၃. မဟာဝဂ္ဂေါ

၁. ပဗ္ဗဇ္ဇာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၀၈. ပဗ္ဗဇ္ဇံ ကိတ္တယိဿာမီတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝတိ ကိရ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တေ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘သာရိပုတ္တာဒီနံ မဟာသာဝကာနံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ကိတ္တိတာ၊ တံ ဘိက္ခူ စ ဥပါသကာ စ ဇာနန္တိ. ဘဂဝတော ပန အကိတ္တိတာ၊ ယံနူနာဟံ ကိတ္တေယျ’’န္တိ. သော ဇေတဝနဝိဟာရေ အာသနေ နိသီဒိတွာ စိတ္တဗီဇနိံ ဂဟေတွာ ဘိက္ခူနံ ဘဂဝတော ပဗ္ဗဇ္ဇံ ကိတ္တေန္တော ဣမံ သုတ္တမဘာသိ.

တတ္ထ ယသ္မာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ကိတ္တေန္တေန ယထာ ပဗ္ဗဇိ၊ တံ ကိတ္တေတဗ္ဗံ. ယထာ စ ပဗ္ဗဇိ၊ တံ ကိတ္တေန္တေန ယထာ ဝီမံသမာနော ပဗ္ဗဇ္ဇံ ရောစေသိ၊ တံ ကိတ္တေတဗ္ဗံ. တသ္မာ ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇံ ကိတ္တယိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ယထာ ပဗ္ဗဇီ’’တိအာဒိမာဟ. စက္ခုမာတိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမာ စက္ခုသမ္ပန္နောတိ အတ္ထော. သေသမာဒိဂါထာယ ဥတ္တာနမေဝ.

၄၀၉. ဣဒါနိ ‘‘ယထာ ဝီမံသမာနော’’တိ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော အာဟ ‘‘သမ္ဗာဓောယ’’န္တိ. တတ္ထ သမ္ဗာဓောတိ ပုတ္တဒါရာဒိသမ္ပီဠနေန ကိလေသသမ္ပီဠနေန စ ကုသလကိရိယာယ ဩကာသရဟိတော. ရဇဿာယတနန္တိ ကမ္ဗောဇာဒယော ဝိယ အဿာဒီနံ၊ ရာဂါဒိရဇဿ ဥပ္ပတ္တိဒေသော. အဗ္ဘောကာသောတိ ဝုတ္တသမ္ဗာဓပဋိပက္ခဘာဝေန အာကာသော ဝိယ ဝိဝဋာ. ဣတိ ဒိသွာန ပဗ္ဗဇီတိ ဣတိ ဃရာဝါသပဗ္ဗဇ္ဇာသု ဗျာဓိဇရာမရဏေဟိ သုဋ္ဌုတရံ စောဒိယမာနဟဒယော အာဒီနဝမာနိသံသဉ္စ ဝီမံသိတွာ၊ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ၊ အနောမာနဒီတီရေ ခဂ္ဂေန ကေသေ ဆိန္ဒိတွာ၊ တာဝဒေဝ စ ဒွင်္ဂုလမတ္တသဏ္ဌိတသမဏသာရုပ္ပကေသမဿု ဟုတွာ ဃဋိကာရေန ဗြဟ္မုနာ ဥပနီတေ အဋ္ဌ ပရိက္ခာရေ ဂဟေတွာ ‘‘ဧဝံ နိဝါသေတဗ္ဗံ ပါရုပိတဗ္ဗ’’န္တိ ကေနစိ အနနုသိဋ္ဌော အနေကဇာတိသဟဿပဝတ္တိတေန အတ္တနော ပဗ္ဗဇ္ဇာစိဏ္ဏေနေဝ သိက္ခာပိယမာနော ပဗ္ဗဇိ. ဧကံ ကာသာဝံ နိဝါသေတွာ ဧကံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ဧကံ စီဝရံ ခန္ဓေ ကရိတွာ မတ္တိကာပတ္တံ အံသေ အာလဂ္ဂေတွာ ပဗ္ဗဇိတဝေသံ အဓိဋ္ဌာသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၄၁၀. ဧဝံ ဘဂဝတော ပဗ္ဗဇ္ဇံ ကိတ္တေတွာ တတော ပရံ ပဗ္ဗဇိတပဋိပတ္တိံ အနောမာနဒီတီရံ ဟိတွာ ပဓာနာယ ဂမနဉ္စ ပကာသေတုံ ‘‘ပဗ္ဗဇိတွာန ကာယေနာ’’တိအာဒိံ သဗ္ဗမဘာသိ. တတ္ထ ကာယေန ပါပကမ္မံ ဝိဝဇ္ဇယီတိ တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတံ ဝဇ္ဇေသိ. ဝစီဒုစ္စရိတန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီဒုစ္စရိတံ. အာဇီဝံ ပရိသောဓယီတိ မိစ္ဆာဇီဝံ ဟိတွာ သမ္မာဇီဝမေဝ ပဝတ္တယိ.

၄၁၁. ဧဝံ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ သောဓေတွာ အနောမာနဒီတီရတော တိံသယောဇနပ္ပမာဏံ သတ္တာဟေန အဂမာ ရာဇဂဟံ ဗုဒ္ဓေါ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ယဒါ ရာဇဂဟံ အဂမာသိ၊ တဒါ ဗုဒ္ဓေါ န ဟောတိ၊ တထာပိ ဗုဒ္ဓဿ ပုဗ္ဗစရိယာတိ ကတွာ ဧဝံ ဝတ္တုံ လဗ္ဘတိ – ‘‘ဣဓ ရာဇာ ဇာတော၊ ဣဓ ရဇ္ဇံ အဂ္ဂဟေသီ’’တိအာဒိ လောကိယဝေါဟာရဝစနံ ဝိယ. မဂဓာနန္တိ မဂဓာနံ ဇနပဒဿ နဂရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဂိရိဗ္ဗဇန္တိ ဣဒမ္ပိ တဿ နာမံ. တဉှိ ပဏ္ဍဝဂိဇ္ဈကူဋဝေဘာရဣသိဂိလိဝေပုလ္လနာမကာနံ ပဉ္စန္နံ ဂိရီနံ မဇ္ဈေ ဝဇော ဝိယ ဌိတံ၊ တသ္မာ ‘‘ဂိရိဗ္ဗဇ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ပိဏ္ဍာယ အဘိဟာရေသီတိ ဘိက္ခတ္ထာယ တသ္မိံ နဂရေ စရိ. သော ကိရ နဂရဒွါရေ ဌတွာ စိန္တေသိ – ‘‘သစာဟံ ရညော ဗိမ္ဗိသာရဿ အတ္တနော အာဂမနံ နိဝေဒေယျံ၊ ‘သုဒ္ဓေါဒနဿ ပုတ္တော သိဒ္ဓတ္ထော နာမ ကုမာရော အာဂတော’တိ ဗဟုမ္ပိ မေ ပစ္စယံ အဘိဟရေယျ. န ခေါ ပန မေ တံ ပတိရူပံ ပဗ္ဗဇိတဿ အာရောစေတွာ ပစ္စယဂဟဏံ၊ ဟန္ဒာဟံ ပိဏ္ဍာယ စရာမီ’’တိ ဒေဝဒတ္တိယံ ပံသုကူလစီဝရံ ပါရုပိတွာ မတ္တိကာပတ္တံ ဂဟေတွာ ပါစီနဒွါရေန နဂရံ ပဝိသိတွာ အနုဃရံ ပိဏ္ဍာယ အစရိ. တေနာဟ အာယသ္မာ အာနန္ဒော – ‘‘ပိဏ္ဍာယ အဘိဟာရေသီ’’တိ. အာကိဏ္ဏဝရလက္ခဏောတိ သရီရေ အာကိရိတွာ ဝိယ ဌပိတဝရလက္ခဏော ဝိပုလဝရလက္ခဏော ဝါ. ဝိပုလမ္ပိ ဟိ ‘‘အာကိဏ္ဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ – ‘‘အာကိဏ္ဏလုဒ္ဒေါ ပုရိသော၊ ဓာတိစေလံဝ မက္ခိတော’’တိ (ဇာ. ၁.၆.၁၁၈၊ ၁.၉.၁၀၆). ဝိပုလလုဒ္ဒေါတိ အတ္ထော.

