဿတိ. ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေတိ ခေါ သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒိတွာ အနုမောဒိတွာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၈၆) သမ္ပဋိစ္ဆနေ. ‘‘သာဓု သာဓု၊ သာရိပုတ္တာ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၃.၃၄၉) သမ္ပဟံသနေ.

‘‘သာဓု ဓမ္မရုစီ ရာဇာ၊ သာဓု ပညာဏဝါ နရော၊

သာဓု မိတ္တာနမဒ္ဒုဗ္ဘော၊ ပါပဿ အကရဏံ သုခ’’န္တိ. –

အာဒီသု (ဇာ. ၂.၁၈.၁၀၁) သုန္ဒရေ. ‘‘တေန ဟိ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ သာဓုကံ သုဏာဟီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၅.၁၉၂) သာဓုကသဒ္ဒေါယေဝ ဒဠှီကမ္မေ အာဏတ္တိယန္တိပိ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပနာယံ ဧတ္ထေဝ ဒဠှီကမ္မေ အာဏတ္တိယာ စ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော၊ သုန္ဒရတ္ထေပိ ဝဋ္ဋတိ. ဒဠှီကရဏတ္ထေန ဟိ ‘‘ဒဠှံ ဣမံ ဓမ္မံ သုဏာထ၊ သုဂ္ဂဟိတံ ဂဏှန္တာ’’၊ အာဏတ္တိအတ္ထေန ‘‘မမ အာဏတ္တိယာ သုဏာထ’’ သုန္ဒရတ္ထေန ‘‘သုန္ဒရမိမံ ဘဒ္ဒကံ ဓမ္မံ သုဏာထာ’’တိ ဧတံ ဒီပိတံ ဟောတိ. မနသိ ကရောထာတိ အာဝဇ္ဇေထ. သမန္နာဟရထာတိ အတ္ထော. အဝိက္ခိတ္တစိတ္တာ ဟုတွာ နိသာမေထ၊ စိတ္တေ ကရောထာတိ အဓိပ္ပါယော.

ဣဒါနေတ္ထ တံ သုဏာထာတိ သောတိန္ဒြိယဝိက္ခေပနိဝါရဏမေတံ. သာဓုကံ မနသိ ကရောထာတိ မနသိကာရေ ဒဠှီကမ္မနိယောဇနေန မနိန္ဒြိယဝိက္ခေပနိဝါရဏံ. ပုရိမဉ္စေတ္ထ ဗျဉ္ဇနဝိပလ္လာသဂါဟနိဝါရဏံ၊ ပစ္ဆိမံ အတ္ထဝိပလ္လာသဂါဟနိဝါရဏံ. ပုရိမေန စ ဓမ္မဿဝနေ နိယောဇေတိ၊ ပစ္ဆိမေန သုတာနံ ဓမ္မာနံ ဓာရဏူပပရိက္ခာသု. ပုရိမေန စ ‘‘သဗျဉ္ဇနော အယံ ဓမ္မော၊ တသ္မာ သဝနီယော’’တိ ဒီပေတိ၊ ပစ္ဆိမေန ‘‘သာတ္ထော၊ တသ္မာ မနသိ ကာတဗ္ဗော’’တိ. သာဓုကပဒံ ဝါ ဥဘယပဒေဟိ ယောဇေတွာ၊ ‘‘ယသ္မာ အယံ ဓမ္မော ဓမ္မဂမ္ဘီရော စ ဒေသနာဂမ္ဘီရော စ၊ တသ္မာ သုဏာထ သာဓုကံ. ယသ္မာ အတ္ထဂမ္ဘီရော စ ပဋိဝေဓဂမ္ဘီရော စ၊ တသ္မာ သာဓုကံ မနသိ ကရောထာ’’တိ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဘာသိဿာမီတိ ဒေသေဿာမိ. ‘‘တံ သုဏာထာ’’တိ ဧတ္ထ ပဋိညာတံ ဒေသနံ သံခိတ္တတောဝ န ဒေသေဿာမိ၊ အပိစ ခေါ ဝိတ္ထာရတောပိ နံ ဘာသိဿာမီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သင်္ခေပဝိတ္ထာရဝါစကာနိ ဟိ ဧတာနိ ပဒါနိ. ယထာဟ ဝင်္ဂီသတ္ထေရော –

‘‘သံခိတ္တေနပိ ဒေသေတိ၊ ဝိတ္ထာရေနပိ ဘာသတိ၊

သာဠိကာယိဝ နိဂ္ဃေါသော၊ ပဋိဘာနံ ဥဒီရယီ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၂၁၄၊ ထေရဂါ. ၁၂၄၁)၊

ဧဝံ ဝုတ္တေ ဥဿာဟဇာတာ ဟုတွာ ဧဝံ၊ ဘန္တေတိ ခေါ တေ ဘိက္ခူ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုံ သတ္ထု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု၊ ပဋိဂ္ဂဟေသုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

အထ နေသံ ဘဂဝါ ဧတဒဝေါစ – ဧတံ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ ‘‘ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ’’တိအာဒိံ သကလံ သုတ္တံ အဝေါစ. တတ္ထ ကတမော စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါတိ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ. ပဉ္စဝိဓာ ဟိ ပုစ္ဆာ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ အနုမတိပုစ္ဆာ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ၊ တာသံ ဣဒံ နာနတ္တံ –

ကတမာ အဒိဋ္ဌဇောတနာ ပုစ္ဆာ (မဟာနိ. ၁၅၀၊ စူဠနိ. ပုဏ္ဏကမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁၂)? ပကတိယာ လက္ခဏံ အညာတံ ဟောတိ အဒိဋ္ဌံ အတုလိတံ အတီရိတံ အဝိဘူတံ အဝိဘာဝိတံ. တဿ ဉာဏာယ ဒဿနာယ တုလနာယ တီရဏာယ ဝိဘူတာယ ဝိဘာဝနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. အယံ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ.

ကတမာ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ? ပကတိယာ လက္ခဏံ ဉာတံ ဟောတိ ဒိဋ္ဌံ တုလိတံ တီရိတံ ဝိဘူတံ ဝိဘာဝိတံ. သော အညေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. အယံ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ.

ကတမာ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ? ပကတိယာ သံသယပက္ခန္ဒော ဟောတိ ဝိမတိပက္ခန္ဒော ဒွေဠှကဇာတော – ‘‘ဧဝံ နု ခေါ၊ န နု ခေါ၊ ကထံ နု ခေါ’’တိ၊ သော ဝိမတိစ္ဆေဒနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ၊ အယံ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ.

ကတမာ အနုမတိပုစ္ဆာ? ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ အနုမတိယာ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ – ‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိ၊ အနိစ္စံ၊ ဘန္တေ. ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝါ တံ သုခံ ဝါတိ၊ ဒုက္ခံ၊ ဘန္တေ. ယံ ပနာနိစ္စံ ဒုက္ခံ ဝိပရိဏာမဓမ္မံ၊ ကလ္လံ နု တံ သမနုပဿိတုံ – ‘‘ဧတံ မမ ဧသောဟမသ္မိ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ၊ နော ဟေတံ ဘန္တေတိ (သံ. နိ. ၃.၇၉). အယံ အနုမတိပုစ္ဆာ.

ကတမာ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ? ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ကထေတုကမျတာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ – ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတိပဋ္ဌာနာ. ကတမေ စတ္တာရော’’တိ? အယံ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ.

တတ္ထ ဗုဒ္ဓါနံ ပုရိမာ တိဿော ပုစ္ဆာ နတ္ထိ. ကသ္မာ? ဗုဒ္ဓါနဉှိ တီသု အဒ္ဓါသု ကိဉ္စိ သင်္ခတံ အဒ္ဓါဝိမုတ္တံ ဝါ အသင်္ခတံ အဒိဋ္ဌံ အဇောတိတံ အတုလိတံ အတီရိတံ အဝိဘူတံ အဝိဘာဝိတံ နာမ နတ္ထိ. တေန နေသံ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ နတ္ထိ. ယံ ပန ဘဂဝတာ အတ္တနော ဉာဏေန ပဋိဝိဒ္ဓံ၊ တဿ အညေန သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနကိစ္စံ နတ္ထိ. တေနဿ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ နတ္ထိ. ယသ္မာ ပနေသ အကထံကထီ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော သဗ္ဗဓမ္မေသု ဝိဟတသံသယော. တေနဿ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ နတ္ထိ. ဣတရာ ပန ဒွေ ပုစ္ဆာ ဘဂဝတော အတ္ထိ. တာသု အယံ ကထေတုကမျတာ ပုစ္ဆာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဣဒါနိ တာဝ ပုစ္ဆာယ ပုဋ္ဌံ ပစ္စယာကာရံ ဝိဘဇန္တော အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သင်္ခါရာတိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထ စ ယထာ နာမ ‘‘ပိတရံ ကထေဿာမီ’’တိ အာရဒ္ဓေါ ‘‘တိဿဿ ပိတာ သောဏဿ ပိတာ’’တိ ပဌမတရံ ပုတ္တမ္ပိ ကထေတိ၊ ဧဝမေဝ ဘဂဝါ ပစ္စယံ ကထေတုံ အာရဒ္ဓေါ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ’’တိအာဒိနာ နယေန သင်္ခါရာဒီနံ ပစ္စယေ အဝိဇ္ဇာဒိဓမ္မေ ကထေန္တော ပစ္စယုပ္ပန္နမ္ပိ ကထေသိ. အာဟာရဝဂ္ဂဿ ပန ပရိယောသာနေ ‘‘ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဉ္စ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေ စ ဓမ္မေ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၂၀) ဥဘယံ အာရဘိတွာ ဥဘယမ္ပိ ကထေသိ. ဣဒါနိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိအာဒီသု ပန အဝိဇ္ဇာ စ သာ ပစ္စယော စာတိ အဝိဇ္ဇာပစ္စယော. တသ္မာ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာ သမ္ဘဝန္တီတိ ဣမိနာ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရေန ပန သဗ္ဗာကာရသမ္ပန္နာ အနုလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကထာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ကထိတာ၊ တသ္မာ သာ တတ္ထ ကထိတဝသေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗာ.

ပဋိလောမကထာယံ ပန အဝိဇ္ဇာယ တွေဝါတိ အဝိဇ္ဇာယ တု ဧဝ. အသေသဝိရာဂနိရောဓာတိ ဝိရာဂသင်္ခါတေန မဂ္ဂေန အသေသနိရောဓာ. သင်္ခါရနိရောဓောတိ သင်္ခါရာနံ အနုပ္ပါဒနိရောဓော ဟောတိ. ဧဝံနိရောဓာနံ ပန သင်္ခါရာနံ နိရောဓာ ဝိညာဏာဒီနဉ္စ နိရောဓာ နာမရူပါဒီနိ နိရုဒ္ဓါနိယေဝ ဟောန္တီတိ ဒဿေတုံ သင်္ခါရနိရောဓာ ဝိညာဏနိရောဓောတိအာဒီနိ ဝတွာ၊ ဧဝမေတဿ ကေဝလဿ ဒုက္ခက္ခန္ဓဿ နိရောဓော ဟောတီတိ အာဟ. တတ္ထ ကေဝလဿာတိ သကလဿ၊ သုဒ္ဓဿ ဝါ၊ သတ္တဝိရဟိတဿာတိ အတ္ထော. ဒုက္ခက္ခန္ဓဿာတိ ဒုက္ခရာသိဿ. နိရောဓော ဟောတီတိ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတိ. ဣတိ ဘဂဝါ အနုလောမတော ဒွါဒသဟိ ပဒေဟိ ဝဋ္ဋကထံ ကထေတွာ တမေဝ ဝဋ္ဋံ ဝိနိဝဋ္ဋေတွာ ပဋိလောမတော ဒွါဒသဟိ ပဒေဟိ ဝိဝဋ္ဋံ ကထေန္တော အရဟတ္တေန ဒေသနာယ ကူဋံ ဂဏှိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ တေ ပဉ္စသတာ အာရဒ္ဓဝိပဿကာ ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂလာ သူရိယရသ္မိသမ္ဖုဋ္ဌာနိ ပရိပါကဂတာနိ ပဒုမာနိ ဝိယ သစ္စာနိ ဗုဇ္ဈိတွာ အရဟတ္တဖလေ ပတိဋ္ဌဟိံသု.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါတိ ဣဒံ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋဝသေန သကလသုတ္တံ ဘဂဝါ အဝေါစ. အတ္တမနာ တေ ဘိက္ခူတိ တုဋ္ဌစိတ္တာ တေ ပဉ္စသတာ ခီဏာသဝါ ဘိက္ခူ. ဘဂဝတော ဘာသိတံ အဘိနန္ဒုန္တိ ကရဝီကရုတမဉ္ဇုနာ ကဏ္ဏသုခေန ပဏ္ဍိတဇနဟဒယာနံ အမတာဘိသေကသဒိသေန ဗြဟ္မဿရေန ဘာသတော ဘဂဝတော ဝစနံ အဘိနန္ဒိံသု၊ အနုမောဒိံသု စေဝ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု စာတိ အတ္ထော. တေနေတံ ဝုစ္စတိ –

‘‘သုဘာသိတံ သုလပိတံ၊ သာဓု သာဓူတိ တာဒိနော၊

အနုမောဒမာနာ သိရသာ၊ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု ဘိက္ခဝေါ’’တိ.

ပဌမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဝိဘင်္ဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂. ဒုတိယေပိ ဝုတ္တနယေနေဝ သုတ္တနိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ ပန ဝိသေသော – ပဌမံ ဥဂ္ဃဋိတညူပုဂ္ဂလာနံ ဝသေန သင်္ခေပတော ဒဿိတံ၊ ဣဒံ ဝိပဉ္စိတညူနံ ဝသေန ဝိတ္ထာရတောတိ. ဣမသ္မိဉ္စ ပန သုတ္တေ စတဿော ဝလ္လိဟာရကပုရိသူပမာ ဝတ္တဗ္ဗာ၊ တာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တာ ဧဝ. ယထာ ဟိ ဝလ္လိဟာရကော ပုရိသော ဝလ္လိယာ အဂ္ဂံ ဒိသွာ တဒနုသာရေန မူလံ ပရိယေသန္တော တံ ဒိသွာ ဝလ္လိံ မူလေ ဆေတွာ အာဒါယ ကမ္မေ ဥပနေယျ၊ ဧဝံ ဘဂဝါ ဝိတ္ထာရဒေသနံ ဒေသေန္တော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ အဂ္ဂဘူတာ ဇရာမရဏာ ပဋ္ဌာယ ယာဝ မူလဘူတံ အဝိဇ္ဇာပဒံ၊ တာဝ ဒေသနံ အာဟရိတွာ ပုန ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ဒေသေန္တော နိဋ္ဌပေသိ.

တတြာယံ ဇရာမရဏာဒီနံ ဝိတ္ထာရဒေသနာယ အတ္ထနိစ္ဆယော – ဇရာမရဏနိဒ္ဒေသေ တာဝ တေသံ တေသန္တိ အယံ သင်္ခေပတော အနေကေသံ သတ္တာနံ သာဓာရဏနိဒ္ဒေသောတိ ဝိညာတဗ္ဗော. ယာ ဒေဝဒတ္တဿ ဇရာ၊ ယာ သောမဒတ္တဿာတိ ဧဝဉှိ ဒိဝသမ္ပိ ကထေန္တဿ နေဝ သတ္တာ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆန္တိ. ဣမေဟိ ပန ဒွီဟိ ပဒေဟိ န ကောစိ သတ္တော အပရိယာဒိန္နော ဟောတိ. တသ္မာ ဝုတ္တံ၊ ‘‘အယံ သင်္ခေပတော အနေကေသံ သတ္တာနံ သာဓာရဏနိဒ္ဒေသော’’တိ. တမှိ တမှီတိ အယံ ဂတိဇာတိဝသေန အနေကေသံ သတ္တနိကာယာနံ သာဓာရဏနိဒ္ဒေသော. သတ္တနိကာယေတိ သာဓာရဏနိဒ္ဒေသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌဿ သရူပနိဒဿနံ. ဇရာ ဇီရဏတာတိအာဒီသု ပန ဇရာတိ သဘာဝနိဒ္ဒေသော. ဇီရဏတာတိ အာကာရနိဒ္ဒေသော. ခဏ္ဍိစ္စန္တိအာဒယော တယော ကာလာတိက္ကမေ ကိစ္စနိဒ္ဒေသာ၊ ပစ္ဆိမာ ဒွေ ပကတိနိဒ္ဒေသာ. အယဉှိ ဇရာတိ ဣမိနာ ပဒေန သဘာဝတော ဒီပိတာ၊ တေနဿာယံ သဘာဝနိဒ္ဒေသော. ဇီရဏတာတိ ဣမိနာ အာကာရတော၊ တေနဿာယံ အာကာရနိဒ္ဒေသော. ခဏ္ဍိစ္စန္တိ ဣမိနာ ကာလာတိက္ကမေ ဒန္တနခါနံ ခဏ္ဍိတဘာဝကရဏကိစ္စတော. ပါလိစ္စန္တိ ဣမိနာ ကေသလောမာနံ ပလိတဘာဝကရဏကိစ္စတော. ဝလိတ္တစတာတိ ဣမိနာ မံသံ မိလာပေတွာ တစဝလိဘာဝကရဏကိစ္စတော ဒီပိတာ. တေနဿာ ဣမေ ခဏ္ဍိစ္စန္တိအာဒယော တယော ကာလာတိက္ကမေ ကိစ္စနိဒ္ဒေသာ. တေဟိ ဣမေသံ ဝိကာရာနံ ဒဿနဝသေန ပါကဋီဘူတာ ပါကဋဇရာ ဒဿိတာ. ယထေဝ ဟိ ဥဒကဿ ဝါ ဝါတဿ ဝါ အဂ္ဂိနော ဝါ တိဏရုက္ခာဒီနံ သံဘဂ္ဂပလိဘဂ္ဂတာယ ဝါ ဈာမတာယ ဝါ ဂတမဂ္ဂေါ ပါကဋော ဟောတိ၊ န စ သော ဂတမဂ္ဂေါ တာနေဝ ဥဒကာဒီနိ၊ ဧဝမေဝ ဇရာယ ဒန္တာဒီသု ခဏ္ဍိစ္စာဒိဝသေန ဂတမဂ္ဂေါ ပါကဋော၊ စက္ခုံ ဥမ္မီလေတွာပိ ဂယှတိ န စ ခဏ္ဍိစ္စာဒီနေဝ ဇရာ. န ဟိ ဇရာ စက္ခုဝိညေယျာ ဟောတိ.

