နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

သံယုတ္တနိကာယေ

ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဋ္ဌကထာ

၁. ခန္ဓသံယုတ္တံ

၁. နကုလပိတုဝဂ္ဂေါ

၁. နကုလပိတုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. ခန္ဓိယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဘဂ္ဂေသူတိ ဧဝံနာမကေ ဇနပဒေ. သုသုမာရဂိရေတိ သုသုမာရဂိရနဂရေ. တသ္မိံ ကိရ မာပိယမာနေ သုသုမာရော သဒ္ဒမကာသိ၊ တေနဿ ‘‘သုသုမာရဂိရ’’န္တွေဝ နာမံ အကံသု. ဘေသကဠာဝနေတိ ဘေသကဠာယ နာမ ယက္ခိနိယာ အဓိဝုတ္ထတ္တာ ဧဝံလဒ္ဓနာမေ ဝနေ. တဒေဝ မိဂဂဏဿ အဘယတ္ထာယ ဒိန္နတ္တာ မိဂဒါယောတိ ဝုစ္စတိ. ဘဂဝါ တသ္မိံ ဇနပဒေ တံ နဂရံ နိဿာယ တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ ဝိဟရတိ. နကုလပိတာတိ နကုလဿ နာမ ဒါရကဿ ပိတာ.

ဇိဏ္ဏောတိ ဇရာဇိဏ္ဏော. ဝုဍ္ဎောတိ ဝယောဝုဍ္ဎော. မဟလ္လကောတိ ဇာတိမဟလ္လကော. အဒ္ဓဂတောတိ တိယဒ္ဓဂတော. ဝယောအနုပ္ပတ္တောတိ တေသု တီသု အဒ္ဓေသု ပစ္ဆိမဝယံ အနုပ္ပတ္တော. အာတုရကာယောတိ ဂိလာနကာယော. ဣဒဉှိ သရီရံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏမ္ပိ နိစ္စပဂ္ဃရဏဋ္ဌေန အာတုရံယေဝ နာမ. ဝိသေသေန ပနဿ ဇရာတုရတာ ဗျာဓာတုရတာ မရဏာတုရတာတိ တိဿော အာတုရတာ ဟောန္တိ. တာသု ကိဉ္စာပိ ဧသော မဟလ္လကတ္တာ ဇရာတုရောဝ၊ အဘိဏှရောဂတာယ ပနဿ ဗျာဓာတုရတာ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. အဘိက္ခဏာတင်္ကောတိ အဘိဏှရောဂေါ နိရန္တရရောဂေါ. အနိစ္စဒဿာဝီတိ တာယ အာတုရတာယ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတက္ခဏေ အာဂန္တုံ အသက္ကောန္တော ကဒါစိဒေဝ ဒဋ္ဌုံ လဘာမိ၊ န သဗ္ဗကာလန္တိ အတ္ထော. မနောဘာဝနီယာနန္တိ မနဝဍ္ဎကာနံ. ယေသု ဟိ ဒိဋ္ဌေသု ကုသလဝသေန စိတ္တံ ဝဍ္ဎတိ၊ တေ သာရိပုတ္တမောဂ္ဂလ္လာနာဒယော မဟာထေရာ မနောဘာဝနီယာ နာမ. အနုသာသတူတိ ပုနပ္ပုနံ သာသတု. ပုရိမဉှိ ဝစနံ ဩဝါဒေါ နာမ၊ အပရာပရံ အနုသာသနီ နာမ. ဩတိဏ္ဏေ ဝါ ဝတ္ထုသ္မိံ ဝစနံ ဩဝါဒေါ နာမ၊ အနောတိဏ္ဏေ တန္တိဝသေန ဝါ ပဝေဏိဝသေန ဝါ ဝုတ္တံ အနုသာသနီ နာမ. အပိစ ဩဝါဒေါတိ ဝါ အနုသာသနီတိ ဝါ အတ္ထတော ဧကမေဝ၊ ဗျဉ္ဇနမတ္တမေဝ နာနံ.

အာတုရော ဟာယန္တိ အာတုရော ဟိ အယံ၊ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏော ပိယင်္ဂုသာမောပိ သမာနော နိစ္စပဂ္ဃရဏဋ္ဌေန အာတုရောယေဝ. အဏ္ဍဘူတောတိ အဏ္ဍံ ဝိယ ဘူတော ဒုဗ္ဗလော. ယထာ ကုက္ကုဋဏ္ဍံ ဝါ မယူရဏ္ဍံ ဝါ ဂေဏ္ဍုကံ ဝိယ ဂဟေတွာ ခိပန္တေန ဝါ ပဟရန္တေန ဝါ န သက္ကာ ကီဠိတုံ၊ တာဝဒေဝ ဘိဇ္ဇတိ၊ ဧဝမယမ္ပိ ကာယော ကဏ္ဋကေပိ ခါဏုကေပိ ပက္ခလိတဿ ဘိဇ္ဇတီတိ အဏ္ဍံ ဝိယ ဘူတောတိ အဏ္ဍဘူတော. ပရိယောနဒ္ဓေါတိ သုခုမေန ဆဝိမတ္တေန ပရိယောနဒ္ဓေါ. အဏ္ဍဉှိ သာရတစေန ပရိယောနဒ္ဓံ၊ တေန ဍံသမကသာဒယော နိလီယိတွာပိ ဆဝိံ ဆိန္ဒိတွာ ယူသံ ပဂ္ဃရာပေတုံ န သက္ကောန္တိ. ဣမသ္မိံ ပန ဆဝိံ ဆိန္ဒိတွာ ယံ ဣစ္ဆန္တိ၊ တံ ကရောန္တိ. ဧဝံ သုခုမာယ ဆဝိယာ ပရိယောနဒ္ဓေါ. ကိမညတြ ဗာလျာတိ ဗာလဘာဝတော အညံ ကိမတ္ထိ? ဗာလောယေဝ အယန္တိ အတ္ထော. တသ္မာတိ ယသ္မာ အယံ ကာယော ဧဝရူပေါ၊ တသ္မာ.

တေနုပသင်္ကမီတိ ရညော စက္ကဝတ္တိဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ အနန္တရံ ပရိဏာယကရတနဿ ဥပဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆန္တော ရာဇပုရိသော ဝိယ၊ သဒ္ဓမ္မစက္ကဝတ္တိဿ ဘဂဝတော ဥပဋ္ဌာနံ ဂန္တွာ၊ အနန္တရံ ဓမ္မသေနာပတိဿ အပစိတိံ ကာတုကာမော ယေနာယသ္မာ သာရိပုတ္တော၊ တေနုပသင်္ကမိ. ဝိပ္ပသန္နာနီတိ သုဋ္ဌု ပသန္နာနိ. ဣန္ဒြိယာနီတိ မနစ္ဆဋ္ဌာနိ ဣန္ဒြိယာနိ. ပရိသုဒ္ဓေါတိ နိဒ္ဒေါသော. ပရိယောဒါတောတိ တဿေဝ ဝေဝစနံ. နိရုပက္ကိလေသတာယေဝ ဟိ ဧသ ပရိယောဒါတောတိ ဝုတ္တော၊ န သေတဘာဝေန. ဧတဿ စ ပရိယောဒါတတံ ဒိသွာဝ ဣန္ဒြိယာနံ ဝိပ္ပသန္နတံ အညာသိ. နယဂ္ဂါဟပညာ ကိရေသာ ထေရဿ.

ကထဉှိ နော သိယာတိ ကေန ကာရဏေန န လဒ္ဓါ ဘဝိဿတိ? လဒ္ဓါယေဝါတိ အတ္ထော. ဣမိနာ ကိံ ဒီပေတိ? သတ္ထုဝိဿာသိကဘာဝံ. အယံ ကိရ သတ္ထု ဒိဋ္ဌကာလတော ပဋ္ဌာယ ပိတိပေမံ၊ ဥပါသိကာ စဿ မာတိပေမံ ပဋိလဘတိ. ဥဘောပိ ‘‘မမ ပုတ္တော’’တိ သတ္ထာရံ ဝဒန္တိ. ဘဝန္တရဂတော ဟိ နေသံ သိနေဟော. သာ ကိရ ဥပါသိကာ ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ တထာဂတဿ မာတာဝ၊ သော စ၊ ဂဟပတိ၊ ပိတာဝ အဟောသိ. ပုန ပဉ္စ ဇာတိသတာနိ ဥပါသိကာ မဟာမာတာ၊ ဥပါသကော မဟာပိတာ၊ တထာ စူဠာမာတာ စူဠပိတာတိ. ဧဝံ သတ္ထာ ဒိယဍ္ဎအတ္တဘာဝသဟဿံ တေသံယေဝ ဟတ္ထေ ဝဍ္ဎိတော. တေနေဝ တေ ယံ နေဝ ပုတ္တဿ၊ န ပိတု သန္တိကေ ကထေတုံ သက္ကာ၊ တံ သတ္ထု သန္တိကေ နိသိန္နာ ကထေန္တိ. ဣမိနာယေဝ စ ကာရဏေန ဘဂဝါ ‘‘ဧတဒဂ္ဂံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မမ သာဝကာနံ ဥပါသကာနံ ဝိဿာသိကာနံ ယဒိဒံ နကုလပိတာ ဂဟပတိ၊ ယဒိဒံ နကုလမာတာ ဂဟပတာနီ’’တိ (အ. နိ. ၁.၂၅၇) တေ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပေသိ. ဣတိ သော ဣမံ ဝိဿာသိကဘာဝံ ပကာသေန္တော ကထဉှိ နော သိယာတိ အာဟ. အမတေန အဘိသိတ္တောတိ နဿိဓ အညံ ကိဉ္စိ ဈာနံ ဝါ ဝိပဿနာ ဝါ မဂ္ဂေါ ဝါ ဖလံ ဝါ ‘‘အမတာဘိသေကော’’တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ မဓုရဓမ္မဒေသနာယေဝ ပန ‘‘အမတာဘိသေကော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒူရတောပီတိ တိရောရဋ္ဌာပိ တိရောဇနပဒါပိ.

အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနောတိ ဣဒံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. အရိယာနံ အဒဿာဝီတိအာဒီသု အရိယာတိ အာရကတ္တာ ကိလေသေဟိ၊ အနယေ န ဣရိယနတော၊ အယေ ဣရိယနတော၊ သဒေဝကေန စ လောကေန အရဏီယတော ဗုဒ္ဓါ စ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ စ ဗုဒ္ဓသာဝကာ စ ဝုစ္စန္တိ. ဗုဒ္ဓါ ဧဝ ဝါ ဣဓ အရိယာ. ယထာဟ – ‘‘သဒေဝကေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောကေ။ပေ။ တထာဂတော အရိယော’’တိ ဝုစ္စတီတိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၉၈). သပ္ပုရိသာနန္တိ ဧတ္ထ ပန ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ တထာဂတသာဝကာ စ သပ္ပုရိသာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တေ ဟိ လောကုတ္တရဂုဏယောဂေန သောဘနာ ပုရိသာတိ သပ္ပုရိသာ. သဗ္ဗေဝ ဝါ ဧတေ ဒွေဓာပိ ဝုတ္တာ. ဗုဒ္ဓါပိ ဟိ အရိယာ စ သပ္ပုရိသာ စ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓသာဝကာပိ. ယထာဟ –

‘‘ယော ဝေ ကတညူ ကတဝေဒိ ဓီရော၊

ကလျာဏမိတ္တော ဒဠှဘတ္တိ စ ဟောတိ၊

ဒုခိတဿ သက္ကစ္စ ကရောတိ ကိစ္စံ၊

တထာဝိဓံ သပ္ပုရိသံ ဝဒန္တီ’’တိ. (ဇာ. ၂.၁၇.၇၈)၊

‘‘ကလျာဏမိတ္တော ဒဠှဘတ္တိ စ ဟောတီ’’တိ ဧတ္တာဝတာ ဟိ ဗုဒ္ဓသာဝကော ဝုတ္တော၊ ကတညုတာဒီဟိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဗုဒ္ဓါတိ. ဣဒါနိ ယော တေသံ အရိယာနံ အဒဿနသီလော၊ န စ ဒဿနေ သာဓုကာရီ၊ သော ‘‘အရိယာနံ အဒဿာဝီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သော စ စက္ခုနာ အဒဿာဝီ၊ ဉာဏေန အဒဿာဝီတိ ဒုဝိဓော. တေသု ဉာဏေန အဒဿာဝီ ဣဓ အဓိပ္ပေတော. မံသစက္ခုနာ ဟိ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ ဝါ အရိယာ ဒိဋ္ဌာပိ အဒိဋ္ဌာဝ ဟောန္တိ တေသံ စက္ခူနံ ဝဏ္ဏမတ္တဂ္ဂဟဏတော န အရိယဘာဝဂေါစရတော. သောဏသိင်္ဂါလာဒယောပိ စက္ခုနာ အရိယေ ပဿန္တိ၊ န စေတေ အရိယာနံ ဒဿာဝိနော နာမ.