၄၁၂. တမဒ္ဒသာတိ တတော ကိရ ပုရိမာနိ သတ္တ ဒိဝသာနိ နဂရေ နက္ခတ္တံ ဃောသိတံ အဟောသိ. တံ ဒိဝသံ ပန ‘‘နက္ခတ္တံ ဝီတိဝတ္တံ၊ ကမ္မန္တာ ပယောဇေတဗ္ဗာ’’တိ ဘေရိ စရိ. အထ မဟာဇနော ရာဇင်္ဂဏေ သန္နိပတိ. ရာဇာပိ ‘‘ကမ္မန္တံ သံဝိဒဟိဿာမီ’’တိ သီဟပဉ္ဇရံ ဝိဝရိတွာ ဗလကာယံ ပဿန္တော တံ ပိဏ္ဍာယ အဘိဟာရေန္တံ မဟာသတ္တံ အဒ္ဒသ. တေနာဟ အာယသ္မာ အာနန္ဒော – ‘‘တမဒ္ဒသာ ဗိမ္ဗိသာရော၊ ပါသာဒသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတော’’တိ. ဣမမတ္ထံ အဘာသထာတိ ဣမံ အတ္ထံ အမစ္စာနံ အဘာသိ.

၄၁၃. ဣဒါနိ တံ တေသံ အမစ္စာနံ ဘာသိတမတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ဣမံ ဘောန္တော’’တိ. တတ္ထ ဣမန္တိ သော ရာဇာ ဗောဓိသတ္တံ ဒဿေတိ၊ ဘောန္တောတိ အမစ္စေ အာလပတိ. နိသာမေထာတိ ပဿထ. အဘိရူပေါတိ ဒဿနီယင်္ဂပစ္စင်္ဂေါ. ဗြဟ္မာတိ အာရောဟပရိဏာဟသမ္ပန္နော. သုစီတိ ပရိသုဒ္ဓဆဝိဝဏ္ဏော. စရဏေနာတိ ဂမနေန.

၄၁၄-၅. နီစကုလာမိဝါတိ နီစကုလာ ဣဝ ပဗ္ဗဇိတော န ဟောတီတိ အတ္ထော. မကာရော ပဒသန္ဓိကရော. ကုဟိံ ဘိက္ခု ဂမိဿတီတိ အယံ ဘိက္ခု ကုဟိံ ဂမိဿတိ၊ အဇ္ဇ ကတ္ထ ဝသိဿတီတိ ဇာနိတုံ ရာဇဒူတာ သီဃံ ဂစ္ဆန္တု. ဒဿနကာမာ ဟိ မယံ အဿာတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန အာဟ. ဂုတ္တဒွါရော ဩက္ခိတ္တစက္ခုတာယ၊ သုသံဝုတော သတိယာ. ဂုတ္တဒွါရော ဝါ သတိယာ၊ သုသံဝုတော ပါသာဒိကေန သင်္ဃာဋိစီဝရဓာရဏေန.

၄၁၆. ခိပ္ပံ ပတ္တံ အပူရေသီတိ သမ္ပဇာနတ္တာ ပတိဿတတ္တာ စ အဓိကံ အဂဏှန္တော ‘‘အလံ ဧတ္တာဝတာ’’တိ အဇ္ဈာသယပူရဏေန ခိပ္ပံ ပတ္တံ အပူရေသိ. မုနီတိ မောနတ္ထာယ ပဋိပန္နတ္တာ အပ္ပတ္တမုနိဘာဝေါပိ မုနိဣစ္စေဝ ဝုတ္တော၊ လောကဝေါဟာရေန ဝါ. လောကိယာ ဟိ အမောနသမ္ပတ္တမ္ပိ ပဗ္ဗဇိတံ ‘‘မုနီ’’တိ ဘဏန္တိ. ပဏ္ဍဝံ အဘိဟာရေသီတိ တံ ပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိ. သော ကိရ မနုဿေ ပုစ္ဆိ ‘‘ဣမသ္မိံ နဂရေ ပဗ္ဗဇိတာ ကတ္ထ ဝသန္တီ’’တိ. အထဿ တေ ‘‘ပဏ္ဍဝဿ ဥပရိ ပုရတ္ထာဘိမုခပဗ္ဘာရေ’’တိ အာရောစေသုံ. တသ္မာ တမေဝ ပဏ္ဍဝံ အဘိဟာရေသိ ‘‘ဧတ္ထ ဝါသော ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ စိန္တေတွာ.

၄၁၉-၂၃. ဗျဂ္ဃုသဘောဝ သီဟောဝ ဂိရိဂဗ္ဘရေတိ ဂိရိဂုဟာယံ ဗျဂ္ဃေါ ဝိယ ဥသဘော ဝိယ သီဟော ဝိယ စ နိသိန္နောတိ အတ္ထော. ဧတေ ဟိ တယော သေဋ္ဌာ ဝိဂတဘယဘေရဝါ ဂိရိဂဗ္ဘရေ နိသီဒန္တိ၊ တသ္မာ ဧဝံ ဥပမံ အကာသိ. ဘဒ္ဒယာနေနာတိ ဟတ္ထိအဿရထသိဝိကာဒိနာ ဥတ္တမယာနေန. သယာနဘူမိံ ယာယိတွာတိ ယာဝတိကာ ဘူမိ ဟတ္ထိအဿာဒိနာ ယာနေန သက္ကာ ဂန္တုံ၊ တံ ဂန္တွာ. အာသဇ္ဇာတိ ပတွာ၊ သမီပမဿ ဂန္တွာတိ အတ္ထော. ဥပါဝိသီတိ နိသီဒိ. ယုဝါတိ ယောဗ္ဗနသမ္ပန္နော. ဒဟရောတိ ဇာတိယာ တရုဏော. ပဌမုပ္ပတ္တိကော သုသူတိ တဒုဘယဝိသေသနမေဝ. ယုဝါ သုသူတိ အတိယောဗ္ဗနော. ပဌမုပ္ပတ္တိကောတိ ပဌမေနေဝ ယောဗ္ဗနဝေသေန ဥဋ္ဌိတော. ဒဟရော စာသီတိ သတိ စ ဒဟရတ္တေ သုသု ဗာလကော ဝိယ ခါယသီတိ.

