၇. သေလသုတ္တဝဏ္ဏနာ

ဧဝံ မေ သုတန္တိ သေလသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမေဝ ယာဿ နိဒါနေ ဝုတ္တာ. အတ္ထဝဏ္ဏနာက္ကမေပိ စဿ ပုဗ္ဗသဒိသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယံ ပန အပုဗ္ဗံ၊ တံ ဥတ္တာနတ္ထာနိ ပဒါနိ ပရိဟရန္တာ ဝဏ္ဏယိဿာမ. အင်္ဂုတ္တရာပေသူတိ အင်္ဂါ ဧဝ သော ဇနပဒေါ၊ ဂင်္ဂါယ ပန ယာ ဥတ္တရေန အာပေါ၊ တာသံ အဝိဒူရတ္တာ ‘‘ဥတ္တရာပေါ’’တိပိ ဝုစ္စတိ. ကတရဂင်္ဂါယ ဥတ္တရေန ယာ အာပေါတိ? မဟာမဟီဂင်္ဂါယ.

တတြာယံ တဿာ နဒိယာ အာဝိဘာဝတ္ထံ အာဒိတော ပဘုတိ ဝဏ္ဏနာ – အယံ ကိရ ဇမ္ဗုဒီပေါ ဒသသဟဿယောဇနပရိမာဏော. တတ္ထ စတုသဟဿယောဇနပရိမာဏော ပဒေသော ဥဒကေန အဇ္ဈောတ္ထဋော ‘‘သမုဒ္ဒေါ’’တိ သင်္ခံ ဂတော. တိသဟဿယောဇနပမာဏေ မနုဿာ ဝသန္တိ. တိသဟဿယောဇနပမာဏေ ဟိမဝါ ပတိဋ္ဌိတော ဥဗ္ဗေဓေန ပဉ္စယောဇနသတိကော စတုရာသီတိသဟဿကူဋေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတော သမန္တတော သန္ဒမာနပဉ္စသတနဒီဝိစိတ္တော. ယတ္ထ အာယာမဝိတ္ထာရေန ဂမ္ဘီရတာယ စ ပညာသပညာသယောဇနာ ဒိယဍ္ဎယောဇနသတပရိမဏ္ဍလာ ပူရဠာသသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တာ အနောတတ္တာဒယော သတ္တ မဟာသရာ ပတိဋ္ဌိတာ.

တေသု အနောတတ္တော သုဒဿနကူဋံ၊ စိတြကူဋံ၊ ကာဠကူဋံ၊ ဂန္ဓမာဒနကူဋံ၊ ကေလာသကူဋန္တိ ဣမေဟိ ပဉ္စဟိ ပဗ္ဗတေဟိ ပရိက္ခိတ္တော. တတ္ထ သုဒဿနကူဋံ သုဝဏ္ဏမယံ ဒွိယောဇနသတုဗ္ဗေဓံ အန္တောဝင်္ကံ ကာကမုခသဏ္ဌာနံ တမေဝ သရံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဌိတံ၊ စိတြကူဋံ သဗ္ဗရတနမယံ၊ ကာဠကူဋံ အဉ္ဇနမယံ၊ ဂန္ဓမာဒနကူဋံ သာနုမယံ အဗ္ဘန္တရေ မုဂ္ဂဝဏ္ဏံ နာနပ္ပကာရဩသဓသဉ္ဆန္နံ ကာဠပက္ခုပေါသထဒိဝသေ အာဒိတ္တမိဝ အင်္ဂါရံ ဇလန္တံ တိဋ္ဌတိ၊ ကေလာသကူဋံ ရဇတမယံ. သဗ္ဗာနိ သုဒဿနေန သမာနုဗ္ဗေဓသဏ္ဌာနာနိ တမေဝ သရံ ပဋိစ္ဆာဒေတွာ ဌိတာနိ. သဗ္ဗာနိ ဒေဝါနုဘာဝေန နာဂါနုဘာဝေန စ ဝဿန္တိ၊ နဒိယော စ တေသု သန္ဒန္တိ. တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဥဒကံ အနောတတ္တမေဝ ပဝိသတိ. စန္ဒိမသူရိယာ ဒက္ခိဏေန ဝါ ဥတ္တရေန ဝါ ဂစ္ဆန္တာ ပဗ္ဗတန္တရေန တံ ဩဘာသေန္တိ၊ ဥဇုံ ဂစ္ဆန္တာ န ဩဘာသေန္တိ. တေနေဝဿ ‘‘အနောတတ္တ’’န္တိ သင်္ခါ ဥဒပါဒိ.

တတ္ထ မနောဟရသိလာတလာနိ နိမ္မစ္ဆကစ္ဆပါနိ ဖလိကသဒိသနိမ္မလူဒကာနိ နဟာနတိတ္ထာနိ သုပ္ပဋိယတ္တာနိ ဟောန္တိ၊ ယေသု ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓခီဏာသဝါ ဣသိဂဏာ စ နှာယန္တိ၊ ဒေဝယက္ခာဒယော စ ဥယျာနကီဠိကံ ကီဠန္တိ.

စတူသု စဿ ပဿေသု သီဟမုခံ၊ ဟတ္ထိမုခံ၊ အဿမုခံ၊ ဥသဘမုခန္တိ စတ္တာရိ မုခါနိ ဟောန္တိ၊ ယေဟိ စတဿော နဒိယော သန္ဒန္တိ. သီဟမုခေန နိက္ခန္တနဒီတီရေ သီဟာ ဗဟုတရာ ဟောန္တိ၊ ဟတ္ထိမုခါဒီဟိ ဟတ္ထိအဿဥသဘာ. ပုရတ္ထိမဒိသတော နိက္ခန္တနဒီ အနောတတ္တံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဣတရာ တိဿော နဒိယော အနုပဂမ္မ ပါစီနဟိမဝန္တေနေဝ အမနုဿပထံ ဂန္တွာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပဝိသတိ. ပစ္ဆိမဒိသတော စ ဥတ္တရဒိသတော စ နိက္ခန္တနဒိယောပိ တထေဝ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ပစ္ဆိမဟိမဝန္တေနေဝ ဥတ္တရဟိမဝန္တေနေဝ စ အမနုဿပထံ ဂန္တွာ မဟာသမုဒ္ဒံ ပဝိသန္တိ. ဒက္ခိဏဒိသတော နိက္ခန္တနဒီ ပန တံ တိက္ခတ္တုံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဒက္ခိဏေန ဥဇုကံ ပါသာဏပိဋ္ဌေနေဝ သဋ္ဌိယောဇနာနိ ဂန္တွာ ပဗ္ဗတံ ပဟရိတွာ ဝုဋ္ဌာယ ပရိဏာဟေန တိဂါဝုတပမာဏာ ဥဒကဓာရာ ဟုတွာ အာကာသေန သဋ္ဌိ ယောဇနာနိ ဂန္တွာ တိယဂ္ဂဠေ နာမ ပါသာဏေ ပတိတာ၊ ပါသာဏော ဥဒကဓာရာဝေဂေန ဘိန္နော. တတြ ပညာသယောဇနပမာဏာ တိယဂ္ဂဠာ နာမ ပေါက္ခရဏီ ဇာတာ. ပေါက္ခရဏိယာ ကူလံ ဘိန္ဒိတွာ ပါသာဏံ ပဝိသိယ သဋ္ဌိ ယောဇနာနိ ဂတာ. တတော ဃနပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ ဥမင်္ဂေန သဋ္ဌိ ယောဇနာနိ ဂန္တွာ ဝိဉ္ဈံ နာမ တိရစ္ဆာနပဗ္ဗတံ ပဟရိတွာ ဟတ္ထတလေ ပဉ္စင်္ဂုလိသဒိသာ ပဉ္စဓာရာ ဟုတွာ ပဝတ္တတိ. သာ တိက္ခတ္တုံ အနောတတ္တံ ပဒက္ခိဏံ ကတွာ ဂတဋ္ဌာနေ ‘‘အာဝဋ္ဋဂင်္ဂါ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဥဇုကံ ပါသာဏပိဋ္ဌေန သဋ္ဌိ ယောဇနာနိ ဂတဋ္ဌာနေ ‘‘ကဏှဂင်္ဂါ’’တိ ဝုစ္စတိ. အာကာသေန သဋ္ဌိ ယောဇနာနိ ဂတဋ္ဌာနေ ‘‘အာကာသဂင်္ဂါ’’တိ ဝုစ္စတိ. တိယဂ္ဂဠပါသာဏေ ပညာသယောဇနောကာသေ ‘‘တိယဂ္ဂဠပေါက္ခရဏီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ကူလံ ဘိန္ဒိတွာ ပါသာဏံ ပဝိသိယ သဋ္ဌိ ယောဇနာနိ ဂတဋ္ဌာနေ ‘‘ဗဟလဂင်္ဂါ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပထဝိံ ဘိန္ဒိတွာ ဥမင်္ဂေန သဋ္ဌိ ယောဇနာနိ ဂတဋ္ဌာနေ ‘‘ဥမင်္ဂဂင်္ဂါ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဝိဉ္ဈံ နာမ တိရစ္ဆာနပဗ္ဗတံ ပဟရိတွာ ပဉ္စဓာရာ ဟုတွာ ပဝတ္တဋ္ဌာနေ ‘‘ဂင်္ဂါ၊ ယမုနာ၊ အစိရဝတီ၊ သရဘူ၊ မဟီ’’တိ ပဉ္စဓာ ဝုစ္စတိ. ဧဝမေတာ ပဉ္စ မဟာဂင်္ဂါ ဟိမဝတာ သမ္ဘဝန္တိ. တာသု ယာ အယံ ပဉ္စမီ မဟီ နာမ၊ သာ ဣဓ ‘‘မဟာမဟီဂင်္ဂါ’’တိ အဓိပ္ပေတာ. တဿာ ဂင်္ဂါယ ဥတ္တရေန ယာ အာပေါ၊ တာသံ အဝိဒူရတ္တာ သော ဇနပဒေါ ‘‘အင်္ဂုတ္တရာပေါ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. တသ္မိံ ဇနပဒေ အင်္ဂုတ္တရာပေသု.