အာယုနော သံဟာနိ ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပါကောတိ ဣမေဟိ ပန ပဒေဟိ ကာလာတိက္ကမေယေဝ အဘိဗျတ္တာယ အာယုက္ခယ-စက္ခာဒိဣန္ဒြိယ-ပရိပါကသညိတာယ ပကတိယာ ဒီပိတာ. တေနဿိမေ ပစ္ဆိမာ ဒွေ ပကတိနိဒ္ဒေသာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ ယသ္မာ ဇရံ ပတ္တဿ အာယု ဟာယတိ၊ တသ္မာ ဇရာ ‘‘အာယုနော သံဟာနီ’’တိ ဖလူပစာရေန ဝုတ္တာ. ယသ္မာ စ ဒဟရကာလေ သုပ္ပသန္နာနိ သုခုမမ္ပိ အတ္တနော ဝိသယံ သုခေနေဝ ဂဏှနသမတ္ထာနိ စက္ခာဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဇရံ ပတ္တဿ ပရိပက္ကာနိ အာလုဠိတာနိ အဝိသဒါနိ၊ ဩဠာရိကမ္ပိ အတ္တနော ဝိသယံ ဂဟေတုံ အသမတ္ထာနိ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘ဣန္ဒြိယာနံ ပရိပါကော’’တိ ဖလူပစာရေနေဝ ဝုတ္တာ.

သာ ပနာယံ ဧဝံ နိဒ္ဒိဋ္ဌာ သဗ္ဗာပိ ဇရာ ပါကဋာ ပဋိစ္ဆန္နာတိ ဒုဝိဓာ ဟောတိ. တတ္ထ ဒန္တာဒီသု ခဏ္ဍာဒိဘာဝဒဿနတော ရူပဓမ္မေသု ဇရာ ပါကဋဇရာ နာမ၊ အရူပဓမ္မေသု ပန ဇရာ တာဒိသဿ ဝိကာရဿ အဒဿနတော ပဋိစ္ဆန္နဇရာ နာမ. တတ္ထ ယွာယံ ခဏ္ဍာဒိဘာဝေါ ဒိဿတိ၊ သော တာဒိသာနံ ဒန္တာဒီနံ သုဝိညေယျတ္တာ ဝဏ္ဏောယေဝ၊ တံ စက္ခုနာ ဒိသွာ မနောဒွါရေန စိန္တေတွာ ‘‘ဣမေ ဒန္တာ ဇရာယ ပဟဋာ’’တိ ဇရံ ဇာနာတိ ဥဒကဋ္ဌာနေ ဗဒ္ဓါနိ ဂေါသီသာဒီနိ ဩလောကေတွာ ဟေဋ္ဌာ ဥဒကဿ အတ္ထိဘာဝံ ဇာနနံ ဝိယ. ပုန အဝီစိ သဝီစီတိ ဧဝမ္ပိ ဒုဝိဓာ ဟောတိ. တတ္ထ မဏိ-ကနက-ရဇတ-ပဝါဠစန္ဒသူရိယာဒီနံ ဝိယ မန္ဒဒသကာဒီသု ပါဏီနံ ဝိယ စ ပုပ္ဖဖလပလ္လဝါဒီသု စ အပါဏီနံ ဝိယ အန္တရန္တရာ ဝဏ္ဏဝိသေသာဒီနံ ဒုဝိညေယျတ္တာ ဇရာ အဝီစိဇရာ နာမ၊ နိရန္တရဇရာတိ အတ္ထော. တတော အညေသု ပန ယထာဝုတ္တေသု အန္တရန္တရာ ဝဏ္ဏဝိသေသာဒီနံ သုဝိညေယျတ္တာ ဇရာ သဝီစိဇရာ နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဣတော ပရံ တေသံ တေသန္တိအာဒိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. စုတိ စဝနတာတိအာဒီသု ပန စုတီတိ စဝနကဝသေန ဝုစ္စတိ၊ ဧကစတုပဉ္စက္ခန္ဓသာမညဝစနမေတံ. စဝနတာတိ ဘာဝဝစနေန လက္ခဏနိဒဿနံ. ဘေဒေါတိ စုတိက္ခန္ဓာနံ ဘင်္ဂုပ္ပတ္တိပရိဒီပနံ. အန္တရဓာနန္တိ ဃဋဿေဝ ဘိန္နဿ ဘိန္နာနံ စုတိက္ခန္ဓာနံ ယေန ကေနစိ ပရိယာယေန ဌာနာဘာဝပရိဒီပနံ. မစ္စု မရဏန္တိ မစ္စုသင်္ခါတံ မရဏံ၊ တေန သမုစ္ဆေဒမရဏာဒီနိ နိသေဓေတိ. ကာလော နာမ အန္တကော၊ တဿ ကိရိယာ ကာလကိရိယာ. ဧဝံ တေန လောကသမ္မုတိယာ မရဏံ ဒီပေတိ.

ဣဒါနိ ပရမတ္ထေန ဒီပေတုံ ခန္ဓာနံ ဘေဒေါတိအာဒိမာဟ. ပရမတ္ထေန ဟိ ခန္ဓာယေဝ ဘိဇ္ဇန္တိ၊ န သတ္တော နာမ ကောစိ မရတိ. ခန္ဓေသု ပန ဘိဇ္ဇမာနေသု သတ္တော မရတိ၊ ဘိန္နေသု မတောတိ ဝေါဟာရော ဟောတိ. ဧတ္ထ စ စတုပဉ္စဝေါကာရဝသေန ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ၊ ဧကဝေါကာရဝသေန ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ. စတုဝေါကာရဝသေန စ ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ၊ သေသဒွယဝသေန ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ကသ္မာ? ဘဝဒွယေပိ ရူပကာယသင်္ခါတဿ ကဠေဝရဿ သဗ္ဘာဝတော. အထ ဝါ ယသ္မာ စာတုမဟာရာဇိကာဒီသု ခန္ဓာ ဘိဇ္ဇန္တေဝ၊ န ကိဉ္စိ နိက္ခိပတိ၊ တသ္မာ တေသံ ဝသေန ခန္ဓာနံ ဘေဒေါ၊ မနုဿာဒီသု ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ. ဧတ္ထ စ ကဠေဝရဿ နိက္ခေပကာရဏတော မရဏံ ‘‘ကဠေဝရဿ နိက္ခေပေါ’’တိ ဝုတ္တန္တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣတိ အယဉ္စ ဇရာ ဣဒဉ္စ မရဏံ၊ ဣဒံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဣဒံ ဥဘယမ္ပိ ဧကတော ကတွာ ဇရာမရဏန္တိ ကထီယတိ.

ဇာတိနိဒ္ဒေသေ ဇာတိ သဉ္ဇာတီတိအာဒီသု ဇာယနဋ္ဌေန ဇာတိ၊ သာ အပရိပုဏ္ဏာယတနဝသေန ယုတ္တာ. သဉ္ဇာယနဋ္ဌေန သဉ္ဇာတိ၊ သာ ပရိပုဏ္ဏာယတနဝသေန ယုတ္တာ. ဩက္ကမနဋ္ဌေန ဩက္ကန္တိ၊ သာ အဏ္ဍဇဇလာဗုဇဝသေန ယုတ္တာ. တေ ဟိ အဏ္ဍကောသဉ္စ ဝတ္ထိကောသဉ္စ ဩက္ကမန္တာ ပဝိသန္တာ ဝိယ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တိ. အဘိနိဗ္ဗတ္တနဋ္ဌေန အဘိနိဗ္ဗတ္တိ၊ သာ သံသေဒဇဩပပါတိကဝသေန ယုတ္တာ. တေ ဟိ ပါကဋာယေဝ ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တန္တိ. အယံ တာဝ ဝေါဟာရဒေသနာ.

ဣဒါနိ ပရမတ္ထဒေသနာ ဟောတိ. ခန္ဓာယေဝ ဟိ ပရမတ္ထတော ပါတုဘဝန္တိ၊ န သတ္တော. တတ္ထ စ ခန္ဓာနန္တိ ဧကဝေါကာရဘဝေ ဧကဿ၊ စတုဝေါကာရဘဝေ စတုန္နံ၊ ပဉ္စဝေါကာရဘဝေ ပဉ္စန္နမ္ပိ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပါတုဘာဝေါတိ ဥပ္ပတ္တိ. အာယတနာနန္တိ ဧတ္ထ တတြ တတြ ဥပ္ပဇ္ဇမာနာယတနဝသေန သင်္ဂဟော ဝေဒိတဗ္ဗော. ပဋိလာဘောတိ သန္တတိယံ ပါတုဘာဝေါယေဝ. ပါတုဘဝန္တာနေဝ ဟိ တာနိ ပဋိလဒ္ဓါနိ နာမ ဟောန္တိ. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇာတီတိ ဣမိနာ ပဒေန ဝေါဟာရတော ပရမတ္ထတော စ ဒေသိတာယ ဇာတိယာ နိဂမနံ ကရောတီတိ.

ဘဝနိဒ္ဒေသေ ကာမဘဝေါတိ ကမ္မဘဝေါ စ ဥပပတ္တိဘဝေါ စ. တတ္ထ ကမ္မဘဝေါ နာမ ကာမဘဝူပဂကမ္မမေဝ. တဉှိ တတ္ထ ဥပပတ္တိဘဝဿ ကာရဏတ္တာ ‘‘သုခေါ ဗုဒ္ဓါနံ ဥပ္ပါဒေါ (ဓ. ပ. ၁၉၄) ဒုက္ခော ပါပဿ ဥစ္စယော’’တိအာဒီနိ (ဓ. ပ. ၁၁၇) ဝိယ ဖလဝေါဟာရေန ဘဝေါတိ ဝုတ္တံ. ဥပပတ္တိဘဝေါ နာမ တေန ကမ္မေန နိဗ္ဗတ္တံ ဥပါဒိဏ္ဏက္ခန္ဓပဉ္စကံ. တဉှိ တတ္ထ ဘဝတီတိ ကတွာ ဘဝေါတိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗထာပိ ဣဒံ ကမ္မဉ္စ ဥပပတ္တိဉ္စ ဥဘယမ္ပေတမိဓ ‘‘ကာမဘဝေါ’’တိ ဝုတ္တံ. ဧသ နယော ရူပါရူပဘဝေသူတိ.

ဥပါဒါနနိဒ္ဒေသေ ကာမုပါဒါနန္တိအာဒီသု ဝတ္ထုကာမံ ဥပါဒိယန္တိ ဧတေန၊ သယံ ဝါ တံ ဥပါဒိယတီတိ ကာမုပါဒါနံ၊ ကာမော စ သော ဥပါဒါနဉ္စာတိ ကာမုပါဒါနံ. ဥပါဒါနန္တိ ဒဠှဂ္ဂဟဏံ ဝုစ္စတိ. ဒဠှတ္ထော ဟိ ဧတ္ထ ဥပသဒ္ဒေါ ဥပါယာသဥပကဋ္ဌာဒီသု ဝိယ. ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂဿေတံ အဓိဝစနံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ၊ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ကာမုပါဒါနံ? ယော ကာမေသု ကာမစ္ဆန္ဒော’’တိ (ဓ. သ. ၁၂၂၀၊ ဝိဘ. ၉၃၈) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တထာ ဒိဋ္ဌိ စ သာ ဥပါဒါနဉ္စာတိ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ. အထ ဝါ ဒိဋ္ဌိံ ဥပါဒိယတိ၊ ဥပါဒိယန္တိ ဝါ ဧတေန ဒိဋ္ဌိန္တိ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ. ဥပါဒိယတိ ဟိ ပုရိမဒိဋ္ဌိံ ဥတ္တရဒိဋ္ဌိ၊ ဥပါဒိယန္တိ စ တာယ ဒိဋ္ဌိံ. ယထာဟ – ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမည’’န္တိအာဒိ (မ. နိ. ၃.၂၇). သီလဗ္ဗတုပါဒါနအတ္တဝါဒုပါဒါနဝဇ္ဇဿ သဗ္ဗဒိဋ္ဌိဂတဿေတံ အဓိဝစနံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ၊ ‘‘တတ္ထ ကတမံ ဒိဋ္ဌုပါဒါနံ? နတ္ထိ ဒိန္န’’န္တိ (ဓ. သ. ၁၂၂၁) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တထာ သီလဗ္ဗတမုပါဒိယန္တိ ဧတေန၊ သယံ ဝါ တံ ဥပါဒိယတိ၊ သီလဗ္ဗတဉ္စ တံ ဥပါဒါနဉ္စာတိ ဝါ သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ. ဂေါသီလဂေါဝတာဒီနိ ဟိ ‘‘ဧဝံ သုဒ္ဓီ’’တိ (ဓ. သ. ၁၂၂၂၊ ဝိဘ. ၉၃၈) အဘိနိဝေသတော သယမေဝ ဥပါဒါနာနီတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ၊ ‘‘တတ္ထ ကတမံ သီလဗ္ဗတုပါဒါနံ? ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ သီလေန သုဒ္ဓီ’’တိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣဒါနိ ဝဒန္တိ ဧတေနာတိ ဝါဒေါ၊ ဥပါဒိယန္တိ ဧတေနာတိ ဥပါဒါနံ၊ ကိံ ဝဒန္တိ ဥပါဒိယန္တိ ဝါ? အတ္တာနံ. အတ္တနော ဝါဒုပါဒါနံ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ. အတ္တဝါဒမတ္တမေဝ ဝါ အတ္တာတိ ဥပါဒိယန္တိ ဧတေနာတိ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ. ဝီသတိဝတ္ထုကာယ သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ ဧတံ အဓိဝစနံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပနေတံ၊ ‘‘တတ္ထ ကတမံ အတ္တဝါဒုပါဒါနံ? ဣဓ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော အရိယာနံ အဒဿာဝီ’’တိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တဏှာနိဒ္ဒေသေ ရူပတဏှာ။ပေ။ ဓမ္မတဏှာတိ ဧတံ စက္ခုဒွါရာဒီသု ဇဝနဝီထိယာ ပဝတ္တာယ တဏှာယ ‘‘သေဋ္ဌိပုတ္တော ဗြာဟ္မဏပုတ္တော’’တိ ဧဝမာဒီသု ပိတိတော နာမံ ဝိယ ပိတိသဒိသာရမ္မဏတော နာမံ. ဧတ္ထ စ ရူပါရမ္မဏာ တဏှာ၊ ရူပေ တဏှာတိ ရူပတဏှာ. သာ ကာမရာဂဘာဝေန ရူပံ အဿာဒေန္တီ ပဝတ္တမာနာ ကာမတဏှာ၊ သဿတဒိဋ္ဌိသဟဂတရာဂဘာဝေန ‘‘ရူပံ နိစ္စံ ဓုဝံ သဿတ’’န္တိ ဧဝံ အဿာဒေန္တီ ပဝတ္တမာနာ ဘဝတဏှာ၊ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသဟဂတရာဂဘာဝေန ‘‘ရူပံ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ ဝိနဿတိ ပေစ္စ န ဘဝတီ’’တိ ဧဝံ အဿာဒေန္တီ ပဝတ္တမာနာ ဝိဘဝတဏှာတိ ရူပတဏှာ ဧဝံ တိဝိဓာ ဟောတိ. ယထာ စ ရူပတဏှာ၊ တထာ သဒ္ဒတဏှာဒယောပီတိ ဧဝံ တာနိ အဋ္ဌာရသ တဏှာဝိစရိတာနိ ဟောန္တိ. တာနိ အဇ္ဈတ္တရူပါဒီသု အဋ္ဌာရသ၊ ဗဟိဒ္ဓါရူပါဒီသု အဋ္ဌာရသာတိ ဆတ္တိံသ. ဣတိ အတီတာနိ ဆတ္တိံသ၊ အနာဂတာနိ ဆတ္တိံသ၊ ပစ္စုပ္ပန္နာနိ ဆတ္တိံသာတိ ဧဝံ အဋ္ဌသတံ တဏှာဝိစရိတာနိ ဟောန္တိ. ‘‘အဇ္ဈတ္တိကဿ ဥပါဒါယ အသ္မီတိ ဟောတိ၊ ဣတ္ထသ္မီတိ ဟောတီ’’တိ (ဝိဘ. ၉၇၃) ဝါ ဧဝမာဒီနိ အဇ္ဈတ္တိကရူပါဒိနိဿိတာနိ အဋ္ဌာရသ၊ ‘‘ဗာဟိရဿ ဥပါဒါယ ဣမိနာ အသ္မီတိ ဟောတိ၊ ဣမိနာ ဣတ္ထသ္မီတိ ဟောတီ’’တိ (ဝိဘ. ၉၇၅) ဝါ ဧဝမာဒီနိ ဗာဟိရရူပါဒိနိဿိတာနိ အဋ္ဌာရသာတိ ဆတ္တိံသ၊ ဣတိ အတီတာနိ ဆတ္တိံသ၊ အနာဂတာနိ ဆတ္တိံသ၊ ပစ္စုပ္ပန္နာနိ ဆတ္တိံသာတိ ဧဝမ္ပိ အဋ္ဌသတံ တဏှာဝိစရိတာနိ ဟောန္တိ. ပုန သင်္ဂဟေ ကရိယမာနေ ရူပါဒီသု အာရမ္မဏေသု ဆဠေဝ တဏှာကာယာ တိဿောယေဝ ကာမတဏှာဒယော ဟောန္တီတိ. ဧဝံ –

‘‘နိဒ္ဒေသတ္ထေန နိဒ္ဒေသ၊ ဝိတ္ထာရာ ဝိတ္ထာရဿ စ၊

ပုန သင်္ဂဟတော တဏှာ၊ ဝိညာတဗ္ဗာ ဝိဘာဝိနာ’’တိ.