၄၂၄-၅. အနီကဂ္ဂန္တိ ဗလကာယံ သေနာမုခံ. ဒဒါမိ ဘောဂေ ဘုဉ္ဇဿူတိ ဧတ္ထ ‘‘အဟံ တေ အင်္ဂမဂဓေသု ယာဝိစ္ဆသိ၊ တာဝ ဒဒါမိ ဘောဂေ. တံ တွံ သောဘယန္တော အနီကဂ္ဂံ နာဂသံဃပုရက္ခတော ဘုဉ္ဇဿူ’’တိ ဧဝံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥဇုံ ဇနပဒေါ ရာဇာတိ ‘‘ဒဒါမိ ဘောဂေ ဘုဉ္ဇဿု၊ ဇာတိံ အက္ခာဟိ ပုစ္ဆိတော’’တိ ဧဝံ ကိရ ဝုတ္တော မဟာပုရိသော စိန္တေသိ – ‘‘သစေ အဟံ ရဇ္ဇေန အတ္ထိကော အဿံ၊ စာတုမဟာရာဇိကာဒယောပိ မံ အတ္တနော အတ္တနော ရဇ္ဇေန နိမန္တေယျုံ၊ ဂေဟေ ဌိတော ဧဝ ဝါ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ကာရေယျံ. အယံ ပန ရာဇာ အဇာနန္တော ဧဝမာဟ – ‘ဟန္ဒာဟံ၊ တံ ဇာနာပေမီ’’’တိ ဗာဟံ ဥစ္စာရေတွာ အတ္တနော အာဂတဒိသာဘာဂံ နိဒ္ဒိသန္တော ‘‘ဥဇုံ ဇနပဒေါ ရာဇာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဟိမဝန္တဿ ပဿတောတိ ဘဏန္တော သဿသမ္ပတ္တိဝေကလ္လာဘာဝံ ဒဿေတိ. ဟိမဝန္တဉှိ နိဿာယ ပါသာဏဝိဝရသမ္ဘဝါ မဟာသာလာပိ ပဉ္စဟိ ဝုဒ္ဓီဟိ ဝဍ္ဎန္တိ၊ ကိမင်္ဂံ ပန ခေတ္တေ ဝုတ္တာနိ သဿာနိ. ဓနဝီရိယေန သမ္ပန္နောတိ ဘဏန္တော သတ္တဟိ ရတနေဟိ အဝေကလ္လတ္တံ၊ ပရရာဇူဟိ အတက္ကနီယံ ဝီရပုရိသာဓိဋ္ဌိတဘာဝဉ္စဿ ဒဿေတိ. ကောသလေသု နိကေတိနောတိ ဘဏန္တော နဝကရာဇဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ. နဝကရာဇာ ဟိ နိကေတီတိ န ဝုစ္စတိ. ယဿ ပန အာဒိကာလတော ပဘုတိ အနွယဝသေန သော ဧဝ ဇနပဒေါ နိဝါသော၊ သော နိကေတီတိ ဝုစ္စတိ. တထာရူပေါ စ ရာဇာ သုဒ္ဓေါဒနော၊ ယံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ကောသလေသု နိကေတိနော’’တိ. တေန အနွယာဂတမ္ပိ ဘောဂသမ္ပတ္တိံ ဒီပေတိ.

၄၂၆. ဧတ္တာဝတာ အတ္တနော ဘောဂသမ္ပတ္တိံ ဒီပေတွာ ‘‘အာဒိစ္စာ နာမ ဂေါတ္တေန၊ သာကိယာ နာမ ဇာတိယာ’’တိ ဣမိနာ ဇာတိသမ္ပတ္တိဉ္စ အာစိက္ခိတွာ ယံ ဝုတ္တံ ရညာ ‘‘ဒဒါမိ ဘောဂေ ဘုဉ္ဇဿူ’’တိ၊ တံ ပဋိက္ခိပန္တော အာဟ – ‘‘တမှာ ကုလာ ပဗ္ဗဇိတောမှိ၊ န ကာမေ အဘိပတ္ထယ’’န္တိ. ယဒိ ဟိ အဟံ ကာမေ အဘိပတ္ထယေယျံ၊ န ဤဒိသံ ဓနဝီရိယသမ္ပန္နံ ဒွါသီတိသဟဿဝီရပုရိသသမာကုလံ ကုလံ ဆဍ္ဍေတွာ ပဗ္ဗဇေယျန္တိ အယံ ကိရေတ္ထ အဓိပ္ပါယော.

၄၂၇. ဧဝံ ရညော ဝစနံ ပဋိက္ခိပိတွာ တတော ပရံ အတ္တနော ပဗ္ဗဇ္ဇာဟေတုံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ကာမေသွာဒီနဝံ ဒိသွာ၊ နေက္ခမ္မံ ဒဋ္ဌု ခေမတော’’တိ. ဧတံ ‘‘ပဗ္ဗဇိတောမှီ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဒဋ္ဌူတိ ဒိသွာ. သေသမေတ္ထ ဣတော ပုရိမဂါထာသု စ ယံ ယံ န ဝိစာရိတံ၊ တံ တံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထတ္တာ ဧဝ န ဝိစာရိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ အတ္တနော ပဗ္ဗဇ္ဇာဟေတုံ ဝတွာ ပဓာနတ္ထာယ ဂန္တုကာမော ရာဇာနံ အာမန္တေန္တော အာဟ – ‘‘ပဓာနာယ ဂမိဿာမိ၊ ဧတ္ထ မေ ရဉ္ဇတီ မနော’’တိ. တဿတ္ထော – ယသ္မာဟံ၊ မဟာရာဇ၊ နေက္ခမ္မံ ဒဋ္ဌု ခေမတော ပဗ္ဗဇိတော၊ တသ္မာ တံ ပရမတ္ထနေက္ခမ္မံ နိဗ္ဗာနာမတံ သဗ္ဗဓမ္မာနံ အဂ္ဂဋ္ဌေန ပဓာနံ ပတ္ထေန္တော ပဓာနတ္ထာယ ဂမိဿာမိ၊ ဧတ္ထ မေ ပဓာနေ ရဉ္ဇတိ မနော၊ န ကာမေသူတိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ကိရ ရာဇာ ဗောဓိသတ္တံ အာဟ – ‘‘ပုဗ္ဗေဝ မေတံ၊ ဘန္တေ၊ သုတံ ‘သုဒ္ဓေါဒနရညော ကိရ ပုတ္တော သိဒ္ဓတ္ထကုမာရော စတ္တာရိ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’တိ၊ သောဟံ၊ ဘန္တေ၊ တုမှာကံ အဓိမုတ္တိံ ဒိသွာ ဧဝံပသန္နော ‘အဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပါပုဏိဿထာ’တိ. သာဓု၊ ဘန္တေ၊ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတွာ ပဌမံ မမ ဝိဇိတံ ဩက္ကမေယျာထာ’’တိ.

ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ

သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ပဓာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၂၈. တံ မံ ပဓာနပဟိတတ္တန္တိ ပဓာနသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ‘‘ပဓာနာယ ဂမိဿာမိ၊ ဧတ္ထ မေ ရဉ္ဇတီ မနော’’တိ အာယသ္မာ အာနန္ဒော ပဗ္ဗဇ္ဇာသုတ္တံ နိဋ္ဌာပေသိ. ဘဂဝါ ဂန္ဓကုဋိယံ နိသိန္နော စိန္တေသိ – ‘‘မယာ ဆဗ္ဗဿာနိ ပဓာနံ ပတ္ထယမာနေန ဒုက္ကရကာရိကာ ကတာ၊ တံ အဇ္ဇ ဘိက္ခူနံ ကထေဿာမီ’’တိ. အထ ဂန္ဓကုဋိတော နိက္ခမိတွာ ဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော ‘‘တံ မံ ပဓာနပဟိတတ္တ’’န္တိ အာရဘိတွာ ဣမံ သုတ္တမဘာသိ.

တတ္ထ တံ မန္တိ ဒွီဟိပိ ဝစနေဟိ အတ္တာနမေဝ နိဒ္ဒိသတိ. ပဓာနပဟိတတ္တန္တိ နိဗ္ဗာနတ္ထာယ ပေသိတစိတ္တံ ပရိစ္စတ္တအတ္တဘာဝံ ဝါ. နဒိံ နေရဉ္ဇရံ ပတီတိ လက္ခဏံ နိဒ္ဒိသတိ. လက္ခဏဉှိ ပဓာနပဟိတတ္တာယ နေရဉ္ဇရာ နဒီ. တေနေဝ စေတ္ထ ဥပယောဂဝစနံ. အယံ ပနတ္ထော ‘‘နဒိယာ နေရဉ္ဇရာယာ’’တိ၊ နေရဉ္ဇရာယ တီရေတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဝိပရက္ကမ္မာတိ အတီဝ ပရက္ကမိတွာ. ဈာယန္တန္တိ အပ္ပါဏကဇ္ဈာနမနုယုဉ္ဇန္တံ. ယောဂက္ခေမဿ ပတ္တိယာတိ စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမဿ နိဗ္ဗာနဿ အဓိဂမတ္ထံ.

၄၂၉. နမုစီတိ မာရော. သော ဟိ အတ္တနော ဝိသယာ နိက္ခမိတုကာမေ ဒေဝမနုဿေ န မုဉ္စတိ၊ အန္တရာယံ နေသံ ကရောတိ၊ တသ္မာ ‘‘နမုစီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ကရုဏံ ဝါစန္တိ အနုဒ္ဒယာယုတ္တံ ဝါစံ. ဘာသမာနော ဥပါဂမီတိ ဣဒံ ဥတ္တာနမေဝ. ကသ္မာ ပန ဥပါဂတော? မဟာပုရိသော ကိရ ဧကဒိဝသံ စိန္တေသိ – ‘‘သဗ္ဗဒါ အာဟာရံ ပရိယေသမာနော ဇီဝိတေ သာပေက္ခော ဟောတိ၊ န စ သက္ကာ ဇီဝိတေ သာပေက္ခေန အမတံ အဓိဂန္တု’’န္တိ. တတော အာဟာရုပစ္ဆေဒါယ ပဋိပဇ္ဇိ၊ တေန ကိသော ဒုဗ္ဗဏ္ဏော စ အဟောသိ. အထ မာရော ‘‘အယံ သမ္ဗောဓာယ မဂ္ဂေါ ဟောတိ၊ န ဟောတီတိ အဇာနန္တော အတိဃောရံ တပံ ကရောတိ၊ ကဒါစိ မမ ဝိသယံ အတိက္ကမေယျာ’’တိ ဘီတော ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဝတွာ ဝါရေဿာမီ’’တိ အာဂတော. တေနေဝါဟ – ‘‘ကိသော တွမသိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏော၊ သန္တိကေ မရဏံ တဝါ’’တိ.

၄၃၀. ဧဝဉ္စ ပန ဝတွာ အထဿ မရဏသန္တိကဘာဝံ သာဝေန္တော အာဟ – ‘‘သဟဿဘာဂေါ မရဏဿ၊ ဧကံသော တဝ ဇီဝိတ’’န္တိ. တဿတ္ထော – သဟဿံ ဘာဂါနံ အဿာတိ သဟဿဘာဂေါ. ကော သော? မရဏဿ ပစ္စယောတိ ပါဌသေသော. ဧကော အံသောတိ ဧကံသော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အယံ အပ္ပါဏကဇ္ဈာနာဒိသဟဿဘာဂေါ တဝ မရဏဿ ပစ္စယော၊ တတော ပန တေ ဧကော ဧဝ ဘာဂေါ ဇီဝိတံ၊ ဧဝံ သန္တိကေ မရဏံ တဝါတိ. ဧဝံ မရဏဿ သန္တိကဘာဝံ သာဝေတွာ အထ နံ ဇီဝိတေ သမုဿာဟေန္တော အာဟ ‘‘ဇီဝ ဘော ဇီဝိတံ သေယျော’’တိ. ကထံ သေယျောတိ စေ. ဇီဝံ ပုညာနိ ကာဟသီတိ.

၄၃၁. အထ အတ္တနာ သမ္မတာနိ ပုညာနိ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘စရတော စ တေ ဗြဟ္မစရိယ’’န္တိ. တတ္ထ ဗြဟ္မစရိယန္တိ ကာလေန ကာလံ မေထုနဝိရတိံ သန္ဓာယာဟ၊ ယံ တာပသာ ကရောန္တိ. ဇူဟတောတိ ဇုဟန္တဿ. သေသမေတ္ထ ပါကဋမေဝ.

၄၃၂. ဒုဂ္ဂေါ မဂ္ဂေါတိ ဣမံ ပန အဍ္ဎဂါထံ ပဓာနဝိစ္ဆန္ဒံ ဇနေန္တော အာဟ. တတ္ထ အပ္ပါဏကဇ္ဈာနာဒိဂဟနတ္တာ ဒုက္ခေန ဂန္တဗ္ဗောတိ ဒုဂ္ဂေါ၊ ဒုက္ခိတကာယစိတ္တေန ကတ္တဗ္ဗတ္တာ ဒုက္ကရော၊ သန္တိကမရဏေန တာဒိသေနာပိ ပါပုဏိတုံ အသက္ကုဏေယျတော ဒုရဘိသမ္ဘဝေါတိ ဧဝမတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣတော ပရံ ဣမာ ဂါထာ ဘဏံ မာရော၊ အဋ္ဌာ ဗုဒ္ဓဿ သန္တိကေတိ အယမုပဍ္ဎဂါထာ သင်္ဂီတိကာရေဟိ ဝုတ္တာ. သကလဂါထာပီတိ ဧကေ. ဘဂဝတာ ဧဝ ပန ပရံ ဝိယ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသန္တေန သဗ္ဗမေတ္ထ ဧဝံဇာတိကံ ဝုတ္တန္တိ အယမမှာကံ ခန္တိ. တတ္ထ အဋ္ဌာတိ အဋ္ဌာသိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၄၃၃. ဆဋ္ဌဂါထာယ ယေနတ္ထေနာတိ ဧတ္ထ ပရေသံ အန္တရာယကရဏေန အတ္တနော အတ္ထေန တွံ၊ ပါပိမ၊ အာဂတောသီတိ အယမဓိပ္ပါယော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၄၃၄. ‘‘ဇီဝံ ပုညာနိ ကာဟသီ’’တိ ဣဒံ ပန ဝစနံ ပဋိက္ခိပန္တော ‘‘အဏုမတ္တောပီ’’တိ ဣမံ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ပုညေနာတိ ဝဋ္ဋဂါမိံ မာရေန ဝုတ္တံ ပုညံ သန္ဓာယ ဘဏတိ. သေသံ ဥတ္တာနမေဝ.

