၇. မဟာဝဂ္ဂေါ

၁. အဿုတဝါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၁. မဟာဝဂ္ဂဿ ပဌမေ အဿုတဝါတိ ခန္ဓဓာတုအာယတနပစ္စယာကာရသတိပဋ္ဌာနာဒီသု ဥဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဝိနိစ္ဆယရဟိတော. ပုထုဇ္ဇနောတိ ပုထူနံ နာနပ္ပကာရာနံ ကိလေသာဒီနံ ဇနနာဒိကာရဏေဟိ ပုထုဇ္ဇနော. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ပုထု ကိလေသေ ဇနေန္တီတိ ပုထုဇ္ဇနာ’’တိ သဗ္ဗံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗံ. အပိစ ပုထူနံ ဂဏနပထမတီတာနံ အရိယဓမ္မပရမ္မုခါနံ နီစဓမ္မသမာစာရာနံ ဇနာနံ အန္တောဂဓတ္တာပိ ပုထုဇ္ဇနော၊ ပုထု ဝါ အယံ ဝိသုံယေဝ သင်္ခံ ဂတော၊ ဝိသံသဋ္ဌော သီလသုတာဒိဂုဏယုတ္တေဟိ အရိယေဟိ ဇနောတိ ပုထုဇ္ဇနော. ဧဝမေတေဟိ ‘‘အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော’’တိ ဒွီဟိပိ ပဒေဟိ ယေ တေ –

‘‘ဒုဝေ ပုထုဇ္ဇနာ ဝုတ္တာ၊ ဗုဒ္ဓေနာဒိစ္စဗန္ဓုနာ၊

အန္ဓော ပုထုဇ္ဇနော ဧကော၊ ကလျာဏေကော ပုထုဇ္ဇနော’’တိ. (မဟာနိ. ၉၄)၊ –

ဒွေ ပုထုဇ္ဇနာ ဝုတ္တာ၊ တေသု အန္ဓပုထုဇ္ဇနော ဂဟိတော. ဣမသ္မိန္တိ ပစ္စုပ္ပန္နပစ္စက္ခကာယံ ဒဿေတိ. စာတုမဟာဘူတိကသ္မိန္တိ စတုမဟာဘူတကာယေ စတုမဟာဘူတေဟိ နိဗ္ဗတ္တေ စတုမဟာဘူတမယေတိ အတ္ထော. နိဗ္ဗိန္ဒေယျာတိ ဥက္ကဏ္ဌေယျ. ဝိရဇ္ဇေယျာတိ န ရဇ္ဇေယျ. ဝိမုစ္စေယျာတိ မုစ္စိတုကာမော ဘဝေယျ. အာစယောတိ ဝုဍ္ဎိ. အပစယောတိ ပရိဟာနိ. အာဒါနန္တိ နိဗ္ဗတ္တိ. နိက္ခေပနန္တိ ဘေဒေါ.

တသ္မာတိ ယသ္မာ ဣမေ စတ္တာရော ဝုဍ္ဎိဟာနိနိဗ္ဗတ္တိဘေဒါ ပညာယန္တိ၊ တသ္မာ တံကာရဏာတိ အတ္ထော. ဣတိ ဘဂဝါ စာတုမဟာဘူတိကေ ကာယေ ရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတုံ အယုတ္တရူပံ ကတွာ အရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတုံ ယုတ္တရူပံ ကရောတိ. ကသ္မာ? တေသဉှိ ဘိက္ခူနံ ရူပသ္မိံ ဂါဟော ဗလဝါ အဓိမတ္တော၊ တေန တေသံ ရူပေ ဂါဟဿ ပရိဂ္ဂဟေတဗ္ဗရူပတံ ဒဿေတွာ နိက္ကဍ္ဎန္တော အရူပေ ပတိဋ္ဌာပနတ္ထံ ဧဝမာဟ.

စိတ္တန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ မနာယတနဿေဝ နာမံ. တဉှိ စိတ္တဝတ္ထုတာယ စိတ္တဂေါစရတာယ သမ္ပယုတ္တဓမ္မစိတ္တတာယ စ စိတ္တံ၊ မနနဋ္ဌေန မနော၊ ဝိဇာနနဋ္ဌေန ဝိညာဏန္တိ ဝုစ္စတိ. နာလန္တိ န သမတ္ထော. အဇ္ဈောသိတန္တိ တဏှာယ ဂိလိတွာ ပရိနိဋ္ဌပေတွာ ဂဟိတံ. မမာယိတန္တိ တဏှာမမတ္တေန မမ ဣဒန္တိ ဂဟိတံ. ပရာမဋ္ဌန္တိ ဒိဋ္ဌိယာ ပရာမသိတွာ ဂဟိတံ. ဧတံ မမာတိ တဏှာဂါဟော၊ တေန အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတံ ဂဟိတံ ဟောတိ. ဧသောဟမသ္မီတိ မာနဂါဟော၊ တေန နဝ မာနာ ဂဟိတာ ဟောန္တိ. ဧသော မေ အတ္တာတိ ဒိဋ္ဌိဂါဟော၊ တေန ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိယော ဂဟိတာ ဟောန္တိ. တသ္မာတိ ယသ္မာ ဧဝံ ဒီဃရတ္တံ ဂဟိတံ၊ တသ္မာ နိဗ္ဗိန္ဒိတုံ န သမတ္ထော.

ဝရံ၊ ဘိက္ခဝေတိ ဣဒံ ကသ္မာ အာဟ? ပဌမဉှိ တေန ရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတုံ အယုတ္တရူပံ ကတံ၊ အရူပံ ယုတ္တရူပံ၊ အထ ‘‘တေသံ ဘိက္ခူနံ ရူပတော ဂါဟော နိက္ခမိတွာ အရူပံ ဂတော’’တိ ဉတွာ တံ နိက္ကဍ္ဎိတုံ ဣမံ ဒေသနံ အာရဘိ. တတ္ထ အတ္တတော ဥပဂစ္ဆေယျာတိ အတ္တာတိ ဂဏှေယျ. ဘိယျောပီတိ ဝဿသတတော ဥဒ္ဓမ္ပိ. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဧဝမာဟ? ကိံ အတိရေကဝဿသတံ တိဋ္ဌမာနံ ရူပံ နာမ အတ္ထိ? နနု ပဌမဝယေ ပဝတ္တံ ရူပံ မဇ္ဈိမဝယံ န ပါပုဏာတိ၊ မဇ္ဈိမဝယေ ပဝတ္တံ ပစ္ဆိမဝယံ၊ ပုရေဘတ္တေ ပဝတ္တံ ပစ္ဆာဘတ္တံ၊ ပစ္ဆာဘတ္တေ ပဝတ္တံ ပဌမယာမံ၊ ပဌမယာမေ ပဝတ္တံ မဇ္ဈိမယာမံ၊ မဇ္ဈိမယာမေ ပဝတ္တံ ပစ္ဆိမယာမံ န ပါပုဏာတိ? တထာ ဂမနေ ပဝတ္တံ ဌာနံ၊ ဌာနေ ပဝတ္တံ နိသဇ္ဇံ၊ နိသဇ္ဇာယ ပဝတ္တံ သယနံ န ပါပုဏာတိ. ဧကဣရိယာပထေပိ ပါဒဿ ဥဒ္ဓရဏေ ပဝတ္တံ အတိဟရဏံ၊ အတိဟရဏေ ပဝတ္တံ ဝီတိဟရဏံ၊ ဝီတိဟရဏေ ပဝတ္တံ ဝေါဿဇ္ဇနံ၊ ဝေါဿဇ္ဇနေ ပဝတ္တံ သန္နိက္ခေပနံ၊ သန္နိက္ခေပနေ ပဝတ္တံ သန္နိရုဇ္ဈနံ န ပါပုဏာတိ၊ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဩဓိ ဩဓိ ပဗ္ဗံ ပဗ္ဗံ ဟုတွာ တတ္တကပါလေ ပက္ခိတ္တတိလာ ဝိယ ပဋပဋာယန္တာ သင်္ခါရာ ဘိဇ္ဇန္တီတိ? သစ္စမေတံ. ယထာ ပန ပဒီပဿ ဇလတော ဇာတာ တံ တံ ဝဋ္ဋိပ္ပဒေသံ အနတိက္ကမိတွာ တတ္ထ တတ္ထေဝ ဘိဇ္ဇတိ၊ အထ စ ပန ပဝေဏိသမ္ဗန္ဓဝသေန သဗ္ဗရတ္တိံ ဇလိတော ပဒီပေါတိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝမိဓာပိ ပဝေဏိဝသေန အယမ္ပိ ကာယော ဧဝံ စိရဋ္ဌိတိကော ဝိယ ကတွာ ဒဿိတော.

ရတ္တိယာ စ ဒိဝသဿ စာတိ ရတ္တိမှိ စ ဒိဝသေ စ. ဘုမ္မတ္ထေ ဟေတံ သာမိဝစနံ. အညဒေဝ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အညံ နိရုဇ္ဈတီတိ ယံ ရတ္တိံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စ နိရုဇ္ဈတိ စ၊ တတော အညဒေဝ ဒိဝါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ စ နိရုဇ္ဈတိ စာတိ အတ္ထော. အညံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အနုပ္ပန္နမေဝ အညံ နိရုဇ္ဈတီတိ ဧဝံ ပန အတ္ထော န ဂဟေတဗ္ဗော. ‘‘ရတ္တိယာ စ ဒိဝသဿ စာ’’တိ ဣဒံ ပုရိမပဝေဏိတော ပရိတ္တကံ ပဝေဏိံ ဂဟေတွာ ပဝေဏိဝသေနေဝ ဝုတ္တံ၊ ဧကရတ္တိံ ပန ဧကဒိဝသံ ဝါ ဧကမေဝ စိတ္တံ ဌာတုံ သမတ္ထံ နာမ နတ္ထိ. ဧကသ္မိဉှိ အစ္ဆရာက္ခဏေ အနေကာနိ စိတ္တကောဋိသတသဟဿာနိ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ မိလိန္ဒပဉှေ –

‘‘ဝါဟသတံ ခေါ၊ မဟာရာဇ၊ ဝီဟီနံ၊ အဍ္ဎစူဠဉ္စ ဝါဟာ၊ ဝီဟိသတ္တမ္ဗဏာနိ၊ ဒွေ စ တုမ္ဗာ၊ ဧကစ္ဆရာက္ခဏေ ပဝတ္တဿ စိတ္တဿ ဧတ္တကာ ဝီဟီ လက္ခံ ဌပီယမာနာ ပရိက္ခယံ ပရိယာဒါနံ ဂစ္ဆေယျု’’န္တိ.

ပဝနေတိ မဟာဝနေ. တံ မုဉ္စိတွာ အညံ ဂဏှာတိ၊ တံ မုဉ္စိတွာ အညံ ဂဏှာတီတိ ဣမိနာ န သော ဂဏှိတဗ္ဗသာခံ အလဘိတွာ ဘူမိံ ဩတရတိ. အထ ခေါ တသ္မိံ မဟာဝနေ ဝိစရန္တော တံ တံ သာခံ ဂဏှန္တောယေဝ စရတီတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – အရညမဟာဝနံ ဝိယ ဟိ အာရမ္မဏဝနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တသ္မိံ ဝနေ ဝိစရဏမက္ကဋော ဝိယ အာရမ္မဏဝနေ ဥပ္ပဇ္ဇနကစိတ္တံ. သာခါဂဟဏံ ဝိယ အာရမ္မဏေ လုဗ္ဘနံ. ယထာ သော အရညေ ဝိစရန္တော မက္ကဋော တံ တံ သာခံ ပဟာယ တံ တံ သာခံ ဂဏှာတိ၊ ဧဝမိဒံ အာရမ္မဏဝနေ ဝိစရန္တံ စိတ္တမ္ပိ ကဒါစိ ရူပါရမ္မဏံ ဂဟေတွာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ကဒါစိ သဒ္ဒါဒီသု အညတရံ၊ ကဒါစိ အတီတံ၊ ကဒါစိ အနာဂတံ ဝါ ပစ္စုပ္ပန္နံ ဝါ၊ တထာ ကဒါစိ အဇ္ဈတ္တံ၊ ကဒါစိ ဗာဟိရံ. ယထာ စ သော အရညေ ဝိစရန္တော မက္ကဋော သာခံ အလဘိတွာ ဩရုယှ ဘူမိယံ နိသိန္နောတိ န ဝတ္တဗ္ဗော၊ ဧကံ ပန ပဏ္ဏသာခံ ဂဟေတွာဝ နိသီဒတိ၊ ဧဝမေဝ အာရမ္မဏဝနေ ဝိစရန္တံ စိတ္တမ္ပိ ဧကံ ဩလုဗ္ဘာရမ္မဏံ အလဘိတွာ ဥပ္ပန္နန္တိ န ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဧကဇာတိယံ ပန အာရမ္မဏံ ဂဟေတွာဝ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္တာဝတာ စ ပန ဘဂဝတာ ရူပတော နီဟရိတွာ အရူပေ ဂါဟော ပတိဋ္ဌာပိတော၊ အရူပတော နီဟရိတွာ ရူပေ.

ဣဒါနိ တံ ဥဘယတော နိက္ကဍ္ဎိတုကာမော တတြ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုတဝါ အရိယသာဝကောတိ ဒေသနံ အာရဘိ. အယံ ပနတ္ထော အာသီဝိသဒဋ္ဌူပမာယ ဒီပေတဗ္ဗော – ဧကော ကိရ ပုရိသော အာသီဝိသေန ဒဋ္ဌော၊ အထဿ ဝိသံ ဟရိဿာမီတိ ဆေကော ဘိသက္ကော အာဂန္တွာ ဝမနံ ကာရေတွာ ဟေဋ္ဌာ ဂရုဠော၊ ဥပရိ နာဂေါတိ မန္တံ ပရိဝတ္တေတွာ ဝိသံ ဥပရိ အာရောပေသိ. သော ယာဝ အက္ခိပ္ပဒေသာ အာရုဠှဘာဝံ ဉတွာ ‘‘ဣတော ပရံ အဘိရုဟိတုံ န ဒဿာမိ၊ ဒဋ္ဌဋ္ဌာနေယေဝ ဌပေဿာမီ’’တိ ဥပရိ ဂရုဠော၊ ဟေဋ္ဌာ နာဂေါတိ မန္တံ ပရိဝတ္တေတွာ ကဏ္ဏေ ဓုမေတွာ ဒဏ္ဍကေန ပဟရိတွာ ဝိသံ ဩတာရေတွာ ဒဋ္ဌဋ္ဌာနေယေဝ ဌပေသိ. တတြဿ ဌိတဘာဝံ ဉတွာ အဂဒလေပေန ဝိသံ နိမ္မထေတွာ နှာပေတွာ ‘‘သုခီ ဟောဟီ’’တိ ဝတွာ ယေနကာမံ ပက္ကာမိ.