ဝေဒနာနိဒ္ဒေသေ ဝေဒနာကာယာတိ ဝေဒနာသမူဟာ. စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာ။ပေ။ မနောသမ္ဖဿဇာဝေဒနာတိ ဧတံ ‘‘စက္ခုသမ္ဖဿဇာဝေဒနာ အတ္ထိ ကုသလာ၊ အတ္ထိ အကုသလာ၊ အတ္ထိ အဗျာကတာ’’တိ ဧဝံ ဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၃၄) အာဂတတ္တာ စက္ခုဒွါရာဒီသု ပဝတ္တာနံ ကုသလာကုသလာဗျာကတဝေဒနာနံ ‘‘သာရိပုတ္တော မန္တာဏိပုတ္တော’’တိ ဧဝမာဒီသု မာတိတော နာမံ ဝိယ မာတိသဒိသတော ဝတ္ထုတော နာမံ. ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ – စက္ခုသမ္ဖဿဟေတု ဇာတာ ဝေဒနာ စက္ခုသမ္ဖဿဇာ ဝေဒနာတိ. ဧသေဝ နယော သဗ္ဗတ္ထ. အယံ တာဝေတ္ထ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိကာ ကထာ. ဝိပါကဝသေန ပန စက္ခုဒွါရေ ဒွေ စက္ခုဝိညာဏာနိ၊ ဒွေ မနောဓာတုယော၊ တိဿော မနောဝိညာဏဓာတုယောတိ ဧတာဟိ သမ္ပယုတ္တဝသေန ဝေဒနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဧသေဝ နယော သောတဒွါရာဒီသု. မနောဒွါရေ မနောဝိညာဏဓာတုသမ္ပယုတ္တာဝ.

ဖဿနိဒ္ဒေသေ စက္ခုသမ္ဖဿောတိ စက္ခုမှိ သမ္ဖဿော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ. စက္ခုသမ္ဖဿော။ပေ။ ကာယသမ္ဖဿောတိ ဧတ္တာဝတာ စ ကုသလာကုသလဝိပါကာ ပဉ္စဝတ္ထုကာ ဒသ ဖဿာ ဝုတ္တာ ဟောန္တိ. မနောသမ္ဖဿောတိ ဣမိနာ သေသဗာဝီသတိလောကိယဝိပါကမနသမ္ပယုတ္တာ ဖဿာ.

သဠာယတနနိဒ္ဒေသေ စက္ခာယတနန္တိအာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ စေဝ အာယတနနိဒ္ဒေသေ စ ဝုတ္တမေဝ.

နာမရူပနိဒ္ဒေသေ နမနလက္ခဏံ နာမံ. ရုပ္ပနလက္ခဏံ ရူပံ. ဝိဘဇနေ ပနဿ ဝေဒနာတိ ဝေဒနာက္ခန္ဓော၊ သညာတိ သညာက္ခန္ဓော၊ စေတနာ ဖဿော မနသိကာရောတိ သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကာမဉ္စ အညေပိ သင်္ခါရက္ခန္ဓသင်္ဂဟိတာ ဓမ္မာ သန္တိ၊ ဣမေ ပန တယော သဗ္ဗဒုဗ္ဗလေသုပိ စိတ္တေသု သန္တိ၊ တသ္မာ ဧတေသံယေဝ ဝသေနေတ္ထ သင်္ခါရက္ခန္ဓော ဒဿိတော. စတ္တာရော စ မဟာဘူတာတိ ဧတ္ထ စတ္တာရောတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. မဟာဘူတာတိ ပထဝီအာပတေဇဝါယာနမေတံ အဓိဝစနံ. ယေန ပန ကာရဏေန တာနိ မဟာဘူတာနီတိ ဝုစ္စန္တိ၊ ယော စေတ္ထ အညော ဝိနိစ္ဆယနယော၊ သော သဗ္ဗော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ရူပက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသေ ဝုတ္တော. စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယာတိ ဧတ္ထ ပန စတုန္နန္တိ ဥပယောဂတ္ထေ သာမိဝစနံ၊ စတ္တာရိ မဟာဘူတာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဥပါဒါယာတိ ဥပါဒိယိတွာ၊ ဂဟေတွာတိ အတ္ထော. နိဿာယာတိပိ ဧကေ. ‘‘ဝတ္တမာန’’န္တိ အယဉ္စေတ္ထ ပါဌသေသော. သမူဟတ္ထေ ဝါ ဧတံ သာမိဝစနံ၊ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ သမူဟံ ဥပါဒါယ ဝတ္တမာနံ ရူပန္တိ ဧတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ ယာနိ စ စတ္တာရိ ပထဝီအာဒီနိ မဟာဘူတာနိ၊ ယဉ္စ စတုန္နံ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ဝတ္တမာနံ စက္ခာယတနာဒိဘေဒေန အဘိဓမ္မပါဠိယမေဝ ဝုတ္တံ တေဝီသတိဝိဓံ ရူပံ၊ တံ သဗ္ဗမ္ပိ ရူပန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဝိညာဏနိဒ္ဒေသေ စက္ခုဝိညာဏန္တိ စက္ခုမှိ ဝိညာဏံ၊ စက္ခုတော ဝါ ဇာတံ ဝိညာဏန္တိ စက္ခုဝိညာဏံ. ဧဝံ သောတဃာနဇိဝှါကာယဝိညာဏာနိ. ဣတရံ ပန မနောယေဝ ဝိညာဏန္တိ မနောဝိညာဏံ. ဒွိပဉ္စဝိညာဏဝဇ္ဇိတတေဘူမကဝိပါကစိတ္တဿေတံ အဓိဝစနံ.

သင်္ခါရနိဒ္ဒေသေ အဘိသင်္ခရဏလက္ခဏော သင်္ခါရော. ဝိဘဇနေ ပနဿ ကာယသင်္ခါရောတိ ကာယတော ပဝတ္တသင်္ခါရော. ကာယဒွါရေ စောပနဝသေန ပဝတ္တာနံ ကာမာဝစရကုသလတော အဋ္ဌန္နံ၊ အကုသလတော ဒွါဒသန္နန္တိ ဝီသတိယာ ကာယသဉ္စေတနာနမေတံ အဓိဝစနံ. ဝစီသင်္ခါရောတိ ဝစနတော ပဝတ္တသင်္ခါရော၊ ဝစီဒွါရေ ဝစနဘေဒဝသေန ပဝတ္တာနံ ဝီသတိယာ ဧဝ ဝစီသဉ္စေတနာနမေတံ အဓိဝစနံ. စိတ္တသင်္ခါရောတိ စိတ္တတော ပဝတ္တသင်္ခါရော၊ ကာယဝစီဒွါရေ စောပနံ အကတွာ ရဟော နိသီဒိတွာ စိန္တေန္တဿ ပဝတ္တာနံ လောကိယကုသလာကုသလဝသေန ဧကူနတိံသမနောသဉ္စေတနာနမေတံ အဓိဝစနံ.

အဝိဇ္ဇာနိဒ္ဒေသေ ဒုက္ခေ အညာဏန္တိ ဒုက္ခသစ္စေ အညာဏံ၊ မောဟဿေတံ အဓိဝစနံ. ဧသ နယော ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏန္တိအာဒီသု. တတ္ထ စတူဟိ ကာရဏေဟိ ဒုက္ခေ အညာဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ အန္တောဂဓတော ဝတ္ထုတော အာရမ္မဏတော ပဋိစ္ဆာဒနတော စ. တထာ ဟိ တံ ဒုက္ခသစ္စပရိယာပန္နတ္တာ ဒုက္ခေ အန္တောဂဓံ၊ ဒုက္ခသစ္စဉ္စဿ နိဿယပစ္စယဘာဝေန ဝတ္ထု၊ အာရမ္မဏပစ္စယဘာဝေန အာရမ္မဏံ၊ ဒုက္ခသစ္စံ ဧတံ ပဋိစ္ဆာဒေတိ တဿ ယာထာဝလက္ခဏပဋိဝေဓနိဝါရဏေန ဉာဏပ္ပဝတ္တိယာ စေတ္ထ အပ္ပဒါနေန.

ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏံ တီဟိ ကာရဏေဟိ ဝေဒိတဗ္ဗံ ဝတ္ထုတော အာရမ္မဏတော ပဋိစ္ဆာဒနတော စ. နိရောဓေ ပဋိပဒါယ စ အညာဏံ ဧကေနေဝ ကာရဏေန ဝေဒိတဗ္ဗံ ပဋိစ္ဆာဒနတော. နိရောဓပဋိပဒါနဉှိ ပဋိစ္ဆာဒကမေဝ အညာဏံ တေသံ ယာထာဝလက္ခဏပဋိဝေဓနိဝါရဏေန တေသု စ ဉာဏပ္ပဝတ္တိယာ အပ္ပဒါနေန. န ပန တံ တတ္ထ အန္တောဂဓံ တသ္မိံ သစ္စဒွယေ အပရိယာပန္နတ္တာ၊ န တဿ တံ သစ္စဒွယံ ဝတ္ထု အသဟဇာတတ္တာ၊ နာရမ္မဏံ၊ တဒါရဗ္ဘ အပ္ပဝတ္တနတော. ပစ္ဆိမဉှိ သစ္စဒွယံ ဂမ္ဘီရတ္တာ ဒုဒ္ဒသံ၊ န တတ္ထ အန္ဓဘူတံ အညာဏံ ပဝတ္တတိ. ပုရိမံ ပန ဝစနီယတ္တေန သဘာဝလက္ခဏဿ ဒုဒ္ဒသတ္တာ ဂမ္ဘီရံ၊ တတ္ထ ဝိပလ္လာသဂါဟဝသေန ပဝတ္တတိ.

အပိစ ‘‘ဒုက္ခေ’’တိ ဧတ္တာဝတာ သင်္ဂဟတော ဝတ္ထုတော အာရမ္မဏတော ကိစ္စတော စ အဝိဇ္ဇာ ဒီပိတာ. ‘‘ဒုက္ခသမုဒယေ’’တိ ဧတ္တာဝတာ ဝတ္ထုတော အာရမ္မဏတော ကိစ္စတော စ. ‘‘ဒုက္ခနိရောဓေ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယာ’’တိ ဧတ္တာဝတာ ကိစ္စတော. အဝိသေသတော ပန ‘‘အညာဏ’’န္တိ ဧတေန သဘာဝတော နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ ဉာတဗ္ဗာ.

ဣတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ. နိရောဓော ဟောတီတိ အနုပ္ပါဒေါ ဟောတိ. အပိစေတ္ထ သဗ္ဗေဟေဝ တေဟိ နိရောဓပဒေဟိ နိဗ္ဗာနံ ဒေသိတံ. နိဗ္ဗာနဉှိ အာဂမ္မ တေ တေ ဓမ္မာ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ တသ္မာ တံ တေသံ တေသံ နိရောဓောတိ ဝုစ္စတိ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဒွါဒသဟိ ပဒေဟိ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ဒေသေန္တော အရဟတ္တနိကူဋေနေဝ ဒေသနံ နိဋ္ဌပေသိ. ဒေသနာပရိယောသာနေ ဝုတ္တနယေနေဝ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တေ ပတိဋ္ဌဟိံသူတိ.

ဝိဘင်္ဂသုတ္တံ ဒုတိယံ.

၃. ပဋိပဒါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃. တတိယေ မိစ္ဆာပဋိပဒန္တိ အယံ တာဝ အနိယျာနိကပဋိပဒါ. နနု စ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ ပုညာဘိသင်္ခါရောပိ အတ္ထိ အာနေဉ္ဇာဘိသင်္ခါရောပိ၊ သော ကထံ မိစ္ဆာပဋိပဒါ ဟောတီတိ. ဝဋ္ဋသီသတ္တာ. ယဉှိ ကိဉ္စိ ဘဝတ္တယသင်္ခါတံ ဝဋ္ဋံ ပတ္ထေတွာ ပဝတ္တိတံ၊ အန္တမသော ပဉ္စာဘိညာ အဋ္ဌ ဝါ ပန သမာပတ္တိယော၊ သဗ္ဗံ တံ ဝဋ္ဋပက္ခိယံ ဝဋ္ဋသီသန္တိ ဝဋ္ဋသီသတ္တာ မိစ္ဆာပဋိပဒါဝ ဟောတိ. ယံ ပန ကိဉ္စိ ဝိဝဋ္ဋံ နိဗ္ဗာနံ ပတ္ထေတွာ ပဝတ္တိတံ၊ အန္တမသော ဥဠုင်္ကယာဂုမတ္တဒါနမ္ပိ ပဏ္ဏမုဋ္ဌိဒါနမတ္တမ္ပိ၊ သဗ္ဗံ တံ ဝိဝဋ္ဋပက္ခိယံ ဝိဝဋ္ဋနိဿိတံ၊ ဝိဝဋ္ဋပက္ခိကတ္တာ သမ္မာပဋိပဒါဝ ဟောတိ. အပ္ပမတ္တကမ္ပိ ဟိ ပဏ္ဏမုဋ္ဌိမတ္တဒါနကုသလံ ဝါ ဟောတု မဟန္တံ ဝေလာမဒါနာဒိကုသလံ ဝါ၊ သစေ ဝဋ္ဋသမ္ပတ္တိံ ပတ္ထေတွာ ဝဋ္ဋနိဿိတဝသေန မိစ္ဆာ ဌပိတံ ဟောတိ၊ ဝဋ္ဋမေဝ အာဟရိတုံ သက္ကောတိ၊ နော ဝိဝဋ္ဋံ. ‘‘ဣဒံ မေ ဒါနံ အာသဝက္ခယာဝဟံ ဟောတူ’’တိ ဧဝံ ပန ဝိဝဋ္ဋံ ပတ္ထေန္တေန ဝိဝဋ္ဋဝသေန သမ္မာ ဌပိတံ အရဟတ္တမ္ပိ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏမ္ပိ သဗ္ဗညုတညာဏမ္ပိ ဒါတုံ သက္ကောတိယေဝ၊ န အရဟတ္တံ အပ္ပတွာ ပရိယောသာနံ ဂစ္ဆတိ. ဣတိ အနုလောမဝသေန မိစ္ဆာပဋိပဒါ၊ ပဋိလောမဝသေန သမ္မာပဋိပဒါ ဒေသိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. နနု စေတ္ထ ပဋိပဒါ ပုစ္ဆိတာ၊ နိဗ္ဗာနံ ဘာဇိတံ၊ နိယျာတနေပိ ပဋိပဒါဝ နိယျာတိတာ. န စ နိဗ္ဗာနဿ ပဋိပဒါတိ နာမံ၊ သဝိပဿနာနံ ပန စတုန္နံ မဂ္ဂါနမေတံ နာမံ၊ တသ္မာ ပုစ္ဆာနိယျာတနေဟိ ပဒဘာဇနံ န သမေတီတိ. နော န သမေတိ၊ ကသ္မာ? ဖလေန ပဋိပဒါယ ဒဿိတတ္တာ. ဖလေန ဟေတ္ထ ပဋိပဒါ ဒဿိတာ. ‘‘အဝိဇ္ဇာယ တွေဝ အသေသဝိရာဂနိရောဓာ သင်္ခါရနိရောဓော’’တိ ဧတံ နိရောဓသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ ယဿာ ပဋိပဒါယ ဖလံ၊ အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာပဋိပဒါတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော. ဣမသ္မိဉ္စ အတ္ထေ အသေသဝိရာဂနိရောဓာတိ ဧတ္ထ ဝိရာဂေါ နိရောဓဿေဝ ဝေဝစနံ၊ အသေသဝိရာဂါ အသေသနိရောဓာတိ အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော. ယေန ဝါ ဝိရာဂသင်္ခါတေန မဂ္ဂေန အသေသနိရောဓော ဟောတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ဧတံ ပဒဘာဇနံ ဝုတ္တံ. ဧဝဉှိ သတိ သာနုဘာဝါ ပဋိပဒါ ဝိဘတ္တာ ဟောတိ. ဣတိ ဣမသ္မိမ္ပိ သုတ္တေ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတန္တိ. တတိယံ.

၄. ဝိပဿီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄. စတုတ္ထေ ဝိပဿိဿာတိ တဿ ကိရ ဗောဓိသတ္တဿ ယထာ လောကိယမနုဿာနံ ကိဉ္စိဒေဝ ပဿန္တာနံ ပရိတ္တကမ္မာဘိနိဗ္ဗတ္တဿ ကမ္မဇပသာဒဿ ဒုဗ္ဗလတ္တာ အက္ခီနိ ဝိပ္ဖန္ဒန္တိ၊ န ဧဝံ ဝိပ္ဖန္ဒိံသု. ဗလဝကမ္မနိဗ္ဗတ္တဿ ပန ကမ္မဇပသာဒဿ ဗလဝတ္တာ အဝိပ္ဖန္ဒန္တေဟိ အနိမိသေဟိ ဧဝ အက္ခီဟိ ပဿိ သေယျထာပိ ဒေဝါ တာဝတိံသာ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘အနိမိသန္တော ကုမာရော ပေက္ခတီတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိပဿိဿ ကုမာရဿ ‘ဝိပဿီ ဝိပဿီ’တွေဝ သမညာ ဥဒပါဒီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၄၀). အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – အန္တရန္တရာ နိမိသဇနိတန္ဓကာရဝိရဟေန ဝိသုဒ္ဓံ ပဿတိ၊ ဝိဝဋေဟိ ဝါ အက္ခီဟိ ပဿတီတိ ဝိပဿီ. ဧတ္ထ စ ကိဉ္စာပိ ပစ္ဆိမဘဝိကာနံ သဗ္ဗဗောဓိသတ္တာနံ ဗလဝကမ္မနိဗ္ဗတ္တဿ ကမ္မဇပသာဒဿ ဗလဝတ္တာ အက္ခီနိ န ဝိပ္ဖန္ဒန္တိ၊ သော ပန ဗောဓိသတ္တော ဧတေနေဝ နာမံ လဘိ.

အပိစ ဝိစေယျ ဝိစေယျ ပဿတီတိ ဝိပဿီ၊ ဝိစိနိတွာ ဝိစိနိတွာ ပဿတီတိ အတ္ထော. ဧကဒိဝသံ ကိရ ဝိနိစ္ဆယဋ္ဌာနေ နိသီဒိတွာ အတ္ထေ အနုသာသန္တဿ ရညော အလင်္ကတပဋိယတ္တံ မဟာပုရိသံ အာဟရိတွာ အင်္ကေ ဌပယိံသု. တဿ တံ အင်္ကေ ကတွာ ပလာဠယမာနဿေဝ အမစ္စာ သာမိကံ အဿာမိကံ အကံသု. ဗောဓိသတ္တော အနတ္တမနသဒ္ဒံ နိစ္ဆာရေသိ. ရာဇာ ‘‘ကိမေတံ ဥပဓာရေထာ’’တိ အာဟ. ဥပဓာရယမာနာ အညံ အဒိသွာ ‘‘အဋ္ဋဿ ဒုဗ္ဗိနိစ္ဆိတတ္တာ ဧဝံ ကတံ ဘဝိဿတီ’’တိ ပုန သာမိကမေဝ သာမိကံ ကတွာ ‘‘ဉတွာ နု ခေါ ကုမာရော ဧဝံ ကရောတီ’’တိ? ဝီမံသန္တာ ပုန သာမိကံ အဿာမိကမကံသု. ပုန ဗောဓိသတ္တော တထေဝ သဒ္ဒံ နိစ္ဆာရေသိ. အထ ရာဇာ ‘‘ဇာနာတိ မဟာပုရိသော’’တိ တတော ပဋ္ဌာယ အပ္ပမတ္တော အဟောသိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဝိစေယျ ဝိစေယျ ကုမာရော အတ္ထေ ပနာယတိ ဉာယေနာတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဝိပဿိဿ ကုမာရဿ ဘိယျောသောမတ္တာယ ‘ဝိပဿီ ဝိပဿီ’တွေဝ သမညာ ဥဒပါဒီ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၄၁).