တတြိဒံ ဝတ္ထု – စိတ္တလပဗ္ဗတဝါသိနော ကိရ ခီဏာသဝတ္ထေရဿ ဥပဋ္ဌာကော ဝုဍ္ဎပဗ္ဗဇိတော ဧကဒိဝသံ ထေရေန သဒ္ဓိံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ၊ ထေရဿ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ၊ ပိဋ္ဌိတော အာဂစ္ဆန္တော ထေရံ ပုစ္ဆိ – ‘‘အရိယာ နာမ၊ ဘန္တေ၊ ကီဒိသာ’’တိ? ထေရော အာဟ – ‘‘ဣဓေကစ္စော မဟလ္လကော အရိယာနံ ပတ္တစီဝရံ ဂဟေတွာ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ကတွာ သဟစရန္တောပိ နေဝ အရိယေ ဇာနာတိ၊ ဧဝံ ဒုဇ္ဇာနာဝုသော၊ အရိယာ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေပိ သော နေဝ အညာသိ. တသ္မာ န စက္ခုနာ ဒဿနံ ဒဿနံ၊ ဉာဏေန ဒဿနမေဝ ဒဿနံ. ယထာဟ – ‘‘ကိံ တေ၊ ဝက္ကလိ၊ ဣမိနာ ပူတိကာယေန ဒိဋ္ဌေန? ယော ခေါ၊ ဝက္ကလိ၊ ဓမ္မံ ပဿတိ၊ သော မံ ပဿတိ. ယော မံ ပဿတိ၊ သော ဓမ္မံ ပဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၃.၈၇). တသ္မာ စက္ခုနာ ပဿန္တောပိ ဉာဏေန အရိယေဟိ ဒိဋ္ဌံ အနိစ္စာဒိလက္ခဏံ အပဿန္တော၊ အရိယာဓိဂတဉ္စ ဓမ္မံ အနဓိဂစ္ဆန္တော အရိယကရဓမ္မာနံ အရိယဘာဝဿ စ အဒိဋ္ဌတ္တာ ‘‘အရိယာနံ အဒဿာဝီ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

အရိယဓမ္မဿ အကောဝိဒေါတိ၊ သတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒေ အရိယဓမ္မေ အကုသလော. အရိယဓမ္မေ အဝိနီတောတိ ဧတ္ထ ပန –

‘‘ဒုဝိဓော ဝိနယော နာမ၊ ဧကမေကေတ္ထ ပဉ္စဓာ၊

အဘာဝတော တဿ အယံ၊ အဝိနီတောတိ ဝုစ္စတိ’’.

အယဉှိ သံဝရဝိနယော ပဟာနဝိနယောတိ ဒုဝိဓော ဝိနယော. ဧတ္ထ စ ဒုဝိဓေပိ ဝိနယေ ဧကမေကော ဝိနယော ပဉ္စဓာ ဘိဇ္ဇတိ. သံဝရဝိနယောပိ ဟိ သီလသံဝရော သတိသံဝရော ဉာဏသံဝရော ခန္တိသံဝရော ဝီရိယသံဝရောတိ ပဉ္စဝိဓော. ပဟာနဝိနယောပိ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ၊ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနံ နိဿရဏပ္ပဟာနန္တိ ပဉ္စဝိဓော.

တတ္ထ ‘‘ဣမိနာ ပါတိမောက္ခသံဝရေန ဥပေတော ဟောတိ သမုပေတော’’တိ (ဝိဘ. ၅၁၁) အယံ သီလသံဝရော. ‘‘ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒြိယံ၊ စက္ခုန္ဒြိယေ သံဝရံ အာပဇ္ဇတီ’’တိ အယံ (ဒီ. နိ. ၁.၂၁၃၊ မ. နိ. ၁.၂၉၅၊ သံ. နိ. ၄.၂၃၉၊ အ. နိ. ၃.၁၆) သတိသံဝရော.

‘‘ယာနိ သောတာနိ လောကသ္မိံ၊ (အဇိတာတိ ဘဂဝါ)

သတိ တေသံ နိဝါရဏံ၊

သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမိ၊

ပညာယေတေ ပိဓီယရေ’’တိ. (သု. နိ. ၁၀၄၁၊ စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ.၄) –

အယံ ဉာဏသံဝရော. ‘‘ခမော ဟောတိ သီတဿ ဥဏှဿာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၄၊ အ. နိ. ၄.၁၁၄၊ ၆.၅၈) အယံ ခန္တိသံဝရော. ‘‘ဥပ္ပန္နံ ကာမဝိတက္ကံ နာဓိဝါသေတီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၆၊ အ. နိ. ၄.၁၁၄၊ ၆.၅၈) အယံ ဝီရိယသံဝရော. သဗ္ဗောပိ စာယံ သံဝရော ယထာသကံ သံဝရိတဗ္ဗာနံ ဝိနေတဗ္ဗာနဉ္စ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနံ သံဝရဏတော ‘‘သံဝရော’’ ဝိနယနတော ‘‘ဝိနယော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ တာဝ သံဝရဝိနယော ပဉ္စဓာ ဘိဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

တထာ ယံ နာမရူပပရိစ္ဆေဒါဒီသု ဝိပဿနာဉာဏေသု ပဋိပက္ခဘာဝတော ဒီပါလောကေနေဝ တမဿ၊ တေန တေန ဝိပဿနာဉာဏေန တဿ တဿ အနတ္ထဿ ပဟာနံ. သေယျထိဒံ – နာမရူပဝဝတ္ထာနေန သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ၊ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေန အဟေတုဝိသမဟေတုဒိဋ္ဌီနံ၊ တဿေဝ အပရဘာဂေန ကင်္ခါဝိတရဏေန ကထံကထီဘာဝဿ၊ ကလာပသမ္မသနေန ‘‘အဟံ မမာ’’တိ ဂါဟဿ၊ မဂ္ဂါမဂ္ဂဝဝတ္ထာနေန အမဂ္ဂေ မဂ္ဂသညာယ၊ ဥဒယဒဿနေန ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ၊ ဝယဒဿနေန သဿတဒိဋ္ဌိယာ၊ ဘယဒဿနေန သဘယေ အဘယသညာယ၊ အာဒီနဝဒဿနေန အဿာဒသညာယ၊ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာယ အဘိရတိသညာယ၊ မုစ္စိတုကမျတာဉာဏေန အမုစ္စိတုကာမတာယ. ဥပေက္ခာဉာဏေန အနုပေက္ခာယ၊ အနုလောမေန ဓမ္မဋ္ဌိတိယံ နိဗ္ဗာနေ စ ပဋိလောမဘာဝဿ၊ ဂေါတြဘုနာ သင်္ခါရနိမိတ္တဂါဟဿ ပဟာနံ၊ ဧတံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ နာမ.

ယံ ပန ဥပစာရပ္ပနာဘေဒေန သမာဓိနာ ပဝတ္တိဘာဝနိဝါရဏတော ဃဋပ္ပဟာရေနေဝ ဥဒကပိဋ္ဌေ သေဝါလဿ၊ တေသံ တေသံ နီဝရဏာဒိဓမ္မာနံ ပဟာနံ၊ ဧတံ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ နာမ. ယံ စတုန္နံ အရိယမဂ္ဂါနံ ဘာဝိတတ္တာ တံတံမဂ္ဂဝတော အတ္တနော သန္တာနေ ‘‘ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ပဟာနာယာ’’တိအာဒိနာ နယေန (ဓ. သ. ၂၇၇၊ ဝိဘ. ၆၂၈) ဝုတ္တဿ သမုဒယပက္ခိကဿ ကိလေသဂဏဿ အစ္စန္တံ အပ္ပဝတ္တိဘာဝေန ပဟာနံ၊ ဣဒံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ နာမ. ယံ ပန ဖလက္ခဏေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တံ ကိလေသာနံ၊ ဧတံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနံ နာမ.

ယံ သဗ္ဗသင်္ခတနိဿဋတ္တာ ပဟီနသဗ္ဗသင်္ခတံ နိဗ္ဗာနံ၊ ဧတံ နိဿရဏပ္ပဟာနံ နာမ. သဗ္ဗမ္ပိ စေတံ ပဟာနံ ယသ္မာ စာဂဋ္ဌေန ပဟာနံ၊ ဝိနယဋ္ဌေန ဝိနယော၊ တသ္မာ ‘‘ပဟာနဝိနယော’’တိ ဝုစ္စတိ. တံတံပဟာနဝတော ဝါ တဿ တဿ ဝိနယဿ သမ္ဘဝတောပေတံ ‘‘ပဟာနဝိနယော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ ပဟာနဝိနယောပိ ပဉ္စဓာ ဘိဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧဝမယံ သင်္ခေပတော ဒုဝိဓော၊ ဘေဒတော စ ဒသဝိဓော ဝိနယော ဘိန္နသံဝရတ္တာ ပဟာတဗ္ဗဿ စ အပ္ပဟီနတ္တာ ယသ္မာ ဧတဿ အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ နတ္ထိ၊ တသ္မာ အဘာဝတော တဿ အယံ ‘‘အဝိနီတော’’တိ ဝုစ္စတီတိ. ဧသ နယော သပ္ပုရိသာနံ အဒဿာဝီ သပ္ပုရိသဓမ္မဿ အကောဝိဒေါ သပ္ပုရိသဓမ္မေ အဝိနီတောတိ ဧတ္ထာပိ. နိန္နာနာကရဏဉှိ ဧတံ အတ္ထတော. ယထာဟ –

‘‘ယေဝ တေ အရိယာ၊ တေဝ တေ သပ္ပုရိသာ. ယေဝ တေ သပ္ပုရိသာ၊ တေဝ တေ အရိယာ. ယော ဧဝ သော အရိယာနံ ဓမ္မော၊ သော ဧဝ သော သပ္ပုရိသာနံ ဓမ္မော. ယော ဧဝ သော သပ္ပုရိသာနံ ဓမ္မော၊ သော ဧဝ သော အရိယာနံ ဓမ္မော. ယေဝ တေ အရိယဝိနယာ၊ တေဝ တေ သပ္ပုရိသဝိနယာ. ယေဝ တေ သပ္ပုရိသဝိနယာ၊ တေဝ တေ အရိယဝိနယာ. အရိယေတိ ဝါ သပ္ပုရိသေတိ ဝါ၊ အရိယဓမ္မေတိ ဝါ သပ္ပုရိသဓမ္မေတိ ဝါ၊ အရိယဝိနယေတိ ဝါ သပ္ပုရိသဝိနယေတိ ဝါ ဧသေသေ ဧကေ ဧကဋ္ဌေ သမေ သမဘာဂေ တဇ္ဇာတေ တညေဝါ’’တိ.

ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီတိ ဣဓေကစ္စော ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ၊ ‘‘ယံ ရူပံ၊ သော အဟံ၊ ယော အဟံ၊ တံ ရူပ’’န္တိ ရူပဉ္စ အတ္တဉ္စ အဒွယံ သမနုပဿတိ. သေယျထာပိ နာမ တေလပ္ပဒီပဿ ဈာယတော ယာ အစ္စိ၊ သော ဝဏ္ဏော. ယော ဝဏ္ဏော၊ သာ အစ္စီတိ အစ္စိဉ္စ ဝဏ္ဏဉ္စ အဒွယံ သမနုပဿတိ၊ ဧဝမေဝ ဣဓေကစ္စော ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ။ပေ။ အဒွယံ သမနုပဿတီတိ ဧဝံ ရူပံ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဒိဋ္ဌိပဿနာယ ပဿတိ. ရူပဝန္တံ ဝါ အတ္တာနန္တိ အရူပံ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟေတွာ ဆာယာဝန္တံ ရုက္ခံ ဝိယ တံ ရူပဝန္တံ သမနုပဿတိ. အတ္တနိ ဝါ ရူပန္တိ အရူပမေဝ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟေတွာ ပုပ္ဖသ္မိံ ဂန္ဓံ ဝိယ အတ္တနိ ရူပံ သမနုပဿတိ. ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနန္တိ အရူပမေဝ ‘‘အတ္တာ’’တိ ဂဟေတွာ ကရဏ္ဍကေ မဏိံ ဝိယ တံ အတ္တာနံ ရူပသ္မိံ သမနုပဿတိ. ပရိယုဋ္ဌဋ္ဌာယီတိ ပရိယုဋ္ဌာနာကာရေန အဘိဘဝနာကာရေန ဌိတော၊ ‘‘အဟံ ရူပံ၊ မမ ရူပ’’န္တိ ဧဝံ တဏှာဒိဋ္ဌီဟိ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဂဏှနကော နာမ ဟောတီတိ အတ္ထော. တဿ တံ ရူပန္တိ တဿ တံ ဧဝံ ဂဟိတံ ရူပံ. ဝေဒနာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