စာရိကံ စရမာနောတိ အဒ္ဓါနဂမနံ ကုရုမာနော. တတ္ထ ဘဂဝတော ဒုဝိဓာ စာရိကာ တုရိတစာရိကာ၊ အတုရိတစာရိကာ စ. တတ္ထ ဒူရေပိ ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလေ ဒိသွာ သဟသာ ဂမနံ တုရိတစာရိကာ. သာ မဟာကဿပပစ္စုဂ္ဂမနာဒီသု ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. တံ ပစ္စုဂ္ဂစ္ဆန္တော ဟိ ဘဂဝါ မုဟုတ္တေနေဝ တိဂါဝုတံ အဂမာသိ၊ အာဠဝကဒမနတ္ထံ တိံသယောဇနံ၊ တထာ အင်္ဂုလိမာလဿတ္ထာယ. ပုက္ကုသာတိဿ ပန ပဉ္စတ္တာလီသယောဇနံ၊ မဟာကပ္ပိနဿ ဝီသယောဇနသတံ၊ ဓနိယဿတ္ထာယ သတ္တယောဇနသတံ အဒ္ဓါနံ အဂမာသိ. အယံ တုရိတစာရိကာ နာမ. ဂါမနိဂမနဂရပဋိပါဋိယာ ပန ပိဏ္ဍပါတစရိယာဒီဟိ လောကံ အနုဂ္ဂဏှန္တဿ ဂမနံ အတုရိတစာရိကာ နာမ. အယံ ဣဓ အဓိပ္ပေတာ. ဧဝံ စာရိကံ စရမာနော. မဟတာတိ သင်္ချာမဟတာ ဂုဏမဟတာ စ. ဘိက္ခုသံဃေနာတိ သမဏဂဏေန. အဍ္ဎတေဠသေဟီတိ အဍ္ဎေန တေဠသဟိ၊ ဒွါဒသဟိ သတေဟိ ပညာသာယ စ ဘိက္ခူဟိ သဒ္ဓိန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယေန။ပေ။ တဒဝသရီတိ အာပဏဗဟုလတာယ သော နိဂမော ‘‘အာပဏော’’ တွေဝ နာမံ လဘိ. တသ္မိံ ကိရ ဝီသတိအာပဏမုခသဟဿာနိ ဝိဘတ္တာနိ အဟေသုံ. ယေန ဒိသာဘာဂေန မဂ္ဂေန ဝါ သော အင်္ဂုတ္တရာပါနံ ရဋ္ဌဿ နိဂမော ဩသရိတဗ္ဗော၊ တေန အဝသရိ တဒဝသရိ အဂမာသိ၊ တံ နိဂမံ အနုပါပုဏီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

ကေဏိယော ဇဋိလောတိ ကေဏိယောတိ နာမေန၊ ဇဋိလောတိ တာပသော. သော ကိရ ဗြာဟ္မဏမဟာသာလော၊ ဓနရက္ခဏတ္ထာယ ပန တာပသပဗ္ဗဇ္ဇံ သမာဒါယ ရညော ပဏ္ဏာကာရံ ဒတွာ ဘူမိဘာဂံ ဂဟေတွာ တတ္ထ အဿမံ ကာရေတွာ ဝသတိ ကုလသဟဿဿ နိဿယော ဟုတွာ. အဿမေပိ စဿ ဧကော တာလရုက္ခော ဒိဝသေ ဒိဝသေ ဧကံ သုဝဏ္ဏဖလံ မုဉ္စတီတိ ဝဒန္တိ. သော ဒိဝါ ကာသာယာနိ ဓာရေတိ ဇဋာ စ ဗန္ဓတိ၊ ရတ္တိံ ယထာသုခံ ပဉ္စဟိ ကာမဂုဏေဟိ သမပ္ပိတော သမင်္ဂီဘူတော ပရိစာရေတိ. သကျပုတ္တောတိ ဥစ္စာကုလပရိဒီပနံ. သကျကုလာ ပဗ္ဗဇိတောတိ သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇိတဘာဝပရိဒီပနံ၊ ကေနစိ ပါရိဇုညေန အနဘိဘူတော အပရိက္ခီဏံယေဝ တံ ကုလံ ပဟာယ သဒ္ဓါယ ပဗ္ဗဇိတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တံ ခေါ ပနာတိ ဣတ္ထမ္ဘူတာချာနတ္ထေ ဥပယောဂဝစနံ၊ တဿ ခေါ ပန ဘောတော ဂေါတမဿာတိ အတ္ထော. ကလျာဏောတိ ကလျာဏဂုဏသမန္နာဂတော၊ သေဋ္ဌောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကိတ္တိသဒ္ဒေါတိ ကိတ္တိယေဝ ထုတိဃောသော ဝါ.

ဣတိပိ သော ဘဂဝါတိ အာဒိမှိ ပန အယံ တာဝ ယောဇနာ – သော ဘဂဝါ ဣတိပိ အရဟံ၊ ဣတိပိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ။ပေ။ ဣတိပိ ဘဂဝါတိ၊ ဣမိနာ စ ဣမိနာ စ ကာရဏေနာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ အာရကတ္တာ၊ အရီနံ အရာနဉ္စ ဟတတ္တာ ပစ္စယာဒီနံ အရဟတ္တာ၊ ပါပကရဏေ ရဟာဘာဝါတိ ဣမေဟိ တာဝ ကာရဏေဟိ သော ဘဂဝါ အရဟန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အာရကာ ဟိ သော သဗ္ဗကိလေသေဟိ မဂ္ဂေန သဝါသနာနံ ကိလေသာနံ ဝိဒ္ဓံသိတတ္တာတိ အာရကတ္တာ အရဟံ. တေ စာနေန ကိလေသာရယော မဂ္ဂေန ဟတာတိ အရီနံ ဟတတ္တာပိ အရဟံ. ယဉ္စေတံ အဝိဇ္ဇာဘဝတဏှာမယနာဘိ၊ ပုညာဒိအဘိသင်္ခါရာနံ ဇရာမရဏနေမိ၊ အာသဝသမုဒယမယေန အက္ခေန ဝိဇ္ဈိတွာ တိဘဝရထေ သမာယောဇိတံ အနာဒိကာလပဝတ္တံ သံသာရစက္ကံ. တဿာနေန ဗောဓိမဏ္ဍေ ဝီရိယပါဒေဟိ သီလပထဝိယံ ပတိဋ္ဌာယ သဒ္ဓါဟတ္ထေန ကမ္မက္ခယကရဉာဏဖရသုံ ဂဟေတွာ သဗ္ဗေ အရာ ဟတာတိ အရာနံ ဟတတ္တာတိပိ အရဟံ. အဂ္ဂဒက္ခိဏေယျတ္တာ စ စီဝရာဒိပစ္စယေ သက္ကာရဂရုကာရာဒီနိ စ အရဟတီတိ ပစ္စယာဒီနံ အရဟတ္တာပိ အရဟံ. ယထာ စ လောကေ ကေစိ ပဏ္ဍိတမာနိနော ဗာလာ အသိလောကဘယေန ရဟော ပါပံ ကရောန္တိ၊ ဧဝံ နာယံ ကဒါစိ ကရောတီတိ ပါပကရဏေ ရဟာဘာဝတောပိ အရဟံ. ဟောတိ စေတ္ထ –

‘‘အာရကတ္တာ ဟတတ္တာ စ၊ ကိလေသာရီန သော မုနိ၊

ဟတသံသာရစက္ကာရော၊ ပစ္စယာဒီန စာရဟော၊

န ရဟော ကရောတိ ပါပါနိ၊ အရဟံ တေန ပဝုစ္စတီ’’တိ.

သမ္မာ သာမဉ္စ သစ္စာနံ ဗုဒ္ဓတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. အတိသယဝိသုဒ္ဓါဟိ ဝိဇ္ဇာဟိ အဗ္ဘုတ္တမေန စရဏေန စ သမန္နာဂတတ္တာ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော. သောဘနဂမနတ္တာ သုန္ဒရံ ဌာနံ ဂတတ္တာ သုဋ္ဌု ဂတတ္တာ သမ္မာ ဂဒတ္တာ စ သုဂတော. သဗ္ဗထာပိ ဝိဒိတလောကတ္တာ လောကဝိဒူ. သော ဟိ ဘဂဝါ သဘာဝတော သမုဒယတော နိရောဓတော နိရောဓူပါယတောတိ သဗ္ဗထာ ခန္ဓာယတနာဒိဘေဒံ သင်္ခါရလောကံ အဝေဒိ၊ ‘‘ဧကော လောကော သဗ္ဗေ သတ္တာ အာဟာရဋ္ဌိတိကာ. ဒွေ လောကာ နာမဉ္စ ရူပဉ္စ. တယော လောကာ တိဿော ဝေဒနာ. စတ္တာရော လောကာ စတ္တာရော အာဟာရာ. ပဉ္စ လောကာ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ. ဆ လောကာ ဆ အဇ္ဈတ္တိကာနိ အာယတနာနိ. သတ္တ လောကာ သတ္တ ဝိညာဏဋ္ဌိတိယော. အဋ္ဌ လောကာ အဋ္ဌ လောကဓမ္မာ. နဝ လောကာ နဝ သတ္တာဝါသာ. ဒသ လောကာ ဒသာယတနာနိ. ဒွါဒသ လောကာ ဒွါဒသာယတနာနိ. အဋ္ဌာရသ လောကာ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော’’တိ (ပဋိ. မ. ၁.၁၁၂) ဧဝံ သဗ္ဗထာ သင်္ခါရလောကံ အဝေဒိ. သတ္တာနံ အာသယံ ဇာနာတိ၊ အနုသယံ ဇာနာတိ၊ စရိတံ ဇာနာတိ၊ အဓိမုတ္တိံ ဇာနာတိ၊ အပ္ပရဇက္ခေ မဟာရဇက္ခေ တိက္ခိန္ဒြိယေ မုဒိန္ဒြိယေ သွာကာရေ ဒွါကာရေ သုဝိညာပယေ ဒုဝိညာပယေ ဘဗ္ဗေ အဘဗ္ဗေ သတ္တေ ဇာနာတီတိ သဗ္ဗထာ သတ္တလောကံ အဝေဒိ. တထာ ဧကံ စက္ကဝါဠံ အာယာမတော ဝိတ္ထာရတော စ ယောဇနာနံ ဒွါဒသ သတသဟဿာနိ တီဏိ သဟဿာနိ အဍ္ဎပဉ္စမာနိ စ သတာနိ၊ ပရိက္ခေပတော ဆတ္တိံသ သတသဟဿာနိ ဒသ သဟဿာနိ အဍ္ဎုဍ္ဎာနိ စ သတာနိ.