၄၃၅. ဣဒါနိ ‘‘ဧကံသော တဝ ဇီဝိတ’’န္တိ ဣဒံ ဝစနံ အာရဗ္ဘ မာရံ သန္တဇ္ဇေန္တော ‘‘အတ္ထိ သဒ္ဓါ’’တိ ဣမံ ဂါထမာဟ. တတြာယမဓိပ္ပါယော – အရေ၊ မာရ၊ ယော အနုတ္တရေ သန္တိဝရပဒေ အဿဒ္ဓေါ ဘဝေယျ၊ သဒ္ဓေါပိ ဝါ ကုသီတော၊ သဒ္ဓေါ အာရဒ္ဓဝီရိယော သမာနောပိ ဝါ ဒုပ္ပညော၊ တံ တွံ ဇီဝိတမနုပုစ္ဆမာနော သောဘေယျာသိ၊ မယှံ ပန အနုတ္တရေ သန္တိဝရပဒေ ဩကပ္ပနသဒ္ဓါ အတ္ထိ၊ တထာ ကာယိကစေတသိကမသိထိလပရက္ကမတာသင်္ခါတံ ဝီရိယံ၊ ဝဇိရူပမာ ပညာ စ မမ ဝိဇ္ဇတိ၊ သော တွံ ဧဝံ မံ ပဟိတတ္တံ ဥတ္တမဇ္ဈာသယံ ကိံ ဇီဝမနုပုစ္ဆသိ၊ ကသ္မာ ဇီဝိတံ ပုစ္ဆသိ. ပညာ စ မမာတိ ဧတ္ထ စ သဒ္ဒေန သတိ သမာဓိ စ. ဧဝံ သန္တေ ယေဟိ ပဉ္စဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သမန္နာဂတာ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏန္တိ၊ တေသု ဧကေနာပိ အဝိရဟိတံ ဧဝံ မံ ပဟိတတ္တံ ကိံ ဇီဝမနုပုစ္ဆသိ? နနု – ဧကာဟံ ဇီဝိတံ သေယျော၊ ဝီရိယမာရဘတော ဒဠှံ (ဓ. ပ. ၁၁၂). ပညဝန္တဿ ဈာယိနော၊ ပဿတော ဥဒယဗ္ဗယန္တိ (ဓ. ပ. ၁၁၁၊ ၁၁၃).

၄၃၆-၈. ဧဝံ မာရံ သန္တဇ္ဇေတွာ အတ္တနော ဒေဟစိတ္တပ္ပဝတ္တိံ ဒဿေန္တော ‘‘နဒီနမပီ’’ပိ ဂါထာတ္တယမာဟ. တမတ္ထတော ပါကဋမေဝ. အယံ ပန အဓိပ္ပါယဝဏ္ဏနာ – ယွာယံ မမ သရီရေ အပ္ပါဏကဇ္ဈာနဝီရိယဝေဂသမုဋ္ဌိတော ဝါတော ဝတ္တတိ၊ လောကေ ဂင်္ဂါယမုနာဒီနံ နဒီနမ္ပိ သောတာနိ အယံ ဝိသောသယေ၊ ကိဉ္စ မေ ဧဝံ ပဟိတတ္တဿ စတုနာဠိမတ္တံ လောဟိတံ န ဥပသောသေယျ. န ကေဝလဉ္စ မေ လောဟိတမေဝ သုဿတိ၊ အပိစ ခေါ ပန တမှိ လောဟိတေ သုဿမာနမှိ ဗဒ္ဓါဗဒ္ဓဘေဒံ သရီရာနုဂတံ ပိတ္တံ၊ အသိတပီတာဒိပဋိစ္ဆာဒကံ စတုနာဠိမတ္တမေဝ သေမှဉ္စ၊ ကိဉ္စာပရံ တတ္တကမေဝ မုတ္တဉ္စ ဩဇဉ္စ သုဿတိ၊ တေသု စ သုဿမာနေသု မံသာနိပိ ခီယန္တိ၊ တဿ မေ ဧဝံ အနုပုဗ္ဗေန မံသေသု ခီယမာနေသု ဘိယျော စိတ္တံ ပသီဒတိ၊ န တွေဝ တပ္ပစ္စယာ သံသီဒတိ. သော တွံ ဤဒိသံ စိတ္တမဇာနန္တော သရီရမတ္တမေဝ ဒိသွာ ဘဏသိ ‘‘ကိသော တွမသိ ဒုဗ္ဗဏ္ဏော၊ သန္တိကေ မရဏံ တဝါ’’တိ. န ကေဝလဉ္စ မေ စိတ္တမေဝ ပသီဒတိ၊ အပိစ ခေါ ပန ဘိယျော သတိ စ ပညာ စ သမာဓိ မမ တိဋ္ဌတိ၊ အဏုမတ္တောပိ ပမာဒေါ ဝါ သမ္မောဟော ဝါ စိတ္တဝိက္ခေပေါ ဝါ နတ္ထိ၊ တဿ မယှံ ဧဝံ ဝိဟရတော ယေ ကေစိ သမဏဗြာဟ္မဏာ အတီတံ ဝါ အဒ္ဓါနံ အနာဂတံ ဝါ ဧတရဟိ ဝါ ဩပက္ကမိကာ ဝေဒနာ ဝေဒယန္တိ၊ တာသံ နိဒဿနဘူတံ ပတ္တဿ ဥတ္တမဝေဒနံ. ယထာ အညေသံ ဒုက္ခေန ဖုဋ္ဌာနံ သုခံ၊ သီတေန ဥဏှံ၊ ဥဏှေန သီတံ၊ ခုဒါယ ဘောဇနံ၊ ပိပါသာယ ဖုဋ္ဌာနံ ဥဒကံ အပေက္ခတေ စိတ္တံ၊ ဧဝံ ပဉ္စသု ကာမဂုဏေသု ဧကကာမမ္ပိ နာပေက္ခကေ စိတ္တံ. ‘‘အဟော ဝတာဟံ သုဘောဇနံ ဘုဉ္ဇိတွာ သုခသေယျံ သယေယျ’’န္တိ ဤဒိသေနာကာရေန မမ စိတ္တံ န ဥပ္ပန္နံ၊ ပဿ၊ တွံ မာရ၊ သတ္တဿ သုဒ္ဓတန္တိ.