တတ္ထ အာသီဝိသေန ဒဋ္ဌဿ ကာယေ ဝိသပတိဋ္ဌာနံ ဝိယ ဣမေသံ ဘိက္ခူနံ ရူပေ အဓိမတ္တဂါဟကာလော၊ ဆေကော ဘိသက္ကော ဝိယ တထာဂတော၊ မန္တံ ပရိဝတ္တေတွာ ဥပရိ ဝိသဿ အာရောပိတကာလော ဝိယ တထာဂတေန တေသံ ဘိက္ခူနံ ရူပတော ဂါဟံ နီဟရိတွာ အရူပေ ပတိဋ္ဌာပိတကာလော၊ ယာဝ အက္ခိပ္ပဒေသာ အာရုဠှဝိသဿ ဥပရိ အဘိရုဟိတုံ အဒတွာ ပုန မန္တဗလေန ဩတာရေတွာ ဒဋ္ဌဋ္ဌာနေယေဝ ဌပနံ ဝိယ သတ္ထာရာ တေသံ ဘိက္ခူနံ အရူပတော ဂါဟံ နီဟရိတွာ ရူပေ ပတိဋ္ဌာပိတကာလော. ဒဋ္ဌဋ္ဌာနေ ဌိတဿ ဝိသဿ အဂဒလေပေန နိမ္မထနံ ဝိယ ဥဘယတော ဂါဟံ နီဟရဏတ္ထာယ ဣမိဿာ ဒေသနာယ အာရဒ္ဓကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ နိဗ္ဗိန္ဒံ ဝိရဇ္ဇတီတိ ဣမိနာ မဂ္ဂေါ ကထိတော၊ ဝိရာဂါ ဝိမုစ္စတီတိ ဖလံ၊ ဝိမုတ္တသ္မိန္တိအာဒိနာ ပစ္စဝေက္ခဏာ. ပဌမံ.

၂. ဒုတိယအဿုတဝါသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၂. ဒုတိယေ သုခဝေဒနိယန္တိ သုခဝေဒနာယ ပစ္စယံ. ဖဿန္တိ စက္ခုသမ္ဖဿာဒိံ. နနု စ စက္ခုသမ္ဖဿော သုခဝေဒနာယ ပစ္စယော န ဟောတီတိ? သဟဇာတပစ္စယေန န ဟောတိ၊ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပန ဇဝနဝေဒနာယ ဟောတိ၊ တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. သောတသမ္ဖဿာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော. တဇ္ဇန္တိ တဇ္ဇာတိကံ တဿာရုပ္ပံ၊ တဿ ဖဿဿ အနုရူပန္တိ အတ္ထော. ဒုက္ခဝေဒနိယန္တိအာဒိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သင်္ဃဋ္ဋနသမောဓာနာတိ သင်္ဃဋ္ဋနေန စေဝ သမောဓာနေန စ၊ သင်္ဃဋ္ဋနသမ္ပိဏ္ဍနေနာတိ အတ္ထော. ဥသ္မာတိ ဥဏှာကာရော. တေဇော အဘိနိဗ္ဗတ္တတီတိ အဂ္ဂိစုဏ္ဏော နိက္ခမတီတိ န ဂဟေတဗ္ဗံ၊ ဥသ္မာကာရဿေဝ ပန ဧတံ ဝေဝစနံ. တတ္ထ ဒွိန္နံ ကဋ္ဌာနန္တိ ဒွိန္နံ အရဏီနံ. တတ္ထ အဓောအရဏီ ဝိယ ဝတ္ထု၊ ဥတ္တရာရဏီ ဝိယ အာရမ္မဏံ၊ သင်္ဃဋ္ဋနံ ဝိယ ဖဿော၊ ဥသ္မာဓာတု ဝိယ ဝေဒနာ. ဒုတိယံ.

၃. ပုတ္တမံသူပမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၃. တတိယေ စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရာတိအာဒိ ဝုတ္တနယမေဝ. ယသ္မာ ပနဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော နိက္ခေပေါ၊ တသ္မာ တံ ဒဿေတွာဝေတ္ထ အနုပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနံ ကရိဿာမိ. ကတရာယ ပန ဣဒံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ နိက္ခိတ္တန္တိ? လာဘသက္ကာရေန. ဘဂဝတော ကိရ မဟာလာဘသက္ကာရော ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ ယထာ တံ စတ္တာရော အသင်္ချေယျေ ပူရိတဒါနပါရမီသဉ္စယဿ. သဗ္ဗဒိသာသု ဟိဿ ယမကမဟာမေဃော ဝုဋ္ဌဟိတွာ မဟောဃံ ဝိယ သဗ္ဗပါရမိယော ‘‘ဧကသ္မိံ အတ္တဘာဝေ ဝိပါကံ ဒဿာမာ’’တိ သမ္ပိဏ္ဍိတာ ဝိယ လာဘသက္ကာရမဟောဃံ နိဗ္ဗတ္တယိံသု. တတော တတော အန္နပါနယာနဝတ္ထမာလာဂန္ဓဝိလေပနာဒိဟတ္ထာ ခတ္တိယဗြာဟ္မဏာဒယော အာဂန္တွာ၊ ‘‘ကဟံ ဗုဒ္ဓေါ၊ ကဟံ ဘဂဝါ၊ ကဟံ ဒေဝဒေဝေါ နရာသဘော ပုရိသသီဟော’’တိ? ဘဂဝန္တံ ပရိယေသန္တိ. သကဋသတေဟိပိ ပစ္စယေ အာဟရိတွာ ဩကာသံ အလဘမာနာ သမန္တာ ဂါဝုတပ္ပမာဏမ္ပိ သကဋဓုရေန သကဋဓုရံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌန္တိ စေဝ အနုပ္ပဝတ္တန္တိ စ အန္ဓကဝိန္ဒဗြာဟ္မဏာဒယော ဝိယ. သဗ္ဗံ ခန္ဓကေ တေသု တေသု သုတ္တေသု စ အာဂတနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ယထာ ဘဂဝတော၊ ဧဝံ ဘိက္ခုသံဃဿာပိ. ဝုတ္တဉ္စေတံ –

‘‘တေန ခေါ ပန သမယေန ဘဂဝါ သက္ကတော ဟောတိ ဂရုကတော မာနိတော ပူဇိတော အပစိတော လာဘီ စီဝရ-ပိဏ္ဍပါတ-သေနာသန-ဂိလာန-ပစ္စယ-ဘေသဇ္ဇ-ပရိက္ခာရာနံ. ဘိက္ခုသံဃောပိ ခေါ သက္ကတော ဟောတိ။ပေ။ ပရိက္ခာရာန’’န္တိ (ဥဒါ. ၁၄၊ သံ. နိ. ၂.၇၀).

တထာ ‘‘ယာဝတာ ခေါ၊ စုန္ဒ၊ ဧတရဟိ သံဃော ဝါ ဂဏော ဝါ လောကေ ဥပ္ပန္နော၊ နာဟံ၊ စုန္ဒ၊ အညံ ဧကသံဃမ္ပိ သမနုပဿာမိ ဧဝံ လာဘဂ္ဂယသဂ္ဂပတ္တံ ယထရိဝါယံ၊ စုန္ဒ၊ ဘိက္ခုသံဃော’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၁၇၆).

သွာယံ ဘဂဝတော စ သံဃဿ စ ဥပ္ပန္နော လာဘသက္ကာရော ဧကတော ဟုတွာ ဒွိန္နံ မဟာနဒီနံ ဥဒကံ ဝိယ အပ္ပမေယျော အဟောသိ. အထ သတ္ထာ ရဟောဂတော စိန္တေသိ – ‘‘မဟာလာဘသက္ကာရော အတီတဗုဒ္ဓါနမ္ပိ ဧဝရူပေါ အဟောသိ၊ အနာဂတာနမ္ပိ ဧဝရူပေါ ဘဝိဿတိ. ကိံ နု ခေါ ဘိက္ခူ အာဟာရပရိဂ္ဂါဟကေန သတိသမ္ပဇညေန သမန္နာဂတာ မဇ္ဈတ္တာ နိစ္ဆန္ဒရာဂါ ဟုတွာ အာဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇိတုံ သက္ကောန္တိ၊ န သက္ကောန္တီ’’တိ?

သော အဒ္ဒသ ဧကစ္စေ အဓုနာ ပဗ္ဗဇိတေ ကုလပုတ္တေ အပစ္စဝေက္ခိတွာ အာဟာရံ ပရိဘုဉ္ဇမာနေ. ဒိသွာနဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘မယာ ကပ္ပသတသဟဿာဓိကာနိ စတ္တာရိ အသင်္ချေယျာနိ ပါရမိယော ပူရေန္တေန န စီဝရာဒိဟေတု ပူရိတာ၊ ဥတ္တမဖလဿ ပန အရဟတ္တဿတ္ထာယ ပူရိတာ. ဣမေပိ ဘိက္ခူ မမ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇန္တာ န စီဝရာဒိဟေတု ပဗ္ဗဇိတာ၊ အရဟတ္တဿေဝ ပန အတ္ထာယ ပဗ္ဗဇိတာ. တေ ဣဒါနိ အသာရမေဝ သာရံ အနတ္ထမေဝ စ အတ္ထံ ကရောန္တီ’’တိ ဧဝမဿ ဓမ္မသံဝေဂေါ ဥဒပါဒိ. တတော စိန္တေသိ – ‘‘သစေ ပဉ္စမံ ပါရာဇိကံ ပညပေတုံ သက္ကာ အဘဝိဿ၊ အပစ္စဝေက္ခိတာဟာရပရိဘောဂေါ ပဉ္စမံ ပါရာဇိကံ ကတွာ ပညပေတဗ္ဗော ဘဝေယျ. န ပန သက္ကာ ဧဝံ ကာတုံ၊ ဓုဝပဋိသေဝနဋ္ဌာနဉှေတံ သတ္တာနံ. ယထာ ပန ကထိတေ ပဉ္စမံ ပါရာဇိကံ ဝိယ နံ ပဿိဿန္တိ. ဧဝံ ဓမ္မာဒါသံ သံဝရံ မရိယာဒံ ဌပေဿာမိ၊ ယံ အာဝဇ္ဇိတွာ အာဝဇ္ဇိတွာ အနာဂတေ ဘိက္ခူ စတ္တာရော ပစ္စယေ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပရိဘုဉ္ဇိဿန္တီ’’တိ. ဣမာယ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဣမံ ပုတ္တမံသူပမသုတ္တန္တံ နိက္ခိပိ. တတ္ထ စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရာတိအာဒိ ဟေဋ္ဌာ ဝုတ္တတ္ထမေဝ.

စတ္တာရော ပန အာဟာရေ ဝိတ္ထာရေတွာ ဣဒါနိ တေသု အာဒီနဝံ ဒဿေတုံ ကထဉ္စ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကဗဠီကာရော အာဟာရော ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိအာဒိမာဟ? တတ္ထ ဇာယမ္ပတိကာတိ ဇာယာ စေဝ ပတိ စ. ပရိတ္တံ သမ္ဗလန္တိ ပုဋဘတ္တသတ္တုမောဒကာဒီနံ အညတရံ အပ္ပမတ္တကံ ပါထေယျံ. ကန္တာရမဂ္ဂန္တိ ကန္တာရဘူတံ မဂ္ဂံ၊ ကန္တာရေ ဝါ မဂ္ဂံ. ကန္တာရန္တိ စောရကန္တာရံ ဝါဠကန္တာရံ အမနုဿကန္တာရံ နိရုဒကကန္တာရံ အပ္ပဘက္ခကန္တာရန္တိ ပဉ္စဝိဓံ. တေသု ယတ္ထ စောရဘယံ အတ္ထိ၊ တံ စောရကန္တာရံ. ယတ္ထ သီဟဗျဂ္ဃါဒယော ဝါဠာ အတ္ထိ၊ တံ ဝါဠကန္တာရံ. ယတ္ထ ဗလဝါမုခယက္ခိနိအာဒီနံ အမနုဿာနံ ဝသေန ဘယံ အတ္ထိ၊ တံ အမနုဿကန္တာရံ. ယတ္ထ ပါတုံ ဝါ နှာယိတုံ ဝါ ဥဒကံ နတ္ထိ၊ တံ နိရုဒကကန္တာရံ. ယတ္ထ ခါဒိတဗ္ဗံ ဝါ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ ဝါ အန္တမသော ကန္ဒမူလာဒိမတ္တမ္ပိ နတ္ထိ၊ တံ အပ္ပဘက္ခကန္တာရံ နာမ. ယတ္ထ ပနေတံ ပဉ္စဝိဓမ္ပိ ဘယံ အတ္ထိ၊ တံ ကန္တာရမေဝ. တံ ပနေတံ ဧကာဟဒွီဟတီဟာဒိဝသေန နိတ္ထရိတဗ္ဗမ္ပိ အတ္ထိ၊ န တံ ဣဓ အဓိပ္ပေတံ. ဣဓ ပန နိရုဒကံ အပ္ပဘက္ခံ ယောဇနသတိကကန္တာရံ အဓိပ္ပေတံ. ဧဝရူပေ ကန္တာရေ မဂ္ဂံ. ပဋိပဇ္ဇေယျုန္တိ ဆာတကဘယေန စေဝ ရောဂဘယေန စ ရာဇဘယေန စ ဥပဒ္ဒုတာ ပဋိပဇ္ဇေယျုံ ‘‘ဧတံ ကန္တာရံ နိတ္ထရိတွာ ဓမ္မိကဿ ရညော နိရုပဒ္ဒဝေ ရဋ္ဌေ သုခံ ဝသိဿာမာ’’တိ မညမာနာ.

ဧကပုတ္တကောတိ ဥက္ခိပိတွာ ဂဟိတော အနုကမ္ပိတဗ္ဗယုတ္တော အထိရသရီရော ဧကပုတ္တကော. ဝလ္လူရဉ္စ သောဏ္ဍိကဉ္စာတိ ဃနဃနဋ္ဌာနတော ဂဟေတွာ ဝလ္လူရံ၊ အဋ္ဌိနိဿိတသိရာနိဿိတဋ္ဌာနာနိ ဂဟေတွာ သူလမံသဉ္စာတိ အတ္ထော. ပဋိပိသေယျုန္တိ ပဟရေယျုံ. ကဟံ ဧကပုတ္တကာတိ အယံ တေသံ ပရိဒေဝနာကာရော.