ဘဂဝတောတိ ဘာဂျသမ္ပန္နဿ. အရဟတောတိ ရာဂါဒိအရီနံ ဟတတ္တာ၊ သံသာရစက္ကဿ ဝါ အရာနံ ဟတတ္တာ၊ ပစ္စယာနံ ဝါ အရဟတ္တာ အရဟာတိ ဧဝံ ဂုဏတော ဥပ္ပန္နနာမဓေယျဿ. သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿာတိ သမ္မာ နယေန ဟေတုနာ သာမံ ပစ္စတ္တပုရိသကာရေန စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဗုဒ္ဓဿ. ပုဗ္ဗေဝ သမ္ဗောဓာတိ သမ္ဗောဓော ဝုစ္စတိ စတူသု မဂ္ဂေသု ဉာဏံ၊ တတော ပုဗ္ဗေဝ. ဗောဓိသတ္တဿေဝ သတောတိ ဧတ္ထ ဗောဓီတိ ဉာဏံ၊ ဗောဓိမာ သတ္တော ဗောဓိသတ္တော၊ ဉာဏဝါ ပညဝါ ပဏ္ဍိတောတိ အတ္ထော. ပုရိမဗုဒ္ဓါနဉှိ ပါဒမူလေ အဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ ပဏ္ဍိတောဝ သော သတ္တော၊ န အန္ဓဗာလောတိ ဗောဓိသတ္တော. ယထာ ဝါ ဥဒကတော ဥဂ္ဂန္တွာ ဌိတံ ပရိပါကဂတံ ပဒုမံ သူရိယရသ္မိသမ္ဖဿေန အဝဿံ ဗုဇ္ဈိဿတီတိ ဗုဇ္ဈနကပဒုမန္တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝံ ဗုဒ္ဓါနံ သန္တိကေ ဗျာကရဏဿ လဒ္ဓတ္တာ အဝဿံ အနန္တရာယေန ပါရမိယော ပူရေတွာ ဗုဇ္ဈိဿတီတိ ဗုဇ္ဈနကသတ္တောတိပိ ဗောဓိသတ္တော. ယာ စ ဧသာ စတုမဂ္ဂဉာဏသင်္ခါတာ ဗောဓိ၊ တံ ပတ္ထယမာနော ပဝတ္တတီတိ ဗောဓိယံ သတ္တော အာသတ္တောတိပိ ဗောဓိသတ္တော. ဧဝံ ဂုဏတော ဥပ္ပန္နနာမဝသေန ဗောဓိသတ္တဿေဝ သတော. ကိစ္ဆန္တိ ဒုက္ခံ. အာပန္နောတိ အနုပ္ပတ္တော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အဟော အယံ သတ္တလောကော ဒုက္ခံ အနုပ္ပတ္တောတိ. စဝတိ စ ဥပပဇ္ဇတိ စာတိ ဣဒံ အပရာပရံ စုတိပဋိသန္ဓိဝသေန ဝုတ္တံ. နိဿရဏန္တိ နိဗ္ဗာနံ. တဉှိ ဇရာမရဏဒုက္ခတော နိဿဋတ္တာ တဿ နိဿရဏန္တိ ဝုစ္စတိ. ကုဒါဿု နာမာတိ ကတရသ္မိံ နု ခေါ ကာလေ.

ယောနိသော မနသိကာရာတိ ဥပါယမနသိကာရေန ပထမနသိကာရေန. အဟု ပညာယ အဘိသမယောတိ ပညာယ သဒ္ဓိံ ဇရာမရဏကာရဏဿ အဘိသမယော သမဝါယော သမာယောဂေါ အဟောသိ၊ ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိ ဣဒံ တေန ဒိဋ္ဌန္တိ အတ္ထော. အထ ဝါ ယောနိသော မနသိကာရာ အဟု ပညာယာတိ ယောနိသော မနသိကာရေန စ ပညာယ စ အဘိသမယော အဟု. ‘‘ဇာတိယာ ခေါ သတိ ဇရာမရဏ’’န္တိ၊ ဧဝံ ဇရာမရဏကာရဏဿ ပဋိဝေဓော အဟောသီတိ အတ္ထော. ဧသ နယော သဗ္ဗတ္ထ.

ဣတိ ဟိဒန္တိ ဧဝမိဒံ. သမုဒယော သမုဒယောတိ ဧကာဒသသု ဌာနေသု သင်္ခါရာဒီနံ သမုဒယံ သမ္ပိဏ္ဍေတွာ နိဒ္ဒိသတိ. ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသူတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာနံ သမုဒယော ဟောတီ’’တိ. ဧဝံ ဣတော ပုဗ္ဗေ အနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု၊ စတူသု ဝါ အရိယသစ္စဓမ္မေသု. စက္ခုန္တိအာဒီနိ ဉာဏဝေဝစနာနေဝ. ဉာဏမေဝ ဟေတ္ထ ဒဿနဋ္ဌေန စက္ခု၊ ဉာတဋ္ဌေန ဉာဏံ၊ ပဇာနနဋ္ဌေန ပညာ၊ ပဋိဝေဓနဋ္ဌေန ဝိဇ္ဇာ၊ ဩဘာသနဋ္ဌေန အာလောကောတိ ဝုတ္တံ. တံ ပနေတံ စတူသု သစ္စေသု လောကိယလောကုတ္တရမိဿကံ နိဒ္ဒိဋ္ဌန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. နိရောဓဝါရေပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. စတုတ္ထံ.

၅-၁၀. သိခီသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၅-၁၀. ပဉ္စမာဒီသု သိခိဿ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒီနံ ပဒါနံ ‘‘သိခိဿပိ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိ န ဧဝံ ယောဇေတွာ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ကသ္မာ? ဧကာသနေ အဒေသိတတ္တာ. နာနာဌာနေသု ဟိ ဧတာနိ ဒေသိတာနိ၊ အတ္ထော ပန သဗ္ဗတ္ထ သဒိသောယေဝ. သဗ္ဗဗောဓိသတ္တာနဉှိ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသိန္နာနံ န အညော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဒေဝေါ ဝါ မာရော ဝါ ဗြဟ္မာ ဝါ အာစိက္ခတိ – ‘‘အတီတေ ဗောဓိသတ္တာ ပစ္စယာကာရံ သမ္မသိတွာ ဗုဒ္ဓါ ဇာတာ’’တိ. ယထာ ပန ပဌမကပ္ပိကကာလေ ဒေဝေ ဝုဋ္ဌေ ဥဒကဿ ဂတမဂ္ဂေနေဝ အပရာပရံ ဝုဋ္ဌိဥဒကံ ဂစ္ဆတိ၊ ဧဝံ တေဟိ တေဟိ ပုရိမဗုဒ္ဓေဟိ ဂတမဂ္ဂေနေဝ ပစ္ဆိမာ ပစ္ဆိမာ ဂစ္ဆန္တိ. သဗ္ဗဗောဓိသတ္တာ ဟိ အာနာပါနစတုတ္ထဇ္ဈာနတော ဝုဋ္ဌာယ ပစ္စယာကာရေ ဉာဏံ ဩတာရေတွာ တံ အနုလောမပဋိလောမံ သမ္မသိတွာ ဗုဒ္ဓါ ဟောန္တီတိ ပဋိပါဋိယာ သတ္တသု သုတ္တေသု ဗုဒ္ဓဝိပဿနာ နာမ ကထိတာတိ.

ဗုဒ္ဓဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

၂. အာဟာရဝဂ္ဂေါ

၁. အာဟာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁. အာဟာရဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အာဟာရာတိ ပစ္စယာ. ပစ္စယာ ဟိ အာဟရန္တိ အတ္တနော ဖလံ၊ တသ္မာ အာဟာရာတိ ဝုစ္စန္တိ. ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနန္တိအာဒီသု ဘူတာတိ ဇာတာ နိဗ္ဗတ္တာ. သမ္ဘဝေသိနောတိ ယေ သမ္ဘဝံ ဇာတိံ နိဗ္ဗတ္တိံ ဧသန္တိ ဂဝေသန္တိ. တတ္ထ စတူသု ယောနီသု အဏ္ဍဇဇလာဗုဇာ သတ္တာ ယာဝ အဏ္ဍကောသံ ဝတ္ထိကောသဉ္စ န ဘိန္ဒန္တိ၊ တာဝ သမ္ဘဝေသိနော နာမ၊ အဏ္ဍကောသံ ဝတ္ထိကောသဉ္စ ဘိန္ဒိတွာ ဗဟိ နိက္ခန္တာ ဘူတာ နာမ. သံသေဒဇာ ဩပပါတိကာ စ ပဌမစိတ္တက္ခဏေ သမ္ဘဝေသိနော နာမ၊ ဒုတိယစိတ္တက္ခဏတော ပဘုတိ ဘူတာ နာမ. ယေန ဝါ ဣရိယာပထေန ဇာယန္တိ၊ ယာဝ တတော အညံ န ပါပုဏန္တိ၊ တာဝ သမ္ဘဝေသိနော နာမ၊ တတော ပရံ ဘူတာ နာမ. အထ ဝါ ဘူတာတိ ဇာတာ အဘိနိဗ္ဗတ္တာ၊ ယေ ဘူတာ အဘိနိဗ္ဗတ္တာယေဝ၊ န ပုန ဘဝိဿန္တီတိ သင်္ခံ ဂစ္ဆန္တိ၊ တေသံ ခီဏာသဝါနံ ဧတံ အဓိဝစနံ. သမ္ဘဝမေသန္တီတိ သမ္ဘဝေသိနော. အပ္ပဟီနဘဝသံယောဇနတ္တာ အာယတိမ္ပိ သမ္ဘဝံ ဧသန္တာနံ သေက္ခပုထုဇ္ဇနာနမေတံ အဓိဝစနံ. ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ ဣမေဟိ ဒွီဟိ ပဒေဟိ သဗ္ဗသတ္တေ ပရိယာဒိယတိ. ဝါသဒ္ဒေါ စေတ္ထ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော၊ တသ္မာ ဘူတာနဉ္စ သမ္ဘဝေသီနဉ္စာတိ အယမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဌိတိယာတိ ဌိတတ္ထံ. အနုဂ္ဂဟာယာတိ အနုဂ္ဂဟတ္ထံ. ဝစနဘေဒေါယေဝ စေသ၊ အတ္ထော ပန ဒွိန္နမ္ပိ ပဒါနံ ဧကောယေဝ. အထ ဝါ ဌိတိယာတိ တဿ တဿ သတ္တဿ ဥပ္ပန္နဓမ္မာနံ အနုပ္ပဗန္ဓဝသေန အဝိစ္ဆေဒါယ. အနုဂ္ဂဟာယာတိ အနုပ္ပန္နာနံ ဥပ္ပါဒါယ. ဥဘောပိ စေတာနိ ‘‘ဘူတာနံ ဝါ ဌိတိယာ စေဝ အနုဂ္ဂဟာယ စ၊ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ ဌိတိယာ စေဝ အနုဂ္ဂဟာယ စာ’’တိ ဧဝံ ဥဘယတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနီတိ.

ကဗဠီကာရော အာဟာရောတိ ကဗဠံ ကတွာ အဇ္ဈောဟရိတဗ္ဗကော အာဟာရော၊ ဩဒနကုမ္မာသာဒိဝတ္ထုကာယ ဩဇာယေတံ အဓိဝစနံ. ဩဠာရိကော ဝါ သုခုမော ဝါတိ ဝတ္ထုဩဠာရိကတာယ ဩဠာရိကော၊ သုခုမတာယ သုခုမော. သဘာဝေန ပန သုခုမရူပပရိယာပန္နတ္တာ ကဗဠီကာရော အာဟာရော သုခုမောဝ ဟောတိ. သာပိ စဿ ဝတ္ထုတော ဩဠာရိကတာ သုခုမတာ စ ဥပါဒါယုပါဒါယ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ကုမ္ဘီလာနဉှိ အာဟာရံ ဥပါဒါယ မောရာနံ အာဟာရော သုခုမော. ကုမ္ဘီလာ ကိရ ပါသာဏေ ဂိလန္တိ၊ တေ စ နေသံ ကုစ္ဆိပ္ပတ္တာ ဝိလီယန္တိ. မောရာ သပ္ပဝိစ္ဆိကာဒိပါဏေ ခါဒန္တိ. မောရာနံ ပန အာဟာရံ ဥပါဒါယ တရစ္ဆာနံ အာဟာရော သုခုမော. တေ ကိရ တိဝဿဆဍ္ဍိတာနိ ဝိသာဏာနိ စေဝ အဋ္ဌီနိ စ ခါဒန္တိ၊ တာနိ စ နေသံ ခေဠေန တေမိတမတ္တာနေဝ ကန္ဒမူလံ ဝိယ မုဒုကာနိ ဟောန္တိ. တရစ္ဆာနံ အာဟာရံ ဥပါဒါယ ဟတ္ထီနံ အာဟာရော သုခုမော. တေ ဟိ နာနာရုက္ခသာခါဒယော ခါဒန္တိ. ဟတ္ထီနံ အာဟာရတော ဂဝယဂေါကဏ္ဏမိဂါဒီနံ အာဟာရော သုခုမော. တေ ကိရ နိဿာရာနိ နာနာရုက္ခပဏ္ဏာဒီနိ ခါဒန္တိ. တေသမ္ပိ အာဟာရတော ဂုန္နံ အာဟာရော သုခုမော. တေ အလ္လသုက္ခတိဏာနိ ခါဒန္တိ. တေသံ အာဟာရတော သသာနံ အာဟာရော သုခုမော. သသာနံ အာဟာရတော သကုဏာနံ အာဟာရော သုခုမော. သကုဏာနံ အာဟာရတော ပစ္စန္တဝါသီနံ အာဟာရော သုခုမော. ပစ္စန္တဝါသီနံ အာဟာရတော ဂါမဘောဇကာနံ အာဟာရော သုခုမော. ဂါမဘောဇကာနံ အာဟာရတော ရာဇရာဇမဟာမတ္တာနံ အာဟာရော သုခုမော. တေသမ္ပိ အာဟာရတော စက္ကဝတ္တိနော အာဟာရော သုခုမော. စက္ကဝတ္တိနော အာဟာရတော ဘုမ္မာနံ ဒေဝါနံ အာဟာရော သုခုမော. ဘုမ္မာနံ ဒေဝါနံ အာဟာရတော စာတုမဟာရာဇိကာနံ. ဧဝံ ယာဝ ပရနိမ္မိတဝသဝတ္တီနံ အာဟာရာ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗာ. တေသံ ပနာဟာရော သုခုမောတွေဝ နိဋ္ဌံ ပတ္တော.

ဧတ္ထ စ ဩဠာရိကေ ဝတ္ထုသ္မိံ ဩဇာ ပရိတ္တာ ဟောတိ ဒုဗ္ဗလာ၊ သုခုမေ ဗလဝတီ. တထာ ဟိ ဧကပတ္တပူရမ္ပိ ယာဂုံ ပီတော မုဟုတ္တေနေဝ ဇိဃစ္ဆိတော ဟောတိ ယံကိဉ္စိဒေဝ ခါဒိတုကာမော၊ သပ္ပိံ ပန ပသတမတ္တံ ပိဝိတွာ ဒိဝသံ အဘောတ္တုကာမော ဟောတိ. တတ္ထ ဝတ္ထု ကမ္မဇတေဇသင်္ခါတံ ပရိဿယံ ဝိနောဒေတိ၊ န ပန သက္ကောတိ ပါလေတုံ. ဩဇာ ပန ပါလေတိ၊ န သက္ကောတိ ပရိဿယံ ဝိနောဒေတုံ. ဒွေ ပန ဧကတော ဟုတွာ ပရိဿယဉ္စေဝ ဝိနောဒေန္တိ ပါလေန္တိ စာတိ.

ဖဿော ဒုတိယောတိ စက္ခုသမ္ဖဿာဒိ ဆဗ္ဗိဓောပိ ဖဿော ဧတေသု စတူသု အာဟာရေသု ဒုတိယော အာဟာရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒေသနာနယော ဧဝ စေသ၊ တသ္မာ ဣမိနာ နာမ ကာရဏေန ဒုတိယော တတိယော စာတိ ဣဒမေတ္ထ န ဂဝေသိတဗ္ဗံ. မနောသဉ္စေတနာတိ စေတနာဝ ဝုစ္စတိ. ဝိညာဏန္တိ စိတ္တံ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣမသ္မိံ ဌာနေ ဥပါဒိဏ္ဏကအနုပါဒိဏ္ဏကဝသေန ဧကရာသိံ ကတွာ စတ္တာရော အာဟာရေ ဒဿေသိ. ကဗဠီကာရာဟာရော ဟိ ဥပါဒိဏ္ဏကောပိ အတ္ထိ အနုပါဒိဏ္ဏကောပိ၊ တထာ ဖဿာဒယော. တတ္ထ သပ္ပါဒီဟိ ဂိလိတာနံ မဏ္ဍူကာဒီနံ ဝသေန ဥပါဒိဏ္ဏကကဗဠီကာရာဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. မဏ္ဍူကာဒယော ဟိ သပ္ပါဒီဟိ ဂိလိတာ အန္တောကုစ္ဆိဂတာပိ ကိဉ္စိ ကာလံ ဇီဝန္တိယေဝ. တေ ယာဝ ဥပါဒိဏ္ဏကပက္ခေ တိဋ္ဌန္တိ၊ တာဝ အာဟာရတ္ထံ န သာဓေန္တိ. ဘိဇ္ဇိတွာ ပန အနုပါဒိဏ္ဏကပက္ခေ ဌိတာ သာဓေန္တိ. တဒါပိ ဥပါဒိဏ္ဏကာဟာရောတိ ဝုစ္စန္တီတိ. ဣဒံ ပန အာစရိယာနံ န ရုစ္စတီတိ အဋ္ဌကထာယမေဝ ပဋိက္ခိပိတွာ ဣဒံ ဝုတ္တံ – ဣမေသံ သတ္တာနံ ခါဒန္တာနမ္ပိ အခါဒန္တာနမ္ပိ ဘုဉ္ဇန္တာနမ္ပိ အဘုဉ္ဇန္တာနမ္ပိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တေနေဝ သဟဇာတာ ကမ္မဇာ ဩဇာ နာမ အတ္ထိ၊ သာ ယာဝပိ သတ္တမာ ဒိဝသာ ပါလေတိ၊ အယမေဝ ဥပါဒိဏ္ဏကကဗဠီကာရာဟာရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တေဘူမကဝိပါကဝသေန ပန ဥပါဒိဏ္ဏကဖဿာဒယော ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ တေဘူမကကုသလာကုသလကိရိယဝသေန အနုပါဒိဏ္ဏကာ. လောကုတ္တရာ ပန ရုဠှီဝသေန ကထိတာတိ.