၄၃၉-၄၁. ဧဝံ အတ္တနော သုဒ္ဓတံ ဒဿေတွာ ‘‘နိဝါရေဿာမိ တ’’န္တိ အာဂတဿ မာရဿ မနောရထဘဉ္ဇနတ္ထံ မာရသေနံ ကိတ္တေတွာ တာယ အပရာဇိတဘာဝံ ဒဿေန္တော ‘‘ကာမာ တေ ပဌမာ သေနာ’’တိအာဒိကာ ဆ ဂါထာယော အာဟ.

တတ္ထ ယသ္မာ အာဒိတောဝ အဂါရိယဘူတေ သတ္တေ ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမာ မောဟယန္တိ၊ တေ အဘိဘုယျ အနဂါရိယဘာဝံ ဥပဂတာနံ ပန္တေသု ဝါ သေနာသနေသု အညတရညတရေသု ဝါ အဓိကုသလေသု ဓမ္မေသု အရတိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ. ဝုတ္တဉ္စေတံ ‘‘ပဗ္ဗဇိတေန ခေါ၊ အာဝုသော၊ အဘိရတိ ဒုက္ကရာ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၃၃၁). တတော တေ ပရပဋိဗဒ္ဓဇီဝိကတ္တာ ခုပ္ပိပါသာ ဗာဓေတိ၊ တာယ ဗာဓိတာနံ ပရိယေသနတဏှာ စိတ္တံ ကိလမယတိ၊ အထ နေသံ ကိလန္တစိတ္တာနံ ထိနမိဒ္ဓံ ဩက္ကမတိ. တတော ဝိသေသမနဓိဂစ္ဆန္တာနံ ဒုရဘိသမ္ဘဝေသု အရညဝနပတ္ထေသု သေနာသနေသု ဝိဟရတံ ဥတြာသသညိတာ ဘီရု ဇာယတိ၊ တေသံ ဥဿင်္ကိတပရိသင်္ကိတာနံ ဒီဃရတ္တံ ဝိဝေကရသမနဿာဒယမာနာနံ ဝိဟရတံ ‘‘န သိယာ နု ခေါ ဧသ မဂ္ဂေါ’’တိ ပဋိပတ္တိယံ ဝိစိကိစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တံ ဝိနောဒေတွာ ဝိဟရတံ အပ္ပမတ္တကေန ဝိသေသာဓိဂမေန မာနမက္ခထမ္ဘာ ဇာယန္တိ၊ တေပိ ဝိနောဒေတွာ ဝိဟရတံ တတော အဓိကတရံ ဝိသေသာဓိဂမံ နိဿာယ လာဘသက္ကာရသိလောကာ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ လာဘာဒိမုစ္ဆိတာ ဓမ္မပတိရူပကာနိ ပကာသေန္တာ မိစ္ဆာယသံ အဓိဂန္တွာ တတ္ထ ဌိတာ ဇာတိအာဒီဟိ အတ္တာနံ ဥက္ကံသေန္တိ၊ ပရံ ဝမ္ဘေန္တိ၊ တသ္မာ ကာမာဒီနံ ပဌမသေနာဒိဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၄၄၂-၃. ဧဝမေတံ ဒသဝိဓံ သေနံ ဥဒ္ဒိသိတွာ ယသ္မာ သာ ကဏှဓမ္မသမန္နာဂတတ္တာ ကဏှဿ နမုစိနော ဥပကာရာယ သံဝတ္တတိ၊ တသ္မာ နံ တဝ သေနာတိ နိဒ္ဒိသန္တော အာဟ – ‘‘ဧသာ နမုစိ တေ သေနာ၊ ကဏှဿာဘိပ္ပဟာရိနီ’’တိ. တတ္ထ အဘိပ္ပဟာရိနီတိ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ ဃာတနီ နိပ္ပေါထနီ၊ အန္တရာယကရီတိ အတ္ထော. န နံ အသူရော ဇိနာတိ၊ ဇေတွာ စ လဘတေ သုခန္တိ ဧဝံ တဝ သေနံ အသူရော ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ သာပေက္ခော ပုရိသော န ဇိနာတိ၊ သူရော ပန ဇိနာတိ၊ ဇေတွာ စ မဂ္ဂသုခံ ဖလသုခဉ္စ အဓိဂစ္ဆတိ. ယသ္မာ စ လဘတေ သုခံ၊ တသ္မာ သုခံ ပတ္ထယမာနော အဟမ္ပိ ဧသ မုဉ္ဇံ ပရိဟရေတိ. သင်္ဂါမာဝစရာ အနိဝတ္တိနော ပုရိသာ အတ္တနော အနိဝတ္တနကဘာဝဝိညာပနတ္ထံ သီသေ ဝါ ဓဇေ ဝါ အာဝုဓေ ဝါ မုဉ္ဇတိဏံ ဗန္ဓန္တိ၊ တံ အယမ္ပိ ပရိဟရတိစ္စေဝ မံ ဓာရေဟိ. တဝ သေနာယ ပရာဇိတဿ ဓိရတ္ထု မမ ဇီဝိတံ၊ တသ္မာ ဧဝံ ဓာရေဟိ – သင်္ဂါမေ မေ မတံ သေယျော၊ ယဉ္စေ ဇီဝေ ပရာဇိတော၊ ယေန ဇီဝိတေန ပရာဇိတော ဇီဝေ၊ တသ္မာ ဇီဝိတာ တယာ သမ္မာပဋိပန္နာနံ အန္တရာယကရေန သဒ္ဓိံ သင်္ဂါမေ မတံ မမ သေယျောတိ အတ္ထော.

၄၄၄. ကသ္မာ မတံ သေယျောတိ စေ? ယသ္မာ ပဂါဠှေတ္ထ။ပေ။ သုဗ္ဗတာ၊ ဧတ္ထ ကာမာဒိကာယ အတ္တုက္ကံသနပရဝမ္ဘနပရိယောသာနာယ တဝ သေနာယ ပဂါဠှာ နိမုဂ္ဂါ အနုပဝိဋ္ဌာ ဧကေ သမဏဗြာဟ္မဏာ န ဒိဿန္တိ၊ သီလာဒီဟိ ဂုဏေဟိ နပ္ပကာသန္တိ၊ အန္ဓကာရံ ပဝိဋ္ဌာ ဝိယ ဟောန္တိ. ဧတေ ဧဝံ ပဂါဠှာ သမာနာ သစေပိ ကဒါစိ ဥမ္မုဇ္ဇိတွာ နိမုဇ္ဇနပုရိသော ဝိယ ‘‘သာဟု သဒ္ဓါ’’တိအာဒိနာ နယေန ဥမ္မုဇ္ဇန္တိ၊ တထာပိ တာယ သေနာယ အဇ္ဈောတ္ထဋတ္တာ တဉ္စ မဂ္ဂံ န ဇာနန္တိ ခေမံ နိဗ္ဗာနဂါမီနံ၊ သဗ္ဗေပိ ဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓါဒယော ယေန ဂစ္ဆန္တိ သုဗ္ဗတာတိ. ဣမံ ပန ဂါထံ သုတွာ မာရော ပုန ကိဉ္စိ အဝတွာ ဧဝ ပက္ကာမိ.