တတ္ထ ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိ သုဒ္ဓရူပမေဝ အတ္တာတိ ကထိတံ. ‘‘ရူပဝန္တံ ဝါ အတ္တာနံ၊ အတ္တနိ ဝါ ရူပံ၊ ရူပသ္မိံ ဝါ အတ္တာနံ၊ ဝေဒနံ အတ္တတော။ပေ။ သညံ။ သင်္ခါရေ။ ဝိညာဏံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိ ဣမေသု သတ္တသု ဌာနေသု အရူပံ အတ္တာတိ ကထိတံ. ‘‘ဝေဒနာဝန္တံ ဝါ အတ္တာနံ၊ အတ္တနိ ဝါ ဝေဒနံ၊ ဝေဒနာယ ဝါ အတ္တာန’’န္တိ ဧဝံ စတူသု ခန္ဓေသု တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ ဝသေန ဒွါဒသသု ဌာနေသု ရူပါရူပမိဿကော အတ္တာ ကထိတော. တတ္ထ ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတိ၊ ဝေဒနံ။ သညံ။ သင်္ခါရေ။ ဝိညာဏံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိ ဣမေသု ပဉ္စသု ဌာနေသု ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ ကထိတာ၊ အဝသေသေသု သဿတဒိဋ္ဌီတိ ဧဝမေတ္ထ ပန္နရသ ဘဝဒိဋ္ဌိယော ပဉ္စ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိယော ဟောန္တိ၊ တာ သဗ္ဗာပိ မဂ္ဂါဝရဏာ၊ န သဂ္ဂါဝရဏာ၊ ပဌမမဂ္ဂဝဇ္ဈာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဧဝံ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ အာတုရကာယော စေဝ ဟောတိ အာတုရစိတ္တော စာတိ ကာယော နာမ ဗုဒ္ဓါနမ္ပိ အာတုရောယေဝ. စိတ္တံ ပန ရာဂဒေါသမောဟာနုဂတံ အာတုရံ နာမ၊ တံ ဣဓ ဒဿိတံ. နော စ အာတုရစိတ္တောတိ ဣဓ နိက္ကိလေသတာယ စိတ္တဿ အနာတုရဘာဝေါ ဒဿိတော. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ လောကိယမဟာဇနော အာတုရကာယော စေဝ အာတုရစိတ္တော စာတိ ဒဿိတော၊ ခီဏာသဝါ အာတုရကာယာ အနာတုရစိတ္တာ၊ သတ္တ သေခါ နေဝ အာတုရစိတ္တာ၊ န အနာတုရစိတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဘဇမာနာ ပန အနာတုရစိတ္တတံယေဝ ဘဇန္တီတိ. ပဌမံ.

၂. ဒေဝဒဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂. ဒုတိယေ ဒေဝဒဟန္တိ ဒေဝါ ဝုစ္စန္တိ ရာဇာနော၊ တေသံ မင်္ဂလဒဟော၊ သယံဇာတော ဝါ သော ဒဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဒေဝဒဟော’’တိ ဝုတ္တော. တဿ အဝိဒူရေ နိဂမော ဒေဝဒဟန္တွေဝ နပုံသကလိင်္ဂဝသေန သင်္ခံ ဂတော. ပစ္ဆာဘူမဂမိကာတိ ပစ္ဆာဘူမံ အပရဒိသာယံ နိဝိဋ္ဌံ ဇနပဒံ ဂန္တုကာမာ. နိဝါသန္တိ တေမာသံ ဝဿာဝါသံ. အပလောကိတောတိ အာပုစ္ဆိတော. အပလောကေထာတိ အာပုစ္ဆထ. ကသ္မာ ထေရံ အာပုစ္ဆာပေတိ? တေ သဘာရေ ကာတုကာမတာယ. ယော ဟိ ဧကဝိဟာရေ ဝသန္တောပိ သန္တိကံ န ဂစ္ဆတိ ပက္ကမန္တော အနာပုစ္ဆာ ပက္ကမတိ၊ အယံ နိဗ္ဘာရော နာမ. ယော ဧကဝိဟာရေ ဝသန္တောပိ အာဂန္တွာ ပဿတိ၊ ပက္ကမန္တော အာပုစ္ဆတိ၊ အယံ သဘာရော နာမ. ဣမေပိ ဘိက္ခူ ဘဂဝါ ‘‘ဧဝမိမေ သီလာဒီဟိ ဝဍ္ဎိဿန္တီ’’တိ သဘာရေ ကာတုကာမော အာပုစ္ဆာပေတိ.

ပဏ္ဍိတောတိ ဓာတုကောသလ္လာဒိနာ စတုဗ္ဗိဓေန ပဏ္ဍိစ္စေန သမန္နာဂတော. အနုဂ္ဂါဟကောတိ အာမိသာနုဂ္ဂဟေန စ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေန စာတိ ဒွီဟိပိ အနုဂ္ဂဟေဟိ အနုဂ္ဂါဟကော. ထေရော ကိရ အညေ ဘိက္ခူ ဝိယ ပါတောဝ ပိဏ္ဍာယ အဂန္တွာ သဗ္ဗဘိက္ခူသု ဂတေသု သကလံ သံဃာရာမံ အနုဝိစရန္တော အသမ္မဋ္ဌဋ္ဌာနံ သမ္မဇ္ဇတိ၊ အဆဍ္ဍိတံ ကစဝရံ ဆဍ္ဍေတိ၊ သံဃာရာမေ ဒုန္နိက္ခိတ္တာနိ မဉ္စပီဌဒါရုဘဏ္ဍမတ္တိကာဘဏ္ဍာနိ ပဋိသာမေတိ. ကိံ ကာရဏာ? ‘‘မာ အညတိတ္ထိယာ ဝိဟာရံ ပဝိဋ္ဌာ ဒိသွာ ပရိဘဝံ အကံသူ’’တိ. တတော ဂိလာနသာလံ ဂန္တွာ ဂိလာနေ အဿာသေတွာ ‘‘ကေနတ္ထော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ယေန အတ္ထော ဟောတိ၊ တဒတ္ထံ တေသံ ဒဟရသာမဏေရေ အာဒါယ ဘိက္ခာစာရဝတ္တေန ဝါ သဘာဂဋ္ဌာနေ ဝါ ဘေသဇ္ဇံ ပရိယေသိတွာ တေသံ ဒတွာ၊ ‘‘ဂိလာနုပဋ္ဌာနံ နာမ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓေဟိ ဝဏ္ဏိတံ၊ ဂစ္ဆထ သပ္ပုရိသာ အပ္ပမတ္တာ ဟောထာ’’တိ တေ ပေသေတွာ သယံ ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ဥပဋ္ဌာကကုလေ ဝါ ဘတ္တကိစ္စံ ကတွာ ဝိဟာရံ ဂစ္ဆတိ. ဣဒံ တာဝဿ နိဗဒ္ဓဝါသဋ္ဌာနေ အာစိဏ္ဏံ.

ဘဂဝတိ ပန စာရိကံ စရမာနေ ‘‘အဟံ အဂ္ဂသာဝကော’’တိ ဥပါဟနံ အာရုယှ ဆတ္တံ ဂဟေတွာ ပုရတော ပုရတော န ဂစ္ဆတိ. ယေ ပန တတ္ထ မဟလ္လကာ ဝါ အာဗာဓိကာ ဝါ အတိဒဟရာ ဝါ၊ တေသံ ရုဇ္ဇနဋ္ဌာနာနိ တေလေန မက္ခာပေတွာ ပတ္တစီဝရံ အတ္တနော ဒဟရသာမဏေရေဟိ ဂါဟာပေတွာ တံဒိဝသံ ဝါ ဒုတိယဒိဝသံ ဝါ တေ ဂဏှိတွာဝ ဂစ္ဆတိ. ဧကဒိဝသဉှိ တညေဝ အာယသ္မန္တံ အတိဝိကာလေ သမ္ပတ္တတ္တာ သေနာသနံ အလဘိတွာ၊ စီဝရကုဋိယံ နိသိန္နံ ဒိသွာ၊ သတ္ထာ ပုနဒိဝသေ ဘိက္ခုသံဃံ သန္နိပါတာပေတွာ၊ ဟတ္ထိဝါနရတိတ္တိရဝတ္ထုံ ကထေတွာ၊ ‘‘ယထာဝုဍ္ဎံ သေနာသနံ ဒါတဗ္ဗ’’န္တိ သိက္ခာပဒံ ပညာပေသိ. ဧဝံ တာဝေသ အာမိသာနုဂ္ဂဟေန အနုဂ္ဂဏှာတိ. ဩဝဒန္တော ပနေသ သတဝါရမ္ပိ သဟဿဝါရမ္ပိ တာဝ ဩဝဒတိ၊ ယာဝ သော ပုဂ္ဂလော သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌာတိ၊ အထ နံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ အညံ ဩဝဒတိ. ဣမိနာ နယေန ဩဝဒတော စဿ ဩဝါဒေ ဌတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တာ ဂဏနပထံ အတိက္ကန္တာ. ဧဝံ ဓမ္မာနုဂ္ဂဟေန အနုဂ္ဂဏှာတိ.

ပစ္စဿောသုန္တိ တေ ဘိက္ခူ ‘‘အမှာကံ နေဝ ဥပဇ္ဈာယော၊ န အာစရိယော န သန္ဒိဋ္ဌသမ္ဘတ္တော. ကိံ တဿ သန္တိကေ ကရိဿာမာ’’တိ? တုဏှီဘာဝံ အနာပဇ္ဇိတွာ ‘‘ဧဝံ၊ ဘန္တေ’’တိ သတ္ထု ဝစနံ သမ္ပဋိစ္ဆိံသု. ဧဠဂလာဂုမ္ဗေတိ ဂစ္ဆမဏ္ဍပကေ. သော ကိရ ဧဠဂလာဂုမ္ဗော ဓုဝသလိလဋ္ဌာနေ ဇာတော. အထေတ္ထ စတူဟိ ပါဒေဟိ မဏ္ဍပံ ကတွာ တဿ ဥပရိ တံ ဂုမ္ဗံ အာရောပေသုံ၊ သော တံ မဏ္ဍပံ ဆာဒေသိ. အထဿ ဟေဋ္ဌာ ဣဋ္ဌကာဟိ ပရိစိနိတွာ ဝါလိကံ ဩကိရိတွာ အာသနံ ပညာပယိံသု. သီတလံ ဒိဝါဋ္ဌာနံ ဥဒကဝါတော ဝါယတိ. ထေရော တသ္မိံ နိသီဒိ. တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဧဠဂလာဂုမ္ဗေ’’တိ.

နာနာဝေရဇ္ဇဂတန္တိ ဧကဿ ရညော ရဇ္ဇတော နာနာဝိဓံ ရဇ္ဇဂတံ. ဝိရဇ္ဇန္တိ အညံ ရဇ္ဇံ. ယထာ ဟိ သဒေသတော အညော ဝိဒေသော၊ ဧဝံ နိဝုတ္ထရဇ္ဇတော အညံ ရဇ္ဇံ ဝိရဇ္ဇံ နာမ၊ တံ ဝေရဇ္ဇန္တိ ဝုတ္တံ. ခတ္တိယပဏ္ဍိတာတိ ဗိမ္ဗိသာရကောသလရာဇာဒယော ပဏ္ဍိတရာဇာနော. ဗြာဟ္မဏပဏ္ဍိတာတိ စင်္ကီတာရုက္ခာဒယော ပဏ္ဍိတဗြာဟ္မဏာ. ဂဟပတိပဏ္ဍိတာတိ စိတ္တသုဒတ္တာဒယော ပဏ္ဍိတဂဟပတယော. သမဏပဏ္ဍိတာတိ သဘိယပိလောတိကာဒယော ပဏ္ဍိတပရိဗ္ဗာဇကာ. ဝီမံသကာတိ အတ္ထဂဝေသိနော. ကိံဝါဒီတိ ကိံ အတ္တနော ဒဿနံ ဝဒတိ၊ ကိံ လဒ္ဓိကောတိ အတ္ထော. ကိမက္ခာယီတိ ကိံ သာဝကာနံ ဩဝါဒါနုသာသနိံ အာစိက္ခတိ? ဓမ္မဿ စာနုဓမ္မန္တိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တဗျာကရဏဿ အနုဗျာကရဏံ. သဟဓမ္မိကောတိ သကာရဏော. ဝါဒါနုဝါဒေါတိ ဘဂဝတာ ဝုတ္တဝါဒဿ အနုဝါဒေါ. ‘‘ဝါဒါနုပါတော’’တိပိ ပါဌော၊ သတ္ထု ဝါဒဿ အနုပါတော အနုပတနံ၊ အနုဂမနန္တိ အတ္ထော. ဣမိနာပိ ဝါဒံ အနုဂတော ဝါဒေါယေဝ ဒီပိတော ဟောတိ.

အဝိဂတရာဂဿာတိအာဒီသု တဏှာဝသေနေဝ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. တဏှာ ဟိ ရဇ္ဇနတော ရာဂေါ၊ ဆန္ဒိယနတော ဆန္ဒော၊ ပိယာယနဋ္ဌေန ပေမံ၊ ပိဝိတုကာမဋ္ဌေန ပိပါသာ၊ အနုဒဟနဋ္ဌေန ပရိဠာဟောတိ ဝုစ္စတိ. အကုသလေ စာဝုသော၊ ဓမ္မေတိအာဒိ ကသ္မာ အာရဒ္ဓံ? ပဉ္စသု ခန္ဓေသု အဝီတရာဂဿ အာဒီနဝံ၊ ဝီတရာဂဿ စ အာနိသံသံ ဒဿေတုံ. တတြ အဝိဃာတောတိ နိဒ္ဒုက္ခော. အနုပါယာသောတိ နိရုပတာပေါ. အပရိဠာဟောတိ နိဒ္ဒါဟော. ဧဝံ သဗ္ဗတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဒုတိယံ.