တတ္ထ –

ဒုဝေ သတသဟဿာနိ၊ စတ္တာရိ နဟုတာနိ စ၊

ဧတ္တကံ ဗဟလတ္တေန၊ သင်္ခါတာယံ ဝသုန္ဓရာ.

စတ္တာရိ သတသဟဿာနိ၊ အဋ္ဌေဝ နဟုတာနိ စ၊

ဧတ္တကံ ဗဟလတ္တေန၊ ဇလံ ဝါတေ ပတိဋ္ဌိတံ.

နဝ သတသဟဿာနိ၊ မာလုတော နဘမုဂ္ဂတော၊

သဋ္ဌိ စေဝ သဟဿာနိ၊ ဧသာ လောကဿ သဏ္ဌိတိ’’.

ဧဝံ သဏ္ဌိတေ စေတ္ထ ယောဇနာနံ –

စတုရာသီတိ သဟဿာနိ၊ အဇ္ဈောဂါဠှော မဟဏ္ဏဝေ၊

အစ္စုဂ္ဂတော တာဝဒေဝ၊ သိနေရု ပဗ္ဗတုတ္တမော.

တတော ဥပဍ္ဎုပဍ္ဎေန၊ ပမာဏေန ယထာက္ကမံ၊

အဇ္ဈောဂါဠှုဂ္ဂတာ ဒိဗ္ဗာ၊ နာနာရတနစိတ္တိတာ.

ယုဂန္ဓရော ဤသဓရော၊ ကရဝီကော သုဒဿနော၊

နေမိန္ဓရော ဝိနတကော၊ အဿကဏ္ဏော ဂိရိ ဗြဟာ.

ဧတေ သတ္တ မဟာသေလာ၊ သိနေရုဿ သမန္တတော၊

မဟာရာဇာနမာဝါသာ၊ ဒေဝယက္ခနိသေဝိတာ.

ယောဇနာနံ သတာနုစ္စော၊ ဟိမဝါ ပဉ္စ ပဗ္ဗတော၊

ယောဇနာနံ သဟဿာနိ၊ တီဏိ အာယတဝိတ္ထတော.

စတုရာသီတိသဟဿေဟိ၊ ကူဋေဟိ ပဋိမဏ္ဍိတော၊

တိပဉ္စယောဇနက္ခန္ဓ-ပရိက္ခေပါ နဂဝှယာ.

ပညာသယောဇနက္ခန္ဓ-သာခါယာမာ သမန္တတော၊

သတ္တယောဇနဝိတ္ထိဏ္ဏာ၊ တာဝဒေဝ စ ဥဂ္ဂတာ.

ဇမ္ဗူ ယဿာနုဘာဝေန၊ ဇမ္ဗုဒီပေါ ပကာသိတော၊

ဒွေ အသီတိသဟဿာနိ၊ အဇ္ဈောဂါဠှော မဟဏ္ဏဝေ.

အစ္စုဂ္ဂတော တာဝဒေဝ၊ စက္ကဝါဠသိလုစ္စယော၊

ပရိက္ခိပိတွာ တံ သဗ္ဗံ၊ စက္ကဝါဠမယံ ဌိတော’’.

တတ္ထ စန္ဒမဏ္ဍလံ ဧကူနပညာသယောဇနံ၊ သူရိယမဏ္ဍလံ ပညာသယောဇနံ၊ တာဝတိံသဘဝနံ ဒသသဟဿယောဇနံ၊ တထာ အသုရဘဝနံ အဝီစိမဟာနိရယော ဇမ္ဗုဒီပေါ စ. အပရဂေါယာနံ သတ္တသဟဿယောဇနံ၊ တထာ ပုဗ္ဗဝိဒေဟော၊ ဥတ္တရကုရု အဋ္ဌသဟဿယောဇနော. ဧကမေကော စေတ္ထ မဟာဒီပေါ ပဉ္စသတပဉ္စသတပရိတ္တဒီပပရိဝါရော. တံ သဗ္ဗမ္ပိ ဧကံ စက္ကဝါဠံ ဧကာ လောကဓာတု. စက္ကဝါဠန္တရေသု လောကန္တရိကနိရယာ. ဧဝံ အနန္တာနိ စက္ကဝါဠာနိ အနန္တာ လောကဓာတုယော၊ အနန္တေန ဗုဒ္ဓဉာဏေန အညာသီတိ သဗ္ဗထာ ဩကာသလောကံ အဝေဒိ. ဧဝံ သော ဘဂဝါ သဗ္ဗထာ. ဝိဒိတလောကတ္တာ လောကဝိဒူတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

အတ္တနော ပန ဂုဏေဟိ ဝိသိဋ္ဌတရဿ ကဿစိ အဘာဝါ အနုတ္တရော. ဝိစိတ္တေဟိ ဝိနယနူပါယေဟိ ပုရိသဒမ္မေ သာရေတီတိ ပုရိသဒမ္မသာရထိ. ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ အနုသာသတိ နိတ္ထာရေတိ စာတိ သတ္ထာ. ဒေဝမနုဿဂ္ဂဟဏံ ဥက္ကဋ္ဌပရိစ္ဆေဒဝသေန ဘဗ္ဗပုဂ္ဂလပရိဂ္ဂဟဝသေန စ ကတံ၊ နာဂါဒိကေပိ ပန ဧသ လောကိယတ္ထေန အနုသာသတိ. ယဒတ္ထိ နေယျံ နာမ၊ သဗ္ဗဿ ဗုဒ္ဓတ္တာ ဝိမောက္ခန္တိကဉာဏဝသေန ဗုဒ္ဓေါ. ယတော ပန သော –

‘‘ဘဂျဝါ ဘဂ္ဂဝါ ယုတ္တော၊ ဘဂေဟိ စ ဝိဘတ္တဝါ၊

ဘတ္တဝါ ဝန္တဂမနော၊ ဘဝေသု ဘဂဝါ တတော’’တိ.

အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရတော ပနေတာနိ ပဒါနိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၂၄-၁၂၅) ဝုတ္တာနိ.