ဧတ္ထာဟ – ‘‘ယဒိ ပစ္စယဋ္ဌော အာဟာရဋ္ဌော၊ အထ ကသ္မာ အညေသုပိ သတ္တာနံ ပစ္စယေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ဣမေယေဝ စတ္တာရော ဝုတ္တာ’’တိ? ဝုစ္စတေ – အဇ္ဈတ္တိကသန္တတိယာ ဝိသေသပစ္စယတ္တာ. ဝိသေသပစ္စယော ဟိ ကဗဠီကာရာဟာရဘက္ခာနံ သတ္တာနံ ရူပကာယဿ ကဗဠီကာရော အာဟာရော၊ နာမကာယေ ဝေဒနာယ ဖဿော၊ ဝိညာဏဿ မနောသဉ္စေတနာ၊ နာမရူပဿ ဝိညာဏံ. ယထာဟ – ‘‘သေယျထာပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အယံ ကာယော အာဟာရဋ္ဌိတိကော အာဟာရံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတိ၊ အနာဟာရော နော တိဋ္ဌတိ (သံ. နိ. ၅.၁၈၃)၊ တထာ ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ၊ သင်္ခါရပစ္စယာ ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပ’’န္တိ (သံ. နိ. ၂.၁၊ ဝိဘ. ၂၂၅).

ကော ပနေတ္ထ အာဟာရော ကိံ အာဟရတီတိ? ကဗဠီကာရာဟာရော ဩဇဋ္ဌမကရူပါနိ အာဟရတိ ဖဿာဟာရော တိဿော ဝေဒနာ၊ မနောသဉ္စေတနာဟာရော တယော ဘဝေ၊ ဝိညာဏာဟာရော ပဋိသန္ဓိနာမရူပန္တိ.

ကထံ? ကဗဠီကာရာဟာရော တာဝ မုခေ ဌပိတမတ္တေယေဝ အဋ္ဌ ရူပါနိ သမုဋ္ဌာပေတိ၊ ဒန္တဝိစုဏ္ဏိတံ ပန အဇ္ဈောဟရိယမာနံ ဧကေကံ သိတ္ထံ အဋ္ဌဋ္ဌရူပါနိ သမုဋ္ဌာပေတိယေဝ. ဧဝံ ကဗဠီကာရာဟာရော ဩဇဋ္ဌမကရူပါနိ အာဟရတိ. ဖဿာဟာရော ပန သုခဝေဒနီယော ဖဿော ဥပ္ပဇ္ဇမာနောယေဝ သုခံ ဝေဒနံ အာဟရတိ၊ ဒုက္ခဝေဒနီယော ဒုက္ခံ၊ အဒုက္ခမသုခဝေဒနီယော အဒုက္ခမသုခန္တိ ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ ဖဿာဟာရော တိဿော ဝေဒနာ အာဟရတိ.

မနောသဉ္စေတနာဟာရော ကာမဘဝူပဂံ ကမ္မံ ကာမဘဝံ အာဟရတိ၊ ရူပါရူပဘဝူပဂါနိ တံ တံ ဘဝံ. ဧဝံ သဗ္ဗထာပိ မနောသဉ္စေတနာဟာရော တယော ဘဝေ အာဟရတိ. ဝိညာဏာဟာရော ပန ယေ စ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ တံသမ္ပယုတ္တကာ တယော ခန္ဓာ၊ ယာနိ စ တိသန္တတိဝသေန တိံသ ရူပါနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ သဟဇာတာဒိပစ္စယနယေန တာနိ အာဟရတီတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ဝိညာဏာဟာရော ပဋိသန္ဓိနာမရူပံ အာဟရတီတိ. ဧတ္ထ စ ‘‘မနောသဉ္စေတနာ တယော ဘဝေ အာဟရတီ’’တိ သာသဝကုသလာကုသလစေတနာဝ ဝုတ္တာ. ‘‘ဝိညာဏံ ပဋိသန္ဓိနာမရူပံ အာဟရတီ’’တိ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏမေဝ ဝုတ္တံ. အဝိသေသေန ပန တံသမ္ပယုတ္တတံသမုဋ္ဌာနဓမ္မာနံ အာဟရဏတောပေတေ ‘‘အာဟာရာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဧတေသု စတူသု အာဟာရေသု ကဗဠီကာရာဟာရော ဥပတ္ထမ္ဘေန္တော အာဟာရကိစ္စံ သာဓေတိ၊ ဖဿော ဖုသန္တောယေဝ မနောသဉ္စေတနာ အာယူဟမာနာဝ၊ ဝိညာဏံ ဝိဇာနန္တမေဝ. ကထံ? ကဗဠီကာရာဟာရော ဟိ ဥပတ္ထမ္ဘေန္တောယေဝ ကာယဋ္ဌပနေန သတ္တာနံ ဌိတိယာ ဟောတိ. ကမ္မဇနိတောပိ ဟိ အယံ ကာယော ကဗဠီကာရာဟာရေန ဥပတ္ထဒ္ဓေါ ဒသပိ ဝဿာနိ ဝဿသတမ္ပိ ယာဝ အာယုပရိမာဏာ တိဋ္ဌတိ. ယထာ ကိံ? ယထာ မာတုယာ ဇနိတောပိ ဒါရကော ဓာတိယာ ထညာဒီနိ ပါယေတွာ ပေါသိယမာနော စိရံ တိဋ္ဌတိ၊ ယထာ စ ဥပတ္ထမ္ဘေန ဥပတ္ထမ္ဘိတံ ဂေဟံ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘ယထာ၊ မဟာရာဇ၊ ဂေဟေ ပပတန္တေ အညေန ဒါရုနာ ဥပတ္ထမ္ဘိတံ သန္တံ ဧဝ တံ ဂေဟံ န ပတတိ. ဧဝမေဝ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ အယံ ကာယော အာဟာရဋ္ဌိတိကော အာဟာရံ ပဋိစ္စ တိဋ္ဌတီ’’တိ.

ဧဝံ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဥပတ္ထမ္ဘေန္တော အာဟာရကိစ္စံ သာဓေတိ.

ဧဝံ သာဓေန္တောပိ စ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဒွိန္နံ ရူပသန္တတီနံ ပစ္စယော ဟောတိ အာဟာရသမုဋ္ဌာနဿ စ ဥပါဒိဏ္ဏကဿ စ. ကမ္မဇာနံ အနုပါလကော ဟုတွာ ပစ္စယော ဟောတိ၊ အာဟာရသမုဋ္ဌာနာနံ ဇနကော ဟုတွာတိ. ဖဿော ပန သုခါဒိဝတ္ထုဘူတံ အာရမ္မဏံ ဖုသန္တောယေဝ သုခါဒိဝေဒနာပဝတ္တနေန သတ္တာနံ ဌိတိယာ ဟောတိ. မနောသဉ္စေတနာ ကုသလာကုသလကမ္မဝသေန အာယူဟမာနာယေဝ ဘဝမူလနိပ္ဖါဒနတော သတ္တာနံ ဌိတိယာ ဟောတိ. ဝိညာဏံ ဝိဇာနန္တမေဝ နာမရူပပ္ပဝတ္တနေန သတ္တာနံ ဌိတိယာ ဟောတီတိ.

ဧဝံ ဥပတ္ထမ္ဘနာဒိဝသေန အာဟာရကိစ္စံ သာဓယမာနေသု ပနေတေသု စတ္တာရိ ဘယာနိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာနိ. သေယျထိဒံ – ကဗဠီကာရာဟာရေ နိကန္တိယေဝ ဘယံ၊ ဖဿေ ဥပဂမနမေဝ၊ မနောသဉ္စေတနာယ အာယူဟနမေဝ၊ ဝိညာဏေ အဘိနိပါတောယေဝ ဘယန္တိ. ကိံ ကာရဏာ? ကဗဠီကာရာဟာရေ ဟိ နိကန္တိံ ကတွာ သီတာဒီနံ ပုရက္ခတာ သတ္တာ အာဟာရတ္ထာယ မုဒ္ဒါဂဏနာဒိကမ္မာနိ ကရောန္တာ အနပ္ပကံ ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆန္တိ. ဧကစ္စေ စ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပဗ္ဗဇိတွာပိ ဝေဇ္ဇကမ္မာဒိကာယ အနေသနာယ အာဟာရံ ပရိယေသန္တာ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ ဂါရယှာ ဟောန္တိ၊ သမ္ပရာယေပိ၊ ‘‘တဿ သင်္ဃာဋိပိ အာဒိတ္တာ သမ္ပဇ္ဇလိတာ’’တိအာဒိနာ လက္ခဏသံယုတ္တေ (သံ. နိ. ၂.၂၁၈) ဝုတ္တနယေန သမဏပေတာ ဟောန္တိ. ဣမိနာ တာဝ ကာရဏေန ကဗဠီကာရေ အာဟာရေ နိကန္တိ ဧဝ ဘယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဖဿံ ဥပဂစ္ဆန္တာပိ ဖဿဿာဒိနော ပရေသံ ရက္ခိတဂေါပိတေသု ဒါရာဒီသု ဘဏ္ဍေသု အပရဇ္ဈန္တိ၊ တေ သဟ ဘဏ္ဍေန ဘဏ္ဍသာမိကာ ဂဟေတွာ ခဏ္ဍာခဏ္ဍိကံ ဝါ ဆိန္ဒိတွာ သင်္ကာရကူဋေ ဆဍ္ဍေန္တိ၊ ရညော ဝါ နိယျာဒေန္တိ. တတော တေ ရာဇာ ဝိဝိဓာ ကမ္မကာရဏာ ကာရာပေတိ. ကာယဿ စ ဘေဒါ ဒုဂ္ဂတိ တေသံ ပါဋိကင်္ခါ ဟောတိ. ဣတိ ဖဿဿာဒမူလကံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမ္ပိ သမ္ပရာယိကမ္ပိ ဘယံ သဗ္ဗမာဂတမေဝ ဟောတိ. ဣမိနာ ကာရဏေန ဖဿာဟာရေ ဥပဂမနမေဝ ဘယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ကုသလာကုသလကမ္မာယူဟနေ ပန တမ္မူလကံ တီသု ဘဝေသု ဘယံ သဗ္ဗံ အာဂတမေဝ ဟောတိ. ဣမိနာ ကာရဏေန မနောသဉ္စေတနာဟာရေ အာယူဟနမေဝ ဘယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပဋိသန္ဓိဝိညာဏဉ္စ ယသ္မိံ ယသ္မိံ ဌာနေ အဘိနိပတတိ၊ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ ပဋိသန္ဓိနာမရူပံ ဂဟေတွာဝ နိဗ္ဗတ္တတိ. တသ္မိဉ္စ နိဗ္ဗတ္တေ သဗ္ဗဘယာနိ နိဗ္ဗတ္တာနိယေဝ ဟောန္တိ တမ္မူလကတ္တာတိ ဣမိနာ ကာရဏေန ဝိညာဏာဟာရေ အဘိနိပါတောယေဝ ဘယန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

ကိံနိဒါနာတိအာဒီသု နိဒါနာဒီနိ သဗ္ဗာနေဝ ကာရဏဝေဝစနာနိ. ကာရဏဉှိ ယသ္မာ ဖလံ နိဒေတိ၊ ‘‘ဟန္ဒ နံ ဂဏှထာ’’တိ အပ္ပေတိ ဝိယ၊ တသ္မာ နိဒါနန္တိ ဝုစ္စတိ. ယသ္မာ တံ တတော သမုဒေတိ ဇာယတိ ပဘဝတိ၊ တသ္မာ သမုဒယော ဇာတိ ပဘဝေါတိ ဝုစ္စတိ. အယံ ပနေတ္ထ ပဒတ္ထော – ကိံနိဒါနံ ဧတေသန္တိ ကိံနိဒါနာ. ကော သမုဒယော ဧတေသန္တိ ကိံသမုဒယာ. ကာ ဇာတိ ဧတေသန္တိ ကိံဇာတိကာ. ကော ပဘဝေါ ဧတေသန္တိ ကိံပဘဝါ. ယသ္မာ ပန တေသံ တဏှာ ယထာဝုတ္တေန အတ္ထေန နိဒါနဉ္စေဝ သမုဒယော စ ဇာတိ စ ပဘဝေါ စ၊ တသ္မာ ‘‘တဏှာနိဒါနာ’’တိအာဒိမာဟ. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧတ္ထ စ ဣမေ စတ္တာရော အာဟာရာ တဏှာနိဒါနာတိ ပဋိသန္ဓိံ အာဒိံ ကတွာ အတ္တဘာဝသင်္ခါတာနံ အာဟာရာနံ ပုရိမတဏှာနံ ဝသေန နိဒါနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကထံ? ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ တာဝ ပရိပုဏ္ဏာယတနာနံ သတ္တာနံ သတ္တသန္တတိဝသေန၊ သေသာနံ တတော ဦနဦနသန္တတိဝသေန ဥပ္ပန္နရူပဗ္ဘန္တရံ ဇာတာ ဩဇာ အတ္ထိ၊ အယံ တဏှာနိဒါနော ဥပါဒိဏ္ဏကကဗဠီကာရာဟာရော. ပဋိသန္ဓိစိတ္တသမ္ပယုတ္တာ ပန ဖဿစေတနာ သယဉ္စ စိတ္တံ ဝိညာဏန္တိ ဣမေ တဏှာနိဒါနာ ဥပါဒိဏ္ဏက-ဖဿမနောသဉ္စေတနာ-ဝိညာဏာဟာရာတိ ဧဝံ တာဝ ပုရိမတဏှာနိဒါနာ ပဋိသန္ဓိကာ အာဟာရာ. ယထာ စ ပဋိသန္ဓိကာ၊ ဧဝံ တတော ပရံ ပဌမဘဝင်္ဂစိတ္တက္ခဏာဒိနိဗ္ဗတ္တာပိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ယသ္မာ ပန ဘဂဝါ န ကေဝလံ အာဟာရာနမေဝ နိဒါနံ ဇာနာတိ၊ အာဟာရနိဒါနဘူတာယ တဏှာယပိ၊ တဏှာယ နိဒါနာနံ ဝေဒနာဒီနမ္ပိ နိဒါနံ ဇာနာတိယေဝ၊ တသ္မာ တဏှာ စာယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကိံနိဒါနာတိအာဒိနာ နယေန ဝဋ္ဋံ ဒဿေတွာ ဝိဝဋ္ဋံ ဒဿေသိ. ဣမသ္မိဉ္စ ပန ဌာနေ ဘဂဝါ အတီတာဘိမုခံ ဒေသနံ ကတွာ အတီတေန ဝဋ္ဋံ ဒဿေတိ. ကထံ? အာဟာရဝသေန ဟိ အယံ အတ္တဘာဝေါ ဂဟိတော.

တဏှာတိ ဣမဿတ္တဘာဝဿ ဇနကံ ကမ္မံ၊ ဝေဒနာဖဿသဠာယတနနာမရူပဝိညာဏာနိ ယသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဌတွာ ကမ္မံ အာယူဟိတံ၊ တံ ဒဿေတုံ ဝုတ္တာနိ၊ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာ တဿတ္တဘာဝဿ ဇနကံ ကမ္မံ. ဣတိ ဒွီသု ဌာနေသု အတ္တဘာဝေါ၊ ဒွီသု တဿ ဇနကံ ကမ္မန္တိ သင်္ခေပေန ကမ္မဉ္စေဝ ကမ္မဝိပါကဉ္စာတိ၊ ဒွေပိ ဓမ္မေ ဒဿေန္တေန အတီတာဘိမုခံ ဒေသနံ ကတွာ အတီတေန ဝဋ္ဋံ ဒဿိတံ.

တတြာယံ ဒေသနာ အနာဂတဿ အဒဿိတတ္တာ အပရိပုဏ္ဏာတိ န ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. နယတော ပန ပရိပုဏ္ဏာတွေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယထာ ဟိ စက္ခုမာ ပုရိသော ဥဒကပိဋ္ဌေ နိပန္နံ သုံသုမာရံ ဒိသွာ တဿ ပရဘာဂံ ဩလောကေန္တော ဂီဝံ ပဿေယျ၊ ဩရတော ပိဋ္ဌိံ၊ ပရိယောသာနေ နင်္ဂုဋ္ဌမူလံ၊ ဟေဋ္ဌာ ကုစ္ဆိံ ဩလောကေန္တော ပန ဥဒကဂတံ အဂ္ဂနင်္ဂုဋ္ဌဉ္စေဝ စတ္တာရော စ ဟတ္ထပါဒေ န ပဿေယျ၊ သော န ဧတ္တာဝတာ ‘‘အပရိပုဏ္ဏော သုံသုမာရော’’တိ ဂဏှာတိ၊ နယတော ပန ပရိပုဏ္ဏောတွေဝ ဂဏှာတိ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဥဒကပိဋ္ဌေ နိပန္နသုံသုမာရော ဝိယ ဟိ တေဘူမကဝဋ္ဋံ. တီရေ ဌိတော စက္ခုမာ ပုရိသော ဝိယ ယောဂါဝစရော. တေန ပုရိသေန ဥဒကပိဋ္ဌေ သုံသုမာရဿ ဒိဋ္ဌကာလော ဝိယ ယောဂိနာ အာဟာရဝသေန ဣမဿတ္တဘာဝဿ ဒိဋ္ဌကာလော. ပရတော ဂီဝါယ ဒိဋ္ဌကာလော ဝိယ ဣမဿတ္တဘာဝဿ ဇနိကာယ တဏှာယ ဒိဋ္ဌကာလော. ပိဋ္ဌိယာ ဒိဋ္ဌကာလော ဝိယ ယသ္မိံ အတ္တဘာဝေ တဏှာသင်္ခါတံ ကမ္မံ ကတံ၊ ဝေဒနာဒိဝသေန တဿ ဒိဋ္ဌကာလော. နင်္ဂုဋ္ဌမူလဿ ဒိဋ္ဌကာလော ဝိယ တဿတ္တဘာဝဿ ဇနကာနံ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာနံ ဒိဋ္ဌကာလော. ဟေဋ္ဌာ ကုစ္ဆိံ ဩလောကေန္တဿ ပန အဂ္ဂနင်္ဂုဋ္ဌဉ္စေဝ စတ္တာရော စ ဟတ္ထပါဒေ အဒိသွာပိ ‘‘အပရိပုဏ္ဏော သုံသုမာရော’’တိ အဂဟေတွာ နယတော ပရိပုဏ္ဏောတွေဝ ဂဟဏံ ဝိယ ယတ္ထ ယတ္ထ ပစ္စယဝဋ္ဋံ ပါဠိယံ န အာဂတံ၊ တတ္ထ တတ္ထ ‘‘ဒေသနာ အပရိပုဏ္ဏာ’’တိ အဂဟေတွာ နယတော ပရိပုဏ္ဏာတွေဝ ဂဟဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတ္ထ စ အာဟာရတဏှာနံ အန္တရေ ဧကော သန္ဓိ၊ တဏှာဝေဒနာနံ အန္တရေ ဧကော၊ ဝိညာဏသင်္ခါရာနံ အန္တရေ ဧကောတိ ဧဝံ တိသန္ဓိစတုသင်္ခေပမေဝ ဝဋ္ဋံ ဒဿိတန္တိ. ပဌမံ.