၃. ဟာလိဒ္ဒိကာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃. တတိယေ အဝန္တီသူတိ အဝန္တိဒက္ခိဏာပထသင်္ခါတေ အဝန္တိရဋ္ဌေ. ကုရရဃရေတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. ပပါတေတိ ဧကတော ပပါတေ. တဿ ကိရ ပဗ္ဗတဿ ဧကံ ပဿံ ဆိန္ဒိတွာ ပါတိတံ ဝိယ အဟောသိ. ‘‘ပဝတ္တေ’’တိပိ ပါဌော၊ နာနာတိတ္ထိယာနံ လဒ္ဓိပဝတ္တဋ္ဌာနေတိ အတ္ထော. ဣတိ ထေရော တသ္မိံ ရဋ္ဌေ တံ နဂရံ နိဿာယ တသ္မိံ ပဗ္ဗတေ ဝိဟရတိ. ဟာလိဒ္ဒိကာနီတိ ဧဝံနာမကော. အဋ္ဌကဝဂ္ဂိယေ မာဂဏ္ဍိယပဉှေတိ အဋ္ဌကဝဂ္ဂိကမှိ မာဂဏ္ဍိယပဉှော နာမ အတ္ထိ၊ တသ္မိံ ပဉှေ. ရူပဓာတူတိ ရူပက္ခန္ဓော အဓိပ္ပေတော. ရူပဓာတုရာဂဝိနိဗဒ္ဓန္တိ ရူပဓာတုမှိ ရာဂေန ဝိနိဗဒ္ဓံ. ဝိညာဏန္တိ ကမ္မဝိညာဏံ. ဩကသာရီတိ ဂေဟသာရီ အာလယသာရီ.

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ‘‘ဝိညာဏဓာတု ခေါ၊ ဂဟပတီ’’တိ န ဝုတ္တန္တိ? သမ္မောဟဝိဃာတတ္ထံ. ‘‘ဩကော’’တိ ဟိ အတ္ထတော ပစ္စယော ဝုစ္စတိ၊ ပုရေဇာတဉ္စ ကမ္မဝိညာဏံ ပစ္ဆာဇာတဿ ကမ္မဝိညာဏဿပိ ဝိပါကဝိညာဏဿပိ ဝိပါကဝိညာဏဉ္စ ဝိပါကဝိညာဏဿပိ ကမ္မဝိညာဏဿပိ ပစ္စယော ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ကတရံ နု ခေါ ဣဓ ဝိညာဏ’’န္တိ? သမ္မောဟော ဘဝေယျ၊ တဿ ဝိဃာတတ္ထံ တံ အဂဟေတွာ အသမ္ဘိန္နာဝ ဒေသနာ ကတာ. အပိစ အာရမ္မဏဝသေန စတဿော အဘိသင်္ခါရဝိညာဏဋ္ဌိတိယော ဝုတ္တာတိ တာ ဒဿေတုမ္ပိ ဣဓ ဝိညာဏံ န ဂဟိတံ.

ဥပယုပါဒါနာတိ တဏှူပယဒိဋ္ဌူပယဝသေန ဒွေ ဥပယာ၊ ကာမုပါဒါနာဒီနိ စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ စ. စေတသော အဓိဋ္ဌာနာဘိနိဝေသာနုသယာတိ အကုသလစိတ္တဿ အဓိဋ္ဌာနဘူတာ စေဝ အဘိနိဝေသဘူတာ စ အနုသယဘူတာ စ. တထာဂတဿာတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ. သဗ္ဗေသမ္ပိ ဟိ ခီဏာသဝါနံ ဧတေ ပဟီနာဝ၊ သတ္ထု ပန ခီဏာသဝဘာဝေါ လောကေ အတိပါကဋောတိ ဥပရိမကောဋိယာ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဝိညာဏဓာတုယာတိ ဣဓ ဝိညာဏံ ကသ္မာ ဂဟိတံ? ကိလေသပ္ပဟာနဒဿနတ္ထံ. ကိလေသာ ဟိ န ကေဝလံ စတူသုယေဝ ခန္ဓေသု ပဟီနာ ပဟီယန္တိ၊ ပဉ္စသုပိ ပဟီယန္တိယေဝါတိ ကိလေသပ္ပဟာနဒဿနတ္ထံ ဂဟိတံ. ဧဝံ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ အနောကသာရီ ဟောတီတိ ဧဝံ ကမ္မဝိညာဏေန ဩကံ အသရန္တေန အနောကသာရီ နာမ ဟောတိ.

ရူပနိမိတ္တနိကေတဝိသာရဝိနိဗန္ဓာတိ ရူပမေဝ ကိလေသာနံ ပစ္စယဋ္ဌေန နိမိတ္တံ၊ အာရမ္မဏကိရိယသင်္ခါတနိဝါသနဋ္ဌာနဋ္ဌေန နိကေတန္တိ ရူပနိမိတ္တနိကေတံ. ဝိသာရော စ ဝိနိဗန္ဓော စ ဝိသာရဝိနိဗန္ဓာ. ဥဘယေနပိ ဟိ ကိလေသာနံ ပတ္ထဋဘာဝေါ စ ဝိနိဗန္ဓနဘာဝေါ စ ဝုတ္တော၊ ရူပနိမိတ္တနိကေတေ ဝိသာရဝိနိဗန္ဓာတိ ရူပနိမိတ္တနိကေတဝိသာရဝိနိဗန္ဓာ၊ တသ္မာ ရူပနိမိတ္တနိကေတမှိ ဥပ္ပန္နေန ကိလေသဝိသာရေန စေဝ ကိလေသဗန္ဓနေန စာတိ အတ္ထော. နိကေတသာရီတိ ဝုစ္စတီတိ အာရမ္မဏကရဏဝသေန နိဝါသနဋ္ဌာနံ သာရီတိ ဝုစ္စတိ. ပဟီနာတိ တေ ရူပနိမိတ္တနိကေတကိလေသဝိသာရဝိနိဗန္ဓာ ပဟီနာ.

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ‘‘ဩကာ’’တိ ဝုတ္တာ၊ ဆ အာရမ္မဏာနိ ‘‘နိကေတ’’န္တိ? ဆန္ဒရာဂဿ ဗလဝဒုဗ္ဗလတာယ. သမာနေပိ ဟိ ဧတေသံ အာလယဋ္ဌေန ဝိသယဘာဝေ ဩကောတိ နိစ္စနိဝါသနဋ္ဌာနဂေဟမေဝ ဝုစ္စတိ၊ နိကေတန္တိ ‘‘အဇ္ဇ အသုကဋ္ဌာနေ ကီဠိဿာမာ’’တိ ကတသင်္ကေတဋ္ဌာနံ နိဝါသဋ္ဌာနံ ဥယျာနာဒိ. တတ္ထ ယထာ ပုတ္တဒါရဓနဓညပုဏ္ဏဂေဟေ ဆန္ဒရာဂေါ ဗလဝါ ဟောတိ၊ ဧဝံ အဇ္ဈတ္တိကေသု ခန္ဓေသု. ယထာ ပန ဥယျာနဋ္ဌာနာဒီသု တတော ဒုဗ္ဗလတရော ဟောတိ၊ ဧဝံ ဗာဟိရေသု ဆသု အာရမ္မဏေသူတိ ဆန္ဒရာဂဿ ဗလဝဒုဗ္ဗလတာယ ဧဝံ ဒေသနာ ကတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

သုခိတေသု သုခိတောတိ ဥပဋ္ဌာကေသု ဓနဓညလာဘာဒိဝသေန သုခိတေသု ‘‘ဣဒါနာဟံ မနာပံ ဘောဇနံ လဘိဿာမီ’’တိ ဂေဟသိတသုခေန သုခိတော ဟောတိ၊ တေဟိ ပတ္တသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနော ဝိယ စရတိ. ဒုက္ခိတေသု ဒုက္ခိတောတိ တေသံ ကေနစိဒေဝ ကာရဏေန ဒုက္ခေ ဥပ္ပန္နေ သယံ ဒွိဂုဏေန ဒုက္ခေန ဒုက္ခိတော ဟောတိ. ကိစ္စကရဏီယေသူတိ ကိစ္စသင်္ခါတေသု ကရဏီယေသု. တေသု ယောဂံ အာပဇ္ဇတီတိ ဥပယောဂံ သယံ တေသံ ကိစ္စာနံ ကတ္တဗ္ဗတံ အာပဇ္ဇတိ. ကာမေသူတိ ဝတ္ထုကာမေသု. ဧဝံ ခေါ၊ ဂဟပတိ၊ ကာမေဟိ အရိတ္တော ဟောတီတိ ဧဝံ ကိလေသကာမေဟိ အရိတ္တော ဟောတိ အန္တော ကာမာနံ ဘာဝေန အတုစ္ဆော. သုက္ကပက္ခော တေသံ အဘာဝေန ရိတ္တော တုစ္ဆောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ပုရက္ခရာနောတိ ဝဋ္ဋံ ပုရတော ကုရုမာနော. ဧဝံရူပေါ သိယန္တိအာဒီသု ဒီဃရဿကာဠောဒါတာဒီသု ရူပေသု ‘‘ဧဝံရူပေါ နာမ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထေတိ. သုခါဒီသု ဝေဒနာသု ဧဝံဝေဒနော နာမ၊ နီလသညာဒီသု သညာသု ဧဝံ သညော နာမ၊ ပုညာဘိသင်္ခါရာဒီသု သင်္ခါရေသု ဧဝံသင်္ခါရော နာမ၊ စက္ခုဝိညာဏာဒီသု ဝိညာဏေသု ‘‘ဧဝံ ဝိညာဏော နာမ ဘဝေယျ’’န္တိ ပတ္ထေတိ.

အပုရက္ခရာနောတိ ဝဋ္ဋံ ပုရတော အကုရုမာနော. သဟိတံ မေ၊ အသဟိတံ တေတိ တုယှံ ဝစနံ အသဟိတံ အသိလိဋ္ဌံ၊ မယှံ သဟိတံ သိလိဋ္ဌံ မဓုရပါနသဒိသံ. အဓိစိဏ္ဏံ တေ ဝိပရာဝတ္တန္တိ ယံ တုယှံ ဒီဃေန ကာလေန ပရိစိတံ သုပ္ပဂုဏံ၊ တံ မမ ဝါဒံ အာဂမ္မ သဗ္ဗံ ခဏေန ဝိပရာဝတ္တံ နိဝတ္တံ. အာရောပိတော တေ ဝါဒေါတိ တုယှံ ဒေါသော မယာ အာရောပိတော. စရ ဝါဒပ္ပမောက္ခာယာတိ တံ တံ အာစရိယံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဥတ္တရိ ပရိယေသန္တော ဣမဿ ဝါဒဿ မောက္ခာယ စရ အာဟိဏ္ဍာဟိ. နိဗ္ဗေဌေဟိ ဝါ သစေ ပဟောသီတိ အထ သယမေဝ ပဟောသိ၊ ဣဓေဝ နိဗ္ဗေဌေဟီတိ. တတိယံ.

၄. ဒုတိယဟာလိဒ္ဒိကာနိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄. စတုတ္ထေ သက္ကပဉှေတိ စူဠသက္ကပဉှေ၊ မဟာသက္ကပဉှေပေတံ ဝုတ္တမေဝ. တဏှာသင်္ခယဝိမုတ္တာတိ တဏှာသင်္ခယေ နိဗ္ဗာနေ တဒါရမ္မဏာယ ဖလဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တာ. အစ္စန္တနိဋ္ဌာတိ အန္တံ အတိက္ကန္တနိဋ္ဌာ သတတနိဋ္ဌာ. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. စတုတ္ထံ.

၅. သမာဓိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅. ပဉ္စမေ သမာဓိန္တိ ဣဒံ ဘဂဝါ တေ ဘိက္ခူ စိတ္တေကဂ္ဂတာယ ပရိဟာယန္တေ ဒိသွာ၊ ‘‘စိတ္တေကဂ္ဂတံ လဘန္တာနံ ဣမေသံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဖာတိံ ဂမိဿတီ’’တိ ဉတွာ အာဟ. အဘိနန္ဒတီတိ ပတ္ထေတိ. အဘိဝဒတီတိ တာယ အဘိနန္ဒနာယ ‘‘အဟော ပိယံ ဣဋ္ဌံ ကန္တံ မနာပ’’န္တိ ဝဒတိ. ဝါစံ အဘိနန္ဒန္တောပိ စ တံ အာရမ္မဏံ နိဿာယ ဧဝံ လောဘံ ဥပ္ပါဒေန္တော အဘိဝဒတိယေဝ နာမ. အဇ္ဈောသာယ တိဋ္ဌတီတိ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဂဏှာတိ. ယာ ရူပေ နန္ဒီတိ ယာ သာ ရူပေ ဗလဝပတ္ထနာသင်္ခါတာ နန္ဒီ. တဒုပါဒါနန္တိ တံ ဂဟဏဋ္ဌေန ဥပါဒါနံ. နာဘိနန္ဒတီတိ န ပတ္ထေတိ. နာဘိဝဒတီတိ ပတ္ထနာဝသေန န ‘‘ဣဋ္ဌံ ကန္တ’’န္တိ ဝဒတိ. ဝိပဿနာစိတ္တေန စေတသာ ‘‘အနိစ္စံ ဒုက္ခ’’န္တိ ဝစီဘေဒံ ကရောန္တောပိ နာဘိဝဒတိယေဝ. ပဉ္စမံ.