သော ဣမံ လောကန္တိ သော ဘဂဝါ ဣမံ လောကံ. ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ နိဒဿေတိ. သဒေဝကန္တိအာဒီနိ ကသိဘာရဒွါဇအာဠဝကသုတ္တေသု ဝုတ္တနယာနေဝ. သယန္တိ သာမံ အပရနေယျော ဟုတွာ. အဘိညာတိ အဘိညာယ. သစ္ဆိကတွာတိ ပစ္စက္ခံ ကတွာ. ပဝေဒေတီတိ ဗောဓေတိ ဉာပေတိ ပကာသေတိ. သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ။ပေ။ ပရိယောသာနကလျာဏန္တိ သော ဘဂဝါ သတ္တေသု ကာရုညတံ ပဋိစ္စ အနုတ္တရံ ဝိဝေကသုခံ ဟိတွာပိ ဓမ္မံ ဒေသေတိ. တဉ္စ ခေါ အပ္ပံ ဝါ ဗဟုံ ဝါ ဒေသေန္တော အာဒိကလျာဏာဒိပ္ပကာရမေဝ ဒေသေတိ. ကထံ? ဧကဂါထာပိ ဟိ သမန္တဘဒ္ဒကတ္တာ ဓမ္မဿ ပဌမပါဒေန အာဒိကလျာဏာ၊ ဒုတိယတတိယပါဒေဟိ မဇ္ဈေကလျာဏာ၊ ပစ္ဆိမပါဒေန ပရိယောသာနကလျာဏာ. ဧကာနုသန္ဓိကံ သုတ္တံ နိဒါနေန အာဒိကလျာဏံ၊ နိဂမနေန ပရိယောသာနကလျာဏံ၊ သေသေန မဇ္ဈေကလျာဏံ. နာနာနုသန္ဓိကံ ပဌမာနုသန္ဓိနာ အာဒိကလျာဏံ၊ ပစ္ဆိမေန ပရိယောသာနကလျာဏံ၊ သေသေဟိ မဇ္ဈေကလျာဏံ. သကလောပိ သာသနဓမ္မော အတ္တနော အတ္ထဘူတေန သီလေန အာဒိကလျာဏော၊ သမထဝိပဿနာမဂ္ဂဖလေဟိ မဇ္ဈေကလျာဏော၊ နိဗ္ဗာနေန ပရိယောသာနကလျာဏော. သီလသမာဓီဟိ ဝါ အာဒိကလျာဏော၊ ဝိပဿနာမဂ္ဂေဟိ မဇ္ဈေကလျာဏော၊ ဖလနိဗ္ဗာနေဟိ ပရိယောသာနကလျာဏော. ဗုဒ္ဓသုဗောဓိတာယ ဝါ အာဒိကလျာဏော၊ ဓမ္မသုဓမ္မတာယ မဇ္ဈေကလျာဏော၊ သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိယာ ပရိယောသာနကလျာဏော. တံ သုတွာ တထတ္တာယ ပဋိပန္နေန အဓိဂန္တဗ္ဗာယ အဘိသမ္ဗောဓိယာ ဝါ အာဒိကလျာဏော၊ ပစ္စေကဗောဓိယာ မဇ္ဈေကလျာဏော၊ သာဝကဗောဓိယာ ပရိယောသာနကလျာဏော. သုယျမာနော စေသ နီဝရဏာဒိဝိက္ခမ္ဘနတော သဝနေနပိ ကလျာဏမေဝ အာဝဟတီတိ အာဒိကလျာဏော၊ ပဋိပဇ္ဇမာနော သမထဝိပဿနာသုခါဝဟနတော ပဋိပတ္တိယာပိ ကလျာဏမေဝ အာဝဟတီတိ မဇ္ဈေကလျာဏော၊ တထာ ပဋိပန္နော စ ပဋိပတ္တိဖလေ နိဋ္ဌိတေ တာဒိဘာဝါဝဟနတော ပဋိပတ္တိဖလေနပိ ကလျာဏမေဝ အာဝဟတီတိ ပရိယောသာနကလျာဏော. နာထပ္ပဘဝတ္တာ စ ပဘဝသုဒ္ဓိယာ အာဒိကလျာဏော၊ အတ္ထသုဒ္ဓိယာ မဇ္ဈေကလျာဏော၊ ကိစ္စသုဒ္ဓိယာ ပရိယောသာနကလျာဏော. ယတော အပ္ပံ ဝါ ဗဟုံ ဝါ ဒေသေန္တော အာဒိကလျာဏာဒိပ္ပကာရမေဝ ဒေသေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနန္တိ ဧဝမာဒီသု ပန ယသ္မာ ဣမံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော သာသနဗြဟ္မစရိယံ မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယဉ္စ ပကာသေတိ၊ နာနာနယေဟိ ဒီပေတိ၊ တဉ္စ ယထာသမ္ဘဝံ အတ္ထသမ္ပတ္တိယာ သာတ္ထံ၊ ဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိယာ သဗျဉ္ဇနံ. သင်္ကာသနပကာသနဝိဝရဏဝိဘဇနဥတ္တာနီကရဏပညတ္တိအတ္ထပဒသမာယောဂတော သာတ္ထံ၊ အက္ခရပဒဗျဉ္ဇနာကာရနိရုတ္တိနိဒ္ဒေသသမ္ပတ္တိယာ သဗျဉ္ဇနံ. အတ္ထဂမ္ဘီရတာပဋိဝေဓဂမ္ဘီရတာဟိ သာတ္ထံ၊ ဓမ္မဂမ္ဘီရတာဒေသနာဂမ္ဘီရတာဟိ သဗျဉ္ဇနံ. အတ္ထပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယတော သာတ္ထံ၊ ဓမ္မနိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယတော သဗျဉ္ဇနံ. ပဏ္ဍိတဝေဒနီယတော သရိက္ခကဇနပ္ပသာဒကန္တိ သာတ္ထံ၊ သဒ္ဓေယျတော လောကိယဇနပ္ပသာဒကန္တိ သဗျဉ္ဇနံ. ဂမ္ဘီရာဓိပ္ပါယတော သာတ္ထံ၊ ဥတ္တာနပဒတော သဗျဉ္ဇနံ. ဥပနေတဗ္ဗဿာဘာဝတော သကလပရိပုဏ္ဏဘာဝေန ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ၊ အပနေတဗ္ဗဿ အဘာဝတော နိဒ္ဒေါသဘာဝေန ပရိသုဒ္ဓံ. သိက္ခတ္တယပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ ဗြဟ္မဘူတေဟိ သေဋ္ဌေဟိ စရိတဗ္ဗတော တေသဉ္စ စရိယဘာဝတော ဗြဟ္မစရိယံ. တသ္မာ ‘‘သာတ္ထံ သဗျဉ္ဇနံ။ပေ။ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ.

အပိစ ယသ္မာ သနိဒါနံ သဥပ္ပတ္တိကဉ္စ ဒေသေန္တော အာဒိကလျာဏံ ဒေသေတိ၊ ဝိနေယျာနံ အနုရူပတော အတ္ထဿ အဝိပရီတတာယ ဟေတုဒါဟရဏယောဂတော စ မဇ္ဈေကလျာဏံ၊ သောတူနံ သဒ္ဓါပဋိလာဘေန နိဂမနေန စ ပရိယောသာနကလျာဏံ. ဧဝံ ဒေသေန္တော စ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတိ. တဉ္စ ပဋိပတ္တိယာ အဓိဂမဗျတ္တိတော သာတ္ထံ၊ ပရိယတ္တိယာ အာဂမဗျတ္တိတော သဗျဉ္ဇနံ၊ သီလာဒိပဉ္စဓမ္မက္ခန္ဓယုတ္တတော ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ၊ နိရုပက္ကိလေသတော နိတ္ထရဏတ္ထာယ ပဝတ္တိတော လောကာမိသနိရပေက္ခတော စ ပရိသုဒ္ဓံ၊ သေဋ္ဌဋ္ဌေန ဗြဟ္မဘူတာနံ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကာနံ စရိယတော ဗြဟ္မစရိယန္တိ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာပိ ‘‘သော ဓမ္မံ ဒေသေတိ။ပေ။ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသေတီ’’တိ ဝုစ္စတိ.

သာဓု ခေါ ပနာတိ သုန္ဒရံ ခေါ ပန၊ အတ္ထာဝဟံ သုခါဝဟန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဓမ္မိယာ ကထာယာတိ ပါနကာနိသံသပဋိသံယုတ္တာယ. အယဉှိ ကေဏိယော သာယနှသမယေ ဘဂဝတော အာဂမနံ အဿောသိ. ‘‘တုစ္ဆဟတ္ထော ဘဂဝန္တံ ဒဿနာယ ဂန္တုံ လဇ္ဇမာနော ဝိကာလဘောဇနာ ဝိရတာနမ္ပိ ပါနကံ ကပ္ပတီ’’တိ စိန္တေတွာ ပဉ္စဟိ ကာဇသတေဟိ သုသင်္ခတံ ဗဒရပါနံ ဂါဟာပေတွာ အဂမာသိ. ယထာဟ ဘေသဇ္ဇက္ခန္ဓကေ ‘‘အထ ခေါ ကေဏိယဿ ဇဋိလဿ ဧတဒဟောသိ၊ ကိံ နု ခေါ အဟံ သမဏဿ ဂေါတမဿ ဟရာပေယျ’’န္တိ (မဟာဝ. ၃၀၀) သဗ္ဗံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တတော နံ ဘဂဝါ ယထာ သေက္ခသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၂၂ အာဒယော) သာကိယေ အာဝသထာနိသံသပဋိသံယုတ္တာယ ကထာယ၊ ဂေါသိင်္ဂသာလဝနေ (မ. နိ. ၁.၃၂၅ အာဒယော) တယော ကုလပုတ္တေ သာမဂ္ဂိရသာနိသံသပဋိသံယုတ္တာယ၊ ရထဝိနီတေ (မ. နိ. ၁.၂၅၂ အာဒယော) ဇာတိဘူမကေ ဘိက္ခူ ဒသကထာဝတ္ထုပဋိသံယုတ္တာယ၊ ဧဝံ တင်္ခဏာနုရူပါယ ပါနကာနိသံသပဋိသံယုတ္တာယ ကထာယ ပါနကဒါနာနိသံသံ သန္ဒဿေသိ၊ တထာရူပါနံ ပုညာနံ ပုနပိ ကတ္တဗ္ဗတာယ နိယောဇေန္တော သမာဒပေသိ၊ အဗ္ဘုဿာဟံ ဇနေန္တော သမုတ္တေဇေသိ၊ သန္ဒိဋ္ဌိကသမ္ပရာယိကေန ဖလဝိသေသေန ပဟံသေန္တော သမ္ပဟံသေသိ. တေနာဟ ‘‘ဓမ္မိယာ ကထာယ။ပေ။ သမ္ပဟံသေသီ’’တိ. သော ဘိယျောသောမတ္တာယ ဘဂဝတိ ပသန္နော ဘဂဝန္တံ နိမန္တေသိ၊ ဘဂဝါ စဿ တိက္ခတ္တုံ ပဋိက္ခိပိတွာ အဓိဝါသေသိ. တေနာဟ ‘‘အထ ခေါ ကေဏိယော ဇဋိလော။ပေ။ အဓိဝါသေသိ ဘဂဝါ တုဏှီဘာဝေနာ’’တိ.

ကိမတ္ထံ ပန ပဋိက္ခိပိ ဘဂဝါတိ? ပုနပ္ပုနံ ယာစနာယ စဿ ပုညဝုဍ္ဎိ ဘဝိဿတိ၊ ဗဟုတရဉ္စ ပဋိယာဒေဿတိ၊ တတော အဍ္ဎတေလသာနံ ဘိက္ခုသတာနံ ပဋိယတ္တံ အဍ္ဎသောဠသန္နံ ပါပုဏိဿတီတိ. ကုတော အပရာနိ တီဏိ သတာနီတိ စေ? အပ္ပဋိယတ္တေယေဝ ဟိ ဘတ္တေ သေလော ဗြာဟ္မဏော တီဟိ မာဏဝကသတေဟိ သဒ္ဓိံ ပဗ္ဗဇိဿတိ၊ တံ ဒိသွာ ဘဂဝါ ဧဝမာဟာတိ. မိတ္တာမစ္စေတိ မိတ္တေ စ ကမ္မကရေ စ. ဉာတိသာလောဟိတေတိ သမာနလောဟိတေ ဧကယောနိသမ္ဗန္ဓေ ပုတ္တဓီတာဒယော အဝသေသဗန္ဓဝေ စ. ယေနာတိ ယသ္မာ. မေတိ မယှံ. ကာယဝေယျာဝဋိကန္တိ ကာယေန ဝေယျာဝစ္စံ. မဏ္ဍလမာဠံ ပဋိယာဒေတီတိ သေတဝိတာနမဏ္ဍပံ ကရောတိ.