၂. မောဠိယဖဂ္ဂုနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၂. ဒုတိယေ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယာတိ ဣမသ္မိံယေဝ ဌာနေ ဘဂဝါ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. ကသ္မာ? ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ နိသိန္နတ္တာ. တဿဉှိ ပရိသတိ မောဠိယဖဂ္ဂုနော နာမ ဘိက္ခု ဒိဋ္ဌိဂတိကော နိသိန္နော. အထ သတ္ထာ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ဥဋ္ဌဟိတွာ မံ ပဉှံ ပုစ္ဆိဿတိ၊ အထဿာဟံ ဝိဿဇ္ဇေဿာမီ’’တိ ပုစ္ဆာယ ဩကာသဒါနတ္ထံ ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. မောဠိယဖဂ္ဂုနောတိ မောဠီတိ စူဠာ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ –

‘‘ဆေတွာန မောဠိံ ဝရဂန္ဓဝါသိတံ

ဝေဟာယသံ ဥက္ခိပိ သကျပုင်္ဂဝေါ၊

ရတနစင်္ကောဋဝရေန ဝါသဝေါ၊

သဟဿနေတ္တော သိရသာ ပဋိဂ္ဂဟီ’’တိ.

သာ တဿ ဂိဟိကာလေ မဟန္တာ အဟောသိ. တေနဿ ‘‘မောဠိယဖဂ္ဂုနော’’တိ သင်္ခါ ဥဒပါဒိ. ပဗ္ဗဇိတမ္ပိ နံ တေနေဝ နာမေန သဉ္ဇာနန္တိ. ဧတဒဝေါစာတိ ဒေသနာနုသန္ဓိံ ဃဋေန္တော ဧတံ ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဝိညာဏာဟာရံ အာဟာရေတီ’’တိ ဝစနံ အဝေါစ. တဿတ္ထော – ဘန္တေ၊ ကော နာမ သော၊ ယော ဧတံ ဝိညာဏာဟာရံ ခါဒတိ ဝါ ဘုဉ္ဇတိ ဝါတိ?

ကသ္မာ ပနာယံ ဣတရေ တယော အာဟာရေ အပုစ္ဆိတွာ ဣမမေဝ ပုစ္ဆတီတိ? ဇာနာမီတိ လဒ္ဓိယာ. သော ဟိ မဟန္တေ ပိဏ္ဍေ ကတွာဝ ကဗဠီကာရာဟာရံ ဘုဉ္ဇန္တေ ပဿတိ၊ တေနဿ တံ ဇာနာမီတိ လဒ္ဓိ. တိတ္တိရဝဋ္ဋကမောရကုက္ကုဋာဒယော ပန မာတုသမ္ဖဿေန ယာပေန္တေ ဒိသွာ ‘‘ဧတေ ဖဿာဟာရေန ယာပေန္တီ’’တိ တဿ လဒ္ဓိ. ကစ္ဆပါ ပန အတ္တနော ဥတုသမယေ မဟာသမုဒ္ဒတော နိက္ခမိတွာ သမုဒ္ဒတီရေ ဝါလိကန္တရေ အဏ္ဍာနိ ဌပေတွာ ဝါလိကာယ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ မဟာသမုဒ္ဒမေဝ ဩတရန္တိ. တာနိ မာတုအနုဿရဏဝသေန န ပူတီနိ ဟောန္တိ. တာနိ မနောသဉ္စေတနာဟာရေန ယာပေန္တီတိ တဿ လဒ္ဓိ. ကိဉ္စာပိ ထေရဿ အယံ လဒ္ဓိ၊ န ပန ဧတာယ လဒ္ဓိယာ ဣမံ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ. ဒိဋ္ဌိဂတိကော ဟိ ဥမ္မတ္တကသဒိသော. ယထာ ဥမ္မတ္တကော ပစ္ဆိံ ဂဟေတွာ အန္တရဝီထိံ ဩတိဏ္ဏော ဂေါမယမ္ပိ ပါသာဏမ္ပိ ဂူထမ္ပိ ခဇ္ဇခဏ္ဍမ္ပိ တံ တံ မနာပမ္ပိ အမနာပမ္ပိ ဂဟေတွာ ပစ္ဆိယံ ပက္ခိပတိ. ဧဝမေဝ ဒိဋ္ဌိဂတိကော ယုတ္တမ္ပိ အယုတ္တမ္ပိ ပုစ္ဆတိ. သော ‘‘ကသ္မာ ဣမံ ပုစ္ဆသီ’’တိ န နိဂ္ဂဟေတဗ္ဗော၊ ပုစ္ဆိတပုစ္ဆိတဋ္ဌာနေ ပန ဂဟဏမေဝ နိသေဓေတဗ္ဗံ. တေနေဝ နံ ဘဂဝါ ‘‘ကသ္မာ ဧဝံ ပုစ္ဆသီ’’တိ အဝတွာ ဂဟိတဂါဟမေဝ တဿ မောစေတုံ နော ကလ္လော ပဉှောတိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ နော ကလ္လောတိ အယုတ္တော. အာဟာရေတီတိ အဟံ န ဝဒါမီတိ အဟံ ကောစိ သတ္တော ဝါ ပုဂ္ဂလော ဝါ အာဟာရေတီတိ န ဝဒါမိ. အာဟာရေတီတိ စာဟံ ဝဒေယျန္တိ ယဒိ အဟံ အာဟာရေတီတိ ဝဒေယျံ. တတြဿ ကလ္လော ပဉှောတိ တသ္မိံ မယာ ဧဝံ ဝုတ္တေ အယံ ပဉှော ယုတ္တော ဘဝေယျ. ကိဿ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဝိညာဏာဟာရောတိ၊ ဘန္တေ၊ အယံ ဝိညာဏာဟာရော ကတမဿ ဓမ္မဿ ပစ္စယောတိ အတ္ထော. တတြ ကလ္လံ ဝေယျာကရဏန္တိ တသ္မိံ ဧဝံ ပုစ္ဆိတေ ပဉှေ ဣမံ ဝေယျာကရဏံ ယုတ္တံ ‘‘ဝိညာဏာဟာရော အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ ပစ္စယော’’တိ. ဧတ္ထ စ ဝိညာဏာဟာရောတိ ပဋိသန္ဓိစိတ္တံ. အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တီတိ တေနေဝ ဝိညာဏေန သဟုပ္ပန္နနာမရူပံ. တသ္မိံ ဘူတေ သတိ သဠာယတနန္တိ တသ္မိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိသင်္ခါတေ နာမရူပေ ဇာတေ သတိ သဠာယတနံ ဟောတီတိ အတ္ထော.

သဠာယတနပစ္စယာ ဖဿောတိ ဣဓာပိ ဘဂဝါ ဥတ္တရိ ပဉှဿ ဩကာသံ ဒေန္တော ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ. ဒိဋ္ဌိဂတိကော ဟိ နဝပုစ္ဆံ ဥပ္ပါဒေတုံ န သက္ကောတိ၊ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံယေဝ ပန ဂဏှိတွာ ပုစ္ဆတိ၊ တေနဿ ဘဂဝါ ဩကာသံ အဒါသိ. အတ္ထော ပနဿ သဗ္ဗပဒေသု ဝုတ္တနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗော. ‘‘ကော နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ ဘဝတီ’’တိ ကသ္မာ န ပုစ္ဆတိ? ဒိဋ္ဌိဂတိကဿ ဟိ သတ္တော နာမ ဘူတော နိဗ္ဗတ္တောယေဝါတိ လဒ္ဓိ၊ တသ္မာ အတ္တနော လဒ္ဓိဝိရုဒ္ဓံ ဣဒန္တိ န ပုစ္ဆတိ. အပိစ ဣဒပ္ပစ္စယာ ဣဒံ ဣဒပ္ပစ္စယာ ဣဒန္တိ ဗဟူသု ဌာနေသု ကထိတတ္တာ သညတ္တိံ ဥပဂတော၊ တေနာပိ န ပုစ္ဆတိ. သတ္ထာပိ ‘‘ဣမဿ ဗဟုံ ပုစ္ဆန္တဿာပိ တိတ္တိ နတ္ထိ၊ တုစ္ဆပုစ္ဆမေဝ ပုစ္ဆတီ’’တိ ဣတော ပဋ္ဌာယ ဒေသနံ ဧကာဗဒ္ဓံ ကတွာ ဒေသေသိ. ဆန္နံ တွေဝါတိ ယတော ပဋ္ဌာယ ဒေသနာရုဠှံ၊ တမေဝ ဂဟေတွာ ဒေသနံ ဝိဝဋ္ဋေန္တော ဧဝမာဟ. ဣမသ္မိံ ပန သုတ္တေ ဝိညာဏနာမရူပါနံ အန္တရေ ဧကော သန္ဓိ၊ ဝေဒနာတဏှာနံ အန္တရေ ဧကော၊ ဘဝဇာတီနံ အန္တရေ ဧကောတိ. ဒုတိယံ.

၃. သမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၃. တတိယေ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါတိ သစ္စာနိ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အသမတ္ထာ ဗာဟိရကသမဏဗြာဟ္မဏာ. ဇရာမရဏံ နပ္ပဇာနန္တီတိအာဒီသု ဇရာမရဏံ န ဇာနန္တိ ဒုက္ခသစ္စဝသေန၊ ဇရာမရဏသမုဒယံ န ဇာနန္တိ သဟ တဏှာယ ဇာတိ ဇရာမရဏဿ သမုဒယောတိ သမုဒယသစ္စဝသေန၊ ဇရာမရဏနိရောဓံ န ဇာနန္တိ နိရောဓသစ္စဝသေန၊ ပဋိပဒံ န ဇာနန္တိ မဂ္ဂသစ္စဝသေန. ဇာတိံ န ဇာနန္တိ ဒုက္ခသစ္စဝသေန၊ ဇာတိသမုဒယံ န ဇာနန္တိ သဟ တဏှာယ ဘဝေါ ဇာတိသမုဒယောတိ သမုဒယသစ္စဝသေန. ဧဝံ သဟ တဏှာယ သမုဒယံ ယောဇေတွာ သဗ္ဗပဒေသု စတုသစ္စဝသေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သာမညတ္ထံ ဝါ ဗြဟ္မညတ္ထံ ဝါတိ ဧတ္ထ အရိယမဂ္ဂေါ သာမညဉ္စေဝ ဗြဟ္မညဉ္စ. ဥဘယတ္ထာပိ ပန အတ္ထော နာမ အရိယဖလံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဣတိ ဘဂဝါ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဧကာဒသသု ဌာနေသု စတ္တာရိ သစ္စာနိ ကထေသီတိ. တတိယံ.

၄. ဒုတိယသမဏဗြာဟ္မဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄. စတုတ္ထေ ဣမေ ဓမ္မေ ကတမေ ဓမ္မေတိ ဧတ္တကံ ပပဉ္စံ ကတွာ ကထိတံ၊ ဒေသနံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယေန ဣမေ ဓမ္မေ နပ္ပဇာနန္တီတိအာဒိ ဝုတ္တံ. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ. စတုတ္ထံ.

၅. ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅. ပဉ္စမေ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သမ္မာဒိဋ္ဌီတိ ယံ ပဏ္ဍိတာ ဒေဝမနုဿာ တေသု တေသု ဌာနေသု သမ္မာဒဿနံ ဝဒန္တိ၊ သဗ္ဗမ္ပိ တံ ဒွီဟိ ပဒေဟိ သင်္ခိပိတွာ ပုစ္ဆတိ. ဒွယနိဿိတောတိ ဒွေ ကောဋ္ဌာသေ နိဿိတော. ယေဘုယျေနာတိ ဣမိနာ ဌပေတွာ အရိယပုဂ္ဂလေ သေသမဟာဇနံ ဒဿေတိ. အတ္ထိတန္တိ သဿတံ. နတ္ထိတန္တိ ဥစ္ဆေဒံ. လောကသမုဒယန္တိ လောကော နာမ သင်္ခါရလောကော၊ တဿ နိဗ္ဗတ္တိ. သမ္မပ္ပညာယ ပဿတောတိ သမ္မာပညာ နာမ သဝိပဿနာ မဂ္ဂပညာ၊ တာယ ပဿန္တဿာတိ အတ္ထော. ယာ လောကေ နတ္ထိတာတိ သင်္ခါရလောကေ နိဗ္ဗတ္တေသု ဓမ္မေသု ပညာယန္တေသွေဝ ယာ နတ္ထီတိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ သာ န ဟောတီတိ အတ္ထော. လောကနိရောဓန္တိ သင်္ခါရာနံ ဘင်္ဂံ. ယာ လောကေ အတ္ထိတာတိ သင်္ခါရလောကေ ဘိဇ္ဇမာနေသု ဓမ္မေသု ပညာယန္တေသွေဝ ယာ အတ္ထီတိ သဿတဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ သာ န ဟောတီတိ အတ္ထော.

အပိစ လောကသမုဒယန္တိ အနုလောမပစ္စယာကာရံ. လောကနိရောဓန္တိ ပဋိလောမပစ္စယာကာရံ. လောကနိဿယေ ပဿန္တဿာပိ ဟိ ပစ္စယာနံ အနုစ္ဆေဒေန ပစ္စယုပ္ပန္နဿ အနုစ္ဆေဒံ ပဿတော ယာ နတ္ထီတိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ သာ န ဟောတိ. ပစ္စယနိရောဓံ ပဿန္တဿာပိ ပစ္စယနိရောဓေန ပစ္စယုပ္ပန္နနိရောဓံ ပဿတော ယာ အတ္ထီတိ သဿတဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ သာ န ဟောတီတိ အယမ္ပေတ္ထ အတ္ထော.

ဥပယုပါဒါနာဘိနိဝေသဝိနိဗန္ဓောတိ ဥပယေဟိ စ ဥပါဒါနေဟိ စ အဘိနိဝေသေဟိ စ ဝိနိဗန္ဓော. တတ္ထ ဥပယာတိ ဒွေ ဥပယာ တဏှုပယော စ ဒိဋ္ဌုပယော စ. ဥပါဒါနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. တဏှာဒိဋ္ဌိယော ဟိ ယသ္မာ အဟံ မမန္တိအာဒီဟိ အာကာရေဟိ တေဘူမကဓမ္မေ ဥပေန္တိ ဥပဂစ္ဆန္တိ၊ တသ္မာ ဥပယာတိ ဝုစ္စန္တိ. ယသ္မာ ပန တေ ဓမ္မေ ဥပါဒိယန္တိ စေဝ အဘိနိဝိသန္တိ စ၊ တသ္မာ ဥပါဒါနာတိ စ အဘိနိဝေသာတိ စ ဝုစ္စန္တိ. တာဟိ စာယံ လောကော ဝိနိဗန္ဓော. တေနာဟ ‘‘ဥပယုပါဒါနာဘိနိဝေသဝိနိဗန္ဓော’’တိ.

တဉ္စာယန္တိ တဉ္စ ဥပယုပါဒါနံ အယံ အရိယသာဝကော. စေတသော အဓိဋ္ဌာနန္တိ စိတ္တဿ ပတိဋ္ဌာနဘူတံ. အဘိနိဝေသာနုသယန္တိ အဘိနိဝေသဘူတဉ္စ အနုသယဘူတဉ္စ. တဏှာဒိဋ္ဌီသု ဟိ အကုသလစိတ္တံ ပတိဋ္ဌာတိ၊ တာ စ တသ္မိံ အဘိနိဝိသန္တိ စေဝ အနုသေန္တိ စ၊ တသ္မာ တဒုဘယံ စေတသော အဓိဋ္ဌာနံ အဘိနိဝေသာနုသယန္တိ စ အာဟ. န ဥပေတီတိ န ဥပဂစ္ဆတိ. န ဥပါဒိယတီတိ န ဂဏှာတိ. နာဓိဋ္ဌာတီတိ န အဓိဋ္ဌာတိ၊ ကိန္တိ? အတ္တာ မေတိ. ဒုက္ခမေဝါတိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓမတ္တမေဝ. န ကင်္ခတီတိ ‘‘ဒုက္ခမေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ဒုက္ခံ နိရုဇ္ဈတိ၊ န အညော ဧတ္ထ သတ္တော နာမ အတ္ထီ’’တိ ကင်္ခံ န ကရောတိ. န ဝိစိကိစ္ဆတီတိ န ဝိစိကိစ္ဆံ ဥပ္ပါဒေတိ.