၄၄၅-၆. ပက္ကန္တေ ပန တသ္မိံ မဟာသတ္တော တာယ ဒုက္ကရကာရိကာယ ကိဉ္စိပိ ဝိသေသံ အနဓိဂစ္ဆန္တော အနုက္ကမေန ‘‘သိယာ နု ခေါ အညော မဂ္ဂေါ ဗောဓာယာ’’တိအာဒီနိ စိန္တေတွာ ဩဠာရိကာဟာရံ အာဟာရေတွာ၊ ဗလံ ဂဟေတွာ၊ ဝိသာခပုဏ္ဏမဒိဝသေ ပဂေဝ သုဇာတာယ ပါယာသံ ပရိဘုဉ္ဇိတွာ၊ ဘဒြဝနသဏ္ဍေ ဒိဝါဝိဟာရံ နိသီဒိတွာ၊ တတ္ထ အဋ္ဌ သမာပတ္တိယော နိဗ္ဗတ္တေန္တော ဒိဝသံ ဝီတိနာမေတွာ သာယနှသမယေ မဟာဗောဓိမဏ္ဍာဘိမုခေါ ဂန္တွာ သောတ္ထိယေန ဒိန္နာ အဋ္ဌ တိဏမုဋ္ဌိယော ဗောဓိမူလေ ဝိကိရိတွာ ဒသသဟဿလောကဓာတုဒေဝတာဟိ ကတသက္ကာရဗဟုမာနော –

‘‘ကာမံ တစော စ နှာရု စ၊ အဋ္ဌိ စ အဝသိဿတု၊

ဥပသုဿတု နိဿေသံ၊ သရီရေ မံသလောဟိတ’’န္တိ. –

စတုရင်္ဂဝီရိယံ အဓိဋ္ဌဟိတွာ ‘‘န ဒါနိ ဗုဒ္ဓတ္တံ အပါပုဏိတွာ ပလ္လင်္ကံ ဘိန္ဒိဿာမီ’’တိ ပဋိညံ ကတွာ အပရာဇိတပလ္လင်္ကေ နိသီဒိ. တံ ဉတွာ မာရော ပါပိမာ ‘‘အဇ္ဇ သိဒ္ဓတ္ထော ပဋိညံ ကတွာ နိသိန္နော၊ အဇ္ဇေဝ ဒါနိဿ သာ ပဋိညာ ပဋိဗာဟိတဗ္ဗာ’’တိ ဗောဓိမဏ္ဍတော ယာဝ စက္ကဝါဠမာယတံ ဒွါဒသယောဇနဝိတ္ထာရံ ဥဒ္ဓံ နဝယောဇနမုဂ္ဂတံ မာရသေနံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ဒိယဍ္ဎယောဇနသတပ္ပမာဏံ ဂိရိမေခလံ ဟတ္ထိရာဇာနံ အာရုယှ ဗာဟုသဟဿံ မာပေတွာ နာနာဝုဓာနိ ဂဟေတွာ ‘‘ဂဏှထ၊ ဟနထ၊ ပဟရထာ’’တိ ဘဏန္တော အာဠဝကသုတ္တေ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဝုဋ္ဌိယော မာပေသိ၊ တာ မဟာပုရိသံ ပတွာ တတ္ထ ဝုတ္တပ္ပကာရာ ဧဝ သမ္ပဇ္ဇိံသု. တတော ဝဇိရင်္ကုသေန ဟတ္ထိံ ကုမ္ဘေ ပဟရိတွာ မဟာပုရိသဿ သမီပံ နေတွာ ‘‘ဥဋ္ဌေဟိ၊ ဘော သိဒ္ဓတ္ထ၊ ပလ္လင်္ကာ’’တိ အာဟ. မဟာပုရိသော ‘‘န ဥဋ္ဌဟာမိ မာရာ’’တိ ဝတွာ တံ ဓဇိနိံ သမန္တာ ဝိလောကေန္တော ဣမာ ဂါထာယော အဘာသိ ‘‘သမန္တာ ဓဇိနိ’’န္တိ.

တတ္ထ ဓဇိနိန္တိ သေနံ. ယုတ္တန္တိ ဥယျုတ္တံ. သဝါဟနန္တိ ဂိရိမေခလနာဂရာဇသဟိတံ. ပစ္စုဂ္ဂစ္ဆာမီတိ အဘိမုခေါ ဥပရိ ဂမိဿာမိ၊ သော စ ခေါ တေဇေနေဝ၊ န ကာယေန. ကသ္မာ? မာ မံ ဌာနာ အစာဝယိ၊ မံ ဧတသ္မာ ဌာနာ အပရာဇိတပလ္လင်္ကာ မာရော မာ စာလေသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. နပ္ပသဟတီတိ သဟိတုံ န သက္ကောတိ၊ နာဘိဘဝတိ ဝါ. အာမံ ပတ္တန္တိ ကာစဇာတံ မတ္တိကာဘာဇနံ. အသ္မနာတိ ပါသာဏေန. သေသမေတ္ထ ပါကဋမေဝ.

၄၄၇-၈. ဣဒါနိ ‘‘ဧတံ တေ မာရသေနံ ဘိန္ဒိတွာ တတော ပရံ ဝိဇိတသင်္ဂါမော သမ္ပတ္တဓမ္မရာဇာဘိသေကော ဣဒံ ကရိဿာမီ’’တိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ဝသီကရိတွာ’’တိ. တတ္ထ ဝသီကရိတွာ သင်္ကပ္ပန္တိ မဂ္ဂဘာဝနာယ သဗ္ဗံ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပံ ပဟာယ သမ္မာသင်္ကပ္ပဿေဝ ပဝတ္တနေန ဝသီကရိတွာ သင်္ကပ္ပံ. သတိဉ္စ သူပတိဋ္ဌိတန္တိ ကာယာဒီသု စတူသု ဌာနေသု အတ္တနော သတိဉ္စ သုဋ္ဌု ဥပဋ္ဌိတံ ကရိတွာ ဧဝံ ဝသီကတသင်္ကပ္ပေါ သုပ္ပတိဋ္ဌိတဿတိ ရဋ္ဌာ ရဋ္ဌံ ဝိစရိဿာမိ ဒေဝမနုဿဘေဒေ ပုထူ သာဝကေ ဝိနယန္တော. အထ မယာ ဝိနီယမာနာ တေ အပ္ပမတ္တာ။ပေ။ န သောစရေ၊ တံ နိဗ္ဗာနာမတမေဝါတိ အဓိပ္ပါယော.