၆. ပဋိသလ္လာဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆. ဆဋ္ဌေ ပဋိသလ္လာဏေတိ ဣဒံ ဘဂဝါ တေ ဘိက္ခူ ကာယဝိဝေကေန ပရိဟာယန္တေ ဒိသွာ ‘‘ကာယဝိဝေကံ လဘန္တာနံ ဣမေသံ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဖာတိံ ဂမိဿတီ’’တိ ဉတွာ အာဟ. ဆဋ္ဌံ.

၇. ဥပါဒါပရိတဿနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇. သတ္တမေ ဥပါဒါပရိတဿနန္တိ ဂဟဏေန ဥပ္ပန္နံ ပရိတဿနံ. အနုပါဒါအပရိတဿနန္တိ အဂ္ဂဟဏေန အပရိတဿနံ. ရူပဝိပရိဏာမာနုပရိဝတ္တိဝိညာဏံ ဟောတီတိ ‘‘မမ ရူပံ ဝိပရိဏတ’’န္တိ ဝါ ‘‘အဟု ဝတ မေတံ၊ ဒါနိ ဝတ မေ နတ္ထီ’’တိ ဝါ အာဒိနာ နယေန ကမ္မဝိညာဏံ ရူပဿ ဘေဒါနုပရိဝတ္တိ ဟောတိ. ဝိပရိဏာမာနုပရိဝတ္တိဇာတိ ဝိပရိဏာမဿ အနုပရိဝတ္တိတော ဝိပရိဏာမာရမ္မဏစိတ္တတော ဇာတာ. ပရိတဿနာ ဓမ္မသမုပ္ပါဒါတိ တဏှာပရိတဿနာ စ အကုသလဓမ္မသမုပ္ပါဒါ စ. စိတ္တန္တိ ကုသလစိတ္တံ. ပရိယာဒါယ တိဋ္ဌန္တီတိ ပရိယာဒိယိတွာ တိဋ္ဌန္တိ. ဥတ္တာသဝါတိ သဥတ္တာသော. ဝိဃာတဝါတိ သဝိဃာတော သဒုက္ခော. အပေက္ခဝါတိ သာလယော. ဥပါဒါယ စ ပရိတဿတီတိ ဂဏှိတွာ ပရိတဿကော နာမ ဟောတိ. န ရူပဝိပရိဏာမာနုပရိဝတ္တီတိ ခီဏာသဝဿ ကမ္မဝိညာဏမေဝ နတ္ထိ၊ တသ္မာ ရူပဘေဒါနုပရိဝတ္တိ န ဟောတီတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. သတ္တမံ.

၈. ဒုတိယဥပါဒါပရိတဿနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈. အဋ္ဌမေ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန ဒေသနာ ကတာ. ဣတိ ပဋိပါဋိယာ စတူသု သုတ္တေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋမေဝ ကထိတံ. အဋ္ဌမံ.

၉. ကာလတ္တယအနိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၉. နဝမေ ကော ပန ဝါဒေါ ပစ္စုပ္ပန္နဿာတိ ပစ္စုပ္ပန္နမှိ ကထာဝ ကာ၊ အနိစ္စမေဝ တံ. တေ ကိရ ဘိက္ခူ အတီတာနာဂတံ အနိစ္စန္တိ သလ္လက္ခေတွာ ပစ္စုပ္ပန္နေ ကိလမိံသု၊ အထ နေသံ ဣတော အတီတာနာဂတေပိ ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နံ အနိစ္စ’’န္တိ ဝုစ္စမာနေ ဗုဇ္ဈိဿန္တီတိ အဇ္ဈာသယံ ဝိဒိတွာ သတ္ထာ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယေန ဣမံ ဒေသနံ ဒေသေသိ. နဝမံ.

၁၀-၁၁. ကာလတ္တယဒုက္ခသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၀-၁၁. ဒသမေကာဒသမာနိ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ ပဒေဟိ ဝိသေသေတွာ တထာရူပေနေဝ ပုဂ္ဂလဇ္ဈာသယေန ကထိတာနီတိ. ဒသမေကာဒသမာနိ.

နကုလပိတုဝဂ္ဂေါ ပဌမော.

၂. အနိစ္စဝဂ္ဂေါ

၁-၁၀. အနိစ္စသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၁၂-၂၁. အနိစ္စဝဂ္ဂေ ပရိယောသာနသုတ္တံ ပုစ္ဆာဝသိကံ၊ သေသာနိ တထာ တထာ ဗုဇ္ဈနကာနဉ္စ ဝသေန ဒေသိတာနီတိ. ပဌမာဒီနိ.

အနိစ္စဝဂ္ဂေါ ဒုတိယော.

၃. ဘာရဝဂ္ဂေါ

၁. ဘာရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၂. ဘာရဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာတိဿ ဝစနီယန္တိ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဣတိ အဿ ဝစနီယံ၊ ဧဝံ ဝတ္တဗ္ဗံ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. အယံ ဝုစ္စတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘာရောတိ ယေ ဣမေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ၊ အယံ ဘာရောတိ ဝုစ္စတိ. ကေနဋ္ဌေနာတိ? ပရိဟာရဘာရိယဋ္ဌေန. ဧတေသဉှိ ဌာပနဂမနနိသီဒါပနနိပဇ္ဇာပနနှာပနမဏ္ဍနခါဒါပနဘုဉ္ဇာပနာဒိပရိဟာရော ဘာရိယောတိ ပရိဟာရဘာရိယဋ္ဌေန ဘာရောတိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံနာမောတိ တိဿော ဒတ္တောတိအာဒိနာမော. ဧဝံဂေါတ္တောတိ ကဏှာယနော ဝစ္ဆာယနောတိအာဒိဂေါတ္တော. ဣတိ ဝေါဟာရမတ္တသိဒ္ဓံ ပုဂ္ဂလံ ‘‘ဘာရဟာရော’’တိ ကတွာ ဒဿေတိ. ပုဂ္ဂလော ဟိ ပဋိသန္ဓိက္ခဏေယေဝ ခန္ဓဘာရံ ဥက္ခိပိတွာ ဒသပိ ဝဿာနိ ဝီသတိပိ ဝဿသတမ္ပီတိ ယာဝဇီဝံ ဣမံ ခန္ဓဘာရံ နှာပေန္တော ဘောဇေန္တော မုဒုသမ္ဖဿမဉ္စပီဌေသု နိသီဒါပေန္တော နိပဇ္ဇာပေန္တော ပရိဟရိတွာ စုတိက္ခဏေ ဆဍ္ဍေတွာ ပုန ပဋိသန္ဓိက္ခဏေ အပရံ ခန္ဓဘာရံ အာဒိယတိ၊ တသ္မာ ဘာရဟာရောတိ ဇာတော.

ပေါနောဘဝိကာတိ ပုနဗ္ဘဝနိဗ္ဗတ္တိကာ. နန္ဒီရာဂသဟဂတာတိ နန္ဒိရာဂေန သဟ ဧကတ္တမေဝ ဂတာ. တဗ္ဘာဝသဟဂတဉှိ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ. တတြ တတြာဘိနန္ဒိနီတိ ဥပပတ္တိဋ္ဌာနေ ဝါ ရူပါဒီသု ဝါ အာရမ္မဏေသု တတ္ထ တတ္ထ အဘိနန္ဒနသီလာဝ. ကာမတဏှာဒီသု ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ ကာမတဏှာ နာမ၊ ရူပါရူပဘဝရာဂေါ ဈာနနိကန္တိ သဿတဒိဋ္ဌိသဟဂတော ရာဂေါတိ အယံ ဘဝတဏှာ နာမ၊ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိသဟဂတော ရာဂေါ ဝိဘဝတဏှာ နာမ. ဘာရာဒါနန္တိ ဘာရဂဟဏံ. တဏှာယ ဟိ ဧသ ဘာရံ အာဒိယတိ. အသေသဝိရာဂနိရောဓောတိအာဒိ သဗ္ဗံ နိဗ္ဗာနဿေဝ ဝေဝစနံ. တဉှိ အာဂမ္မ တဏှာ အသေသတော ဝိရဇ္ဇတိ နိရုဇ္ဈတိ စဇိယတိ ပဋိနိဿဇ္ဇိယတိ ဝိမုစ္စတိ၊ နတ္ထိ စေတ္ထ ကာမာလယော ဝါ ဒိဋ္ဌာလယော ဝါတိ နိဗ္ဗာနံ ဧတာနိ နာမာနိ လဘတိ. သမူလံ တဏှန္တိ တဏှာယ အဝိဇ္ဇာ မူလံ နာမ. အဗ္ဗုယှာတိ အရဟတ္တမဂ္ဂေန တံ သမူလကံ ဥဒ္ဓရိတွာ. နိစ္ဆာတော ပရိနိဗ္ဗုတောတိ နိတ္တဏှော ပရိနိဗ္ဗုတော နာမာတိ ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတီတိ. ပဌမံ.

၂. ပရိညသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၃. ဒုတိယေ ပရိညေယျေတိ ပရိဇာနိတဗ္ဗေ၊ သမတိက္ကမိတဗ္ဗေတိ အတ္ထော. ပရိညန္တိ အစ္စန္တပရိညံ၊ သမတိက္ကမန္တိ အတ္ထော. ရာဂက္ခယောတိအာဒိ နိဗ္ဗာနဿ နာမံ. တဉှိ အစ္စန္တပရိညာ နာမ. ဒုတိယံ.

၃. အဘိဇာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၄. တတိယေ အဘိဇာနန္တိ အဘိဇာနန္တော. ဣမိနာ ဉာတပရိညာ ကထိတာ၊ ဒုတိယပဒေန တီရဏပရိညာ၊ တတိယစတုတ္ထေဟိ ပဟာနပရိညာတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ တိဿော ပရိညာ ကထိတာတိ. တတိယံ.

၄-၉. ဆန္ဒရာဂသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၂၅-၃၀. စတုတ္ထာဒီနိ ဓာတုသံယုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ. ပဋိပါဋိယာ ပနေတ္ထ ပဉ္စမဆဋ္ဌသတ္တမေသု စတ္တာရိ သစ္စာနိ ကထိတာနိ၊ အဋ္ဌမနဝမေသု ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ. စတုတ္ထာဒီနိ.

၁၀. အဃမူလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၁. ဒသမေ အဃန္တိ ဒုက္ခံ. ဧဝမေတ္ထ ဒုက္ခလက္ခဏမေဝ ကထိတံ. ဒသမံ.

၁၁. ပဘင်္ဂုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၂. ဧကာဒသမေ ပဘင်္ဂုန္တိ ပဘိဇ္ဇနသဘာဝံ. ဧဝမိဓ အနိစ္စလက္ခဏမေဝ ကထိတန္တိ. ဧကာဒသမံ.

ဘာရဝဂ္ဂေါ တတိယော.

၄. နတုမှာကဝဂ္ဂေါ

၁. နတုမှာကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၃. နတုမှာကဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ပဇဟထာတိ ဆန္ဒရာဂပ္ပဟာနေန ပဇဟထ. တိဏာဒီသု တိဏံ နာမ အန္တောဖေဂ္ဂု ဗဟိသာရံ တာလနာဠိကေရာဒိ. ကဋ္ဌံ နာမ အန္တောသာရံ ဗဟိဖေဂ္ဂု ခဒိရသာလသာကပနသာဒိ. သာခါ နာမ ရုက္ခဿ ဗာဟာ ဝိယ နိက္ခန္တာ. ပလာသံ နာမ တာလနာဠိကေရပဏ္ဏာဒိ. ပဌမံ.

၂. ဒုတိယနတုမှာကသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၄. ဒုတိယံ ဝိနာ ဥပမာယ ဗုဇ္ဈနကာနံ အဇ္ဈာသယေန ဝုတ္တံ. ဒုတိယံ.

၃. အညတရဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၅. တတိယေ ရူပဉ္စေ၊ ဘန္တေ၊ အနုသေတီတိ ယဒိ ရူပံ အနုသေတိ. တေန သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ ကာမရာဂါဒီသု ယေန အနုသယေန တံ ရူပံ အနုသေတိ၊ တေနေဝ အနုသယေန ‘‘ရတ္တော ဒုဋ္ဌော မူဠှော’’တိ ပဏ္ဏတ္တိံ ဂစ္ဆတိ. န တေန သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ တေန အဘူတေန အနုသယေန ‘‘ရတ္တော ဒုဋ္ဌော မူဠှော’’တိ သင်္ခံ န ဂစ္ဆတီတိ. တတိယံ.