အယံ ပနေတ္ထ ဘူတမတ္ထံ ကတွာ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ သင်္ခေပတော အတ္ထဝဏ္ဏနာ – ဒွေ ကိရ ဇာယမ္ပတိကာ ပုတ္တံ ဂဟေတွာ ပရိတ္တေန ပါထေယျေန ယောဇနသတိကံ ကန္တာရမဂ္ဂံ ပဋိပဇ္ဇိံသု. တေသံ ပညာသယောဇနာနိ ဂန္တွာ ပါထေယျံ နိဋ္ဌာသိ၊ တေ ခုပ္ပိပါသာတုရာ ဝိရဠစ္ဆာယာယံ နိသီဒိံသု. တတော ပုရိသော ဘရိယံ အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ ဣတော သမန္တာ ပညာသယောဇနာနိ ဂါမော ဝါ နိဂမော ဝါ နတ္ထိ. တသ္မာ ယံ တံ ပုရိသေန ကာတဗ္ဗံ ဗဟုမ္ပိ ကသိဂေါရက္ခာဒိကမ္မံ၊ န ဒါနိ သက္ကာ တံ မယာ ကာတုံ၊ ဧဟိ မံ မာရေတွာ ဥပဍ္ဎမံသံ ခါဒိတွာ ဥပဍ္ဎံ ပါထေယျံ ကတွာ ပုတ္တေန သဒ္ဓိံ ကန္တာရံ နိတ္ထရာဟီ’’တိ. ပုန သာပိ တံ အာဟ – ‘‘သာမိ မယာ ဒါနိ ယံ တံ ဣတ္ထိယာ ကာတဗ္ဗံ ဗဟုမ္ပိ သုတ္တကန္တနာဒိကမ္မံ၊ တံ ကာတုံ န သက္ကာ၊ ဧဟိ မံ မာရေတွာ ဥပဍ္ဎမံသံ ခါဒိတွာ ဥပဍ္ဎံ ပါထေယျံ ကတွာ ပုတ္တေန သဒ္ဓိံ ကန္တာရံ နိတ္ထရာဟီ’’တိ. ပုန သောပိ တံ အာဟ – ‘‘ဘဒ္ဒေ မာတုဂါမမရဏေန ဒွိန္နံ မရဏံ ပညာယတိ. န ဟိ မန္ဒော ကုမာရော မာတရာ ဝိနာ ဇီဝိတုံ သက္ကောတိ. ယဒိ ပန မယံ ဇီဝါမ. ပုန ဒါရကံ လဘေယျာမ. ဟန္ဒ ဒါနိ ပုတ္တကံ မာရေတွာ၊ မံသံ ဂဟေတွာ ကန္တာရံ နိတ္ထရာမာ’’တိ. တတော မာတာ ပုတ္တမာဟ – ‘‘တာတ၊ ပိတုသန္တိကံ ဂစ္ဆာ’’တိ၊ သော အဂမာသိ. အထဿ ပိတာ၊ ‘‘မယာ ‘ပုတ္တကံ ပေါသေဿာမီ’တိ ကသိဂေါရက္ခာဒီဟိ အနပ္ပကံ ဒုက္ခမနုဘူတံ၊ န သက္ကောမိ အဟံ ပုတ္တံ မာရေတုံ၊ တွံယေဝ တဝ ပုတ္တံ မာရေဟီ’’တိ ဝတွာ၊ ‘‘တာတ မာတုသန္တိကံ ဂစ္ဆာ’’တိ အာဟ. သော အဂမာသိ. အထဿ မာတာပိ၊ ‘‘မယာ ပုတ္တံ ပတ္ထေန္တိယာ ဂေါဝတကုက္ကုရဝတဒေဝတာယာစနာဒီဟိပိ တာဝ အနပ္ပကံ ဒုက္ခမနုဘူတံ၊ ကော ပန ဝါဒေါ ကုစ္ဆိနာ ပရိဟရန္တိယာ? န သက္ကောမိ အဟံ ပုတ္တံ မာရေတု’’န္တိ ဝတွာ ‘‘တာတ၊ ပိတုသန္တိကမေဝ ဂစ္ဆာ’’တိ အာဟ. ဧဝံ သော ဒွိန္နမန္တရာ ဂစ္ဆန္တောယေဝ မတော. တေ တံ ဒိသွာ ပရိဒေဝိတွာ ဝုတ္တနယေန မံသာနိ ဂဟေတွာ ခါဒန္တာ ပက္ကမိံသု.

တေသံ သော ပုတ္တမံသာဟာရော နဝဟိ ကာရဏေဟိ ပဋိကူလတ္တာ နေဝ ဒဝါယ ဟောတိ၊ န မဒါယ၊ န မဏ္ဍနာယ၊ န ဝိဘူသနာယ၊ ကေဝလံ ကန္တာရနိတ္ထရဏတ္ထာယေဝ ဟောတိ. ကတမေဟိ နဝဟိ ကာရဏေဟိ ပဋိကူလောတိ စေ? သဇာတိမံသတာယ ဉာတိမံသတာယ ပုတ္တမံသတာယ ပိယပုတ္တမံသတာယ တရုဏမံသတာယ အာမကမံသတာယ အဘောဂမံသတာယ အလောဏတာယ အဓူပိတတာယာတိ. ဧဝဉှိ တေ နဝဟိ ကာရဏေဟိ ပဋိကူလံ တံ ပုတ္တမံသံ ခါဒန္တာ န သာရတ္တာ ဂိဒ္ဓမာနသာ ဟုတွာ ခါဒိံသု၊ မဇ္ဈတ္တဘာဝေယေဝ ပန နိစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂေ ဌိတာ ခါဒိံသု. န အဋ္ဌိနှာရုစမ္မနိဿိတဋ္ဌာနာနိ အပနေတွာ ထူလထူလံ ဝရမံသမေဝ ခါဒိံသု၊ ဟတ္ထသမ္ပတ္တံ မံသမေဝ ပန ခါဒိံသု. န ယာဝဒတ္ထံ ကဏ္ဌပ္ပမာဏံ ကတွာ ခါဒိံသု၊ ထောကံ ထောကံ ပန ဧကဒိဝသံ ယာပနမတ္တမေဝ ခါဒိံသု. န အညမညံ မစ္ဆရာယန္တာ ခါဒိံသု၊ ဝိဂတမစ္ဆေရမလေန ပန ပရိသုဒ္ဓေနေဝ စေတသာ ခါဒိံသု. န အညံ ကိဉ္စိ မိဂမံသံ ဝါ မောရမံသာဒီနံ ဝါ အညတရံ ခါဒါမာတိ သမ္မူဠှာ ခါဒိံသု၊ ပိယပုတ္တမံသဘာဝံ ပန ဇာနန္တာဝ ခါဒိံသု. န ‘‘အဟော ဝတ မယံ ပုနပိ ဧဝရူပံ ပုတ္တမံသံ ခါဒေယျာမာ’’တိ ပတ္ထနံ ကတွာ ခါဒိံသု၊ ပတ္ထနံ ပန ဝီတိဝတ္တာဝ ဟုတွာ ခါဒိံသု. န ‘‘ဧတ္တကံ ကန္တာရေ ခါဒိတွာ အဝသိဋ္ဌံ ကန္တာရံ အတိက္ကမ္မ လောဏမ္ဗိလာဒီဟိ ယောဇေတွာ ခါဒိဿာမာ’’တိ သန္နိဓိံ အကံသု၊ ကန္တာရပရိယောသာနေ ပန ‘‘ပုရေ မဟာဇနော ပဿတီ’’တိ ဘူမိယံ ဝါ နိခဏိံသု၊ အဂ္ဂိနာ ဝါ ဈာပယိံသု. န ‘‘ကောစိ အညော အမှေ ဝိယ ဧဝရူပံ ပုတ္တမံသံ ခါဒိတုံ န လဘတီ’’တိ မာနံ ဝါ ဒပ္ပံ ဝါ အကံသု၊ နိဟတမာနာ ပန နိဟတဒပ္ပါ ဟုတွာ ခါဒိံသု. ‘‘ကိံ ဣမိနာ အလောဏေန အနမ္ဗိလေန အဓူပိတေန ဒုဂ္ဂန္ဓေနာ’’တိ န ဟီဠေတွာ ခါဒိံသု၊ ဟီဠနံ ပန ဝီတိဝတ္တာ ဟုတွာ ခါဒိံသု. န ‘‘တုယှံ ဘာဂေါ မယှံ ဘာဂေါ တဝ ပုတ္တော မမ ပုတ္တော’’တိ အညမညံ အတိမညိံသု. သမဂ္ဂါ ပန သမ္မောဒမာနာ ဟုတွာ ခါဒိံသု. ဣမံ နေသံ ဧဝရူပံ နိစ္ဆန္ဒရာဂါဒိပရိဘောဂံ သမ္ပဿမာနော သတ္ထာ ဘိက္ခုသံဃမ္ပိ တံ ကာရဏံ အနုဇာနာပေန္တော တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အပိ နု တေ ဒဝါယ ဝါ အာဟာရံ အာဟာရေယျုန္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဒဝါယ ဝါတိအာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၈) ဝိတ္ထာရိတာနေဝ. ကန္တာရဿာတိ နိတ္တိဏ္ဏာဝသေသဿ ကန္တာရဿ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ နဝန္နံ ပါဋိကုလျာနံ ဝသေန ပိယပုတ္တမံသသဒိသော ကတွာ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ အတ္ထော. ကတမေသံ နဝန္နံ? ဂမနပါဋိကုလျတာဒီနံ. ဂမနပါဋိကုလျတံ ပစ္စဝေက္ခန္တောပိ ကဗဠီကာရာဟာရံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ၊ ပရိယေသနပါဋိကုလျတံ ပစ္စဝေက္ခန္တောပိ၊ ပရိဘောဂနိဓာနအာသယပရိပက္ကာပရိပက္ကသမ္မက္ခဏနိဿန္ဒပါဋိကုလျတံ ပစ္စဝေက္ခန္တောပိ၊ တာနိ ပနေတာနိ ဂမနပါဋိကုလျတာဒီနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၂၉၄) အာဟာရပါဋိကုလျတာနိဒ္ဒေသေ ဝိတ္ထာရိတာနေဝ. ဣတိ ဣမေသံ နဝန္နံ ပါဋိကုလျာနံ ဝသေန ပုတ္တမံသူပမံ ကတွာ အာဟာရော ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော.

ယထာ တေ ဇာယမ္ပတိကာ ပါဋိကုလျံ ပိယပုတ္တမံသံ ခါဒန္တာ န သာရတ္တာ ဂိဒ္ဓမာနသာ ဟုတွာ ခါဒိံသု၊ မဇ္ဈတ္တဘာဝေယေဝ နိစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂေ ဌိတာ ခါဒိံသု၊ ဧဝံ နိစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂံ ကတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော. ယထာ စ တေ န အဋ္ဌိနှာရုစမ္မနိဿိတံ အပနေတွာ ထူလထူလံ ဝရမံသမေဝ ခါဒိံသု၊ ဟတ္ထသမ္ပတ္တမေဝ ပန ခါဒိံသု၊ ဧဝံ သုက္ခဘတ္တမန္ဒဗျဉ္ဇနာဒီနိ ပိဋ္ဌိဟတ္ထေန အပဋိက္ခိပိတွာ ဝဋ္ဋကေန ဝိယ ကုက္ကုဋေန ဝိယ စ ဩဓိံ အဒဿေတွာ တတော တတော သပ္ပိမံသာဒိသံသဋ္ဌဝရဘောဇနံယေဝ ဝိစိနိတွာ အဘုဉ္ဇန္တေန သီဟေန ဝိယ သပဒါနံ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော.

ယထာ စ တေ န ယာဝဒတ္ထံ ကဏ္ဌပ္ပမာဏံ ခါဒိံသု၊ ထောကံ ထောကံ ပန ဧကေကဒိဝသံ ယာပနမတ္တမေဝ ခါဒိံသု၊ ဧဝမေဝ အာဟရဟတ္ထကာဒိဗြာဟ္မဏာနံ အညတရေန ဝိယ ယာဝဒတ္ထံ ဥဒရာဝဒေဟကံ အဘုဉ္ဇန္တေန စတုန္နံ ပဉ္စန္နံ ဝါ အာလောပါနံ ဩကာသံ ဌပေတွာဝ ဓမ္မသေနာပတိနာ ဝိယ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော. သော ကိရ ပဉ္စစတ္တာလီသ ဝဿာနိ တိဋ္ဌမာနော ‘‘ပစ္ဆာဘတ္တေ အမ္ဗိလုဂ္ဂါရသမုဋ္ဌာပကံ ကတွာ ဧကဒိဝသမ္ပိ အာဟာရံ န အာဟာရေသိ’’န္တိ ဝတွာ သီဟနာဒံ နဒန္တော ဣမံ ဂါထမာဟ –

‘‘စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ၊ အဘုတွာ ဥဒကံ ပိဝေ၊

အလံ ဖာသုဝိဟာရာယ၊ ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော’’တိ. (ထေရဂါ. ၉၈၃)၊

ယထာ စ တေ န အညမညံ မစ္ဆရာယန္တာ ခါဒိံသု၊ ဝိဂတမလမစ္ဆေရေန ပန ပရိသုဒ္ဓေနေဝ စေတသာ ခါဒိံသု၊ ဧဝမေဝ ပိဏ္ဍပါတံ လဘိတွာ အမစ္ဆရာယိတွာ ‘‘ဣမံ သဗ္ဗံ ဂဏှန္တဿ သဗ္ဗံ ဒဿာမိ၊ ဥပဍ္ဎံ ဂဏှန္တဿ ဥပဍ္ဎံ၊ သစေ ဂဟိတာဝသေသော ဘဝိဿတိ၊ အတ္တနာ ပရိဘုဉ္ဇိဿာမီ’’တိ သာရဏီယဓမ္မေ ဌိတေနေဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော. ယထာ စ တေ န ‘‘အညံ ကိဉ္စိ မယံ မိဂမံသံ ဝါ မောရမံသာဒီနံ ဝါ အညတရံ ခါဒါမာ’’တိ သမ္မူဠှာ ခါဒိံသု၊ ပိယပုတ္တမံသဘာဝံ ပန ဇာနန္တာဝ ခါဒိံသု၊ ဧဝမေဝ ပိဏ္ဍပါတံ လဘိတွာ ‘‘အဟံ ခါဒါမိ ဘုဉ္ဇာမီ’’တိ အတ္တူပလဒ္ဓိသမ္မောဟံ အနုပ္ပါဒေတွာ ‘‘ကဗဠီကာရာဟာရော န ဇာနာတိ ‘စာတုမဟာဘူတိကကာယံ ဝဍ္ဎေမီ’တိ၊ ကာယောပိ န ဇာနာတိ ‘ကဗဠီကာရာဟာရော မံ ဝဍ္ဎေတီ’’’တိ၊ ဧဝံ သမ္မောဟံ ပဟာယ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော. သတိသမ္ပဇညဝသေနာပိ စေသ အသမ္မူဠှေနေဝ ဟုတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော.

ယထာ စ တေ န ‘‘အဟော ဝတ မယံ ပုနပိ ဧဝရူပံ ပုတ္တမံသံ ခါဒေယျာမာ’’တိ ပတ္ထနံ ကတွာ ခါဒိံသု၊ ပတ္ထနံ ပန ဝီတိဝတ္တာဝ ဟုတွာ ခါဒိံသု၊ ဧဝမေဝ ပဏီတဘောဇနံ လဒ္ဓါ ‘အဟော ဝတာဟံ သွေပိ ပုနဒိဝသေပိ ဧဝရူပံ လဘေယျံ’၊ လူခံ ဝါ ပန လဒ္ဓါ ‘‘ဟိယျော ဝိယ မေ အဇ္ဇ ပဏီတဘောဇနံ န လဒ္ဓ’’န္တိ ပတ္ထနံ ဝါ အနုသောစနံ ဝါ အကတွာ နိတ္တဏှေန –

‘‘အတီတံ နာနုသောစာမိ၊ နပ္ပဇပ္ပါမိနာဂတံ၊

ပစ္စုပ္ပန္နေန ယာပေမိ၊ တေန ဝဏ္ဏော ပသီဒတီ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၉၀) –

ဣမံ ဩဝါဒံ အနုဿရန္တေန ‘‘ပစ္စုပ္ပန္နေနေဝ ယာပေဿာမီ’’တိ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော.

ယထာ စ တေ န ‘‘ဧတ္တကံ ကန္တာရေ ခါဒိတွာ အဝသိဋ္ဌံ ကန္တာရံ အတိက္ကမ္မ လောဏမ္ဗိလာဒီဟိ ယောဇေတွာ ခါဒိဿာမာ’’တိ သန္နိဓိံ အကံသု၊ ကန္တာရပရိယောသာနေ ပန ‘‘ပုရေ မဟာဇနော ပဿတီ’’တိ ဘူမိယံ ဝါ နိခဏိံသု၊ အဂ္ဂိနာ ဝါ ဈာပယိံသု၊ ဧဝမေဝ –

‘‘အန္နာနမထော ပါနာနံ၊

ခါဒနီယာနံ အထောပိ ဝတ္ထာနံ၊

လဒ္ဓါ န သန္နိဓိံ ကယိရာ၊

န စ ပရိတ္တသေ တာနိ အလဘမာနော’’တိ. (သု. နိ. ၉၃၀)၊ –

ဣမံ ဩဝါဒံ အနုဿရန္တေန စတူသု ပစ္စယေသု ယံ ယံ လဘတိ၊ တတော တတော အတ္တနော ယာပနမတ္တံ ဂဟေတွာ၊ သေသံ သဗြဟ္မစာရီနံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ သန္နိဓိံ ပရိဝဇ္ဇန္တေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော. ယထာ စ တေ န ‘‘ကောစိ အညော အမှေ ဝိယ ဧဝရူပံ ပုတ္တမံသံ ခါဒိတုံ န လဘတီ’’တိ မာနံ ဝါ ဒပ္ပံ ဝါ အကံသု၊ နိဟတမာနာ ပန နိဟတဒပ္ပါ ဟုတွာ ခါဒိံသု၊ ဧဝမေဝ ပဏီတဘောဇနံ လဘိတွာ ‘‘အဟမသ္မိ လာဘီ စီဝရပိဏ္ဍပါတာဒီန’’န္တိ န မာနော ဝါ ဒပ္ပေါ ဝါ ကာတဗ္ဗော. ‘‘နာယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ စီဝရာဒိဟေတု၊ အရဟတ္တဟေတု ပနာယံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ’’တိ ပစ္စဝေက္ခိတွာ နိဟတမာနဒပ္ပေနေဝ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော.