တိဏ္ဏံ ဝေဒါနန္တိ ဣရုဗ္ဗေဒယဇုဗ္ဗေဒသာမဝေဒါနံ. သဟ နိဃဏ္ဍုနာ စ ကေဋုဘေန စ သနိဃဏ္ဍုကေဋုဘာနံ. နိဃဏ္ဍူတိ နာမနိဃဏ္ဍုရုက္ခာဒီနံ ဝေဝစနပ္ပကာသကံ သတ္ထံ. ကေဋုဘန္တိ ကိရိယာကပ္ပဝိကပ္ပေါ ကဝီနံ ဥပကာရာယ သတ္ထံ. သဟ အက္ခရပ္ပဘေဒေန သာက္ခရပ္ပဘေဒါနံ. အက္ခရပ္ပဘေဒေါတိ သိက္ခာ စ နိရုတ္တိ စ. ဣတိဟာသပဉ္စမာနန္တိ အထဗ္ဗနဝေဒံ စတုတ္ထံ ကတွာ ‘‘ဣတိဟ အာသ ဣတိဟ အာသာ’’တိ ဤဒိသဝစနပဋိသံယုတ္တော ပုရာဏကထာသင်္ခါတော ဣတိဟာသော ပဉ္စမော ဧတေသန္တိ ဣတိဟာသပဉ္စမာ. တေသံ ဣတိဟာသပဉ္စမာနံ. ပဒံ တဒဝသေသဉ္စ ဗျာကရဏံ အဇ္ဈေတိ ဝေဒေတိ စာတိ ပဒကော ဝေယျာကရဏော. လောကာယတေ ဝိတဏ္ဍဝါဒသတ္ထေ မဟာပုရိသလက္ခဏာဓိကာရေ စ ဒွါဒသသဟဿေ မဟာပုရိသလက္ခဏသတ္ထေ အနူနော ပရိပူရကာရီတိ လောကာယတမဟာပုရိသလက္ခဏေသု အနဝယော၊ အဝယော န ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဝယော နာမ ယော တာနိ အတ္ထတော စ ဂန္ထတော စ သန္ဓာရေတုံ န သက္ကောတိ.

ဇင်္ဃာယ ဟိတံ ဝိဟာရံ ဇင်္ဃာဝိဟာရံ၊ စိရာသနာဒိဇနိတံ ပရိဿမံ ဝိနောဒေတုံ ဇင်္ဃာပသာရဏတ္ထံ အဒီဃစာရိကန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အနုစင်္ကမမာနောတိ စင်္ကမမာနော ဧဝ. အနုဝိစရမာနောတိ ဣတော စိတော စ စရမာနော. ကေဏိယဿ ဇဋိလဿ အဿမောတိ ကေဏိယဿ အဿမံ နိဝေသနံ. အာဝါဟောတိ ကညာဂဟဏံ. ဝိဝါဟောတိ ကညာဒါနံ. မဟာယညောတိ မဟာယဇနံ. မာဂဓောတိ မဂဓာနံ ဣဿရော. မဟတိယာ သေနာယ သမန္နာဂတတ္တာ သေနိယော. ဗိမ္ဗီတိ သုဝဏ္ဏံ၊ တသ္မာ သာရသုဝဏ္ဏသဒိသဝဏ္ဏတာယ ဗိမ္ဗိသာရော. သော မေ နိမန္တိတောတိ သော မယာ နိမန္တိတော.

အထ ဗြာဟ္မဏော ပုဗ္ဗေ ကတာဓိကာရတ္တာ ဗုဒ္ဓသဒ္ဒံ သုတွာဝ အမတေနေဝါဘိသိတ္တော ဝိမှယရူပတ္တာ အာဟ – ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ၊ ဘော ကေဏိယ၊ ဝဒေသီ’’တိ. ဣတရော ယထာဘူတံ အာစိက္ခန္တော အာဟ – ‘‘ဗုဒ္ဓေါတိ၊ ဘော သေလ၊ ဝဒါမီ’’တိ. တတော နံ ပုနပိ ဒဠှီကရဏတ္ထံ ပုစ္ဆိ၊ ဣတရောပိ တထေဝ အာရောစေသိ. အထ ကပ္ပသတသဟဿေဟိပိ ဗုဒ္ဓသဒ္ဒဿ ဒုလ္လဘဘာဝံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ဃောသောပိ ခေါ ဧသော ဒုလ္လဘော လောကသ္မိံ ယဒိဒံ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ. တတ္ထ ယဒိဒန္တိ နိပါတော၊ ယော ဧသောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

အထ ဗြာဟ္မဏော ဗုဒ္ဓသဒ္ဒံ သုတွာ ‘‘ကိံ နု ခေါ သော သစ္စမေဝ ဗုဒ္ဓေါ၊ ဥဒါဟု နာမမတ္တမေဝဿ ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဝီမံသိတုကာမော စိန္တေသိ၊ အဘာသိ ဧဝ ဝါ ‘‘အာဂတာနိ ခေါ ပန။ပေ။ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ’’တိ. တတ္ထ ‘‘မန္တေသူ’’တိ ဝေဒေသု. ‘‘တထာဂတော ကိရ ဥပ္ပဇ္ဇိဿတီ’’တိ ပဋိကစ္စေဝ သုဒ္ဓါဝါသဒေဝါ ဗြာဟ္မဏဝေသေန လက္ခဏာနိ ပက္ခိပိတွာ ဝေဒေ ဝါစေန္တိ ‘‘တဒနုသာရေန မဟေသက္ခာ သတ္တာ တထာဂတံ ဇာနိဿန္တီ’’တိ. တေန ပုဗ္ဗေ ဝေဒေသု မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ အာဂစ္ဆန္တိ. ပရိနိဗ္ဗုတေ ပန တထာဂတေ ကမေန အန္တရဓာယန္တိ၊ တေန ဧတရဟိ နတ္ထိ. မဟာပုရိသဿာတိ ပဏိဓိသမာဒါနဉာဏသမာဒါနကရုဏာဒိဂုဏမဟတော ပုရိသဿ. ဒွေဝ ဂတိယောတိ ဒွေ ဧဝ နိဋ္ဌာ. ကာမဉ္စာယံ ဂတိသဒ္ဒေါ ‘‘ပဉ္စ ခေါ ဣမာ၊ သာရိပုတ္တ၊ ဂတိယော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၅၃) ဘဝဘေဒေ၊ ‘‘ဂတီ မိဂါနံ ပဝန’’န္တိအာဒီသု (ပရိ. ၃၃၉) နိဝါသဋ္ဌာနေ၊ ‘‘ဧဝံ အဓိမတ္တဂတိမန္တော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၆၁) ပညာယံ၊ ‘‘ဂတိဂတ’’န္တိအာဒီသု (စူဠဝ. ၂၀၄) ဝိသဋဘာဝေ ဝတ္တတိ၊ ဣဓ ပန နိဋ္ဌာယံ ဝေဒိတဗ္ဗော. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ယေဟိ လက္ခဏေဟိ သမန္နာဂတော ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တိ၊ န တေဟိ ဧဝ ဗုဒ္ဓေါ. ဇာတိသာမညတော ပန တာနိယေဝ တာနီတိ ဝုစ္စန္တိ. တသ္မာ ဝုတ္တံ ‘‘ယေဟိ သမန္နာဂတဿာ’’တိ.

သစေ အဂါရံ အဇ္ဈာဝသတီတိ ယဒိ အဂါရေ ဝသတိ. ရာဇာ ဟောတိ စက္ကဝတ္တီတိ စတူဟိ အစ္ဆရိယဓမ္မေဟိ သင်္ဂဟဝတ္ထူဟိ စ လောကံ ရဉ္ဇနတော ရာဇာ. စက္ကရတနံ ဝတ္တေတိ၊ စတူဟိ သမ္ပတ္တိစက္ကေဟိ၊ ဝတ္တတိ၊ တေဟိ စ ပရံ ဝတ္တေတိ၊ ပရဟိတာယ စ ဣရိယာပထစက္ကာနံ ဝတ္တော ဧတသ္မိံ အတ္ထီတိ စက္ကဝတ္တိ. ဧတ္ထ စ ရာဇာတိ သာမညံ၊ စက္ကဝတ္တီတိ ဝိသေသနံ. ဓမ္မေန စရတီတိ ဓမ္မိကော၊ ဉာယေန သမေန ဝတ္တတီတိ အတ္ထော. ဓမ္မေန ရဇ္ဇံ လဘိတွာ ရာဇာ ဇာတောတိ ဓမ္မရာဇာ. ပရဟိတဓမ္မကရဏေန ဝါ ဓမ္မိကော၊ အတ္တဟိတဓမ္မကရဏေန ဓမ္မရာဇာ. စတုရန္တာယ ဣဿရောတိ စာတုရန္တော၊ စတုသမုဒ္ဒန္တာယ စတ္တုဗ္ဗိဓဒီပဝိဘူသိတာယ စ ပထဝိယာ ဣဿရောတိ အတ္ထော. အဇ္ဈတ္တံ ကောဓာဒိပစ္စတ္ထိကေ ဗဟိဒ္ဓါ စ သဗ္ဗရာဇာနော ဝိဇေသီတိ ဝိဇိတာဝီ. ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တောတိ ဇနပဒေ ဓုဝဘာဝံ ထာဝရဘာဝံ ပတ္တော၊ န သက္ကာ ကေနစိ စာလေတုံ၊ ဇနပဒေါ ဝါ တမှိ ထာဝရိယပ္ပတ္တော အနုဿုက္ကော သကမ္မနိရတော အစလော အသမ္ပဝေဓီတိပိ ဇနပဒတ္ထာဝရိယပ္ပတ္တော.