၄. ဒုတိယအညတရဘိက္ခုသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃၆. စတုတ္ထေ တံ အနုမီယတီတိ တံ အနုသယိတံ ရူပံ မရန္တေန အနုသယေန အနုမရတိ. န ဟိ အာရမ္မဏေ ဘိဇ္ဇမာနေ တဒါရမ္မဏာ ဓမ္မာ တိဋ္ဌန္တိ. ယံ အနုမီယတီတိ ယံ ရူပံ ယေန အနုသယေန အနုမရတိ. တေန သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ တေန အနုသယေန ‘‘ရတ္တော ဒုဋ္ဌော မူဠှော’’တိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတိ. အထ ဝါ ယန္တိ ကရဏဝစနမေတံ၊ ယေန အနုသယေန အနုမီယတိ၊ တေန ‘‘ရတ္တော ဒုဋ္ဌော မူဠှော’’တိ သင်္ခံ ဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. စတုတ္ထံ.

၅-၆. အာနန္ဒသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၃၇-၃၈. ပဉ္စမေ ဌိတဿ အညထတ္တံ ပညာယတီတိ ဓရမာနဿ ဇီဝမာနဿ ဇရာ ပညာယတိ. ဌိတီတိ ဟိ ဇီဝိတိန္ဒြိယသင်္ခါတာယ အနုပါလနာယ နာမံ. အညထတ္တန္တိ ဇရာယ. တေနာဟု ပေါရာဏာ –

‘‘ဥပ္ပါဒေါ ဇာတိ အက္ခာတော၊ ဘင်္ဂေါ ဝုတ္တော ဝယောတိ စ၊

အညထတ္တံ ဇရာ ဝုတ္တာ၊ ဌိတီ စ အနုပါလနာ’’တိ.

ဧဝံ ဧကေကဿ ခန္ဓဿ ဥပ္ပါဒဇရာဘင်္ဂသင်္ခါတာနိ တီဏိ လက္ခဏာနိ ဟောန္တိ ယာနိ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘တီဏိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သင်္ခတဿ သင်္ခတလက္ခဏာနီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၄၇).

တတ္ထ သင်္ခတံ နာမ ပစ္စယနိဗ္ဗတ္တော ယော ကောစိ သင်္ခါရော. သင်္ခါရော စ န လက္ခဏံ၊ လက္ခဏံ န သင်္ခါရော၊ န စ သင်္ခါရေန ဝိနာ လက္ခဏံ ပညာပေတုံ သက္ကာ၊ နာပိ လက္ခဏံ ဝိနာ သင်္ခါရော၊ လက္ခဏေန ပန သင်္ခါရော ပါကဋော ဟောတိ. ယထာ ဟိ န စ ဂါဝီယေဝ လက္ခဏံ၊ လက္ခဏမေဝ န ဂါဝီ၊ နာပိ ဂါဝိံ မုဉ္စိတွာ လက္ခဏံ ပညာပေတုံ သက္ကာ၊ နာပိ လက္ခဏံ မုဉ္စိတွာ ဂါဝိံ၊ လက္ခဏေန ပန ဂါဝီ ပါကဋာ ဟောတိ၊ ဧဝံသမ္ပဒမိဒံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဥပ္ပါဒက္ခဏေ သင်္ခါရောပိ ဥပ္ပါဒလက္ခဏမ္ပိ ကာလသင်္ခါတော တဿ ခဏောပိ ပညာယတိ. ‘‘ဥပ္ပါဒေါပီ’’တိ ဝုတ္တေ သင်္ခါရောပိ ဇရာလက္ခဏမ္ပိ ကာလသင်္ခါတော တဿ ခဏောပိ ပညာယတိ. ဘင်္ဂက္ခဏေ သင်္ခါရောပိ တံလက္ခဏမ္ပိ ကာလသင်္ခါတော တဿ ခဏောပိ ပညာယတိ. အပရေ ပန ဝဒန္တိ ‘‘အရူပဓမ္မာနံ ဇရာခဏော နာမ န သက္ကာ ပညာပေတုံ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ စ ‘ဝေဒနာယ ဥပ္ပါဒေါ ပညာယတိ၊ ဝယော ပညာယတိ၊ ဌိတာယ အညထတ္တံ ပညာယတီ’တိ ဝဒန္တော အရူပဓမ္မာနမ္ပိ တီဏိ လက္ခဏာနိ ပညာပေတိ၊ တာနိ အတ္ထိက္ခဏံ ဥပါဒါယ လဗ္ဘန္တီ’’တိ ဝတွာ –

‘‘အတ္ထိတာ သဗ္ဗဓမ္မာနံ၊ ဌိတိ နာမ ပဝုစ္စတိ၊

တဿေဝ ဘေဒေါ မရဏံ၊ သဗ္ဗဒါ သဗ္ဗပါဏိန’’န္တိ. –

ဣမာယ အာစရိယဂါထာယ တမတ္ထံ သာဓေန္တိ. အထ ဝါ သန္တတိဝသေန ဌာနံ ဌိတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ စ ဝဒန္တိ. ယသ္မာ ပန သုတ္တေ အယံ ဝိသေသော နတ္ထိ၊ တသ္မာ အာစရိယမတိယာ သုတ္တံ အပဋိဗာဟေတွာ သုတ္တမေဝ ပမာဏံ ကတ္တဗ္ဗံ. ဆဋ္ဌံ ဥတ္တာနမေဝ. ပဉ္စမဆဋ္ဌာနိ.

၇-၁၀. အနုဓမ္မသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၃၉-၄၂. သတ္တမေ ဓမ္မာနုဓမ္မပ္ပဋိပန္နဿာတိ နဝန္နံ လောကုတ္တရဓမ္မာနံ အနုလောမဓမ္မံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒံ ပဋိပန္နဿ. အယမနုဓမ္မောတိ အယံ အနုလောမဓမ္မော ဟောတိ. နိဗ္ဗိဒါဗဟုလောတိ ဥက္ကဏ္ဌနဗဟုလော ဟုတွာ. ပရိဇာနာတီတိ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနာတိ. ပရိမုစ္စတီတိ မဂ္ဂက္ခဏေ ဥပ္ပန္နာယ ပဟာနပရိညာယ ပရိမုစ္စတိ. ဧဝံ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ မဂ္ဂေါဝ ကထိတော ဟောတိ၊ တထာ ဣတော ပရေသု တီသု. ဣဓ ပန အနုပဿနာ အနိယမိတာ၊ တေသု နိယမိတာ. တသ္မာ ဣဓာပိ သာ တတ္ထ နိယမိတဝသေနေဝ နိယမေတဗ္ဗာ. န ဟိ သက္ကာ တီသု အညတရံ အနုပဿနံ ဝိနာ နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ ပရိဇာနိတုံ ဝါတိ. သတ္တမာဒီနိ.

နတုမှာကဝဂ္ဂေါ စတုတ္ထော.

၅. အတ္တဒီပဝဂ္ဂေါ

၁. အတ္တဒီပသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၃. အတ္တဒီပဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အတ္တဒီပါတိ အတ္တာနံ ဒီပံ တာဏံ လေဏံ ဂတိံ ပရာယဏံ ပတိဋ္ဌံ ကတွာ ဝိဟရထာတိ အတ္ထော. အတ္တသရဏာတိ ဣဒံ တဿေဝ ဝေဝစနံ. အနညသရဏာတိ ဣဒံ အညဿ သရဏပဋိက္ခေပဝစနံ. န ဟိ အညော အညဿ သရဏံ ဟောတိ အညဿ ဝါယာမေန အညဿ အသိဇ္ဈနတော၊ ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘အတ္တာ ဟိ အတ္တနော နာထော၊

ကော ဟိ နာထော ပရော သိယာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၁၆၀)၊

တေနာဟ ‘‘အနညသရဏာ’’တိ. ကော ပနေတ္ထ အတ္တာ နာမ? လောကိယလောကုတ္တရော ဓမ္မော. တေနေဝါဟ – ‘‘ဓမ္မဒီပါ ဓမ္မသရဏာ အနညသရဏာ’’တိ. ယောနီတိ ကာရဏံ – ‘‘ယောနိ ဟေသာ၊ ဘူမိဇ၊ ဖလဿ အဓိဂမာယာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၂၇) ဝိယ. ကိံပဟောတိကာတိ ကိံပဘုတိကာ၊ ကုတော ပဘဝန္တီတိ အတ္ထော? ရူပဿ တွေဝါတိ ဣဒံ တေသံယေဝ သောကာဒီနံ ပဟာနဒဿနတ္ထံ အာရဒ္ဓံ. န ပရိတဿတီတိ န ဂဏှာတိ န ဂဟတိ. တဒင်္ဂနိဗ္ဗုတောတိ တေန ဝိပဿနင်္ဂေန ကိလေသာနံ နိဗ္ဗုတတ္တာ တဒင်္ဂနိဗ္ဗုတော. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝိပဿနာဝ ကထိတာ. ပဌမံ.

၂. ပဋိပဒါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၄. ဒုတိယေ ဒုက္ခသမုဒယဂါမိနီ သမနုပဿနာတိ ယသ္မာ သက္ကာယော ဒုက္ခံ၊ တဿ စ သမုဒယဂါမိနီ ပဋိပဒါ နာမ ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိ ဧဝံ ဒိဋ္ဌိသမနုပဿနာ ဝုတ္တာ၊ တသ္မာ ဒုက္ခသမုဒယဂါမိနီ သမနုပဿနာတိ အယမေတ္ထ အတ္ထော ဟောတိ. ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ သမနုပဿနာတိ ဧတ္ထ သဟ ဝိပဿနာယ စတုမဂ္ဂဉာဏံ ‘‘သမနုပဿနာ’’တိ ဝုတ္တံ. ဣတိ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ ဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋံ ကထိတံ. ဒုတိယံ.

၃. အနိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၅. တတိယေ သမ္မပ္ပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဝိရဇ္ဇတိ ဝိမုစ္စတီတိ မဂ္ဂက္ခဏေ ဝိရဇ္ဇတိ၊ ဖလက္ခဏေ ဝိမုစ္စတိ. အနုပါဒါယ အာသဝေဟီတိ အနုပ္ပါဒနိရောဓေန နိရုဒ္ဓေဟိ အာသဝေဟိ အဂဟေတွာ ဣတိ ဝိမုစ္စတိ. ရူပဓာတုယာတိအာဒိ ပစ္စဝေက္ခဏဒဿနတ္ထံ ဝုတ္တံ. သဟ ဖလေန ပစ္စဝေက္ခဏဒဿနတ္ထန္တိပိ ဝဒန္တိယေဝ. ဌိတန္တိ ဥပရိ ကတ္တဗ္ဗကိစ္စာဘာဝေန ဌိတံ. ဌိတတ္တာ သန္တုဿိတန္တိ ပတ္တဗ္ဗံ ပတ္တဘာဝေန သန္တုဋ္ဌံ. ပစ္စတ္တံယေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတီတိ သယမေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ. တတိယံ.

၄. ဒုတိယအနိစ္စသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၆. စတုတ္ထေ ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိယောတိ ပုဗ္ဗန္တံ အနုဂတာ အဋ္ဌာရသ ဒိဋ္ဌိယော န ဟောန္တိ. အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိယောတိ အပရန္တံ အနုဂတာ စတုစတ္တာလီသ ဒိဋ္ဌိယော န ဟောန္တိ. ထာမသော ပရာမာသောတိ ဒိဋ္ဌိထာမသော စေဝ ဒိဋ္ဌိပရာမာသော စ န ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ပဌမမဂ္ဂေါ ဒဿိတော. ဣဒါနိ သဟ ဝိပဿနာယ တယော မဂ္ဂေ စ ဖလာနိ စ ဒဿေတုံ ရူပသ္မိန္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. အထ ဝါ ဒိဋ္ဌိယော နာမ ဝိပဿနာယ ဧဝ ပဟီနာ၊ ဣဒံ ပန ဥပရိ သဟ ဝိပဿနာယ စတ္တာရော မဂ္ဂေ ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓံ. စတုတ္ထံ.

၅. သမနုပဿနာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၇. ပဉ္စမေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ သမနုပဿန္တိ ဧတေသံ ဝါ အညတရန္တိ ပရိပုဏ္ဏဂါဟဝသေန ပဉ္စက္ခန္ဓေ သမနုပဿန္တိ၊ အပရိပုဏ္ဏဂါဟဝသေန ဧတေသံ အညတရံ. ဣတိ အယဉ္စေဝ သမနုပဿနာတိ ဣတိ အယဉ္စ ဒိဋ္ဌိသမနုပဿနာ. အသ္မီတိ စဿ အဝိဂတံ ဟောတီတိ ယဿ အယံ သမနုပဿနာ အတ္ထိ၊ တသ္မိံ အသ္မီတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိသင်္ခါတံ ပပဉ္စတ္တယံ အဝိဂတမေဝ ဟောတိ. ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ အဝက္ကန္တိ ဟောတီတိ တသ္မိံ ကိလေသဇာတေ သတိ ကမ္မကိလေသပစ္စယာနံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ နိဗ္ဗတ္တိ ဟောတိ.

အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မနောတိ ဣဒံ ကမ္မမနံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ဓမ္မာတိ အာရမ္မဏံ. အဝိဇ္ဇာဓာတူတိ ဇဝနက္ခဏေ အဝိဇ္ဇာ. အဝိဇ္ဇာသမ္ဖဿဇေနာတိ အဝိဇ္ဇာသမ္ပယုတ္တဖဿတော ဇာတေန. အပိစ မနောတိ ဘဝင်္ဂက္ခဏေ ဝိပါကမနောဓာတု၊ အာဝဇ္ဇနက္ခဏေ ကိရိယမနောဓာတု. ဓမ္မာဒယော ဝုတ္တပ္ပကာရာဝ. အသ္မီတိပိဿ ဟောတီတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန အသ္မီတိ ဧဝမ္ပိဿ ဟောတိ. ဣတော ပရေသု အယမဟမသ္မီတိ ရူပါဒီသု ကိဉ္စိဒေဝ ဓမ္မံ ဂဟေတွာ ‘‘အယံ အဟမသ္မီ’’တိ အတ္တဒိဋ္ဌိဝသေန ဝုတ္တံ. ဘဝိဿန္တိ သဿတဒိဋ္ဌိဝသေန. န ဘဝိဿန္တိ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိဝသေန. ရူပီ ဘဝိဿန္တိအာဒီနိ သဗ္ဗာနိ သဿတမေဝ ဘဇန္တိ. အထေတ္ထာတိ အထ တေနေဝါကာရေန ဌိတေသု ဧတေသု ဣန္ဒြိယေသု. အဝိဇ္ဇာ ပဟီယတီတိ စတူသု သစ္စေသု အညာဏဘူတာ အဝိဇ္ဇာ ပဟီယတိ. ဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ အရဟတ္တမဂ္ဂဝိဇ္ဇာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဧဝမေတ္ထ အသ္မီတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိယော. ကမ္မဿ ပဉ္စန္နဉ္စ ဣန္ဒြိယာနံ အန္တရေ ဧကော သန္ဓိ၊ ဝိပါကမနံ ပဉ္စိန္ဒြိယပက္ခိကံ ကတွာ ပဉ္စန္နဉ္စ ဣန္ဒြိယာနံ ကမ္မဿ စ အန္တရေ ဧကော သန္ဓီတိ. ဣတိ တယော ပပဉ္စာ အတီတော အဒ္ဓါ၊ ဣန္ဒြိယာဒီနိ ပစ္စုပ္ပန္နော အဒ္ဓါ၊ တတ္ထ ကမ္မမနံ အာဒိံ ကတွာ အနာဂတဿ ပစ္စယော ဒဿိတောတိ. ပဉ္စမံ.

၆. ခန္ဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၈. ဆဋ္ဌေ ရူပက္ခန္ဓော ကာမာဝစရော၊ စတ္တာရော ခန္ဓာ စတုဘူမကာ. သာသဝန္တိ အာသဝါနံ အာရမ္မဏဘာဝေန ပစ္စယဘူတံ. ဥပါဒါနိယန္တိ တထေဝ စ ဥပါဒါနာနံ ပစ္စယဘူတံ. ဝစနတ္ထော ပနေတ္ထ – အာရမ္မဏံ ကတွာ ပဝတ္တေဟိ သဟ အာသဝေဟီတိ သာသဝံ. ဥပါဒါတဗ္ဗန္တိ ဥပါဒါနိယံ. ဣဓာပိ ရူပက္ခန္ဓော ကာမာဝစရော၊ အဝသေသာ တေဘူမကာ ဝိပဿနာစာရဝသေန ဝုတ္တာ. ဧဝမေတ္ထ ရူပံ ရာသဋ္ဌေန ခန္ဓေသု ပဝိဋ္ဌံ၊ သာသဝရာသဋ္ဌေန ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု. ဝေဒနာဒယော သာသဝါပိ အတ္ထိ၊ အနာသဝါပိ အတ္ထိ. တေ ရာသဋ္ဌေန သဗ္ဗေပိ ခန္ဓေသု ပဝိဋ္ဌာ၊ တေဘူမကာ ပနေတ္ထ သာသဝဋ္ဌေန ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု ပဝိဋ္ဌာတိ. ဆဋ္ဌံ.

၇-၈. သောဏသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၄၉-၅၀. သတ္တမေ သေယျောဟမသ္မီတိ ဝိသိဋ္ဌော ဥတ္တမော အဟမသ္မိ. ကိမညတြ ယထာဘူတဿ အဒဿနာတိ ယထာဘူတဿ အဒဿနတော အညံ ကိံ ဘဝေယျ? အဒဿနံ အညာဏမေဝ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. ဣဒါနိဿ တေ ပရိဝဋ္ဋံ ဝဇိရဘေဒဒေသနံ အာရဘန္တော တံ ကိံ မညသိ သောဏောတိအာဒိမာဟ. အဋ္ဌမံ ဥတ္တာနမေဝ. သတ္တမအဋ္ဌမာနိ.

၉-၁၀. နန္ဒိက္ခယသုတ္တာဒိဝဏ္ဏနာ

၅၁-၅၂. နဝမဒသမေသု နန္ဒိက္ခယာ ရာဂက္ခယော၊ ရာဂက္ခယာ နန္ဒိက္ခယောတိ ဣဒံ နန္ဒီတိ ဝါ ရာဂေါတိ ဝါ ဣမေသံ အတ္ထတော နိန္နာနာကရဏတာယ ဝုတ္တံ. နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာယ ဝါ နိဗ္ဗိန္ဒန္တော နန္ဒိံ ပဇဟတိ၊ ဝိရာဂါနုပဿနာယ ဝိရဇ္ဇန္တော ရာဂံ ပဇဟတိ. ဧတ္တာဝတာ ဝိပဿနံ နိဋ္ဌပေတွာ ‘‘ရာဂက္ခယာ နန္ဒိက္ခယော’’တိ ဣဓ မဂ္ဂံ ဒဿေတွာ ‘‘နန္ဒိရာဂက္ခယာ စိတ္တံ ဝိမုတ္တ’’န္တိ ဖလံ ဒဿိတန္တိ. နဝမဒသမာနိ.

အတ္တဒီပဝဂ္ဂေါ ပဉ္စမော.

မူလပဏ္ဏာသကော သမတ္တော.

၆. ဥပယဝဂ္ဂေါ

၁. ဥပယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၃. ဥပယဝဂ္ဂဿ ပဌမေ ဥပယောတိ တဏှာမာနဒိဋ္ဌိဝသေန ပဉ္စက္ခန္ဓေ ဥပဂတော. ဝိညာဏန္တိ ကမ္မဝိညာဏံ. အာပဇ္ဇေယျာတိ ကမ္မံ ဇဝါပေတွာ ပဋိသန္ဓိအာကဍ္ဎနသမတ္ထတာယ ဝုဒ္ဓိအာဒီနိ အာပဇ္ဇေယျ. ဝိညာဏုပယန္တိ ပဒဿ အဂ္ဂဟဏေ ကာရဏံ ဝုတ္တမေဝ. ဝေါစ္ဆိဇ္ဇတာရမ္မဏန္တိ ပဋိသန္ဓိအာကဍ္ဎနသမတ္ထတာယ အဘာဝေန အာရမ္မဏံ ဝေါစ္ဆိဇ္ဇတိ. ပတိဋ္ဌာ ဝိညာဏဿာတိ ကမ္မဝိညာဏဿ ပတိဋ္ဌာ န ဟောတိ. တဒပ္ပတိဋ္ဌိတန္တိ တံ အပ္ပတိဋ္ဌိတံ. အနဘိသင်္ခစ္စ ဝိမုတ္တန္တိ ပဋိသန္ဓိံ အနဘိသင်္ခရိတွာ ဝိမုတ္တံ. ပဌမံ.

၂. ဗီဇသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၄. ဒုတိယေ ဗီဇဇာတာနီတိ ဗီဇာနိ. မူလဗီဇန္တိ ဝစံ ဝစတ္တံ ဟလိဒ္ဒံ သိင်္ဂိဝေရန္တိ ဧဝမာဒိ. ခန္ဓဗီဇန္တိ အဿတ္ထော နိဂြောဓောတိ ဧဝမာဒိ. ဖလုဗီဇန္တိ ဥစ္ဆု ဝေဠု နဠောတိ ဧဝမာဒိ. အဂ္ဂဗီဇန္တိ အဇ္ဇုကံ ဖဏိဇ္ဇကန္တိ ဧဝမာဒိ. ဗီဇဗီဇန္တိ သာလိဝီဟိအာဒိ ပုဗ္ဗဏ္ဏဉ္စေဝ မုဂ္ဂမာသာဒိ အပရဏ္ဏဉ္စ. အခဏ္ဍာနီတိ အဘိန္နာနိ. ဘိန္နကာလတော ပဋ္ဌာယ ဗီဇံ ဗီဇတ္ထာယ န ဥပကပ္ပတိ. အပူတိကာနီတိ ဥဒကတေမနေန အပူတိကာနိ. ပူတိဗီဇဉှိ ဗီဇတ္ထာယ န ဥပကပ္ပတိ. အဝါတာတပဟတာနီတိ ဝါတေန စ အာတပေန စ န ဟတာနိ၊ နိရောဇတံ န ပါပိတာနိ. နိရောဇဉှိ ကသဋံ ဗီဇံ ဗီဇတ္ထာယ န ဥပကပ္ပတိ. သာရာဒါနီတိ ဂဟိတသာရာနိ ပတိဋ္ဌိတသာရာနိ. နိဿာရဉှိ ဗီဇံ ဗီဇတ္ထာယ န ဥပကပ္ပတိ. သုခသယိတာနီတိ စတ္တာရော မာသေ ကောဋ္ဌေ ပက္ခိတ္တနိယာမေနေဝ သုခံ သယိတာနိ. ပထဝီတိ ဟေဋ္ဌာ ပတိဋ္ဌာနပထဝီ. အာပေါတိ ဥပရိသ္နေဟနအာပေါ. စတဿော ဝိညာဏဋ္ဌိတိယောတိ ကမ္မဝိညာဏဿ အာရမ္မဏဘူတာ ရူပါဒယော စတ္တာရော ခန္ဓာ. တေ ဟိ အာရမ္မဏဝသေန ပတိဋ္ဌာဘူတတ္တာ ပထဝီဓာတုသဒိသာ. နန္ဒိရာဂေါ သိနေဟနဋ္ဌေန အာပေါဓာတုသဒိသော. ဝိညာဏံ သာဟာရန္တိ သပ္ပစ္စယံ ကမ္မဝိညာဏံ. တဉှိ ဗီဇံ ဝိယ ပထဝိယံ အာရမ္မဏပထဝိယံ ဝိရုဟတိ. ဒုတိယံ.

၃. ဥဒါနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅၅. တတိယေ ဥဒါနံ ဥဒါနေသီတိ ဗလဝသောမနဿသမုဋ္ဌာနံ ဥဒါနံ ဥဒါဟရိ. ကိံ နိဿာယ ပနေသ ဘဂဝတော ဥပ္ပန္နောတိ. သာသနဿ နိယျာနိကဘာဝံ. ကထံ? ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ၊ ‘‘တယောမေ ဥပနိဿယာ – ဒါနူပနိဿယော သီလူပနိဿယော ဘာဝနူပနိဿယော စာ’’တိ. တေသု ဒါနသီလူပနိဿယာ ဒုဗ္ဗလာ၊ ဘာဝနူပနိဿယော ဗလဝါ. ဒါနသီလူပနိဿယာ ဟိ တယော မဂ္ဂေ စ ဖလာနိ စ ပါပေန္တိ၊ ဘာဝနူပနိဿယော အရဟတ္တံ ပါပေတိ. ဣတိ ဒုဗ္ဗလူပနိဿယေ ပတိဋ္ဌိတော ဘိက္ခု ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ ဗန္ဓနာနိ ဆေတွာ တီဏိ မဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေတိ၊ ‘‘အဟော သာသနံ နိယျာနိက’’န္တိ အာဝဇ္ဇေန္တဿ အယံ ဥဒပါဒိ.