ယထာ စ တေ ‘‘ကိံ ဣမိနာ အလောဏေန အနမ္ဗိလေန အဓူပိတေန ဒုဂ္ဂန္ဓေနာ’’တိ ဟီဠေတွာ န ခါဒိံသု၊ ဟီဠနံ ပန ဝီတိဝတ္တာ ဟုတွာ ခါဒိံသု၊ ဧဝမေဝ ပိဏ္ဍပါတံ လဘိတွာ ‘‘ကိံ ဣမိနာ အဿဂေါဏဘတ္တသဒိသေန လူခေန နိရသေန၊ သုဝါနဒေါဏိယံ တံ ပက္ခိပထာ’’တိ ဧဝံ ပိဏ္ဍပါတံ ဝါ ‘‘ကော ဣမံ ဘုဉ္ဇိဿတိ၊ ကာကသုနခါဒီနံ ဒေဟီ’’တိ ဧဝံ ဒါယကံ ဝါ အဟီဠေန္တေန –

‘‘သ ပတ္တပါဏိ ဝိစရန္တော၊ အမူဂေါ မူဂသမ္မတော၊

အပ္ပံ ဒါနံ န ဟီဠေယျ၊ ဒါတာရံ နာဝဇာနိယာ’’တိ. (သု. နိ. ၇၁၈)၊ –

ဣမံ ဩဝါဒံ အနုဿရန္တေန ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗော. ယထာ စ တေ န ‘‘တုယှံ ဘာဂေါ၊ မယှံ ဘာဂေါ၊ တဝ ပုတ္တော မမ ပုတ္တော’’တိ အညမညံ အတိမညိံသု၊ သမဂ္ဂါ ပန၊ သမ္မောဒမာနာ ဟုတွာ ခါဒိံသု၊ ဧဝမေဝံ ပိဏ္ဍပါတံ လဘိတွာ ယထာ ဧကစ္စော ‘‘ကော တုမှာဒိသာနံ ဒဿတိ နိက္ကာရဏာ ဥမ္မာရေသု ပက္ခလန္တာနံ အာဟိဏ္ဍန္တာနံ ဝိဇာတမာတာပိ ဝေါ ဒါတဗ္ဗံ န မညတိ၊ မယံ ပန ဂတဂတဋ္ဌာနေ ပဏီတာနိ စီဝရာဒီနိ လဘာမာ’’တိ သီလဝန္တေ သဗြဟ္မစာရီ အတိမညတိ၊ ယံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ –

‘‘သော တေန လာဘသက္ကာရသိလောကေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိဏ္ဏစိတ္တော အညေ ပေသလေ ဘိက္ခူ အတိမညတိ. တဉှိ တဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မောဃပုရိသဿ ဟောတိ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယာ’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၆၁).

ဧဝံ ကဉ္စိ အနတိမညိတွာ သဗ္ဗေဟိ သဗြဟ္မစာရီဟိ သဒ္ဓိံ သမဂ္ဂေန သမ္မောဒမာနေန ဟုတွာ ပရိဘုဉ္ဇိတဗ္ဗံ.

ပရိညာတေတိ ဉာတပရိညာ တီရဏပရိညာ ပဟာနပရိညာတိ ဣမာဟိ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိညာတေ. ကထံ? ဣဓ ဘိက္ခု ‘‘ကဗဠီကာရာဟာရော နာမ အယံ သဝတ္ထုကဝသေန ဩဇဋ္ဌမကရူပံ ဟောတိ၊ ဩဇဋ္ဌမကရူပံ ကတ္ထ ပဋိဟညတိ? ဇိဝှါပသာဒေ၊ ဇိဝှါပသာဒေါ ကိန္နိဿိတော? စတုမဟာဘူတနိဿိတော. ဣတိ ဩဇဋ္ဌမကံ ဇိဝှါပသာဒေါ တဿ ပစ္စယာနိ မဟာဘူတာနီတိ ဣမေ ဓမ္မာ ရူပက္ခန္ဓော နာမ၊ တံ ပရိဂ္ဂဏှတော ဥပ္ပန္နာ ဖဿပဉ္စမကာ ဓမ္မာ စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓာ. ဣတိ သဗ္ဗေပိမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ သင်္ခေပတော နာမရူပမတ္တံ ဟောတီ’’တိ ပဇာနာတိ. သော တေ ဓမ္မေ သရသလက္ခဏတော ဝဝတ္ထပေတွာ တေသံ ပစ္စယံ ပရိယေသန္တော အနုလောမပဋိလောမံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒံ ပဿတိ. ဧတ္တာဝတာနေန ကဗဠီကာရာဟာရမုခေန သပ္ပစ္စယဿ နာမရူပဿ ယာထာဝတော ဒိဋ္ဌတ္တာ ကဗဠီကာရာဟာရော ဉာတပရိညာယ ပရိညာတော ဟောတိ. သော တဒေဝ သပ္ပစ္စယံ နာမရူပံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ အနတ္တာတိ တီဏိ လက္ခဏာနိ အာရောပေတွာ သတ္တန္နံ အနုပဿနာနံ ဝသေန သမ္မသတိ. ဧတ္တာဝတာနေန သော တိလက္ခဏပဋိဝေဓသမ္မသနဉာဏသင်္ခါတာယ တီရဏပရိညာယ ပရိညာတော ဟောတိ. တသ္မိံယေဝ နာမရူပေ ဆန္ဒရာဂါဝကဍ္ဎနေန အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပရိဇာနတာ ပဟာနပရိညာယ ပရိညာတော ဟောတီတိ.

ပဉ္စကာမဂုဏိကောတိ ပဉ္စကာမဂုဏသမ္ဘဝေါ ရာဂေါ ပရိညာတော ဟောတိ. ဧတ္ထ ပန တိဿော ပရိညာ ဧကပရိညာ သဗ္ဗပရိညာ မူလပရိညာတိ. ကတမာ ဧကပရိညာ? ယော ဘိက္ခု ဇိဝှါဒွါရေ ဧကရသတဏှံ ပရိဇာနာတိ၊ တေန ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ ပရိညာတောဝ ဟောတီတိ. ကသ္မာ? တဿာယေဝ တတ္ထ ဥပ္ပဇ္ဇနတော. သာယေဝ ဟိ တဏှာ စက္ခုဒွါရေ ဥပ္ပန္နာ ရူပရာဂေါ နာမ ဟောတိ၊ သောတဒွါရာဒီသု ဥပ္ပန္နာ သဒ္ဒရာဂါဒယော. ဣတိ ယထာ ဧကဿေဝ စောရဿ ပဉ္စမဂ္ဂေ ဟနတော ဧကသ္မိံ မဂ္ဂေ ဂဟေတွာ သီသေ ဆိန္နေ ပဉ္စပိ မဂ္ဂါ ခေမာ ဟောန္တိ၊ ဧဝံ ဇိဝှါဒွါရေ ရသတဏှာယ ပရိညာတာယ ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ ပရိညာတော ဟောတီတိ အယံ ဧကပရိညာ နာမ.

ကတမာ သဗ္ဗပရိညာ? ပတ္တေ ပက္ခိတ္တပိဏ္ဍပါတသ္မိဉှိ ဧကသ္မိံယေဝ ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂေါ လဗ္ဘတိ. ကထံ? ပရိသုဒ္ဓံ တာဝဿ ဝဏ္ဏံ ဩလောကယတော ရူပရာဂေါ ဟောတိ၊ ဥဏှေ သပ္ပိမှိ တတ္ထ အာသိဉ္စန္တေ ပဋပဋာတိ သဒ္ဒေါ ဥဋ္ဌဟတိ၊ တထာရူပံ ခါဒနီယံ ဝါ ခါဒန္တဿ မုရုမုရူတိ သဒ္ဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ အဿာဒယတော သဒ္ဒရာဂေါ. ဇီရကာဒိဝသဂန္ဓံ အဿာဒေန္တဿ ဂန္ဓရာဂေါ၊ သာဒုရသဝသေန ရသရာဂေါ. မုဒုဘောဇနံ ဖဿဝန္တန္တိ အဿာဒယတော ဖောဋ္ဌဗ္ဗရာဂေါ. ဣတိ ဣမသ္မိံ အာဟာရေ သတိသမ္ပဇညေန ပရိဂ္ဂဟေတွာ နိစ္ဆန္ဒရာဂပရိဘောဂေန ပရိဘုတ္တေ သဗ္ဗောပိ သော ပရိညာတော ဟောတီတိ အယံ သဗ္ဗပရိညာ နာမ.

ကတမာ မူလပရိညာ? ပဉ္စကာမဂုဏိကရာဂဿ ဟိ ကဗဠီကာရာဟာရော မူလံ. ကသ္မာ? တသ္မိံ သတိ တဿုပ္ပတ္တိတော. ဗြာဟ္မဏတိဿဘယေ ကိရ ဒွါဒသ ဝဿာနိ ဇာယမ္ပတိကာနံ ဥပနိဇ္ဈာနစိတ္တံ နာမ နာဟောသိ. ကသ္မာ? အာဟာရမန္ဒတာယ. ဘယေ ပန ဝူပသန္တေ ယောဇနသတိကော တမ္ဗပဏ္ဏိဒီပေါ ဒါရကာနံ ဇာတမင်္ဂလေဟိ ဧကမင်္ဂလော အဟောသိ. ဣတိ မူလဘူတေ အာဟာရေ ပရိညာတေ ပဉ္စကာမဂုဏိကော ရာဂေါ ပရိညာတောဝ ဟောတီတိ အယံ မူလပရိညာ နာမ.

နတ္ထိ တံ သံယောဇနန္တိ တေန ရာဂေန သဒ္ဓိံ ပဟာနေကဋ္ဌတာယ ပဟီနတ္တာ နတ္ထိ. ဧဝမယံ ဒေသနာ ယာဝ အနာဂါမိမဂ္ဂါ ကထိတာ. ‘‘ဧတ္တကေန ပန မာ ဝေါသာနံ အာပဇ္ဇိံသူ’’တိ ဧတေသံယေဝ ရူပါဒီနံ ဝသေန ပဉ္စသု ခန္ဓေသု ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ ယာဝ အရဟတ္တာ ကထေတုံ ဝဋ္ဋတီတိ. ပဌမာဟာရော (နိဋ္ဌိတော).

ဒုတိယေ နိစ္စမ္မာတိ ခုရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သိင်္ဂမူလာ သကလသရီရတော ဥဒ္ဒါလိတစမ္မာ ကိံသုကရာသိဝဏ္ဏာ. ကသ္မာ ပန အညံ ဟတ္ထိအဿဂေါဏာဒိဥပမံ အဂဟေတွာ နိစ္စမ္မဂါဝူပမာ ဂဟိတာတိ? တိတိက္ခိတုံ အသမတ္ထဘာဝဒီပနတ္ထံ. မာတုဂါမော ဟိ ဥပ္ပန္နံ ဒုက္ခဝေဒနံ တိတိက္ခိတုံ အဓိဝါသေတုံ န သက္ကောတိ၊ ဧဝမေဝ ဖဿာဟာရော အဗလော ဒုဗ္ဗလောတိ ဒဿနတ္ထံ သဒိသမေဝ ဥပမံ အာဟရိ. ကုဋ္ဋန္တိ သိလာကုဋ္ဋာဒီနံ အညတရံ. ကုဋ္ဋနိဿိတာ ပါဏာ နာမ ဥဏ္ဏနာဘိသရဗူမူသိကာဒယော. ရုက္ခနိဿိတာတိ ဥစ္စာလိင်္ဂပါဏကာဒယော. ဥဒကနိဿိတာတိ မစ္ဆသုံသုမာရာဒယော. အာကာသနိဿိတာတိ ဍံသမကသကာကကုလလာဒယော. ခါဒေယျုန္တိ လုဉ္စိတွာ ခါဒေယျုံ. သာ တသ္မိံ တသ္မိံ ဌာနေ တံ တံဌာနသန္နိဿယမူလိကံ ပါဏခါဒနဘယံ သမ္ပဿမာနာ နေဝ အတ္တနော သက္ကာရသမ္မာနံ၊ န ပိဋ္ဌိပရိကမ္မသရီရသမ္ဗာဟနဥဏှောဒကာနိ ဣစ္ဆတိ၊ ဧဝမေဝ ဘိက္ခု ဖဿာဟာရမူလကံ ကိလေသပါဏကခါဒနဘယံ သမ္ပဿမာနော တေဘူမကဖဿေန အနတ္ထိကော ဟောတိ.

ဖဿေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရေ ပရိညာတေတိ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိညာတေ. ဣဓာပိ တိဿော ပရိညာ. တတ္ထ ‘‘ဖဿော သင်္ခါရက္ခန္ဓော၊ တံသမ္ပယုတ္တာ ဝေဒနာ ဝေဒနာက္ခန္ဓော၊ သညာ သညာက္ခန္ဓော၊ စိတ္တံ ဝိညာဏက္ခန္ဓော၊ တေသံ ဝတ္ထာရမ္မဏာနိ ရူပက္ခန္ဓော’’တိ ဧဝံ သပ္ပစ္စယဿ နာမရူပဿ ယာထာဝတော ဒဿနံ ဉာတပရိညာ. တတ္ထေဝ တိလက္ခဏံ အာရောပေတွာ သတ္တန္နံ အနုပဿနာနံ ဝသေန အနိစ္စာဒိတော တုလနံ တီရဏပရိညာ. တသ္မိံယေဝ ပန နာမရူပေ ဆန္ဒရာဂနိက္ကဍ္ဎနော အရဟတ္တမဂ္ဂေါ ပဟာနပရိညာ. တိဿော ဝေဒနာတိ ဧဝံ ဖဿာဟာရေ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိညာတေ တိဿော ဝေဒနာ ပရိညာတာဝ ဟောန္တိ တမ္မူလကတ္တာ တံသမ္ပယုတ္တတ္တာ စ. ဣတိ ဖဿာဟာရဝသေန ဒေသနာ ယာဝ အရဟတ္တာ ကထိတာ. ဒုတိယာဟာရော.

တတိယေ အင်္ဂါရကာသူတိ အင်္ဂါရာနံ ကာသု. ကာသူတိ ရာသိပိ ဝုစ္စတိ အာဝါဋောပိ.

‘‘အင်္ဂါရကာသုံ အပရေ ဖုဏန္တိ၊

နရာ ရုဒန္တာ ပရိဒဍ္ဎဂတ္တာ၊

ဘယဉှိ မံ ဝိန္ဒတိ သူတ ဒိသွာ၊

ပုစ္ဆာမိ တံ မာတလိ ဒေဝသာရထီ’’တိ. (ဇာ. ၂.၂၂.၄၆၂)၊ –

ဧတ္ထ ရာသိ ‘‘ကာသူ’’တိ ဝုတ္တော.