အပရပ္ပစ္စယာတိ န ပရပ္ပစ္စယေန၊ အညဿ အပတ္တိယာယေတွာ အတ္တပစ္စက္ခဉာဏမေဝဿ ဧတ္ထ ဟောတီတိ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ၊ ကစ္စာန၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဟောတီတိ ဧဝံ သတ္တသညာယ ပဟီနတ္တာ ဧတ္တကေန သမ္မာဒဿနံ နာမ ဟောတီတိ မိဿကသမ္မာဒိဋ္ဌိံ အာဟ. အယမေကော အန္တောတိ ဧသ ဧကော နိကူဋန္တော လာမကန္တော ပဌမကံ သဿတံ. အယံ ဒုတိယောတိ ဧသ ဒုတိယော သဗ္ဗံ နတ္ထီတိ ဥပ္ပဇ္ဇနကဒိဋ္ဌိသင်္ခါတော နိကူဋန္တော လာမကန္တော ဒုတိယကော ဥစ္ဆေဒေါတိ အတ္ထော. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝါတိ. ပဉ္စမံ.

၆. ဓမ္မကထိကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆. ဆဋ္ဌေ နိဗ္ဗိဒါယာတိ နိဗ္ဗိန္ဒနတ္ထာယ. ဝိရာဂါယာတိ ဝိရဇ္ဇနတ္ထာယ. နိရောဓာယာတိ နိရုဇ္ဈနတ္ထာယ. ပဋိပန္နော ဟောတီတိ ဧတ္ထ သီလတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ အရဟတ္တမဂ္ဂါ ပဋိပန္နောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နောတိ လောကုတ္တရဿ နိဗ္ဗာနဓမ္မဿ အနုဓမ္မဘူတံ ပဋိပဒံ ပဋိပန္နော. အနုဓမ္မဘူတန္တိ အနုရူပသဘာဝဘူတံ. နိဗ္ဗိဒါ ဝိရာဂါ နိရောဓာတိ နိဗ္ဗိဒါယ စေဝ ဝိရာဂေန စ နိရောဓေန စ. အနုပါဒါ ဝိမုတ္တောတိ စတူဟိ ဥပါဒါနေဟိ ကိဉ္စိ ဓမ္မံ အနုပါဒိယိတွာ ဝိမုတ္တော. ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနပ္ပတ္တောတိ ဒိဋ္ဌေဝ ဓမ္မေ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တော. အလံ ဝစနာယာတိ၊ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ၊ ယုတ္တော အနုစ္ဆဝိကောတိ အတ္ထော. ဧဝမေတ္ထ ဧကေန နယေန ဓမ္မကထိကဿ ပုစ္ဆာ ကထိတာ၊ ဒွီဟိ တံ ဝိသေသေတွာ သေက္ခာသေက္ခဘူမိယော နိဒ္ဒိဋ္ဌာတိ. ဆဋ္ဌံ.

၇. အစေလကဿပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇. သတ္တမေ အစေလော ကဿပေါတိ လိင်္ဂေန အစေလော နိစ္စေလော၊ နာမေန ကဿပေါ. ဒူရတောဝါတိ မဟတာ ဘိက္ခုသံဃေန ပရိဝုတံ အာဂစ္ဆန္တံ ဒူရတော ဧဝ အဒ္ဒသ. ကိဉ္စိဒေဝ ဒေသန္တိ ကိဉ္စိဒေဝ ကာရဏံ. ဩကာသန္တိ ပဉှဗျာကရဏဿ ခဏံ ကာလံ. အန္တရဃရန္တိ ‘‘န ပလ္လတ္ထိကာယ အန္တရဃရေ နိသီဒိဿာမီ’’တိ ဧတ္ထ အန္တောနိဝေသနံ အန္တရဃရံ. ‘‘ဩက္ခိတ္တစက္ခု အန္တရဃရေ ဂမိဿာမီ’’တိ ဧတ္ထ ဣန္ဒခီလတော ပဋ္ဌာယ အန္တောဂါမော. ဣဓာပိ အယမေဝ အဓိပ္ပေတော. ယဒါကင်္ခသီတိ ယံ ဣစ္ဆသိ.

ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ကထေတုကာမော ယာဝတတိယံ ပဋိက္ခိပီတိ? ဂါရဝဇနနတ္ထံ. ဒိဋ္ဌိဂတိကာ ဟိ ခိပ္ပံ ကထိယမာနေ ဂါရဝံ န ကရောန္တိ၊ ‘‘သမဏံ ဂေါတမံ ဥပသင်္ကမိတုမ္ပိ ပုစ္ဆိတုမ္ပိ သုကရံ၊ ပုစ္ဆိတမတ္တေယေဝ ကထေတီ’’တိ ဝစနမ္ပိ န သဒ္ဒဟန္တိ. ဒွေ တယော ဝါရေ ပဋိက္ခိတ္တေ ပန ဂါရဝံ ကရောန္တိ၊ ‘‘သမဏံ ဂေါတမံ ဥပသင်္ကမိတုမ္ပိ ပဉှံ ပုစ္ဆိတုမ္ပိ ဒုက္ကရ’’န္တိ ယာဝတတိယံ ယာစိတေ ကထိယမာနံ သုဿူသန္တိ သဒ္ဒဟန္တိ. ဣတိ ဘဂဝါ ‘‘အယံ သုဿူသိဿတိ သဒ္ဒဟိဿတီ’’တိ ယာဝတတိယံ ယာစာပေတွာ ကထေသိ. အပိစ ယထာ ဘိသက္ကော တေလံ ဝါ ဖာဏိတံ ဝါ ပစန္တော မုဒုပါကခရပါကာနံ ပါကကာလံ အာဂမယမာနော ပါကကာလံ အနတိက္ကမိတွာဝ ဩတာရေတိ. ဧဝံ ဘဂဝါ သတ္တာနံ ဉာဏပရိပါကံ အာဂမယမာနော ‘‘ဧတ္တကေန ကာလေန ဣမဿ ဉာဏံ ပရိပါကံ ဂမိဿတီ’’တိ ဉတွာဝ ယာဝတတိယံ ယာစာပေသိ.

မာ ဟေဝံ၊ ကဿပါတိ၊ ကဿပ၊ မာ ဧဝံ ဘဏိ. သယံကတံ ဒုက္ခန္တိ ဟိ ဝတ္တုံ န ဝဋ္ဋတိ၊ အတ္တာ နာမ ကောစိ ဒုက္ခဿ ကာရကော နတ္ထီတိ ဒီပေတိ. ပရတောပိ ဧသေဝ နယော. အဓိစ္စသမုပ္ပန္နန္တိ အကာရဏေန ယဒိစ္ဆာယ ဥပ္ပန္နံ. ဣတိ ပုဋ္ဌော သမာနောတိ ကသ္မာ ဧဝမာဟ? ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အယံ ‘သယံကတံ ဒုက္ခ’န္တိအာဒိနာ ပုဋ္ဌော ‘မာ ဟေဝ’န္တိ ဝဒတိ၊ ‘နတ္ထီ’တိ ပုဋ္ဌော ‘အတ္ထီ’တိ ဝဒတိ. ‘ဘဝံ ဂေါတမော ဒုက္ခံ န ဇာနာတိ န ပဿတီ’တိ ပုဋ္ဌော ‘ဇာနာမိ ခွာဟ’န္တိ ဝဒတိ. ကိဉ္စိ နု ခေါ မယာ ဝိရဇ္ဈိတွာ ပုစ္ဆိတော’’တိ မူလတော ပဋ္ဌာယ အတ္တနော ပုစ္ဆမေဝ သောဓေန္တော ဧဝမာဟ. အာစိက္ခတု စ မေ၊ ဘန္တေ၊ ဘဂဝါတိ ဣဓ သတ္ထရိ သဉ္ဇာတဂါရဝေါ ‘‘ဘဝ’’န္တိ အဝတွာ ‘‘ဘဂဝါ’’တိ ဝဒတိ.

သော ကရောတီတိအာဒိ၊ ‘‘သယံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ လဒ္ဓိယာ ပဋိသေဓနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ သတောတိ ဣဒံ ဘုမ္မတ္ထေ သာမိဝစနံ၊ တသ္မာ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော – သော ကရောတိ သော ပဋိသံဝေဒယတီတိ ခေါ၊ ကဿပ၊ အာဒိမှိယေဝ ဧဝံ သတိ ပစ္ဆာ သယံကတံ ဒုက္ခန္တိ အယံ လဒ္ဓိ ဟောတိ. ဧတ္ထ စ ဒုက္ခန္တိ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အဓိပ္ပေတံ. ဣတိ ဝဒန္တိ ဧတဿ ပုရိမေန အာဒိသဒ္ဒေန အနန္တရေန စ သဿတသဒ္ဒေန သမ္ဗန္ဓော ဟောတိ. ‘‘ဒီပေတိ ဂဏှာတီ’’တိ အယံ ပနေတ္ထ ပါဌသေသော. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣတိ ဧဝံ ဝဒန္တော အာဒိတောဝ သဿတံ ဒီပေတိ၊ သဿတံ ဂဏှာတိ. ကသ္မာ? တဿ ဟိ တံ ဒဿနံ ဧတံ ပရေတိ၊ ကာရကဉ္စ ဝေဒကဉ္စ ဧကမေဝ ဂဏှန္တံ ဧတံ သဿတံ ဥပဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော.

အညော ကရောတီတိအာဒိ ပန ‘‘ပရံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ လဒ္ဓိယာ ပဋိသေဓနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ‘‘အာဒိတော သတော’’တိ ဣဒံ ပန ဣဓာပိ အာဟရိတဗ္ဗံ. အယဉှေတ္ထ အတ္ထော – အညော ကရောတိ အညော ပဋိသံဝေဒိယတီတိ ခေါ ပန၊ ကဿပ၊ အာဒိမှိယေဝ ဧဝံ သတိ၊ ပစ္ဆာ ‘‘ကာရကော ဣဓေဝ ဥစ္ဆိဇ္ဇတိ၊ တေန ကတံ အညော ပဋိသံဝေဒိယတီ’’တိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နာယ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ သဒ္ဓိံ သမ္ပယုတ္တာယ ဝေဒနာယ အဘိတုန္နဿ ဝိဒ္ဓဿ သတော ‘‘ပရံကတံ ဒုက္ခ’’န္တိ အယံ လဒ္ဓိ ဟောတီတိ. ဣတိ ဝဒန္တိအာဒိ ဝုတ္တနယေနေဝ ယောဇေတဗ္ဗံ. တတြာယံ ယောဇနာ – ဧဝဉ္စ ဝဒန္တော အာဒိတောဝ ဥစ္ဆေဒံ ဒီပေတိ၊ ဥစ္ဆေဒံ ဂဏှာတိ. ကသ္မာ? တဿ ဟိ တံ ဒဿနံ ဧတံ ပရေတိ၊ ဧတံ ဥစ္ဆေဒံ ဥပဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော.

ဧတေ တေတိ ယေ သဿတုစ္ဆေဒသင်္ခါတေ ဥဘော အန္တေ (အနုပဂမ္မ တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ ဧတေ တေ၊ ကဿပ၊ ဥဘော အန္တေ) အနုပဂမ္မ ပဟာယ အနလ္လီယိတွာ မဇ္ဈေန တထာဂတော ဓမ္မံ ဒေသေတိ၊ မဇ္ဈိမာယ ပဋိပဒါယ ဌိတော ဒေသေတီတိ အတ္ထော. ကတရံ ဓမ္မန္တိ စေ? ယဒိဒံ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ. ဧတ္ထ ဟိ ကာရဏတော ဖလံ၊ ကာရဏနိရောဓေန စဿ နိရောဓော ဒီပိတော၊ န ကောစိ ကာရကော ဝါ ဝေဒကော ဝါ နိဒ္ဒိဋ္ဌော. ဧတ္တာဝတာ သေသပဉှာ ပဋိသေဓိတာ ဟောန္တိ. ဥဘော အန္တေ အနုပဂမ္မာတိ ဣမိနာ ဟိ တတိယပဉှော ပဋိက္ခိတ္တော. အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ ဣမိနာ အဓိစ္စသမုပ္ပန္နတာ စေဝ အဇာနနဉ္စ ပဋိက္ခိတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

လဘေယျန္တိ ဣဒံ သော ဘဂဝတော သန္တိကေ ဘိက္ခုဘာဝံ ပတ္ထယမာနော အာဟ. အထ ဘဂဝါ ယောနေန ခန္ဓကေ တိတ္ထိယပရိဝါသော (မဟာဝ. ၈၆) ပညတ္တော၊ ယံ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော သာမဏေရဘူမိယံ ဌိတော ‘‘အဟံ၊ ဘန္တေ၊ ဣတ္ထန္နာမော အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗော ဣမသ္မိံ ဓမ္မဝိနယေ အာကင်္ခါမိ ဥပသမ္ပဒံ. သွာဟံ၊ ဘန္တေ၊ သံဃံ စတ္တာရော မာသေ ပရိဝါသံ ယာစာမီ’’တိအာဒိနာ နယေန သမာဒိယိတွာ ပရိဝသတိ၊ တံ သန္ဓာယ ယော ခေါ၊ ကဿပ၊ အညတိတ္ထိယပုဗ္ဗောတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ပဗ္ဗဇ္ဇန္တိ ဝစနသိလိဋ္ဌတာဝသေန ဝုတ္တံ. အပရိဝသိတွာယေဝ ဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ လဘတိ. ဥပသမ္ပဒတ္ထိကေန ပန နာတိကာလေန ဂါမပ္ပဝေသနာဒီနိ အဋ္ဌ ဝတ္တာနိ ပူရေန္တေန ပရိဝသိတဗ္ဗံ. အာရဒ္ဓစိတ္တာတိ အဋ္ဌဝတ္တပူရဏေန တုဋ္ဌစိတ္တာ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပနေသ တိတ္ထိယပရိဝါသော သမန္တပါသာဒိကာယ ဝိနယဋ္ဌကထာယ ပဗ္ဗဇ္ဇက္ခန္ဓကဝဏ္ဏနာယံ (မဟာဝ. အဋ္ဌ. ၈၆) ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော.

အပိစ မယာတိ အယမေတ္ထ ပါဌော၊ အညတ္ထ ပန ‘‘အပိစ မေတ္ထာ’’တိ. ပုဂ္ဂလဝေမတ္တတာ ဝိဒိတာတိ ပုဂ္ဂလနာနတ္တံ ဝိဒိတံ. ‘‘အယံ ပုဂ္ဂလော ပရိဝါသာရဟော၊ အယံ န ပရိဝါသာရဟော’’တိ ဣဒံ မယှံ ပါကဋန္တိ ဒဿေတိ. တတော ကဿပေါ စိန္တေသိ – ‘‘အဟော အစ္ဆရိယံ ဗုဒ္ဓသာသနံ၊ ယတ္ထ ဧဝံ ဃံသိတွာ ကောဋ္ဋေတွာ ယုတ္တမေဝ ဂဏှန္တိ၊ အယုတ္တံ ဆဍ္ဍေန္တီ’’တိ. တတော သုဋ္ဌုတရံ ပဗ္ဗဇ္ဇာယ သဉ္ဇာတုဿာဟော သစေ၊ ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. အထ ဘဂဝါ တဿ တိဗ္ဗစ္ဆန္ဒတံ ဝိဒိတွာ ‘‘န ကဿပေါ ပရိဝါသံ အရဟတီ’’တိ အညတရံ ဘိက္ခုံ အာမန္တေသိ – ‘‘ဂစ္ဆ၊ ဘိက္ခု၊ ကဿပံ နဟာပေတွာ ပဗ္ဗာဇေတွာ အာနေဟီ’’တိ. သော တထာ ကတွာ တံ ပဗ္ဗာဇေတွာ ဘဂဝတော သန္တိကံ အဂမာသိ. ဘဂဝါ ဂဏေ နိသီဒိတွာ ဥပသမ္ပာဒေသိ. တေန ဝုတ္တံ အလတ္ထ ခေါ အစေလော ကဿပေါ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ၊ အလတ္ထ ဥပသမ္ပဒန္တိ. အစိရူပသမ္ပန္နောတိအာဒိ သေသံ ဗြာဟ္မဏသံယုတ္တေ (သံ. နိ. ၁.၁၈၇) ဝုတ္တမေဝါတိ. သတ္တမံ.

၈. တိမ္ဗရုကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈. အဋ္ဌမေ သာ ဝေဒနာတိအာဒိ ‘‘သယံကတံ သုခဒုက္ခ’’န္တိ လဒ္ဓိယာ နိသေဓနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထာပိ သတောတိ ဘုမ္မတ္ထေယေဝ သာမိဝစနံ. တတြာယံ အတ္ထဒီပနာ – ‘‘သာ ဝေဒနာ၊ သော ဝေဒိယတီ’’တိ ခေါ၊ တိမ္ဗရုက၊ အာဒိမှိယေဝ ဧဝံ သတိ ‘‘သယံကတံ သုခဒုက္ခ’’န္တိ အယံ လဒ္ဓိ ဟောတိ. ဧဝဉှိ သတိ ဝေဒနာယ ဧဝ ဝေဒနာ ကတာ ဟောတိ. ဧဝဉ္စ ဝဒန္တော ဣမိဿာ ဝေဒနာယ ပုဗ္ဗေပိ အတ္ထိတံ အနုဇာနာတိ၊ သဿတံ ဒီပေတိ သဿတံ ဂဏှာတိ. ကသ္မာ? တဿ ဟိ တံ ဒဿနံ ဧတံ ပရေတိ၊ ဧတံ သဿတံ ဥပဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ပုရိမဉှိ အတ္ထံ သန္ဓာယေဝေတံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တံ ဘဝိဿတိ၊ တသ္မာ အဋ္ဌကထာယံ တံ ယောဇေတွာဝဿ အတ္ထော ဒီပိတော. ဧဝမ္ပာဟံ န ဝဒါမီတိ အဟံ ‘‘သာ ဝေဒနာ၊ သော ဝေဒိယတီ’’တိ ဧဝမ္ပိ န ဝဒါမိ. ‘‘သယံကတံ သုခဒုက္ခ’’န္တိ ဧဝမ္ပိ န ဝဒါမီတိ အတ္ထော.