သေယျထိဒန္တိ နိပါတော၊ တဿ ဧတာနိ ကတမာနီတိ အတ္ထော. စက္ကရတနံ။ပေ။ ပရိဏာယကရတနမေဝ သတ္တမန္တိ တာနိ သဗ္ဗပ္ပကာရတော ရတနသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တာနိ. တေသု အယံ စက္ကဝတ္တိရာဇာ စက္ကရတနေန အဇိတံ ဇိနာတိ၊ ဟတ္ထိအဿရတနေဟိ ဝိဇိတေ ယထာသုခမနုဝိစရတိ၊ ပရိဏာယကရတနေန ဝိဇိတမနုရက္ခတိ၊ သေသေဟိ ဥပဘောဂသုခမနုဘဝတိ. ပဌမေန စဿ ဥဿာဟသတ္တိယောဂေါ၊ ဟတ္ထိအဿဂဟပတိရတနေဟိ ပဘုသတ္တိယောဂေါ၊ ပရိဏာယကရတနေန မန္တသတ္တိယောဂေါ သုပရိပုဏ္ဏော ဟောတိ၊ ဣတ္ထိမဏိရတနေဟိ စ တိဝိဓသတ္တိယောဂဖလံ. သော ဣတ္ထိမဏိရတနေဟိ ဘောဂသုခမနုဘောတိ၊ သေသေဟိ ဣဿရိယသုခံ. ဝိသေသတော စဿ ပုရိမာနိ တီဏိ အဒေါသကုသလမူလဇနိတကမ္မာနုဘာဝေန သမ္ပဇ္ဇန္တိ၊ မဇ္ဈိမာနိ အလောဘကုသလမူလဇနိတကမ္မာနုဘာဝေန၊ ပစ္ဆိမမေကံ အမောဟကုသလမူလဇနိတကမ္မာနုဘာဝေနာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ပရောသဟဿန္တိ အတိရေကသဟဿံ. သူရာတိ အဘီရုကဇာတိကာ. ဝီရင်္ဂရူပါတိ ဒေဝပုတ္တသဒိသကာယာ၊ ဧဝံ တာဝေကေ. အယံ ပနေတ္ထ သဘာဝေါ ဝီရာတိ ဥတ္တမသူရာ ဝုစ္စန္တိ၊ ဝီရာနံ အင်္ဂံ ဝီရင်္ဂံ၊ ဝီရကာရဏံ ဝီရိယန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝီရင်္ဂံ ရူပံ ဧတေသန္တိ ဝီရင်္ဂရူပါ၊ ဝီရိယမယသရီရာ ဝိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပရသေနပ္ပမဒ္ဒနာတိ သစေ ပဋိမုခံ တိဋ္ဌေယျ ပရသေနာ၊ တံ ပမဒ္ဒိတုံ သမတ္ထာတိ အဓိပ္ပါယော. ဓမ္မေနာတိ ‘‘ပါဏော န ဟန္တဗ္ဗော’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၂၄၄၊ မ. နိ. ၃.၂၅၇) ပဉ္စသီလဓမ္မေန. အရဟံ ဟောတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ လောကေ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါတိ ဧတ္ထ ရာဂဒေါသမောဟမာနဒိဋ္ဌိအဝိဇ္ဇာဒုစ္စရိတဆဒနေဟိ သတ္တဟိ ပဋိစ္ဆန္နေ ကိလေသန္ဓကာရေ လောကေ တံ ဆဒနံ ဝိဝဋ္ဋေတွာ သမန္တတော သဉ္ဇာတာလောကော ဟုတွာ ဌိတောတိ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ. တတ္ထ ပဌမေန ပဒေန ပူဇာရဟတာ၊ ဒုတိယေန တဿာ ဟေတု ယသ္မာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ. တတိယေန ဗုဒ္ဓတ္တဟေတု ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒတာ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အထ ဝါ ဝိဝဋ္ဋော စ ဝိစ္ဆဒေါ စာတိ ဝိဝဋ္ဋစ္ဆဒေါ၊ ဝဋ္ဋရဟိတော ဆဒနရဟိတော စာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တေန အရဟံ ဝဋ္ဋာဘာဝေန သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဆဒနာဘာဝေနာတိ ဧဝံ ပုရိမပဒဒွယဿေဝ ဟေတုဒွယံ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဒုတိယေန ဝေသာရဇ္ဇေန စေတ္ထ ပုရိမသိဒ္ဓိ၊ ပဌမေန ဒုတိယသိဒ္ဓိ၊ တတိယစတုတ္ထေဟိ တတိယသိဒ္ဓိ ဟောတိ. ပုရိမဉ္စ ဓမ္မစက္ခုံ၊ ဒုတိယံ ဗုဒ္ဓစက္ခုံ၊ တတိယံ သမန္တစက္ခုံ သာဓေတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဣဒါနိ ဘဂဝတော သန္တိကံ ဂန္တုကာမော အာဟ – ‘‘ကဟံ ပန ဘော။ပေ။ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေတိအာဒီသု ယေနေသာတိ ယေန ဒိသာဘာဂေန ဧသာ. နီလဝနရာဇီတိ နီလဝဏ္ဏရုက္ခပန္တိ. ဝနံ ကိရ မေဃပန္တိသဒိသံ. ယတ္ထ ဘဂဝါ တဒါ ဝိဟာသိ၊ တံ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ – ‘‘ယေနေသာ ဘော၊ သေလ၊ နီလဝနရာဇီ’’တိ. တတ္ထ ‘‘သော ဝိဟရတီ’’တိ အယံ ပနေတ္ထ ပါဌသေသော၊ ဘုမ္မတ္ထေ ဝါ ကရဏဝစနံ. ပဒေ ပဒန္တိ ပဒသမီပေ ပဒံ. တေန တုရိတဂမနံ ပဋိသေဓေတိ. ဒုရာသဒါ ဟီတိ ကာရဏံ အာဟ၊ ယသ္မာ တေ ဒုရာသဒါ၊ တသ္မာ ဧဝံ ဘောန္တော အာဂစ္ဆန္တူတိ. ကိံ ပန ကာရဏာ ဒုရာသဒါတိ စေ? သီဟာဝ ဧကစရာ. ယထာ ဟိ သီဟာ သဟာယကိစ္စာဘာဝတော ဧကစရာ၊ ဧဝံ တေပိ ဝိဝေကကာမတာယ. ‘‘ယဒါ စာဟ’’န္တိအာဒိနာ ပန တေ မာဏဝကေ ဥပစာရံ သိက္ခာပေတိ. တတ္ထ မာ ဩပါတေထာတိ မာ ပဝေသေထ၊ မာ ကထေထာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အာဂမေန္တူတိ ပဋိမာနေန္တု၊ ယာဝ ကထာ ပရိယောသာနံ ဂစ္ဆတိ၊ တာဝ တုဏှီ ဘဝန္တူတိ အတ္ထော.

သမန္နေသီတိ ဂဝေသိ. ယေဘုယျေနာတိ ဗဟုကာနိ အဒ္ဒသ၊ အပ္ပကာနိ နာဒ္ဒသ. တတော ယာနိ န အဒ္ဒသ၊ တာနိ ဒီပေန္တော အာဟ ‘‘ဌပေတွာ ဒွေ’’တိ. ကင်္ခတီတိ ကင်္ခံ ဥပ္ပါဒေတိ ပတ္ထနံ ‘‘အဟော ဝတ ပဿေယျ’’န္တိ. ဝိစိကိစ္ဆတီတိ တတော တတော တာနိ ဝိစိနန္တော ကိစ္ဆတိ န သက္ကောတိ ဒဋ္ဌုံ. နာဓိမုစ္စတီတိ တာယ ဝိစိကိစ္ဆာယ သန္နိဋ္ဌာနံ န ဂစ္ဆတိ. န သမ္ပသီဒတီတိ တတော ‘‘ပရိပုဏ္ဏလက္ခဏော အယ’’န္တိ ဘဂဝတိ ပသာဒံ နာပဇ္ဇတိ. ကင်္ခါယ ဝါ သုဒုဗ္ဗလဝိမတိ ဝုတ္တာ၊ ဝိစိကိစ္ဆာယ မဇ္ဈိမာ၊ အနဓိမုစ္စနတာယ ဗလဝတီ၊ အသမ္ပသာဒေန တေဟိ တီဟိ ဓမ္မေဟိ စိတ္တဿ ကာလုဿိယဘာဝေါ.

ကောသောဟိတေတိ ဝတ္ထိကောသေန ပဋိစ္ဆန္နေ. ဝတ္ထဂုယှေတိ အင်္ဂဇာတေ. ဘဂဝတော ဟိ ဝရဝါရဏဿေဝ ကောသောဟိတံ ဝတ္ထဂုယှံ သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏံ ပဒုမဂဗ္ဘသမာနံ. တံ သော ဝတ္ထပဋိစ္ဆန္နတ္တာ အပဿန္တော အန္တောမုခဂတာယ စ ဇိဝှါယ ပဟူတဘာဝံ အသလ္လက္ခေန္တော တေသု ဒွီသု လက္ခဏေသု ကင်္ခီ အဟောသိ ဝိစိကိစ္ဆီ. တထာရူပန္တိ ကထံ ရူပံ? ကိမေတ္ထ အမှေဟိ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ ဝုတ္တမေတံ နာဂသေနတ္ထေရေနေဝ မိလိန္ဒရညာ ပုဋ္ဌေန (မိ. ပ. ၄.၃.၃) –

‘‘ဒုက္ကရံ၊ ဘန္တေ နာဂသေန၊ ဘဂဝတာ ကတန္တိ. ကိံ၊ မဟာရာဇာတိ? မဟာဇနေန ဟိရိကရဏောကာသံ ဗြဟ္မာယုဗြာဟ္မဏဿ စ အန္တေဝါသိဥတ္တရဿ စ ဗာဝရိဿ အန္တေဝါသီနံ သောဠသန္နံ ဗြာဟ္မဏာနဉ္စ သေလဿ ဗြာဟ္မဏဿ အန္တေဝါသီနံ တိသတမာဏဝါနဉ္စ ဒဿေသိ၊ ဘန္တေတိ. န၊ မဟာရာဇ၊ ဘဂဝါ ဂုယှံ ဒဿေတိ၊ ဆာယံ ဘဂဝါ ဒဿေတိ၊ ဣဒ္ဓိယာ အဘိသင်္ခရိတွာ နိဝါသနနိဝတ္ထံ ကာယဗန္ဓနဗဒ္ဓံ စီဝရပါရုတံ ဆာယာရူပကမတ္တံ ဒဿေတိ၊ မဟာရာဇာတိ. ဆာယာရူပေ ဒိဋ္ဌေ သတိ ဒိဋ္ဌော ဧဝ နနု၊ ဘန္တေတိ. တိဋ္ဌတေတံ၊ မဟာရာဇ၊ ဟဒယရူပံ ဒိသွာ ဗုဇ္ဈနကသတ္တော ဘဝေယျ၊ ဟဒယမံသံ နီဟရိတွာ ဒဿေယျ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါတိ. ကလ္လောသိ၊ ဘန္တေ၊ နာဂသေနာ’’တိ (မိ. ပ. ၄.၃.၃).