‘‘ကိန္နု သန္တရမာနောဝ၊ ကာသုံ ခနသိ သာရထီ’’တိ? (ဇာ. ၂.၂၂.၃). –

ဧတ္ထ အာဝါဋော. ဣဓာပိ အယမေဝ အဓိပ္ပေတော. သာဓိကပေါရိသာတိ အတိရေကပေါရိသာ ပဉ္စရတနပ္ပမာဏာ. ဝီတစ္စိကာနံ ဝီတဓူမာနန္တိ ဧတေနဿ မဟာပရိဠာဟတံ ဒဿေတိ. ဇာလာယ ဝါ ဟိ ဓူမေ ဝါ သတိ ဝါတော သမုဋ္ဌာတိ၊ ပရိဠာဟော မဟာ န ဟောတိ၊ တဒဘာဝေ ဝါတာဘာဝတော ပရိဠာဟော မဟာ ဟောတိ. အာရကာဝဿာတိ ဒူရေယေဝ ဘဝေယျ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – အင်္ဂါရကာသု ဝိယ ဟိ တေဘူမကဝဋ္ဋံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဇီဝိတုကာမော ပုရိသော ဝိယ ဝဋ္ဋနိဿိတော ဗာလပုထုဇ္ဇနော. ဒွေ ဗလဝန္တော ပုရိသာ ဝိယ ကုသလာကုသလကမ္မံ. တေသံ တံ ပုရိသံ နာနာဗာဟာသု ဂဟေတွာ အင်္ဂါရကာသုံ ဥပကဍ္ဎနကာလော ဝိယ ပုထုဇ္ဇနဿ ကမ္မာယူဟနကာလော. ကမ္မဉှိ အာယူဟိယမာနမေဝ ပဋိသန္ဓိံ အာကဍ္ဎတိ နာမ. အင်္ဂါရကာသုနိဒါနံ ဒုက္ခံ ဝိယ ကမ္မနိဒါနံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပရိညာတေတိ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိညာတေ. ပရိညာယောဇနာ ပနေတ္ထ ဖဿေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တိဿော တဏှာတိ ကာမတဏှာ ဘဝတဏှာ ဝိဘဝတဏှာတိ ဣမာ ပရိညာတာ ဟောန္တိ. ကသ္မာ? တဏှာမူလကတ္တာ မနောသဉ္စေတနာယ. န ဟိ ဟေတုမှိ အပ္ပဟီနေ ဖလံ ပဟီယတိ. ဣတိ မနောသဉ္စေတနာဟာရဝသေနပိ ယာဝ အရဟတ္တာ ဒေသနာ ကထိတာ. တတိယာဟာရော.

စတုတ္ထေ အာဂုစာရိန္တိ ပါပစာရိံ ဒေါသကာရကံ. ကထံ သော ပုရိသောတိ သော ပုရိသော ကထံဘူတော၊ ကိံ ယာပေတိ၊ န ယာပေတီတိ ပုစ္ဆတိ? တထေဝ ဒေဝ ဇီဝတီတိ ယထာ ပုဗ္ဗေ၊ ဣဒါနိပိ တထေဝ ဇီဝတိ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဣဓာပိ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ရာဇာ ဝိယ ဟိ ကမ္မံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ အာဂုစာရီ ပုရိသော ဝိယ ဝဋ္ဋသန္နိဿိတော ဗာလပုထုဇ္ဇနော၊ တီဏိ သတ္တိသတာနိ ဝိယ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏံ၊ အာဂုစာရိံ ပုရိသံ ‘‘တီဟိ သတ္တိသတေဟိ ဟနထာ’’တိ ရညာ အာဏတ္တကာလော ဝိယ ကမ္မရညာ ဝဋ္ဋသန္နိဿိတပုထုဇ္ဇနံ ဂဟေတွာ ပဋိသန္ဓိယံ ပက္ခိပနကာလော. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ တီဏိ သတ္တိသတာနိ ဝိယ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏံ၊ သတ္တီသု ပန ဒုက္ခံ နတ္ထိ၊ သတ္တီဟိ ပဟဋဝဏမူလကံ ဒုက္ခံ၊ ဧဝမေဝ ပဋိသန္ဓိယမ္ပိ ဒုက္ခံ နတ္ထိ၊ ဒိန္နာယ ပန ပဋိသန္ဓိယာ ပဝတ္တေ ဝိပါကဒုက္ခံ သတ္တိပဟဋဝဏမူလကံ ဒုက္ခံ ဝိယ ဟောတိ.

ပရိညာတေတိ တီဟေဝ ပရိညာဟိ ပရိညာတေ. ဣဓာပိ ပရိညာယောဇနာ ဖဿာဟာရေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာ. နာမရူပန္တိ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပံ. ဝိညာဏသ္မိဉှိ ပရိညာတေ တံ ပရိညာတမေဝ ဟောတိ တမ္မူလကတ္တာ သဟုပ္ပန္နတ္တာ စ. ဣတိ ဝိညာဏာဟာရဝသေနပိ ယာဝ အရဟတ္တာ ဒေသနာ ကထိတာတိ. စတုတ္ထာဟာရော. တတိယံ.

၄. အတ္ထိရာဂသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၄. စတုတ္ထေ ရာဂေါတိအာဒီနိ လောဘဿေဝ နာမာနိ. သော ဟိ ရဉ္ဇနဝသေန ရာဂေါ၊ နန္ဒနဝသေန နန္ဒီ၊ တဏှာယနဝသေန တဏှာတိ ဝုစ္စတိ. ပတိဋ္ဌိတံ တတ္ထ ဝိညာဏံ ဝိရူဠှန္တိ ကမ္မံ ဇဝါပေတွာ ပဋိသန္ဓိအာကဍ္ဎနသမတ္ထတာယ ပတိဋ္ဌိတဉ္စေဝ ဝိရူဠှဉ္စ. ယတ္ထာတိ တေဘူမကဝဋ္ဋေ ဘုမ္မံ၊ သဗ္ဗတ္ထ ဝါ ပုရိမပုရိမပဒေ ဧတံ ဘုမ္မံ. အတ္ထိ တတ္ထ သင်္ခါရာနံ ဝုဒ္ဓီတိ ဣဒံ ဣမသ္မိံ ဝိပါကဝဋ္ဋေ ဌိတဿ အာယတိဝဋ္ဋဟေတုကေ သင်္ခါရေ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ. ယတ္ထ အတ္ထိ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တီတိ ယသ္မိံ ဌာနေ အာယတိံ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိ အတ္ထိ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ရဇကစိတ္တကာရာ ဝိယ ဟိ သဟကမ္မသမ္ဘာရံ ကမ္မံ၊ ဖလကဘိတ္တိဒုဿပဋာ ဝိယ တေဘူမကဝဋ္ဋံ. ယထာ ရဇကစိတ္တကာရာ ပရိသုဒ္ဓေသု ဖလကာဒီသု ရူပံ သမုဋ္ဌာပေန္တိ၊ ဧဝမေဝ သသမ္ဘာရကကမ္မံ ဘဝေသု ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ. တတ္ထ ယထာ အကုသလေန စိတ္တကာရေန သမုဋ္ဌာပိတံ ရူပံ ဝိရူပံ ဟောတိ ဒုဿဏ္ဌိတံ အမနာပံ၊ ဧဝမေဝ ဧကစ္စော ကမ္မံ ကရောန္တော ဉာဏဝိပ္ပယုတ္တေန စိတ္တေန ကရောတိ၊ တံ ကမ္မံ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေန္တံ စက္ခာဒီနံ သမ္ပတ္တိံ အဒတွာ ဒုဗ္ဗဏ္ဏံ ဒုဿဏ္ဌိတံ မာတာပိတူနမ္ပိ အမနာပံ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ. ယထာ ပန ကုသလေန စိတ္တကာရေန သမုဋ္ဌာပိတံ ရူပံ သုရူပံ ဟောတိ သုသဏ္ဌိတံ မနာပံ၊ ဧဝမေဝ ဧကစ္စော ကမ္မံ ကရောန္တော ဉာဏသမ္ပယုတ္တေန စိတ္တေန ကရောတိ၊ တံ ကမ္မံ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေန္တံ စက္ခာဒီနံ သမ္ပတ္တိံ ဒတွာ သုဝဏ္ဏံ သုသဏ္ဌိတံ အလင်္ကတပဋိယတ္တံ ဝိယ ရူပံ သမုဋ္ဌာပေတိ.

ဧတ္ထ စ အာဟာရံ ဝိညာဏေန သဒ္ဓိံ သင်္ခိပိတွာ အာဟာရနာမရူပါနံ အန္တရေ ဧကော သန္ဓိ၊ ဝိပါကဝိဓိံ နာမရူပေန သင်္ခိပိတွာ နာမရူပသင်္ခါရာနံ အန္တရေ ဧကော သန္ဓိ၊ သင်္ခါရာနဉ္စ အာယတိဘဝဿ စ အန္တရေ ဧကော သန္ဓီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ကူဋာဂါရန္တိ ဧကကဏ္ဏိကံ ဂါဟာပေတွာ ကတံ အဂါရံ. ကူဋာဂါရသာလာတိ ဒွေ ကဏ္ဏိကေ ဂဟေတွာ ကတသာလာ. ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ခီဏာသဝဿ ကမ္မံ သူရိယရသ္မိသမံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သူရိယရသ္မိ ပန အတ္ထိ၊ သာ ကေဝလံ ပတိဋ္ဌာယ အဘာဝေန အပ္ပတိဋ္ဌာ နာမ ဇာတာ၊ ခီဏာသဝဿ ကမ္မံ နတ္ထိတာယ ဧဝ အပ္ပတိဋ္ဌံ. တဿ ဟိ ကာယာဒယော အတ္ထိ၊ တေဟိ ပန ကတကမ္မံ ကုသလာကုသလံ နာမ န ဟောတိ၊ ကိရိယမတ္တေ ဌတွာ အဝိပါကံ ဟောတိ. ဧဝမဿ ကမ္မံ နတ္ထိတာယ ဧဝ အပ္ပတိဋ္ဌံ နာမ ဇာတန္တိ. စတုတ္ထံ.

၅. နဂရသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၅. ပဉ္စမေ နာမရူပေ ခေါ သတိ ဝိညာဏန္တိ ဧတ္ထ ‘‘သင်္ခါရေသု သတိ ဝိညာဏ’’န္တိ စ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ သတိ သင်္ခါရာ’’တိ စ ဝတ္တဗ္ဗံ ဘဝေယျ၊ တဒုဘယမ္ပိ န ဝုတ္တံ. ကသ္မာ? အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရာ ဟိ တတိယော ဘဝေါ၊ တေဟိ သဒ္ဓိံ အယံ ဝိပဿနာ န ဃဋီယတိ. မဟာပုရိသော ဟိ ပစ္စုပ္ပန္နပဉ္စဝေါကာရဝသေန အဘိနိဝိဋ္ဌောတိ.

နနု စ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရေသု အဒိဋ္ဌေသု န သက္ကာ ဗုဒ္ဓေန ဘဝိတုန္တိ. သစ္စံ န သက္ကာ၊ ဣမိနာ ပန တေ ဘဝဥပါဒါနတဏှာဝသေန ဒိဋ္ဌာဝ. တသ္မာ ယထာ နာမ ဂေါဓံ အနုဗန္ဓန္တော ပုရိသော တံ ကူပံ ပဝိဋ္ဌံ ဒိသွာ ဩတရိတွာ ပဝိဋ္ဌဋ္ဌာနံ ခဏိတွာ ဂေါဓံ ဂဟေတွာ ပက္ကမေယျ၊ န ပရဘာဂံ ခနေယျ၊ ကသ္မာ? ကဿစိ နတ္ထိတာယ. ဧဝံ မဟာပုရိသောပိ ဂေါဓံ အနုဗန္ဓန္တော ပုရိသော ဝိယ ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသိန္နော ဇရာမရဏတော ပဋ္ဌာယ ‘‘ဣမဿ အယံ ပစ္စယော၊ ဣမဿ အယံ ပစ္စယော’’တိ ပရိယေသန္တော ယာဝ နာမရူပဓမ္မာနံ ပစ္စယံ ဒိသွာ တဿပိ ပစ္စယံ ပရိယေသန္တော ဝိညာဏမေဝ အဒ္ဒသ. တတော ‘‘ဧတ္တကော ပဉ္စဝေါကာရဘဝဝသေန သမ္မသနစာရော’’တိ ဝိပဿနံ ပဋိနိဝတ္တေသိ၊ ပရတော တုစ္ဆကူပဿ အဘိန္နဋ္ဌာနံ ဝိယ အဝိဇ္ဇာသင်္ခါရဒွယံ အတ္ထိ၊ တဒေတံ ဟေဋ္ဌာ ဝိပဿနာယ ဂဟိတတ္တာ ပါဋိယေက္ကံ သမ္မသနူပဂံ န ဟောတီတိ န အဂ္ဂဟေသိ.

ပစ္စုဒါဝတ္တတီတိ ပဋိနိဝတ္တတိ. ကတမံ ပနေတ္ထ ဝိညာဏံ ပစ္စုဒါဝတ္တတီတိ? ပဋိသန္ဓိဝိညာဏမ္ပိ ဝိပဿနာဝိညာဏမ္ပိ. တတ္ထ ပဋိသန္ဓိဝိညာဏံ ပစ္စယတော ပဋိနိဝတ္တတိ၊ ဝိပဿနာဝိညာဏံ အာရမ္မဏတော. ဥဘယမ္ပိ နာမရူပံ နာတိက္ကမတိ၊ နာမရူပတော ပရံ န ဂစ္ဆတိ. ဧတ္တာဝတာ ဇာယေထ ဝါတိအာဒီသု ဝိညာဏေ နာမရူပဿ ပစ္စယေ ဟောန္တေ၊ နာမရူပေ ဝိညာဏဿ ပစ္စယေ ဟောန္တေ၊ ဒွီသုပိ အညမညပစ္စယေသု ဟောန္တေသု ဧတ္တကေန ဇာယေထ ဝါ ဥပပဇ္ဇေထ ဝါ. ဣတော ဟိ ပရံ ကိမညံ ဇာယေထ ဝါ ဥပပဇ္ဇေထ ဝါ၊ နနု ဧတဒေဝ ဇာယတိ စ ဥပပဇ္ဇတိ စာတိ?

ဧဝံ သဒ္ဓိံ အပရာပရစုတိပဋိသန္ဓီဟိ ပဉ္စ ပဒါနိ ဒဿေတွာ ပုန တံ ဧတ္တာဝတာတိ ဝုတ္တမတ္ထံ နိယျာတေန္တော ယဒိဒံ နာမရူပပစ္စယာ ဝိညာဏံ၊ ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပန္တိ ဝတွာ တတော ပရံ အနုလောမပစ္စယာကာရဝသေန ဝိညာဏပစ္စယာ နာမရူပမူလကံ အာယတိဇရာမရဏံ ဒဿေတုံ နာမရူပပစ္စယာ သဠာယတနန္တိအာဒိမာဟ.