အညာ ဝေဒနာတိအာဒိ ‘‘ပရံကတံ သုခဒုက္ခ’’န္တိ လဒ္ဓိယာ ပဋိသေဓနတ္ထံ ဝုတ္တံ. ဣဓာပိ အယံ အတ္ထယောဇနာ –‘‘အညာ ဝေဒနာ အညော ဝေဒိယတီ’’တိ ခေါ၊ တိမ္ဗရုက၊ အာဒိမှိယေဝ ဧဝံ သတိ ပစ္ဆာ ယာ ပုရိမပက္ခေ ကာရကဝေဒနာ၊ သာ ဥစ္ဆိန္နာ. တာယ ပန ကတံ အညော ဝေဒိယတီတိ ဧဝံ ဥပ္ပန္နာယ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ သဒ္ဓိံ သမ္ပယုတ္တာယ ဝေဒနာယ အဘိတုန္နဿ သတော ‘‘ပရံကတံ သုခဒုက္ခ’’န္တိ အယံ လဒ္ဓိ ဟောတိ. ဧဝဉ္စ ဝဒန္တော ကာရကော ဥစ္ဆိန္နော၊ အညေန ပဋိသန္ဓိ ဂဟိတာတိ ဥစ္ဆေဒံ ဒီပေတိ၊ ဥစ္ဆေဒံ ဂဏှာတိ. ကသ္မာ? တဿ ဟိ တံ ဒဿနံ ဧတံ ပရေတိ၊ ဧတံ ဥစ္ဆေဒံ ဥပဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. ဣဓာပိ ဟိ ဣမာနိ ပဒါနိ အဋ္ဌကထာယံ အာဟရိတွာ ယောဇိတာနေဝ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝေဒနာသုခဒုက္ခံ ကထိတံ. တဉ္စ ခေါ ဝိပါကသုခဒုက္ခမေဝ ဝဋ္ဋတီတိ ဝုတ္တံ. အဋ္ဌမံ.

၉. ဗာလပဏ္ဍိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉. နဝမေ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏဿာတိ အဝိဇ္ဇာယ နိဝါရိတဿ. ဧဝမယံ ကာယော သမုဒါဂတောတိ ဧဝံ အဝိဇ္ဇာယ နိဝါရိတတ္တာ တဏှာယ စ သမ္ပယုတ္တတ္တာယေဝ အယံ ကာယော နိဗ္ဗတ္တော. အယဉ္စေဝ ကာယောတိ အယဉ္စဿ အတ္တနော သဝိညာဏကော ကာယော. ဗဟိဒ္ဓါ စ နာမရူပန္တိ ဗဟိဒ္ဓါ စ ပရေသံ သဝိညာဏကော ကာယော. အတ္တနော စ ပရဿ စ ပဉ္စဟိ ခန္ဓေဟိ ဆဟိ အာယတနေဟိ စာပိ အယံ အတ္ထော ဒီပေတဗ္ဗောဝ. ဣတ္ထေတံ ဒွယန္တိ ဧဝမေတံ ဒွယံ. ဒွယံ ပဋိစ္စ ဖဿောတိ အညတ္ထ စက္ခုရူပါဒီနိ ဒွယာနိ ပဋိစ္စ စက္ခုသမ္ဖဿာဒယော ဝုတ္တာ၊ ဣဓ ပန အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာနိ အာယတနာနိ. မဟာဒွယံ နာမ ကိရေတံ. သဠေဝါယတနာနီတိ သဠေဝ ဖဿာယတနာနိ ဖဿကာရဏာနိ. ယေဟိ ဖုဋ္ဌောတိ ယေဟိ ကာရဏဘူတေဟိ အာယတနေဟိ ဥပ္ပန္နေန ဖဿေန ဖုဋ္ဌော. အညတရေနာတိ ဧတ္ထ ပရိပုဏ္ဏဝသေန အညတရတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတြာတိ တသ္မိံ ဗာလပဏ္ဍိတာနံ ကာယနိဗ္ဗတ္တနာဒိမှိ. ကော အဓိပ္ပယာသောတိ ကော အဓိကပယောဂေါ.

ဘဂဝံမူလကာတိ ဘဂဝါ မူလံ ဧတေသန္တိ ဘဂဝံမူလကာ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဣမေ၊ ဘန္တေ၊ အမှာကံ ဓမ္မာ ပုဗ္ဗေ ကဿပသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန ဥပ္ပါဒိတာ၊ တသ္မိံ ပရိနိဗ္ဗုတေ ဧကံ ဗုဒ္ဓန္တရံ အညော သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဣမေ ဓမ္မေ ဥပ္ပါဒေတုံ သမတ္ထော နာမ နာဟောသိ၊ ဘဂဝတာ ပန နော ဣမေ ဓမ္မာ ဥပ္ပါဒိတာ. ဘဂဝန္တဉှိ နိဿာယ မယံ ဣမေ ဓမ္မေ အာဇာနာမ ပဋိဝိဇ္ဈာမာတိ ဧဝံ ဘဂဝံမူလကာ နော၊ ဘန္တေ၊ ဓမ္မာတိ. ဘဂဝံနေတ္တိကာတိ ဘဂဝါ ဟိ ဓမ္မာနံ နေတာ ဝိနေတာ အနုနေတာ၊ ယထာသဘာဝတော ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ နာမံ ဂဟေတွာ ဒဿေတာတိ ဓမ္မာ ဘဂဝံနေတ္တိကာ နာမ ဟောန္တိ. ဘဂဝံပဋိသရဏာတိ စတုဘူမကဓမ္မာ သဗ္ဗညုတညာဏဿ အာပါထံ အာဂစ္ဆမာနာ ဘဂဝတိ ပဋိသရန္တိ နာမာတိ ဘဂဝံပဋိသရဏာ. ပဋိသရန္တီတိ သမောသရန္တိ. အပိစ မဟာဗောဓိမဏ္ဍေ နိသိန္နဿ ဘဂဝတော ပဋိဝေဓဝသေန ဖဿော အာဂစ္ဆတိ ‘‘အဟံ ဘဂဝါ ကိန္နာမော’’တိ? တွံ ဖုသနဋ္ဌေန ဖဿော နာမ. ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရာ၊ ဝိညာဏံ အာဂစ္ဆတိ ‘‘အဟံ ဘဂဝါ ကိန္နာမ’’န္တိ၊ တွံ ဝိဇာနနဋ္ဌေန ဝိညာဏံ နာမာတိ ဧဝံ စတုဘူမကဓမ္မာနံ ယထာသဘာဝတော ပါဋိယေက္ကံ ပါဋိယေက္ကံ နာမံ ဂဏှန္တော ဘဂဝါ ဓမ္မေ ပဋိသရတီတိ ဘဂဝံပဋိသရဏာ. ဘဂဝန္တံယေဝ ပဋိဘာတူတိ ဘဂဝတောဝ ဧတဿ ဘာသိတဿ အတ္ထော ဥပဋ္ဌာတု၊ တုမှေယေဝ နော ကထေတွာ ဒေထာတိ အတ္ထော.

သာ စေဝ အဝိဇ္ဇာတိ ဧတ္ထ ကိဉ္စာပိ သာ အဝိဇ္ဇာ စ တဏှာ စ ကမ္မံ ဇဝါပေတွာ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎိတွာ နိရုဒ္ဓါ၊ ယထာ ပန အဇ္ဇာပိ ယံ ဟိယျော ဘေသဇ္ဇံ ပီတံ၊ တဒေဝ ဘောဇနံ ဘုဉ္ဇာတိ သရိက္ခကတ္တေန တဒေဝါတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝမိဓာပိ သာ စေဝ အဝိဇ္ဇာ သာ စ တဏှာတိ ဣဒမ္ပိ သရိက္ခကတ္တေန ဝုတ္တံ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ. ဒုက္ခက္ခယာယာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ခယတ္ထာယ. ကာယူပဂေါ ဟောတီတိ အညံ ပဋိသန္ဓိကာယံ ဥပဂန္တာ ဟောတိ. ယဒိဒံ ဗြဟ္မစရိယဝါသောတိ ယော အယံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဝါသော၊ အယံ ဗာလတော ပဏ္ဍိတဿ ဝိသေသောတိ ဒဿေတိ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သဗ္ဗောပိ သပဋိသန္ဓိကော ပုထုဇ္ဇနော ‘‘ဗာလော’’တိ၊ အပ္ပဋိသန္ဓိကော ခီဏာသဝေါ ‘‘ပဏ္ဍိတော’’တိ ဝုတ္တော. သောတာပန္နသကဒါဂါမိအနာဂါမိနော ပန ‘‘ပဏ္ဍိတာ’’တိ ဝါ ‘‘ဗာလာ’’တိ ဝါ န ဝတ္တဗ္ဗာ၊ ဘဇမာနာ ပန ပဏ္ဍိတပက္ခံ ဘဇန္တိ. နဝမံ.

၁၀. ပစ္စယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀. ဒသမေ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဉ္စ ဝေါ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နေ စ ဓမ္မေတိ သတ္ထာ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ပစ္စယေ စ ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တေ စ သဘာဝဓမ္မေ ဒေသေဿာမီတိ ဥဘယံ အာရဘိ. ဥပ္ပါဒါ ဝါ တထာဂတာနန္တိ တထာဂတာနံ ဥပ္ပါဒေပိ၊ ဗုဒ္ဓေသု ဥပ္ပန္နေသု အနုပ္ပန္နေသုပိ ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏံ၊ ဇာတိယေဝ ဇရာမရဏဿ ပစ္စယော. ဌိတာဝ သာ ဓာတူတိ ဌိတောဝ သော ပစ္စယသဘာဝေါ၊ န ကဒါစိ ဇာတိ ဇရာမရဏဿ ပစ္စယော န ဟောတိ. ဓမ္မဋ္ဌိတတာ ဓမ္မနိယာမတာတိ ဣမေဟိပိ ဒွီဟိ ပစ္စယမေဝ ကထေတိ. ပစ္စယေန ဟိ ပစ္စယုပ္ပန္နာ ဓမ္မာ တိဋ္ဌန္တိ၊ တသ္မာ ပစ္စယောဝ ‘‘ဓမ္မဋ္ဌိတတာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပစ္စယော ဓမ္မေ နိယမေတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဓမ္မနိယာမတာ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဣဒပ္ပစ္စယတာတိ ဣမေသံ ဇရာမရဏာဒီနံ ပစ္စယာ ဣဒပ္ပစ္စယာ၊ ဣဒပ္ပစ္စယာဝ ဣဒပ္ပစ္စယတာ. တန္တိ တံ ပစ္စယံ. အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတီတိ ဉာဏေန အဘိသမ္ဗုဇ္ဈတိ. အဘိသမေတီတိ ဉာဏေန အဘိသမာဂစ္ဆတိ. အာစိက္ခတီတိ ကထေတိ. ဒေသေတီတိ ဒဿေတိ. ပညာပေတီတိ ဇာနာပေတိ. ပဋ္ဌပေတီတိ ဉာဏမုခေ ဌပေတိ. ဝိဝရတီတိ ဝိဝရိတွာ ဒဿေတိ. ဝိဘဇတီတိ ဝိဘာဂတော ဒဿေတိ. ဥတ္တာနီကရောတီတိ ပါကဋံ ကရောတိ. ပဿထာတိ စာဟာတိ ပဿထ ဣတိ စ ဝဒတိ. ကိန္တိ? ဇာတိပစ္စယာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဇရာမရဏန္တိအာဒိ.

ဣတိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဧဝံ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ. ယာ တတြာတိ ယာ တေသု ‘‘ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏ’’န္တိအာဒီသု. တထတာတိအာဒီနိ ပစ္စယာကာရဿေဝ ဝေဝစနာနိ. သော တေဟိ တေဟိ ပစ္စယေဟိ အနူနာဓိကေဟေဝ တဿ တဿ ဓမ္မဿ သမ္ဘဝတော တထတာတိ၊ သာမဂ္ဂိံ ဥပဂတေသု ပစ္စယေသု မုဟုတ္တမ္ပိ တတော နိဗ္ဗတ္တာနံ ဓမ္မာနံ အသမ္ဘဝါဘာဝတော အဝိတထတာတိ၊ အညဓမ္မပစ္စယေဟိ အညဓမ္မာနုပ္ပတ္တိတော အနညထတာတိ၊ ဇရာမရဏာဒီနံ ပစ္စယတော ဝါ ပစ္စယသမူဟတော ဝါ ဣဒပ္ပစ္စယတာတိ ဝုတ္တော. တတြာယံ ဝစနတ္ထော – ဣမေသံ ပစ္စယာ ဣဒပ္ပစ္စယာ၊ ဣဒပ္ပစ္စယာ ဧဝ ဣဒပ္ပစ္စယတာ၊ ဣဒပ္ပစ္စယာနံ ဝါ သမူဟော ဣဒပ္ပစ္စယတာ. လက္ခဏံ ပနေတ္ထ သဒ္ဒသတ္ထတော ဝေဒိတဗ္ဗံ.

အနိစ္စန္တိ ဟုတွာ အဘာဝဋ္ဌေန အနိစ္စံ. ဧတ္ထ စ အနိစ္စန္တိ န ဇရာမရဏံ အနိစ္စံ၊ အနိစ္စသဘာဝါနံ ပန ခန္ဓာနံ ဇရာမရဏတ္တာ အနိစ္စံ နာမ ဇာတံ. သင်္ခတာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. ဧတ္ထ စ သင်္ခတန္တိ ပစ္စယေဟိ သမာဂန္တွာ ကတံ. ပဋိစ္စသမုပ္ပန္နန္တိ ပစ္စယေ နိဿာယ ဥပ္ပန္နံ. ခယဓမ္မန္တိ ခယသဘာဝံ. ဝယဓမ္မန္တိ ဝိဂစ္ဆနကသဘာဝံ. ဝိရာဂဓမ္မန္တိ ဝိရဇ္ဇနကသဘာဝံ. နိရောဓဓမ္မန္တိ နိရုဇ္ဈနကသဘာဝံ. ဇာတိယာပိ ဝုတ္တနယေနေဝ အနိစ္စတာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဇနကပစ္စယာနံ ဝါ ကိစ္စာနုဘာဝက္ခဏေ ဒိဋ္ဌတ္တာ ဧကေန ပရိယာယေနေတ္ထ အနိစ္စာတိအာဒီနိ ယုဇ္ဇန္တိယေဝ. ဘဝါဒယော အနိစ္စာဒိသဘာဝါယေဝ.

သမ္မပ္ပညာယာတိ သဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ. ပုဗ္ဗန္တန္တိ ပုရိမံ အတီတန္တိ အတ္ထော. အဟောသိံ နု ခေါတိအာဒီသု ‘‘အဟောသိံ နု ခေါ နနု ခေါ’’တိ သဿတာကာရဉ္စ အဓိစ္စသမုပ္ပတ္တိအာကာရဉ္စ နိဿာယ အတီတေ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ အဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ ကင်္ခတိ. ကိံ ကာရဏန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဥမ္မတ္တကော ဝိယ ဗာလပုထုဇ္ဇနော ယထာ ဝါ တထာ ဝါ ပဝတ္တတိ. ကိံ နု ခေါ အဟောသိန္တိ ဇာတိလိင်္ဂုပပတ္တိယော နိဿာယ ‘‘ခတ္တိယော နု ခေါ အဟောသိံ၊ ဗြာဟ္မဏဝေဿသုဒ္ဒဂဟဋ္ဌပဗ္ဗဇိတဒေဝမနုဿာနံ အညတရော’’တိ ကင်္ခတိ. ကထံ နု ခေါတိ သဏ္ဌာနာကာရံ နိဿာယ ‘‘ဒီဃော နု ခေါ အဟောသိံ ရဿဩဒါတကဏှပမာဏိကအပ္ပမာဏိကာဒီနံ အညတရော’’တိ ကင်္ခတိ. ကေစိ ပန ‘‘ဣဿရနိမ္မာနာဒီနိ နိဿာယ ‘ကေန နု ခေါ ကာရဏေန အဟောသိ’န္တိ ဟေတုတော ကင်္ခတီ’’တိ ဝဒန္တိ. ကိံ ဟုတွာ ကိံ အဟောသိန္တိ ဇာတိအာဒီနိ နိဿာယ ‘‘ခတ္တိယော ဟုတွာ နု ခေါ ဗြာဟ္မဏော အဟောသိံ။ပေ။ ဒေဝေါ ဟုတွာ မနုဿော’’တိ အတ္တနော ပရမ္ပရံ ကင်္ခတိ. သဗ္ဗတ္ထေဝ ပန အဒ္ဓါနန္တိ ကာလာဓိဝစနမေတံ. အပရန္တန္တိ အနာဂတံ အန္တံ. ဘဝိဿာမိ နု ခေါ နနု ခေါတိ သဿတာကာရဉ္စ ဥစ္ဆေဒါကာရဉ္စ နိဿာယ အနာဂတေ အတ္တနော ဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ အဝိဇ္ဇမာနတဉ္စ ကင်္ခတိ. သေသမေတ္ထ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဧတရဟိ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နံ အဒ္ဓါနန္တိ ဣဒါနိ ဝါ ပဋိသန္ဓိမာဒိံ ကတွာ စုတိပရိယန္တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဝတ္တမာနကာလံ ဂဟေတွာ. အဇ္ဈတ္တံ ကထံကထီ ဘဝိဿတီတိ အတ္တနော ခန္ဓေသု ဝိစိကိစ္ဆီ ဘဝိဿတိ. အဟံ နု ခေါသ္မီတိ အတ္တနော အတ္ထိဘာဝံ ကင်္ခတိ. ယုတ္တံ ပနေတန္တိ? ယုတ္တံ အယုတ္တန္တိ ကာ ဧတ္ထ စိန္တာ. အပိစေတ္ထ ဣဒံ ဝတ္ထုမ္ပိ ဥဒါဟရန္တိ – စူဠမာတာယ ကိရ ပုတ္တော မုဏ္ဍော၊ မဟာမာတာယ ပုတ္တော အမုဏ္ဍော၊ တံ ပုတ္တံ မုဏ္ဍေသုံ၊ သော ဥဋ္ဌာယ ‘‘အဟံ နု ခေါ စူဠမာတာယ ပုတ္တော’’တိ စိန္တေသိ. ဧဝံ အဟံ နု ခေါသ္မီတိ ကင်္ခါ ဟောတိ. နော နု ခေါသ္မီတိ အတ္တနော နတ္ထိဘာဝံ ကင်္ခတိ. တတြာပိ ဣဒံ ဝတ္ထု – ဧကော ကိရ မစ္ဆေ ဂဏှန္တော ဥဒကေ စိရဋ္ဌာနေန သီတိဘူတံ အတ္တနော ဦရုံ မစ္ဆောတိ စိန္တေတွာ ပဟရိ. အပရော သုသာနပဿေ ခေတ္တံ ရက္ခန္တော ဘီတော သင်္ကုဋိတော သယိ၊ သော ပဋိဗုဇ္ဈိတွာ အတ္တနော ဇဏ္ဏုကာနိ ဒွေ ယက္ခာတိ စိန္တေတွာ ပဟရိ. ဧဝံ နော နု ခေါသ္မီတိ ကင်္ခတိ.