နိန္နာမေတွာတိ နီဟရိတွာ. ကဏ္ဏသောတာနုမသနေန စေတ္ထ ဒီဃဘာဝေါ၊ နာသိကာသောတာနုမသနေန တနုဘာဝေါ၊ နလာဋစ္ဆာဒနေန ပုထုလဘာဝေါ ပကာသိတောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. အာစရိယပါစရိယာနန္တိ အာစရိယာနဉ္စေဝ အာစရိယာစရိယာနဉ္စ. သကေ ဝဏ္ဏေတိ အတ္တနော ဂုဏေ.

၅၅၄. ပရိပုဏ္ဏကာယောတိ လက္ခဏေဟိ ပရိပုဏ္ဏတာယ အဟီနင်္ဂပစ္စင်္ဂတာယ စ ပရိပုဏ္ဏသရီရော. သုရုစီတိ သုန္ဒရသရီရပ္ပဘော. သုဇာတောတိ အာရောဟပရိဏာဟသမ္ပတ္တိယာ သဏ္ဌာနသမ္ပတ္တိယာ စ သုနိဗ္ဗတ္တော. စာရုဒဿနောတိ သုစိရမ္ပိ ပဿန္တာနံ အတိတ္တိဇနကံ အပ္ပဋိကူလံ ရမဏီယံ စာရု ဧဝ ဒဿနံ အဿာတိ စာရုဒဿနော. ကေစိ ပန ဘဏန္တိ ‘‘စာရုဒဿနောတိ သုန္ဒရနေတ္တော’’တိ. သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏောတိ သုဝဏ္ဏသဒိသဝဏ္ဏော. အသီတိ ဘဝသိ. ဧတံ သဗ္ဗပဒေဟိ ယောဇေတဗ္ဗံ. သုသုက္ကဒါဌောတိ သုဋ္ဌု သုက္ကဒါဌော. ဘဂဝတော ဟိ ဒါဌာဟိ စန္ဒကိရဏာ ဝိယ အတိဝိယ ပဏ္ဍရရံသိယော နိစ္ဆရန္တိ. တေနာဟ – ‘‘သုသုက္ကဒါဌောသီ’’တိ.

၅၅၅. မဟာပုရိသလက္ခဏာတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဗျဉ္ဇနာနေဝ ဝစနန္တရေန နိဂမေန္တော အာဟ.

၅၅၆. ဣဒါနိ တေသု လက္ခဏေသု အတ္တနော အဘိရုစိတေဟိ လက္ခဏေဟိ ဘဂဝန္တံ ထုနန္တော အာဟ – ‘‘ပသန္နနေတ္တော’’တိအာဒိ. ဘဂဝါ ဟိ ပဉ္စဝဏ္ဏပသာဒသမ္ပတ္တိယာ ပသန္နနေတ္တော၊ ပရိပုဏ္ဏစန္ဒမဏ္ဍလသဒိသမုခတ္တာ သုမုခေါ၊ အာရောဟပရိဏာဟသမ္ပတ္တိယာ ဗြဟာ၊ ဗဟ္မုဇုဂတ္တတာယ ဥဇု၊ ဇုတိမန္တတာယ ပတာပဝါ. ယမ္ပိ စေတ္ထ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တံ၊ တံ ‘‘မဇ္ဈေ သမဏသံဃဿာ’’တိ ဣမိနာ ပရိယာယေန ထုနတာ ပုန ဝုတ္တံ. ဤဒိသော ဟိ ဧဝံ ဝိရောစတိ. ဧသ နယော ဥတ္တရဂါထာယပိ.

၅၅၇-၈. ဥတ္တမဝဏ္ဏိနောတိ ဥတ္တမဝဏ္ဏသမ္ပန္နဿ. ဇမ္ဗုသဏ္ဍဿာတိ ဇမ္ဗုဒီပဿ. ပါကဋေန ဣဿရိယံ ဝဏ္ဏယန္တော အာဟ၊ အပိစ စက္ကဝတ္တိ စတုန္နမ္ပိ ဒီပါနံ ဣဿရော ဟောတိ.

၅၅၉. ခတ္တိယာတိ ဇာတိခတ္တိယာ. ဘောဇာတိ ဘောဂိယာ. ရာဇာနောတိ ယေ ကေစိ ရဇ္ဇံ ကာရေန္တာ. အနုယန္တာတိ အနုဂါမိနော သေဝကာ. ရာဇာဘိရာဇာတိ ရာဇူနံ ပူဇနိယော ရာဇာ ဟုတွာ၊ စက္ကဝတ္တီတိ အဓိပ္ပါယော. မနုဇိန္ဒောတိ မနုဿာဓိပတိ ပရမိဿရော ဟုတွာ.

၅၆၀. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဘဂဝါ ‘‘ယေ တေ ဘဝန္တိ အရဟန္တော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ၊ တေ သကေ ဝဏ္ဏေ ဘညမာနေ အတ္တာနံ ပါတုကရောန္တီ’’တိ ဣမံ သေလဿ မနောရထံ ပူရေန္တော အာဟ ‘‘ရာဇာဟမသ္မီ’’တိ. တတြာယမဓိပ္ပါယော – ယံ ခေါ မံ တွံ သေလ ယာစသိ ‘‘ရာဇာ အရဟသိ ဘဝိတုံ စက္ကဝတ္တီ’’တိ၊ ဧတ္ထ အပ္ပေါဿုက္ကော ဟောတိ၊ ရာဇာဟမသ္မိ၊ သတိ စ ရာဇတ္တေ ယထာ အညော ရာဇာ သမာနောပိ ယောဇနသတံ ဝါ အနုသာသတိ၊ ဒွေ တီဏိ ဝါ စတ္တာရိ ဝါ ပဉ္စ ဝါ ယောဇနသတာနိ ယောဇနသဟဿံ ဝါ စက္ကဝတ္တိ ဟုတွာပိ စတုဒီပပရိယန္တမတ္တံ ဝါ၊ နာဟမေဝံ ပရိစ္ဆိန္နဝိသယော. အဟဉှိ ဓမ္မရာဇာ အနုတ္တရော ဘဝဂ္ဂတော အဝီစိပရိယန္တံ ကတွာ တိရိယံ အပ္ပမေယျာ လောကဓာတုယော အနုသာသာမိ. ယာဝတာ ဟိ အပဒဒွိပဒါဒိဘေဒါ သတ္တာ၊ အဟံ တေသံ အဂ္ဂေါ. န ဟိ မေ ကောစိ သီလေန ဝါ။ပေ။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနေန ဝါ ပဋိဘာဂေါ အတ္ထိ. သွာဟံ ဧဝံ ဓမ္မရာဇာ အနုတ္တရော အနုတ္တရေနေဝ စတုသတိပဋ္ဌာနာဒိဘေဒဗောဓိပက္ခိယသင်္ခါတေန ဓမ္မေန စက္ကံ ဝတ္တေမိ ‘‘ဣဒံ ပဇဟထ၊ ဣဒံ ဥပသမ္ပဇ္ဇ ဝိဟရထာ’’တိအာဒိနာ အာဏာစက္ကံ၊ ‘‘ဣဒံ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စ’’န္တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁၊ မဟာဝ. ၁၄) ပရိယတ္တိဓမ္မေန ဓမ္မစက္ကမေဝ ဝါ. စက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယန္တိ ယံ စက္ကံ အပ္ပဋိဝတ္တိယံ ဟောတိ သမဏေန ဝါ။ပေ။ ကေနစိ လောကသ္မိန္တိ.

၅၆၁-၂. ဧဝံ အတ္တာနံ အာဝိကရောန္တံ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ပီတိသောမနဿဇာတော သေလော ဒဠှိကရဏတ္ထံ ‘‘သမ္ဗုဒ္ဓေါ ပဋိဇာနာသီ’’တိ ဂါထာဒွယမာဟ. တတ္ထ ကော နု သေနာပတီတိ ဓမ္မရညော ဘောတော၊ ဓမ္မေန ပဝတ္တိတဿ ဓမ္မစက္ကဿ အနုပ္ပဝတ္တကော သေနာပတိ ကောတိ ပုစ္ဆိ.

၅၆၃. တေန စ သမယေန ဘဂဝတော ဒက္ခိဏပဿေ အာယသ္မာ သာရိပုတ္တော နိသိန္နော ဟောတိ သုဝဏ္ဏပုဉ္ဇော ဝိယ သိရိယာ သောဘမာနော၊ တံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ ‘‘မယာ ပဝတ္တိတ’’န္တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ အနုဇာတော တထာဂတန္တိ တထာဂတဟေတု အနုဇာတော၊ တထာဂတေန ဟေတုနာ ဇာတောတိ အတ္ထော.