အဉ္ဇသန္တိ မဂ္ဂဿေဝ ဝေဝစနံ. ဥဒ္ဓါပဝန္တန္တိ အာပတော ဥဂ္ဂတတ္တာ ဥဒ္ဓါပန္တိ လဒ္ဓဝေါဟာရေန ပါကာရဝတ္ထုနာ သမန္နာဂတံ. ရမဏီယန္တိ သမန္တာ စတုန္နံ ဒွါရာနံ အဗ္ဘန္တရေ စ နာနာဘဏ္ဍာနံ သမ္ပတ္တိယာ ရမဏီယံ. မာပေဟီတိ မဟာဇနံ ပေသေတွာ ဝါသံ ကာရေဟိ. မာပေယျာတိ ဝါသံ ကာရေယျ. ကာရေန္တော စ ပဌမံ အဋ္ဌာရသ မနုဿကောဋိယော ပေသေတွာ ‘‘သမ္ပုဏ္ဏ’’န္တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘န တာဝ သမ္ပုဏ္ဏ’’န္တိ ဝုတ္တေ အပရာနိ ပဉ္စကုလာနိ ပေသေယျ. ပုန ပုစ္ဆိတွာ ‘‘န တာဝ သမ္ပုဏ္ဏ’’န္တိ ဝုတ္တေ အပရာနိ ပဉ္စပညာသကုလာနိ ပေသေယျ. ပုန ပုစ္ဆိတွာ ‘‘န တာဝ သမ္ပုဏ္ဏ’’န္တိ ဝုတ္တေ အပရာနိ တိံသ ကုလာနိ ပေသေယျ. ပုန ပုစ္ဆိတွာ ‘‘န တာဝ သမ္ပုဏ္ဏ’’န္တိ ဝုတ္တေ အပရံ ကုလသဟဿံ ပေသေယျ. ပုန ပုစ္ဆိတွာ ‘‘န တာဝ သမ္ပုဏ္ဏ’’န္တိ ဝုတ္တေ အပရာနိ ဧကာဒသနဟုတာနိ ကုလာနိ ပေသေယျ. ပုန ပုစ္ဆိတွာ ‘‘န တာဝ သမ္ပုဏ္ဏ’’န္တိ ဝုတ္တေ အပရာနိ စတုရာသီတိကုလသဟဿာနိ ပေသေယျ. ပုန ‘‘သမ္ပုဏ္ဏ’’န္တိ ပုစ္ဆိတေ၊ ‘‘မဟာရာဇ၊ ကိံ ဝဒေသိ? မဟန္တံ နဂရံ အသမ္ဗာဓံ၊ ဣမိနာ နယေန ကုလာနိ ပေသေတွာ န သက္ကာ ပူရေတုံ၊ ဘေရိံ ပန စရာပေတွာ ‘အမှာကံ နဂရံ ဣမာယ စ ဣမာယ စ သမ္ပတ္တိယာ သမ္ပန္နံ၊ ယေ တတ္ထ ဝသိတုကာမာ၊ ယထာသုခံ ဂစ္ဆန္တု၊ ဣမဉ္စိမဉ္စ ပရိဟာရံ လဘိဿန္တီ’တိ နဂရဿ စေဝ ဝဏ္ဏံ လောကဿ စ ပရိဟာရလာဘံ ဃောသာပေထာ’’တိ ဝဒေယျ. သော ဧဝံ ကရေယျ. တတော မနုဿာ နဂရဂုဏဉ္စေဝ ပရိဟာရလာဘဉ္စ သုတွာ သဗ္ဗဒိသာဟိ သမောသရိတွာ နဂရံ ပူရေယျုံ. တံ အပရေန သမယေန ဣဒ္ဓဉ္စေဝ အဿ ဖီတဉ္စ. တံ သန္ဓာယ တဒဿ နဂရံ အပရေန သမယေန ဣဒ္ဓဉ္စေဝ ဖီတဉ္စာတိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ ဣဒ္ဓန္တိ သမိဒ္ဓံ သုဘိက္ခံ. ဖီတန္တိ သဗ္ဗသမ္ပတ္တီဟိ ပုပ္ဖိတံ. ဗာဟုဇညန္တိ ဗဟူဟိ ဉာတဗ္ဗံ၊ ဗဟုဇနာနံ ဟိတံ ဝါ. ‘‘ဗဟုဇန’’န္တိပိ ပါဌော. အာကိဏ္ဏမနုဿန္တိ မနုဿေဟိ အာကိဏ္ဏံ နိရန္တရံ ဖုဋ္ဌံ. ဝုဍ္ဎိဝေပုလ္လပ္ပတ္တန္တိ ဝုဍ္ဎိပ္ပတ္တဉ္စေဝ ဝေပုလ္လပ္ပတ္တဉ္စ၊ သေဋ္ဌဘာဝဉ္စေဝ ဝိပုလဘာဝဉ္စ ပတ္တံ၊ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေ အဂ္ဂနဂရံ ဇာတန္တိ အတ္ထော.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – အရညပဝနေ စရမာနပုရိသော ဝိယ ဟိ ဒီပင်္ကရပါဒမူလတော ပဋ္ဌာယ ပါရမိယော ပူရယမာနော မဟာပုရိသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ တဿ ပုရိသဿ ပုဗ္ဗကေဟိ မနုဿေဟိ အနုယာတမဂ္ဂဒဿနံ ဝိယ မဟာသတ္တဿ အနုပုဗ္ဗေန ဗောဓိပလ္လင်္ကေ နိသိန္နဿ ပုဗ္ဗဘာဂေ အဋ္ဌင်္ဂိကဿ ဝိပဿနာမဂ္ဂဿ ဒဿနံ၊ ပုရိသဿ တံ ဧကပဒိကမဂ္ဂံ အနုဂစ္ဆတော အပရဘာဂေ မဟာမဂ္ဂဒဿနံ ဝိယ မဟာသတ္တဿ ဥပရိဝိပဿနာယ စိဏ္ဏန္တေ လောကုတ္တရမဂ္ဂဒဿနံ၊ ပုရိသဿ တေနေဝ မဂ္ဂေန ဂစ္ဆတော ပုရတော နဂရဒဿနံ ဝိယ တထာဂတဿ နိဗ္ဗာနနဂရဒဿနံ၊ ဗဟိနဂရံ ပနေတ္ထ အညေန ဒိဋ္ဌံ၊ အညေန မနုဿဝါသံ ကတံ၊ နိဗ္ဗာနနဂရံ သတ္ထာ သယမေဝ ပဿိ၊ သယံ ဝါသမကာသိ. တဿ ပုရိသဿ စတုန္နံ ဒွါရာနံ ဒိဋ္ဌကာလော ဝိယ တထာဂတဿ စတုန္နံ မဂ္ဂါနံ ဒိဋ္ဌကာလော၊ တဿ စတူဟိ ဒွါရေဟိ နဂရံ ပဝိဋ္ဌကာလော ဝိယ တထာဂတဿ စတူဟိ မဂ္ဂေဟိ နိဗ္ဗာနံ ပဝိဋ္ဌကာလော၊ တဿ နဂရဗ္ဘန္တရေ ဘဏ္ဍဝဝတ္ထာနကာလော ဝိယ တထာဂတဿ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန ပရောပဏ္ဏာသကုသလဓမ္မဝဝတ္ထာနကာလော. နဂရဿ အဂါရကရဏတ္ထံ ကုလပရိယေသနကာလော ဝိယ သတ္ထု ဖလသမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ဝေနေယျသတ္တေ ဝေါလောကနကာလော၊ တေန ပုရိသေန ယာစိတဿ ရညော ဧကံ မဟာကုဋုမ္ဗိကံ ဒိဋ္ဌကာလော ဝိယ မဟာဗြဟ္မုနာ ယာစိတဿ ဘဂဝတော အညာသိကောဏ္ဍညတ္ထေရံ ဒိဋ္ဌကာလော၊ ရညော မဟာကုဋုမ္ဗိကံ ပက္ကောသာပေတွာ ‘‘နဂရဝါသံ ကရောဟီ’’တိ ပဟိတကာလော ဝိယ ဘဂဝတော ဧကသ္မိံ ပစ္ဆာဘတ္တေ အဋ္ဌာရသယောဇနမဂ္ဂံ ဂန္တွာ အာသာဠှိပုဏ္ဏမဒိဝသေ ဗာရာဏသိယံ ဣသိပတနံ ပဝိသိတွာ ထေရံ ကာယသက္ခိံ ကတွာ ဓမ္မံ ဒေသိတကာလော၊ မဟာကုဋုမ္ဗိကေန အဋ္ဌာရသ ပုရိသကောဋိယော ဂဟေတွာ နဂရံ အဇ္ဈာဝုဋ္ဌကာလော ဝိယ တထာဂတေန ဓမ္မစက္ကေ ပဝတ္တိတေ ထေရဿ အဋ္ဌာရသဟိ ဗြဟ္မကောဋီဟိ သဒ္ဓိံ သောတာပတ္တိဖလေ ပတိဋ္ဌိတကာလော၊ ဧဝံ နိဗ္ဗာနနဂရံ ပဌမံ အာဝါသိတံ၊ တတော သမ္ပုဏ္ဏံ နဂရန္တိ ပုစ္ဆိတွာ န တာဝါတိ ဝုတ္တေ ပဉ္စ ကုလာနိ အာဒိံ ကတွာ ယာဝ စတုရာသီတိကုလသဟဿပေသနံ ဝိယ တထာဂတဿ ပဉ္စမဒိဝသတော ပဋ္ဌာယ အနတ္တလက္ခဏသုတ္တာဒီနိ ဒေသေတွာ ပဉ္စဝဂ္ဂိယေ အာဒိံ ကတွာ ယသပမုခါ ပဉ္စပဏ္ဏာသ ကုလပုတ္တာ၊ တိံသ ဘဒ္ဒဝဂ္ဂိယာ၊ သဟဿပုရာဏဇဋိလာ၊ ဗိမ္ဗိသာရပမုခါနိ ဧကာဒသပုရိသနဟုတာနိ၊ တိရောကုဋ္ဋာနုမောဒနေ စတုရာသီတိသဟဿာနီတိ ဧတ္တကဿ ဇနဿ အရိယမဂ္ဂံ ဩတာရေတွာ နိဗ္ဗာနနဂရံ ပေသိတကာလော၊ အထ တေန နယေန နဂရေ အပူရိယမာနေ ဘေရိံ စရာပေတွာ နဂရဿ ဝဏ္ဏဃောသနံ ကုလာနံ ပရိဟာရလာဘဃောသနံ ဝိယ စ မာသဿ အဋ္ဌ ဒိဝသေ တတ္ထ တတ္ထ နိသီဒိတွာ ဓမ္မကထိကာနံ နိဗ္ဗာနဝဏ္ဏဿ စေဝ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တာနံ ဇာတိကန္တာရာဒိနိတ္ထရဏာနိသံသဿ စ ဃောသနံ၊ တတော သဗ္ဗဒိသာဟိ အာဂန္တွာ မနုဿာနံ နဂရသမောသရဏံ ဝိယ တတ္ထ တတ္ထ ဓမ္မကထံ သုတွာ တတော တတော နိက္ခမိတွာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အာဒိံ ကတွာ အနုလောမပဋိပဒံ ပဋိပန္နာနံ အပရိမာဏာနံ ကုလပုတ္တာနံ နိဗ္ဗာနသမောသရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ပုရာဏံ မဂ္ဂန္တိ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ. အယဉှိ အရိယမဂ္ဂေါ ပဝါရဏသုတ္တေ (သံ. နိ. ၁.၂၁၅) အဝတ္တမာနကဋ္ဌေန ‘‘အနုပ္ပန္နမဂ္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တော၊ ဣမသ္မိံ သုတ္တေ အဝဠဉ္ဇနဋ္ဌေန ‘‘ပုရာဏမဂ္ဂေါ’’တိ. ဗြဟ္မစရိယန္တိ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ သကလသာသနံ. ဣဒ္ဓန္တိ ဈာနဿာဒေန သမိဒ္ဓံ သုဘိက္ခံ. ဖီတန္တိ အဘိညာဘရဏေဟိ ပုပ္ဖိတံ. ဝိတ္ထာရိကန္တိ ဝိတ္ထိဏ္ဏံ. ဗာဟုဇညန္တိ ဗဟုဇနဝိညေယျံ. ယာဝ ဒေဝမနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတန္တိ ယာဝ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠေ ဒေဝမနုဿေဟိ ပရိစ္ဆေဒေါ အတ္ထိ၊ ဧတသ္မိံ အန္တရေ သုပ္ပကာသိတံ သုဒေသိတံ တထာဂတေနာတိ. ပဉ္စမံ.

၆. သမ္မသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၆. ဆဋ္ဌေ အာမန္တေသီတိ ကသ္မာ အာမန္တေသိ? ယသ္မာဿ သုခုမာ တိလက္ခဏာဟတာ ဓမ္မဒေသနာ ဥပဋ္ဌာသိ. တသ္မိံ ကိရ ဇနပဒေ မနုဿာ သဟေတုကာ ပညဝန္တော. သိနိဒ္ဓါနိ ကိရေတ္ထ ဘောဇနာနိ၊ တာနိသေဝတော ဇနဿ ပညာ ဝဍ္ဎတိ၊ တေ ဂမ္ဘီရံ တိလက္ခဏာဟတံ ဓမ္မကထံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ သမတ္ထာ ဟောန္တိ. တေနေဝ ဘဂဝါ ဒီဃမဇ္ဈိမေသု မဟာသတိပဋ္ဌာနာနိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၂ အာဒယော) မဟာနိဒါနံ (ဒီ. နိ. ၂.၉၅ အာဒယော)၊ အာနေဉ္ဇသပ္ပါယံ (မ. နိ. ၃.၆၆ အာဒယော)၊ သံယုတ္တကေ စူဠနိဒါနာဒိသုတ္တန္တိ ဧဝမာဒီနိ အညာနိ ဂမ္ဘီရာနိ သုတ္တာနိ တတ္ထေဝ ကထေသိ. သမ္မသထ နောတိ သမ္မသထ နု. အန္တရံ သမ္မသန္တိ အဗ္ဘန္တရံ ပစ္စယသမ္မသနံ. န သော ဘိက္ခု ဘဂဝတော စိတ္တံ အာရာဓေသီတိ ပစ္စယာကာရဝသေန ဗျာကာရာပေတုကာမဿ ဘဂဝတော တထာ အဗျာကရိတွာ ဒွတ္တိံသာကာရဝသေန ဗျာကရောန္တော အဇ္ဈာသယံ ဂဟေတုံ နာသက္ခိ.

ဧတဒဝေါစာတိ ဒေသနာ ယထာနုသန္ဓိံ န ဂတာ၊ ဒေသနာယ ယထာနုသန္ဓိဂမနတ္ထံ ဧတဒဝေါစ. တေနဟာနန္ဒ၊ သုဏာထာတိ ဣဒံ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ အသမ္ဘိန္နပဒံ. အညတ္ထ ဟိ ဧဝံ ဝုတ္တံ နာမ နတ္ထိ. ဥပဓိနိဒါနန္တိ ခန္ဓုပဓိနိဒါနံ. ခန္ဓပဉ္စကဉှေတ္ထ ဥပဓီတိ အဓိပ္ပေတံ. ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဇာယတိ. နိဝိသတီတိ ပုနပ္ပုနံ ပဝတ္တိဝသေန ပတိဋ္ဌဟတိ.