တတ္ထ ‘‘ဒုဗ္ဗလူပနိဿယေ ဌတွာ ဃဋမာနော တီဏိ မဂ္ဂဖလာနိ ပါပုဏာတီ’’တိ ဣမဿတ္ထဿာဝိဘာဝနတ္ထံ မိလကတ္ထေရဿ ဝတ္ထု ဝေဒိတဗ္ဗံ – သော ကိရ ဂိဟိကာလေ ပါဏာတိပါတကမ္မေန ဇီဝိကံ ကပ္ပေန္တော အရညေ ပါသသတဉ္စေဝ အဒူဟလသတဉ္စ ယောဇေသိ. အထေကဒိဝသံ အင်္ဂါရပက္ကမံသံ ခါဒိတွာ ပါသဋ္ဌာနေသု ဝိစရန္တော ပိပါသာဘိဘူတော ဧကဿ အရညဝါသိတ္ထေရဿ ဝိဟာရံ ဂန္တွာ ထေရဿ စင်္ကမန္တဿ အဝိဒူရေ ဌိတံ ပါနီယဃဋံ ဝိဝရိ၊ ဟတ္ထတေမနမတ္တမ္ပိ ဥဒကံ နာဒ္ဒသ. သော ကုဇ္ဈိတွာ အာဟ – ‘‘ဘိက္ခု၊ ဘိက္ခု တုမှေ ဂဟပတိကေဟိ ဒိန္နံ ဘုဉ္ဇိတွာ ဘုဉ္ဇိတွာ သုပထ၊ ပါနီယဃဋေ အဉ္ဇလိမတ္တမ္ပိ ဥဒကံ န ဌပေထ၊ န ယုတ္တမေတ’’န္တိ. ထေရော ‘‘မယာ ပါနီယဃဋော ပူရေတွာ ဌပိတော၊ ကိံ နု ခေါ ဧတ’’န္တိ? ဂန္တွာ ဩလောကေန္တော ပရိပုဏ္ဏဃဋံ ဒိသွာ ပါနီယသင်္ခံ ပူရေတွာ အဒါသိ. သော ဒွတ္တိသင်္ခပူရံ ပိဝိတွာ စိန္တေသိ – ‘‘ဧဝံ ပူရိတဃဋော နာမ မမ ကမ္မံ အာဂမ္မ တတ္တကပါလော ဝိယ ဇာတော. ကိံ နု ခေါ အနာဂတေ အတ္တဘာဝေ ဘဝိဿတီ’’တိ? သံဝိဂ္ဂစိတ္တော ဓနုံ ဆဍ္ဍေတွာ၊ ‘‘ပဗ္ဗာဇေထ မံ၊ ဘန္တေ’’တိ အာဟ. ထေရော တစပဉ္စကကမ္မဋ္ဌာနံ အာစိက္ခိတွာ တံ ပဗ္ဗာဇေသိ.

တဿ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တဿ ဗဟူနံ မိဂသူကရာနံ မာရိတဋ္ဌာနံ ပါသအဒူဟလာနဉ္စ ယောဇိတဋ္ဌာနံ ဥပဋ္ဌာတိ. တံ အနုဿရတော သရီရေ ဒါဟော ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ကူဋဂေါဏော ဝိယ ကမ္မဋ္ဌာနမ္ပိ ဝီထိံ န ပဋိပဇ္ဇတိ. သော ‘‘ကိံ ကရိဿာမိ ဘိက္ခုဘာဝေနာ’’တိ? အနဘိရတိယာ ပီဠိတော ထေရဿ သန္တိကံ ဂန္တွာ ဝန္ဒိတွာ အာဟ – ‘‘န သက္ကောမိ၊ ဘန္တေ၊ သမဏဓမ္မံ ကာတု’’န္တိ. အထ နံ ထေရော ‘‘ဟတ္ထကမ္မံ ကရောဟီ’’တိ အာဟ. သော ‘‘သာဓု၊ ဘန္တေ’’တိ ဝတွာ ဥဒုမ္ဗရာဒယော အလ္လရုက္ခေ ဆိန္ဒိတွာ မဟန္တံ ရာသိံ ကတွာ၊ ‘‘ဣဒါနိ ကိံ ကရောမီ’’တိ ပုစ္ဆိ? ဈာပေဟိ နန္တိ. သော စတူသု ဒိသာသု အဂ္ဂိံ ဒတွာ ဈာပေတုံ အသက္ကောန္တော၊ ‘‘ဘန္တေ၊ န သက္ကောမီ’’တိ အာဟ. ထေရော ‘‘တေန ဟိ အပေဟီ’’တိ ပထဝိံ ဒွိဓာ ကတွာ အဝီစိတော ခဇ္ဇောပနကမတ္တံ အဂ္ဂိံ နီဟရိတွာ တတ္ထ ပက္ခိပိ. သော တာဝ မဟန္တံ ရာသိံ သုက္ခပဏ္ဏံ ဝိယ ခဏေန ဈာပေသိ. အထဿ ထေရော အဝီစိံ ဒဿေတွာ၊ ‘‘သစေ ဝိဗ္ဘမိဿသိ၊ ဧတ္ထ ပစ္စိဿသီ’’တိ သံဝေဂံ ဇနေသိ. သော အဝီစိဒဿနတော ပဋ္ဌာယ ပဝေဓမာနော ‘‘နိယျာနိကံ၊ ဘန္တေ၊ ဗုဒ္ဓသာသန’’န္တိ ပုစ္ဆိ၊ အာမာဝုသောတိ. ဘန္တေ၊ ဗုဒ္ဓသာသနဿ နိယျာနိကတ္တေ သတိ မိလကော အတ္တမောက္ခံ ကရိဿတိ၊ မာ စိန္တယိတ္ထာတိ. တတော ပဋ္ဌာယ သမဏဓမ္မံ ကရောတိ ဃဋေတိ၊ တဿ ဝတ္တပဋိဝတ္တံ ပူရေတိ၊ နိဒ္ဒါယ ဗာဓယမာနာယ တိန္တံ ပလာလံ သီသေ ဌပေတွာ ပါဒေ သောဏ္ဍိယံ ဩတာရေတွာ နိသီဒတိ. သော ဧကဒိဝသံ ပါနီယံ ပရိဿာဝေတွာ ဃဋံ ဦရုမှိ ဌပေတွာ ဥဒကမဏိကာနံ ပစ္ဆေဒံ အာဂမယမာနော အဋ္ဌာသိ. အထ ခေါ ထေရော သာမဏေရဿ ဣမံ ဥဒ္ဒေသံ ဒေတိ –

‘‘ဥဋ္ဌာနဝတော သတီမတော၊

သုစိကမ္မဿ နိသမ္မကာရိနော၊

သညတဿ ဓမ္မဇီဝိနော၊

အပ္ပမတ္တဿ ယသောဘိဝဍ္ဎတီ’’တိ. (ဓ. ပ. ၂၄)၊

သော စတုပ္ပဒိကမ္ပိ တံ ဂါထံ အတ္တနိယေဝ ဥပနေသိ – ‘‘ဥဋ္ဌာနဝတာ နာမ မာဒိသေန ဘဝိတဗ္ဗံ. သတိမတာပိ မာဒိသေနေဝ။ပေ။ အပ္ပမတ္တေနပိ မာဒိသေနေဝ ဘဝိတဗ္ဗ’’န္တိ. ဧဝံ တံ ဂါထံ အတ္တနိ ဥပနေတွာ တသ္မိံယေဝ ပဒဝါရေ ဌိတော ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ ဆိန္ဒိတွာ အနာဂါမိဖလေ ပတိဋ္ဌာယ ဟဋ္ဌတုဋ္ဌော –

‘‘အလ္လံ ပလာလပုဉ္ဇာဟံ၊ သီသေနာဒါယ စင်္ကမိံ၊

ပတ္တောသ္မိ တတိယံ ဌာနံ၊ ဧတ္ထ မေ နတ္ထိ သံသယော’’တိ. –

ဣမံ ဥဒါနဂါထံ အာဟ. ဧဝံ ဒုဗ္ဗလူပနိဿယေ ဌိတော ဃဋေန္တော ဝါယမန္တော ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ ဆိန္ဒိတွာ တီဏိ မဂ္ဂဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေတိ. တေနာဟ ဘဂဝါ – ‘‘နော စဿံ၊ နော စ မေ သိယာ၊ နာဘဝိဿ၊ န မေ ဘဝိဿတီတိ ဧဝံ အဓိမုစ္စမာနော ဘိက္ခု ဆိန္ဒေယျ ဩရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနီ’’တိ.

တတ္ထ နော စဿံ၊ နော စ မေ သိယာတိ သစေ အဟံ န ဘဝေယျံ၊ မမ ပရိက္ခာရောပိ န ဘဝေယျ. သစေ ဝါ ပန မေ အတီတေ ကမ္မာဘိသင်္ခါရော နာဘဝိဿ၊ ဣဒံ မေ ဧတရဟိ ခန္ဓပဉ္စကံ န ဘဝေယျ. နာဘဝိဿ၊ န မေ ဘဝိဿတီတိ ဣဒါနိ ပန တထာ ပရက္ကမိဿာမိ၊ ယထာ မေ အာယတိံ ခန္ဓာဘိနိဗ္ဗတ္တကော ကမ္မသင်္ခါရော န ဘဝိဿတိ၊ တသ္မိံ အသတိ အာယတိံ ပဋိသန္ဓိ နာမ န မေ ဘဝိဿတိ. ဧဝံ အဓိမုစ္စမာနောတိ ဧဝံ အဓိမုစ္စန္တော ဘိက္ခု ဒုဗ္ဗလူပနိဿယေ ဌိတော ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ ဆိန္ဒေယျ. ဧဝံ ဝုတ္တေတိ ဧဝံ သာသနဿ နိယျာနိကဘာဝံ အာဝဇ္ဇေန္တေန ဘဂဝတာ ဣမသ္မိံ ဥဒါနေ ဝုတ္တေ. ရူပံ ဝိဘဝိဿတီတိ ရူပံ ဘိဇ္ဇိဿတိ. ရူပဿ ဝိဘဝါတိ ဝိဘဝဒဿနေန သဟဝိပဿနေန. သဟဝိပဿနကာ ဟိ စတ္တာရော မဂ္ဂါ ရူပါဒီနံ ဝိဘဝဒဿနံ နာမ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. ဧဝံ အဓိမုစ္စမာနော၊ ဘန္တေ၊ ဘိက္ခု ဆိန္ဒေယျာတိ၊ ဘန္တေ၊ ဧဝံ အဓိမုစ္စမာနော ဘိက္ခု ဆိန္ဒေယျေဝ ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ. ကသ္မာ န ဆိန္ဒိဿတီတိ?

ဣဒါနိ ဥပရိ မဂ္ဂဖလံ ပုစ္ဆန္တော ကထံ ပန၊ ဘန္တေတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အနန္တရာတိ ဒွေ အနန္တရာနိ အာသန္နာနန္တရဉ္စ ဒူရာနန္တရဉ္စ. ဝိပဿနာ မဂ္ဂဿ အာသန္နာနန္တရံ နာမ၊ ဖလဿ ဒူရာနန္တရံ နာမ. တံ သန္ဓာယ ‘‘ကထံ ပန၊ ဘန္တေ၊ ဇာနတော ကထံ ပဿတော ဝိပဿနာနန္တရာ ‘အာသဝါနံ ခယော’တိ သင်္ခံ ဂတံ အရဟတ္တဖလံ ဟောတီ’’တိ ပုစ္ဆတိ. အတသိတာယေတိ အတသိတဗ္ဗေ အဘာယိတဗ္ဗေ ဌာနမှိ. တာသံ အာပဇ္ဇတီတိ ဘယံ အာပဇ္ဇတိ. တာသော ဟေသောတိ ယာ ဧသာ ‘‘နော စဿံ၊ နော စ မေ သိယာ’’တိ ဧဝံ ပဝတ္တာ ဒုဗ္ဗလဝိပဿနာ၊ သာ ယသ္မာ အတ္တသိနေဟံ ပရိယာဒါတုံ န သက္ကောတိ၊ တသ္မာ အဿုတဝတော ပုထုဇ္ဇနဿ တာသော နာမ ဟောတိ. သော ဟိ ‘‘ဣဒါနာဟံ ဥစ္ဆိဇ္ဇိဿာမိ၊ န ဒါနိ ကိဉ္စိ ဘဝိဿာမီ’’တိ အတ္တာနံ ပပါတေ ပတန္တံ ဝိယ ပဿတိ အညတရော ဗြာဟ္မဏော ဝိယ. လောဟပါသာဒဿ ကိရ ဟေဋ္ဌာ တိပိဋကစူဠနာဂတ္ထေရော တိလက္ခဏာဟတံ ဓမ္မံ ပရိဝတ္တေတိ. အထ အညတရဿ ဗြာဟ္မဏဿ ဧကမန္တေ ဌတွာ ဓမ္မံ သုဏန္တဿ သင်္ခါရာ သုညတော ဥပဋ္ဌဟိံသု. သော ပပါတေ ပတန္တော ဝိယ ဟုတွာ ဝိဝဋဒွါရေန တတော ပလာယိတွာ ဂေဟံ ပဝိသိတွာ၊ ပုတ္တံ ဥရေ သယာပေတွာ၊ ‘‘တာတ၊ သကျသမယံ အာဝဇ္ဇေန္တော မနမှိ နဋ္ဌော’’တိ အာဟ. န ဟေသော ဘိက္ခု တာသောတိ ဧသာ ဧဝံ ပဝတ္တာ ဗလဝဝိပဿနာ သုတဝတော အရိယသာဝကဿ န တာသော နာမ ဟောတိ. န ဟိ တဿ ဧဝံ ဟောတိ ‘‘အဟံ ဥစ္ဆိဇ္ဇိဿာမီ’’တိ ဝါ ‘‘ဝိနဿိဿာမီ’’တိ ဝါတိ. ဧဝံ ပန ဟောတိ ‘‘သင်္ခါရာဝ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ သင်္ခါရာဝ နိရုဇ္ဈန္တီ’’တိ. တတိယံ.