၅၆၄. ဧဝံ ‘‘ကော နု သေနာပတီ’’တိ ပဉှံ ဗျာကရိတွာ ယံ သေလော အာဟ – ‘‘သမ္ဗုဒ္ဓေါ ပဋိဇာနာသီ’’တိ၊ တတြ နံ နိက္ကင်္ခံ ကာတုကာမော ‘‘နာဟံ ပဋိညာမတ္တေနေဝ ပဋိဇာနာမိ၊ အပိစာဟံ ဣမိနာ ကာရဏေန ဗုဒ္ဓေါ’’တိ ဉာပေတုံ ‘‘အဘိညေယျ’’န္တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ အဘိညေယျန္တိ ဝိဇ္ဇာ စ ဝိမုတ္တိ စ. မဂ္ဂသစ္စသမုဒယသစ္စာနိ ပန ဘာဝေတဗ္ဗပဟာတဗ္ဗာနိ၊ ဟေတုဝစနေန ပန ဖလသိဒ္ဓိတော တေသံ ဖလာနိ နိရောဓသစ္စဒုက္ခသစ္စာနိပိ ဝုတ္တာနေဝ ဘဝန္တိ. ယတော သစ္ဆိကာတဗ္ဗံ သစ္ဆိကတံ၊ ပရိညေယျံ ပရိညာတန္တိ ဧဝမ္ပေတ္ထ ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ. ဧဝံ စတုသစ္စဘာဝနာဖလဉ္စ ဝိဇ္ဇာဝိမုတ္တိံ ဒဿေန္တော ‘‘ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ ဗုဇ္ဈိတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဇာတောသ္မီ’’တိ ယုတ္တေန ဟေတုနာ ဗုဒ္ဓတ္တံ သာဓေတိ.

၅၆၅-၇. ဧဝံ နိပ္ပရိယာယေန အတ္တာနံ ပါတုကတွာ အတ္တနိ ကင်္ခါဝိတရဏတ္ထံ ဗြာဟ္မဏံ အဘိတ္ထရယမာနော ‘‘ဝိနယဿူ’’တိ ဂါထာတ္တယမာဟ. တတ္ထ သလ္လကတ္တောတိ ရာဂသလ္လာဒိသတ္တသလ္လကတ္တနော. ဗြဟ္မဘူတောတိ သေဋ္ဌဘူတော. အတိတုလောတိ တုလံ အတီတော ဥပမံ အတီတော၊ နိရူပမောတိ အတ္ထော. မာရသေနပ္ပမဒ္ဒနောတိ ‘‘ကာမာ တေ ပဌမာ သေနာ’’တိအာဒိကာယ ‘‘ပရေ စ အဝဇာနာတီ’’တိ (သု. နိ. ၄၄၀၊ မဟာနိ. ၂၈၊ စူဠနိ. နန္ဒမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၄၇) ဧဝံ ဝုတ္တာယ မာရပရိသသင်္ခါတာယ မာရသေနာယ ပမဒ္ဒနော. သဗ္ဗာမိတ္တေတိ ခန္ဓကိလေသာဘိသင်္ခါရမစ္စုဒေဝပုတ္တမာရာဒိကေ သဗ္ဗပစ္စတ္ထိကေ. ဝသီကတွာတိ အတ္တနော ဝသေ ဝတ္တေတွာ. အကုတောဘယောတိ ကုတောစိ အဘယော.

၅၆၈-၇၀. ဧဝံ ဝုတ္တေ သေလော ဗြာဟ္မဏော တာဝဒေဝ ဘဂဝတိ သဉ္ဇာတပ္ပသာဒေါ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခော ဟုတွာ ‘‘ဣမံ ဘဝန္တော’’တိ ဂါထာတ္တယမာဟ ယထာ တံ ပရိပါကဂတာယ ဥပနိဿယသမ္ပတ္တိယာ သမ္မာ စောဒိယမာနော. တတ္ထ ကဏှာဘိဇာတိကောတိ စဏ္ဍာလာဒိနီစကုလေ ဇာတော.

၅၇၁. တတော တေပိ မာဏဝကာ တထေဝ ပဗ္ဗဇ္ဇာပေက္ခာ ဟုတွာ ‘‘ဧတဉ္စေ ရုစ္စတိ ဘောတော’’တိ ဂါထမာဟံသု ယထာ တံ တေန သဒ္ဓိံ ကတာဓိကာရာ ကုလပုတ္တာ.

၅၇၂. အထ သေလော တေသု မာဏဝကေသု တုဋ္ဌစိတ္တော တေ ဒဿေန္တော ပဗ္ဗဇ္ဇံ ယာစမာနော ‘‘ဗြာဟ္မဏာ’’တိ ဂါထမာဟ.

၅၇၃. တတော ဘဂဝါ ယသ္မာ သေလော အတီတေ ပဒုမုတ္တရဿ ဘဂဝတော သာသနေ တေသံယေဝ တိဏ္ဏံ ပုရိသသတာနံ ဂဏသေဋ္ဌော ဟုတွာ တေဟိ သဒ္ဓိံ ပရိဝေဏံ ကာရာပေတွာ ဒါနာဒီနိ ပုညာနိ စ ကတွာ ကမေန ဒေဝမနုဿသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝမာနော ပစ္ဆိမေ ဘဝေ တေသံယေဝ အာစရိယော ဟုတွာ နိဗ္ဗတ္တော၊ တဉ္စ နေသံ ကမ္မံ ဝိမုတ္တိပရိပါကာယ ပရိပက္ကံ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝဿ စ ဥပနိဿယဘူတံ၊ တသ္မာ တေ သဗ္ဗေဝ ဧဟိဘိက္ခုပဗ္ဗဇ္ဇာယ ပဗ္ဗာဇေန္တော ‘‘သွာက္ခာတ’’န္တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ သန္ဒိဋ္ဌိကန္တိ ပစ္စက္ခံ. အကာလိကန္တိ မဂ္ဂါနန္တရဖလုပ္ပတ္တိတော န ကာလန္တရေ ပတ္တဗ္ဗဖလံ. ယတ္ထာတိ ယန္နိမိတ္တာ. မဂ္ဂဗြဟ္မစရိယနိမိတ္တာ ဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇာ အပ္ပမတ္တဿ သတိဝိပ္ပဝါသဝိရဟိတဿ တီသု သိက္ခာသု သိက္ခတော အမောဃာ ဟောတိ. တေနာဟ – ‘‘သွာက္ခာတံ။ပေ။ သိက္ခတော’’တိ.

ဧဝဉ္စ ဝတွာ ‘‘ဧထ ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဘဂဝါ အဝေါစ. တေ သဗ္ဗေ ပတ္တစီဝရဓရာ ဟုတွာ အာကာသေနာဂမ္မ ဘဂဝန္တံ အဘိဝါဒေသုံ. ဧဝမိမံ တေသံ ဧဟိဘိက္ခုဘာဝံ သန္ဓာယ သင်္ဂီတိကာရာ ‘‘အလတ္ထ ခေါ သေလော။ပေ။ ဥပသမ္ပဒ’’န္တိ အာဟံသု.

ဘုတ္တာဝိန္တိ ဘုတ္တဝန္တံ. ဩနီတပတ္တပါဏိန္တိ ပတ္တတော ဩနီတပါဏိံ၊ အပနီတဟတ္ထန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တတ္ထ ‘‘ဥပဂန္တွာ’’တိ ပါဌသေသော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣတရထာ ဟိ ဘဂဝန္တံ ဧကမန္တံ နိသီဒီတိ န ယုဇ္ဇတိ.

၅၇၄. အဂ္ဂိဟုတ္တမုခါတိ ဘဂဝါ ကေဏိယဿ စိတ္တာနုကူလဝသေန အနုမောဒန္တော ဧဝမာဟ. တတ္ထ အဂ္ဂိပရိစရိယံ ဝိနာ ဗြာဟ္မဏာနံ ယညာဘာဝတော ‘‘အဂ္ဂိဟုတ္တမုခါ ယညာ’’တိ ဝုတ္တံ. အဂ္ဂိဟုတ္တသေဋ္ဌာ အဂ္ဂိဟုတ္တပဓာနာတိ အတ္ထော. ဝေဒေ သဇ္ဈာယန္တေဟိ ပဌမံ သဇ္ဈာယိတဗ္ဗတော သာဝိတ္တီ ‘‘ဆန္ဒသော မုခ’’န္တိ ဝုတ္တာ. မနုဿာနံ သေဋ္ဌတော ရာဇာ ‘‘မုခ’’န္တိ ဝုတ္တော. နဒီနံ အာဓာရတော ပဋိသရဏတော စ သာဂရော ‘‘မုခ’’န္တိ ဝုတ္တော. စန္ဒယောဂဝသေန ‘‘အဇ္ဇ ကတ္တိကာ အဇ္ဇ ရောဟိနီ’’တိ သဉ္ဇာနနတော အာလောကကရဏတော သောမ္မဘာဝတော စ ‘‘နက္ခတ္တာနံ မုခံ စန္ဒော’’တိ ဝုတ္တော. တပန္တာနံ အဂ္ဂတ္တာ အာဒိစ္စော ‘‘တပတံ မုခ’’န္တိ ဝုတ္တော. ဒက္ခိဏေယျာနံ ပန အဂ္ဂတ္တာ ဝိသေသေန တသ္မိံ သမယေ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခံ သံဃံ သန္ဓာယ ‘‘ပုညံ အာကင်္ခမာနာနံ၊ သံဃော ဝေ ယဇတံ မုခ’’န္တိ ဝုတ္တော. တေန သံဃော ပုညဿ အာယမုခန္တိ ဒဿေတိ.

၅၇၆. ယံ တံ သရဏန္တိ အညဗျာကရဏဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမာ ဘဂဝါ၊ ယသ္မာ မယံ ဣတော အဋ္ဌမေ ဒိဝသေ တံ သရဏံ အဂမမှ၊ တသ္မာ သတ္တရတ္တေန တဝ သာသနေ အနုတ္တရေန ဒမထေန ဒန္တမှ. အဟော တေ သရဏဿ အာနုဘာဝေါတိ.

၅၇၇-၈. တတော ပရံ ဘဂဝန္တံ ဒွီဟိ ဂါထာဟိ ထုနိတွာ တတိယာယ ဝန္ဒနံ ယာစတိ –

၅၇၉. ‘‘ဘိက္ခဝေါ တိသတာ ဣမေ၊ တိဋ္ဌန္တိ ပဉ္ဇလီကတာ၊

ပါဒေ ဝီရ ပသာရေဟိ၊ နာဂါ ဝန္ဒန္တု သတ္ထုနော’’တိ.

ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ

သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ သေလသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.