ယံ ခေါ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပန္တိ ယံ လောကသ္မိံ ပိယသဘာဝဉ္စေဝ မဓုရသဘာဝဉ္စ. စက္ခုံ လောကေတိအာဒီသု လောကသ္မိဉှိ စက္ခာဒီသု မမတ္တေန အဘိနိဝိဋ္ဌာ သတ္တာ သမ္ပတ္တိယံ ပတိဋ္ဌိတာ အတ္တနော စက္ခုံ အာဒါသာဒီသု နိမိတ္တဂ္ဂဟဏာနုသာရေန ဝိပ္ပသန္နပဉ္စပသာဒံ သုဝဏ္ဏဝိမာနေ ဥဂ္ဃါဋိတမဏိသီဟပဉ္ဇရံ ဝိယ မညန္တိ၊ သောတံ ရဇတပနာဠိကံ ဝိယ ပါမင်္ဂသုတ္တံ ဝိယ စ မညန္တိ၊ တုင်္ဂနာသာတိ လဒ္ဓဝေါဟာရံ ဃာနံ ဝဋ္ဋေတွာ ဌပိတဟရိတာလဝဋ္ဋိံ ဝိယ မညန္တိ၊ ဇိဝှံ ရတ္တကမ္ဗလပဋလံ ဝိယ မုဒုသိနိဒ္ဓမဓုရရသဒံ မညန္တိ၊ ကာယံ သာလလဋ္ဌိံ ဝိယ သုဝဏ္ဏတောရဏံ ဝိယ စ မညန္တိ၊ မနံ အညေသံ မနေန အသဒိသံ ဥဠာရံ မညန္တိ.

နိစ္စတော အဒ္ဒက္ခုန္တိ နိစ္စန္တိ အဒ္ဒသံသု. သေသပဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. န ပရိမုစ္စိံသု ဒုက္ခသ္မာတိ သကလသ္မာပိ ဝဋ္ဋဒုက္ခာ န ပရိမုစ္စိံသု. ဒက္ခိဿန္တီတိ ပဿိဿန္တိ. အာပါနီယကံသောတိ သရကဿ နာမံ. ယသ္မာ ပနေတ္ထ အာပံ ပိဝန္တိ၊ တသ္မာ ‘‘အာပါနီယော’’တိ ဝုစ္စတိ. အာပါနီယော စ သော ကံသော စာတိ အာပါနီယကံသော. သုရာမဏ္ဍသရကဿေတံ နာမံ. ‘‘ဝဏ္ဏသမ္ပန္နော’’တိအာဒိဝစနတော ပန ကံသေ ဌိတပါနမေဝ ဧဝံ ဝုတ္တံ. ဃမ္မာဘိတတ္တောတိ ဃမ္မေန အဘိတတ္တော. ဃမ္မပရေတောတိ ဃမ္မေန ဖုဋ္ဌော၊ အနုဂတောတိ အတ္ထော. ပိဝတော ဟိ ခေါ တံ ဆာဒေဿတီတိ ပိဝန္တဿ တံ ပါနီယံ ဝဏ္ဏာဒိသမ္ပတ္တိယာ ရုစ္စိဿတိ၊ သကလသရီရံ ဝါ ဖရိတွာ တုဋ္ဌိံ ဥပ္ပါဒယမာနံ ဌဿတိ. အပ္ပဋိသင်္ခါတိ အပစ္စဝေက္ခိတွာ.

ဧဝမေဝ ခေါတိ ဧတ္ထ ဣဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – အာပါနီယကံသော ဝိယ ဟိ လောကေ ပိယရူပံ သာတရူပံ အာရမ္မဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ ဃမ္မာဘိတတ္တပုရိသော ဝိယ ဝဋ္ဋနိဿိတော ပုထုဇ္ဇနော၊ အာပါနီယကံသေန နိမန္တနပုရိသော ဝိယ လောကေ ပိယရူပေန သာတရူပေန အာရမ္မဏေန နိမန္တကဇနော၊ အာပါနီယကံသေ သမ္ပတ္တိဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ အာရောစေန္တော အာပါနကမနုဿော ဝိယ အာစရိယုပဇ္ဈာယာဒိကော ကလျာဏမိတ္တော. ယထေဝ ဟိ တဿ ပုရိသဿ အပလောကိတမနုဿော အာပါနီယကံသေ ဂုဏဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ အာရောစေတိ၊ ဧဝမေဝ အာစရိယော ဝါ ဥပဇ္ဈာယော ဝါ ဘိက္ခုနော ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု အဿာဒဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ကထေတိ.

တတ္ထ ယထာ အာပါနီယကံသမှိ ဂုဏေ စ အာဒီနဝေ စ အာရောစိတေ သော ပုရိသော ပိယဝဏ္ဏာဒိသမ္ပဒါယမေဝ သဉ္ဇာတဝေဂေါ ‘‘သစေ မရဏံ ဘဝိဿတိ၊ ပစ္ဆာ ဇာနိဿာမီ’’တိ သဟသာ အပ္ပဋိသင်္ခါယ တံ ပိဝိတွာ မရဏံ ဝါ မရဏမတ္တံ ဝါ ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆတိ၊ ဧဝမေဝ၊ ဘိက္ခု၊ ‘‘ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဒဿနာဒိဝသေန ဥပ္ပန္နသောမနဿမတ္တမေဝ အဿာဒေါ၊ အာဒီနဝေါ ပန ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကော ဗဟု နာနပ္ပကာရော၊ အပ္ပဿာဒါ ကာမာ ဗဟုဒုက္ခာ ဗဟုပါယာသာ’’တိ ဧဝံ အာစရိယုပဇ္ဈာယေဟိ အာနိသံသဉ္စ အာဒီနဝဉ္စ ကထေတွာ – ‘‘သမဏပဋိပဒံ ပဋိပဇ္ဇ၊ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဘဝ ဘောဇနေ မတ္တညူ ဇာဂရိယံ အနုယုတ္တော’’တိ ဧဝံ ဩဝဒိတောပိ အဿာဒဗဒ္ဓစိတ္တတာယ ‘‘သစေ ဝုတ္တပ္ပကာရော အာဒီနဝေါ ဘဝိဿတိ၊ ပစ္ဆာ ဇာနိဿာမီ’’တိ အာစရိယုပဇ္ဈာယေ အပသာဒေတွာ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီနိ စေဝ ဝတ္တပဋိပတ္တိဉ္စ ပဟာယ လောကာမိသကထံ ကထေန္တော ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇိတုကာမတာယ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တတိ. တတော ဒုစ္စရိတာနိ ပူရေန္တော သန္ဓိစ္ဆေဒနာဒိကာလေ ‘‘စောရော အယ’’န္တိ ဂဟေတွာ ရညော ဒဿိတော ဣဓေဝ ဟတ္ထပါဒါဒိဆေဒနံ ပတွာ သမ္ပရာယေ စတူသု အပါယေသု မဟာဒုက္ခံ အနုဘောတိ.

ပါနီယေန ဝါ ဝိနေတုန္တိ သီတေန ဝါရိနာ ဟရိတုံ. ဒဓိမဏ္ဍကေနာတိ ဒဓိမဏ္ဍနမတ္တေန. ဘဋ္ဌလောဏိကာယာတိ သလောဏေန သတ္တုပါနီယေန. လောဏသောဝီရကေနာတိ သဗ္ဗဓညဖလကဠီရာဒီနိ ပက္ခိပိတွာ လောဏသောဝီရကံ နာမ ကရောန္တိ၊ တေန.

ဩပမ္မသံသန္ဒနံ ပနေတ္ထ – ဃမ္မာဘိတတ္တပုရိသော ဝိယ ဝဋ္ဋသန္နိဿိတကာလေ ယောဂါဝစရော ဒဋ္ဌဗ္ဗော၊ တဿ ပုရိသဿ ပဋိသင်္ခါ အာပါနီယကံသံ ပဟာယ ပါနီယာဒီဟိ ပိပါသဿ ဝိနောဒနံ ဝိယ ဘိက္ခုနော အာစရိယုပဇ္ဈာယာနံ ဩဝါဒေ ဌတွာ ဆဒွါရာဒီနိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အနုက္ကမေန ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေန္တဿ အရဟတ္တဖလာဓိဂမော၊ ပါနီယာဒီနိ စတ္တာရိ ပါနာနိ ဝိယ ဟိ စတ္တာရော မဂ္ဂါ၊ တေသု အညတရံ ပိဝိတွာ သုရာပိပါသိတံ ဝိနောဒေတွာ သုခိနော ယေန ကာမံ ဂမနံ ဝိယ ခီဏာသဝဿ စတုမဂ္ဂပါနံ ပိဝိတွာ တဏှံ ဝိနောဒေတွာ အဂတပုဗ္ဗံ နိဗ္ဗာနဒိသံ ဂမနကာလော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဆဋ္ဌံ.

၇. နဠကလာပီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၇. သတ္တမေ ကိန္နု ခေါ၊ အာဝုသောတိ ကသ္မာ ပုစ္ဆတိ? ‘‘ဧဝံ ပုဋ္ဌော ကထံ နု ခေါ ဗျာကရေယျာ’’တိ. ထေရဿ အဇ္ဈာသယဇာနနတ္ထံ. အပိစ အတီတေ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ ဣမံ ပဉှံ ဝိနိစ္ဆယိံသူတိ အနာဂတေ ဘိက္ခူ ဇာနိဿန္တီတိပိ ပုစ္ဆတိ. ဣဒါနေဝ ခေါ မယန္တိ ဣဒံ ထေရော ယဿ နာမရူပဿ ဝိညာဏံ ပစ္စယောတိ ဝုတ္တံ၊ တဒေဝ နာမရူပံ ဝိညာဏဿ ပစ္စယောတိ ဝုတ္တတ္တာ အာဟ. နဠကလာပိယောတိ ဣဓ ပန အယကလာပါဒိဝသေန ဥပမံ အနာဟရိတွာ ဝိညာဏနာမရူပါနံ အဗလဒုဗ္ဗလဘာဝဒဿနတ္ထံ အယံ ဥပမာ အာဘတာ.

နိရောဓော ဟောတီတိ ဧတ္တကေ ဌာနေ ပစ္စယုပ္ပန္နပဉ္စဝေါကာရဘဝဝသေန ဒေသနာ ကထိတာ. ဆတ္တိံသာယ ဝတ္ထူဟီတိ ဟေဋ္ဌာ ဝိဿဇ္ဇိတေသု ဒွါဒသသု ပဒေသု ဧကေကသ္မိံ တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ ဝသေန ဆတ္တိံသာယ ကာရဏေဟိ. ဧတ္ထ စ ပဌမော ဓမ္မကထိကဂုဏော၊ ဒုတိယာ ပဋိပတ္တိ၊ တတိယံ ပဋိပတ္တိဖလံ. တတ္ထ ပဌမနယေန ဒေသနာသမ္ပတ္တိ ကထိတာ၊ ဒုတိယေန သေက္ခဘူမိ၊ တတိယေန အသေက္ခဘူမီတိ. သတ္တမံ.

၈. ကောသမ္ဗိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၈. အဋ္ဌမေ အညတြေဝါတိ ဧကစ္စော ဟိ ပရဿ သဒ္ဒဟိတွာ ယံ ဧသ ဘဏတိ၊ တံ ဘူတန္တိ ဂဏှာတိ. အပရဿ နိသီဒိတွာ စိန္တေန္တဿ ယံ ကာရဏံ ရုစ္စတိ၊ သော ‘‘အတ္ထိ ဧတ’’န္တိ ရုစိယာ ဂဏှာတိ. ဧကော ‘‘စိရကာလတော ပဋ္ဌာယ ဧဝံ အနုဿဝေါ အတ္ထိ၊ ဘူတမေတ’’န္တိ အနုဿဝေန ဂဏှာတိ. အညဿ ဝိတက္ကယတော ဧကံ ကာရဏံ ဥပဋ္ဌာတိ၊ သော ‘‘အတ္ထေတ’’န္တိ အာကာရပရိဝိတက္ကေန ဂဏှာတိ. အပရဿ စိန္တယတော ဧကာ ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ ယာယဿ တံ ကာရဏံ နိဇ္ဈာယန္တဿ ခမတိ၊ သော ‘‘အတ္ထေတ’’န္တိ ဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ ဂဏှာတိ. ထေရော ပန ပဉ္စပိ ဧတာနိ ကာရဏာနိ ပဋိက္ခိပိတွာ ပစ္စက္ခဉာဏေန ပဋိဝိဒ္ဓဘာဝံ ပုစ္ဆန္တော အညတြေဝ၊ အာဝုသော မုသိလ၊ သဒ္ဓါယာတိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အညတြေဝါတိ သဒ္ဓါဒီနိ ကာရဏာနိ ဌပေတွာ၊ ဝိနာ ဧတေဟိ ကာရဏေဟီတိ အတ္ထော. ဘဝနိရောဓော နိဗ္ဗာနန္တိ ပဉ္စက္ခန္ဓနိရောဓော နိဗ္ဗာနံ.

တုဏှီ အဟောသီတိ ထေရော ခီဏာသဝေါ၊ အဟံ ပန ခီဏာသဝေါတိ ဝါ န ဝါတိ ဝါ အဝတွာ တုဏှီယေဝ အဟောသိ. အာယသ္မာ နာရဒေါ အာယသ္မန္တံ ပဝိဋ္ဌံ ဧတဒဝေါစာတိ ကသ္မာ အဝေါစ? သော ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘ဘဝနိရောဓော နိဗ္ဗာနံ နာမာတိ သေခေဟိပိ ဇာနိတဗ္ဗော ပဉှော ဧသ၊ အယံ ပန ထေရော ဣမံ ထေရံ အသေခဘူမိယာ ကာရေတိ၊ ဣမံ ဌာနံ ဇာနာပေဿာမီ’’တိ ဧတံ အဝေါစ.

သမ္မပ္ပညာယ သုဒိဋ္ဌန္တိ သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂပညာယ သုဋ္ဌု ဒိဋ္ဌံ. န စမှိ အရဟန္တိ အနာဂါမိမဂ္ဂေ ဌိတတ္တာ အရဟံ န ဟောမီတိ ဒီပေတိ. ယံ ပနဿ ဣဒါနိ ‘‘ဘဝနိရောဓော နိဗ္ဗာန’’န္တိ ဉာဏံ၊ တံ ဧကူနဝီသတိယာ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေဟိ ဝိမုတ္တံ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏံ. ဥဒပါနောတိ ဝီသတိံသဟတ္ထဂမ္ဘီရော ပါနီယကူပေါ. ဥဒကဝါရကောတိ ဥဒကဥဿိဉ္စနဝါရကော. ဥဒကန္တိ ဟိ ခေါ ဉာဏံ အဿာတိ တီရေ ဌိတဿ ဩလောကယတော ဧဝံ ဉာဏံ ဘဝေယျ. န စ ကာယေန ဖုသိတွာတိ ဥဒကံ ပန နီဟရိတွာ ကာယေန ဖုသိတွာ ဝိဟရိတုံ န သက္ကုဏေယျ. ဥဒပါနေ ဥဒကဒဿနံ ဝိယ ဟိ အနာဂါမိနော နိဗ္ဗာနဒဿနံ၊ ဃမ္မာဘိတတ္တပုရိသော ဝိယ အနာဂါမီ၊ ဥဒကဝါရကော ဝိယ အရဟတ္တမဂ္ဂေါ၊ ယထာ ဃမ္မာဘိတတ္တပုရိသော ဥဒပါနေ ဥဒကံ ပဿတိ. ဧဝံ အနာဂါမီ ပစ္စဝေက္ခဏဉာဏေန ‘‘ဥပရိ အရဟတ္တဖလသမယော နာမ အတ္ထီ’’တိ ဇာနာတိ. ယထာ ပန သော ပုရိသော ဥဒကဝါရကဿ နတ္ထိတာယ ဥဒကံ နီဟရိတွာ ကာယေန ဖုသိတုံ န လဘတိ၊ ဧဝံ အနာဂါမီ အရဟတ္တမဂ္ဂဿ နတ္ထိတာယ နိဗ္ဗာနံ အာရမ္မဏံ ကတွာ အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိံ အပ္ပေတွာ နိသီဒိတုံ န လဘတိ. အဋ္ဌမံ.

၉. ဥပယန္တိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆၉. နဝမေ ဥပယန္တောတိ ဥဒကဝဍ္ဎနသမယေ ဥပရိ ဂစ္ဆန္တော. မဟာနဒိယောတိ ဂင်္ဂါယမုနာဒိကာ မဟာသရိတာယော. ဥပယာပေတီတိ ဥပရိ ယာပေတိ၊ ဝဍ္ဎေတိ ပူရေတီတိ အတ္ထော. အဝိဇ္ဇာ ဥပယန္တီတိ အဝိဇ္ဇာ ဥပရိ ဂစ္ဆန္တီ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယော ဘဝိတုံ သက္ကုဏန္တီ. သင်္ခါရေ ဥပယာပေတီတိ သင်္ခါရေ ဥပရိ ယာပေတိ ဝဍ္ဎေတိ. ဧဝံ သဗ္ဗပဒေသု အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အပယန္တောတိ အပဂစ္ဆန္တော ဩသရန္တော. အဝိဇ္ဇာ အပယန္တီတိ အဝိဇ္ဇာ အပဂစ္ဆမာနာ ဩသရမာနာ ဥပရိ သင်္ခါရာနံ ပစ္စယော ဘဝိတုံ န သက္ကုဏန္တီတိ အတ္ထော. သင်္ခါရေ အပယာပေတီတိ သင်္ခါရေ အပဂစ္ဆာပေတိ. ဧသ နယော သဗ္ဗပဒေသု. နဝမံ.

၁၀. သုသိမသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇၀. ဒသမေ ဂရုကတောတိ သဗ္ဗေဟိ ဒေဝမနုဿေဟိ ပါသာဏစ္ဆတ္တံ ဝိယ စိတ္တေန ဂရုကတော. မာနိတောတိ မနေန ပိယာယိတော. ပူဇိတောတိ စတုပစ္စယပူဇာယ ပူဇိတော. အပစိတောတိ နီစဝုတ္တိကရဏေန အပစိတော. သတ္ထာရဉှိ ဒိသွာ မနုဿာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓာဒီဟိ ဩတရန္တိ မဂ္ဂံ ဒေန္တိ၊ အံသကူဋတော သာဋကံ အပနေန္တိ၊ အာသနတော ဝုဋ္ဌဟန္တိ ဝန္ဒန္တိ. ဧဝံ သော တေဟိ အပစိတော နာမ ဟောတိ. သုသိမောတိ ဧဝံနာမကော ဝေဒင်္ဂေသု ကုသလော ပဏ္ဍိတပရိဗ္ဗာဇကော. ဧဟိ တွန္တိ တေသံ ကိရ ဧတဒဟောသိ – ‘‘သမဏော ဂေါတမော န ဇာတိဂေါတ္တာဒီနိ အာဂမ္မ လာဘဂ္ဂပ္ပတ္တော ဇာတော၊ ကဝိသေဋ္ဌော ပနေသ ဥတ္တမကဝိတာယ သာဝကာနံ ဂန္ထံ ဗန္ဓိတွာ ဒေတိ၊ တံ တေ ဥဂ္ဂဏှိတွာ ဥပဋ္ဌာကာနံ ဥပနိသိန္နကထမ္ပိ အနုမောဒနမ္ပိ သရဘညမ္ပီတိ ဧဝမာဒီနိ ကထေန္တိ၊ တေ တေသံ ပသန္နာ လာဘံ ဥပသံဟရန္တိ. သစေ မယံ ယံ သမဏော ဂေါတမော ဇာနာတိ၊ တတော ထောကံ ဇာနေယျာမ၊ အတ္တနော သမယံ တတ္ထ ပက္ခိပိတွာ မယမ္ပိ ဥပဋ္ဌာကာနံ ကထေယျာမ၊ တတော ဧတေဟိ လာဘိတရာ ဘဝေယျာမ. ကော နု ခေါ သမဏဿ ဂေါတမဿ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ ခိပ္ပမေဝ ဥဂ္ဂဏှိတုံ သက္ခိဿတီ’’တိ. တေ ဧဝံ စိန္တေတွာ ‘‘သုသိမော ပဋိဗလော’’တိ ဒိသွာ တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ဧဝမာဟံသု.

ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမီတိ ကသ္မာ ဥပသင်္ကမိ? ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ၊ ‘‘ကဿ နု ခေါ သန္တိကံ ဂန္တွာ အဟံ ဣမံ ဓမ္မံ ခိပ္ပံ လဒ္ဓုံ သက္ခိဿာမီ’’တိ? တတော စိန္တေသိ – ‘‘သမဏော ဂေါတမော ဂရု တေဇုဿဒေါ နိယမမနုယုတ္တော၊ န သက္ကာ အကာလေ ဥပသင်္ကမိတုံ၊ အညေပိ ဗဟူ ခတ္တိယာဒယော သမဏံ ဂေါတမံ ဥပသင်္ကမန္တိ၊ တသ္မိမ္ပိ သမယေ န သက္ကာ ဥပသင်္ကမိတုံ. သာဝကေသုပိဿ သာရိပုတ္တော မဟာပညော ဝိပဿနာလက္ခဏမှိ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော၊ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနော သမာဓိလက္ခဏသ္မိံ ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော၊ မဟာကဿပေါ ဓုတင်္ဂဓရေသု အနုရုဒ္ဓေါ ဒိဗ္ဗစက္ခုကေသု၊ ပုဏ္ဏော မန္တာဏိပုတ္တော ဓမ္မကထိကေသု၊ ဥပါလိတ္ထေရော ဝိနယဓရေသု ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော၊ အယံ ပန အာနန္ဒော ဗဟုဿုတော တိပိဋကဓရော၊ သတ္ထာပိဿ တတ္ထ တတ္ထ ကထိတံ ဓမ္မံ အာဟရိတွာ ကထေတိ၊ ပဉ္စသု ဌာနေသု ဧတဒဂ္ဂေ ဌပိတော၊ အဋ္ဌန္နံ ဝရာနံ လာဘီ၊ စတူဟိ အစ္ဆရိယဗ္ဘုတဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတော၊ တဿ သမီပံ ဂတော ခိပ္ပံ ဓမ္မံ လဒ္ဓုံ သက္ခိဿာမီ’’တိ. တသ္မာ ယေနာယသ္မာ အာနန္ဒော တေနုပသင်္ကမိ.

ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမီတိ ကသ္မာ သယံ အပဗ္ဗာဇေတွာ ဥပသင်္ကမိ? ဧဝံ ကိရဿ အဟောသိ – ‘‘အယံ တိတ္ထိယသမယေ ပါဋိယေက္ကော ‘အဟံ သတ္ထာ’တိ ပဋိဇာနန္တော စရတိ၊ ပဗ္ဗဇိတွာ သာသနဿ အလာဘာယပိ ပရိသက္ကေယျ. န ခေါ ပနဿာဟံ အဇ္ဈာသယံ အာဇာနာမိ၊ သတ္ထာ ဇာနိဿတီ’’တိ. တသ္မာ တံ အာဒါယ ယေန ဘဂဝါ တေနုပသင်္ကမိ. တေနဟာနန္ဒ၊ သုသိမံ ပဗ္ဗာဇေထာတိ သတ္ထာ ကိရ စိန္တေသိ – ‘‘အယံ ပရိဗ္ဗာဇကော တိတ္ထိယသမယေ ‘အဟံ ပါဋိယေက္ကော သတ္ထာ’တိ ပဋိဇာနမာနော စရတိ၊ ‘ဣဓ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယံ စရိတုံ ဣစ္ဆာမီ’တိ ကိရ ဝဒတိ. ကိံ နု ခေါ မယိ ပသန္နော၊ ဥဒါဟု မယှံ သာဝကေသု၊ ဥဒါဟု မယှံ ဝါ မမ သာဝကာနံ ဝါ ဓမ္မကထာယ ပသန္နော’’တိ? အထဿ ဧကဋ္ဌာနေပိ ပသာဒါဘာဝံ ဉတွာ၊ ‘‘အယံ မမ သာသနေ ဓမ္မံ ထေနေဿာမီတိ ပဗ္ဗဇတိ. ဣတိဿ အာဂမနံ အပရိသုဒ္ဓံ၊ နိပ္ဖတ္တိ နု ခေါ ကီဒိသာ’’တိ? ဩလောကေန္တော ‘‘ကိဉ္စာပိ ‘ဓမ္မံ ထေနေဿာမီ’တိ ပဗ္ဗဇတိ၊ ကတိပါဟေနေဝ ပန ဃဋေတွာ အရဟတ္တံ ဂဏှိဿတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘တေနဟာနန္ဒ၊ သုသိမံ ပဗ္ဗာဇေထာ’’တိ အာဟ.

အညာ ဗျာကတာ ဟောတီတိ တေ ကိရ ဘိက္ခူ သတ္ထု သန္တိကေ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဂဟေတွာ တေမာသံ ဝဿံ ဝသန္တာ တသ္မိံယေဝ အန္တောတေမာသေ ဃဋေန္တာ ဝါယမန္တာ အရဟတ္တံ ပဋိလဘိံသု. တေ ‘‘ပဋိလဒ္ဓဂုဏံ သတ္ထု အာရောစေဿာမာ’’တိ ပဝါရိတပဝါရဏာ သေနာသနံ သံသာမေတွာ သတ္ထု သန္တိကံ အာဂန္တွာ အတ္တနော ပဋိလဒ္ဓဂုဏံ အာရောစေသုံ. တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ. အညာတိ အရဟတ္တဿ နာမံ. ဗျာကတာတိ အာရောစိတာ. အဿောသီတိ သော ကိရ ဩဟိတသောတော ဟုတွာ တေသံ တေသံ ဘိက္ခူနံ ဌိတဋ္ဌာနံ ဂစ္ဆတိ တံ တံ ကထံ သုဏိတုကာမော. ယေန တေ ဘိက္ခူ တေနုပသင်္ကမီတိ ကသ္မာ ဥပသင်္ကမိ? တံ ကိရဿ ပဝတ္တိံ သုတွာ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အညာ နာမ ဣမသ္မိံ သာသနေ ပရမပ္ပမာဏံ သာရဘူတာ အာစရိယမုဋ္ဌိ မညေ ဘဝိဿတိ၊ ပုစ္ဆိတွာ နံ ဇာနိဿာမီ’’တိ. တသ္မာ ဥပသင်္ကမိ.

အနေကဝိဟိတန္တိ အနေကဝိဓံ. ဣဒ္ဓိဝိဓန္တိ ဣဒ္ဓိကောဋ္ဌာသံ. အာဝိဘာဝံ တိရောဘာဝန္တိ အာဝိဘာဝံ ဂဟေတွာ တိရောဘာဝံ၊ တိရောဘာဝံ ဂဟေတွာ အာဝိဘာဝံ ကာတုံ သက္ကောထာတိ ပုစ္ဆတိ. တိရောကုဋ္ဋန္တိ ပရကုဋ္ဋံ. ဣတရပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. ဥမ္မုဇ္ဇနိမုဇ္ဇန္တိ ဥမ္မုဇ္ဇနဉ္စ နိမုဇ္ဇနဉ္စ. ပလ္လင်္ကေနာတိ ပလ္လင်္ကဗန္ဓနေန. ကမထာတိ နိသီဒိတုံ ဝါ ဂန္တုံ ဝါ သက္ကောထာတိ ပုစ္ဆတိ? ပက္ခီ သကုဏောတိ ပက္ခယုတ္တော သကုဏော. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပန ဣမဿ ဣဒ္ဓိဝိဓဿ၊ ဣတော ပရေသံ ဒိဗ္ဗသောတာဒီနဉ္စ ဝဏ္ဏနာနယော ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗောတိ.

သန္တာ ဝိမောက္ခာတိ အင်္ဂသန္တတာယ စေဝ အာရမ္မဏသန္တတာယ စ သန္တာ အာရုပ္ပဝိမောက္ခာ. ကာယေန ဖုသိတွာတိ နာမကာယေန ဖုသိတွာ ပဋိလဘိတွာ. ပညာဝိမုတ္တာ ခေါ မယံ၊ အာဝုသောတိ၊ အာဝုသော၊ မယံ နိဇ္ဈာနကာ သုက္ခဝိပဿကာ ပညာမတ္တေနေဝ ဝိမုတ္တာတိ ဒဿေတိ. အာဇာနေယျာသိ ဝါ တွံ၊ အာဝုသော သုသိမ၊ န ဝါ တွံ အာဇာနေယျာသီတိ ကသ္မာ ဧဝမာဟံသု? ဧဝံ ကိရ နေသံ အဟောသိ – ‘‘မယံ ဣမဿ အဇ္ဈာသယံ ဂဟေတွာ ကထေတုံ န သက္ခိဿာမ၊ ဒသဗလံ ပန ပုစ္ဆိတွာ နိက္ကင်္ခေါ ဘဝိဿတီ’’တိ. ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏန္တိ ဝိပဿနာဉာဏံ၊ တံ ပဌမတရံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. နိဗ္ဗာနေ ဉာဏန္တိ ဝိပဿနာယ စိဏ္ဏန္တေ ပဝတ္တမဂ္ဂဉာဏံ၊ တံ ပစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. တသ္မာ ဘဂဝါ ဧဝမာဟ.

အာဇာနေယျာသိ ဝါတိအာဒိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ? ဝိနာပိ သမာဓိံ ဧဝံ ဉာဏုပ္ပတ္တိဒဿနတ္ထံ. ဣဒဉှိ ဝုတ္တံ ဟောတိ – သုသိမ၊ မဂ္ဂေါ ဝါ ဖလံ ဝါ န သမာဓိနိဿန္ဒော၊ န သမာဓိအာနိသံသော၊ န သမာဓိဿ နိပ္ဖတ္တိ၊ ဝိပဿနာယ ပနေသော နိဿန္ဒော၊ ဝိပဿနာယ အာနိသံသော၊ ဝိပဿနာယ နိပ္ဖတ္တိ၊ တသ္မာ ဇာနေယျာသိ ဝါ တွံ၊ န ဝါ တွံ ဇာနေယျာသိ၊ အထ ခေါ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏံ ပုဗ္ဗေ၊ ပစ္ဆာ နိဗ္ဗာနေ ဉာဏန္တိ.

ဣဒါနိဿ ပဋိဝေဓဘဗ္ဗတံ ဉတွာ တေပရိဝဋ္ဋံ ဓမ္မဒေသနံ ဒေသေန္တော တံ ကိံ မညသိ၊ သုသိမ? ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါတိအာဒိမာဟ? တေ ပရိဝဋ္ဋဒေသနာဝသာနေ ပန ထေရော အရဟတ္တံ ပတ္တော. ဣဒါနိဿ အနုယောဂံ အာရောပေန္တော ဇာတိပစ္စယာ ဇရာမရဏန္တိ၊ သုသိမ၊ ပဿသီတိအာဒိမာဟ. အပိ ပန တွံ၊ သုသိမာတိ ဣဒံ ကသ္မာ အာရဘိ? နိဇ္ဈာနကာနံ သုက္ခဝိပဿကဘိက္ခူနံ ပါကဋကရဏတ္ထံ. အယဉှေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – န ကေဝလံ တွမေဝ နိဇ္ဈာနကော သုက္ခဝိပဿကော၊ ဧတေပိ ဘိက္ခူ ဧဝရူပါယေဝါတိ. သေသံ သဗ္ဗတ္ထ ပါကဋမေဝါတိ. ဒသမံ.

မဟာဝဂ္ဂေါ သတ္တမော.