၄၄၉-၅၁. အထ မာရော ဣမာ ဂါထာယော သုတွာ အာဟ – ‘‘ဧဝရူပံ ပက္ခံ ဒိသွာ န ဘာယသိ ဘိက္ခူ’’တိ? ‘‘အာမ၊ မာရ၊ န ဘာယာမီ’’တိ. ‘‘ကသ္မာ န ဘာယသီ’’တိ? ‘‘ဒါနာဒီနံ ပါရမိပုညာနံ ကတတ္တာ’’တိ. ‘‘ကော ဧတံ ဇာနာတိ ဒါနာဒီနိ တွမကာသီ’’တိ? ‘‘ကိံ ဧတ္ထ ပါပိမ သက္ခိကိစ္စေန၊ အပိစ ဧကသ္မိံယေဝ ဘဝေ ဝေဿန္တရော ဟုတွာ ယံ ဒါနမဒါသိံ၊ တဿာနုဘာဝေန သတ္တက္ခတ္တုံ ဆဟိ ပကာရေဟိ သဉ္ဇာတကမ္ပာ အယံ မဟာပထဝီယေဝ သက္ခီ’’တိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဥဒကပရိယန္တံ ကတွာ မဟာပထဝီ ကမ္ပိ ဘေရဝသဒ္ဒံ မုဉ္စမာနာ၊ ယံ သုတွာ မာရော အသနိဟတော ဝိယ ဘီတော ဓဇံ ပဏာမေတွာ ပလာယိ သဒ္ဓိံ ပရိသာယ. အထ မဟာပုရိသော တီဟိ ယာမေဟိ တိဿော ဝိဇ္ဇာ သစ္ဆိကတွာ အရုဏုဂ္ဂမနေ ‘‘အနေကဇာတိသံသာရံ။ပေ။ တဏှာနံ ခယမဇ္ဈဂါ’’တိ ဣမံ ဥဒါနံ ဥဒါနေသိ. မာရော ဥဒါနသဒ္ဒေန အာဂန္တွာ ‘‘အယံ‘ဗုဒ္ဓေါ အဟ’န္တိ ပဋိဇာနာတိ၊ ဟန္ဒ နံ အနုဗန္ဓာမိ အာဘိသမာစာရိကံ ပဿိတုံ. သစဿ ကိဉ္စိ ကာယေန ဝါ ဝါစာယ ဝါ ခလိတံ ဘဝိဿတိ၊ ဝိဟေဌေဿာမိ န’’န္တိ ပုဗ္ဗေ ဗောဓိသတ္တဘူမိယံ ဆဗ္ဗဿာနိ အနုဗန္ဓိတွာ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတ္တံ ဧကံ ဝဿံ အနုဗန္ဓိ. တတော ဘဂဝတော ကိဉ္စိ ခလိတံ အပဿန္တော ‘‘သတ္တ ဝဿာနီ’’တိ ဣမာ နိဗ္ဗေဇနီယဂါထာယော အဘာသိ.

တတ္ထ ဩတာရန္တိ ရန္ဓံ ဝိဝရံ. နာဓိဂစ္ဆိဿန္တိ နာဓိဂမိံ. မေဒဝဏ္ဏန္တိ မေဒပိဏ္ဍသဒိသံ. အနုပရိယဂါတိ ပရိတော ပရိတော အဂမာသိ. မုဒုန္တိ မုဒုကံ. ဝိန္ဒေမာတိ အဓိဂစ္ဆေယျာမ. အဿာဒနာတိ သာဒုဘာဝေါ. ဝါယသေတ္တောတိ ဝါယသော ဧတ္တော. သေသမေတ္ထ ပါကဋမေဝ.

အယံ ပန ယောဇနာ – သတ္တ ဝဿာနိ ဘဂဝန္တံ ဩတာရာပေက္ခော အနုဗန္ဓိံ ကတ္ထစိ အဝိဇဟန္တော ပဒါပဒံ၊ ဧဝံ အနုဗန္ဓိတွာပိ စ ဩတာရံ နာဓိဂမိံ. သောဟံ ယထာ နာမ မေဒဝဏ္ဏံ ပါသာဏံ မေဒသညီ ဝါယသော ဧကသ္မိံ ပဿေ မုခတုဏ္ဍကေန ဝိဇ္ဈိတွာ အဿာဒံ အဝိန္ဒမာနော ‘‘အပ္ပေဝ နာမ ဧတ္ထ မုဒု ဝိန္ဒေမ၊ အပိ ဣတော အဿာဒနာ သိယာ’’တိ သမန္တာ တထေဝ ဝိဇ္ဈန္တော အနုပရိယာယိတွာ ကတ္ထစိ အဿာဒံ အလဒ္ဓါ ‘‘ပါသာဏောဝါယ’’န္တိ နိဗ္ဗိဇ္ဇ ပက္ကမေယျ၊ ဧဝမေဝါဟံ ဘဂဝန္တံ ကာယကမ္မာဒီသု အတ္တနော ပရိတ္တပညာမုခတုဏ္ဍကေန ဝိဇ္ဈန္တော သမန္တာ အနုပရိယဂါ ‘‘အပ္ပေဝ နာမ ကတ္ထစိ အပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရာဒိမုဒုဘာဝံ ဝိန္ဒေမ၊ ကုတောစိ အဿာဒနာ သိယာ’’တိ၊ တေ ဒါနိ မယံ အဿာဒံ အလဘမာနာ ကာကောဝ သေလမာသဇ္ဇ နိဗ္ဗိဇ္ဇာပေမ ဂေါတမံ အာသဇ္ဇ တတော ဂေါတမာ နိဗ္ဗိဇ္ဇ အပေမာတိ. ဧဝံ ဝဒတော ကိရ မာရဿ သတ္တ ဝဿာနိ နိပ္ဖလပရိဿမံ နိဿာယ ဗလဝသောကော ဥဒပါဒိ. တေနဿ ဝိသီဒမာနင်္ဂပစ္စင်္ဂဿ ဗေလုဝပဏ္ဍု နာမ ဝီဏာ ကစ္ဆတော ပတိတာ. ယာ သကိံ ကုသလေဟိ ဝါဒိတာ စတ္တာရော မာသေ မဓုရဿရံ မုဉ္စတိ၊ ယံ ဂဟေတွာ သက္ကော ပဉ္စသိခဿ အဒါသိ. တံ သော ပတမာနမ္ပိ န ဗုဇ္ဈိ. တေနာဟ ဘဂဝါ –

၄၅၂. ‘‘တဿ သောကပရေတဿ၊ ဝီဏာ ကစ္ဆာ အဘဿထ၊

တတော သော ဒုမ္မနော ယက္ခော၊ တတ္ထေဝန္တရဓာယထာ’’တိ.

သင်္ဂီတိကာရကာ အာဟံသူတိ ဧကေ၊ အမှာကံ ပနေတံ နက္ခမတီတိ.

ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ

သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ ပဓာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. သုဘာသိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

ဧဝံ မေ သုတန္တိ သုဘာသိတသုတ္တံ. အတ္တဇ္ဈာသယတော စဿ ဥပ္ပတ္တိ. ဘဂဝါ ဟိ သုဘာသိတပ္ပိယော၊ သော အတ္တနော သုဘာသိတသမုဒါစာရပ္ပကာသနေန သတ္တာနံ ဒုဗ္ဘာသိတသမုဒါစာရံ ပဋိသေဓေန္တော ဣမံ သုတ္တမဘာသိ. တတ္ထ ဧဝံ မေ သုတန္တိအာဒိ သင်္ဂီတိကာရဝစနံ. တတ္ထ တတြ ခေါ ဘဂဝါ။ပေ။ ဘဒန္တေတိ တေ ဘိက္ခူတိ ဧတံ အပုဗ္ဗံ၊ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. တသ္မာ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနတ္ထမိဒံ ဝုစ္စတိ – တတြာတိ ဒေသကာလပရိဒီပနံ. တဉှိ ယံ သမယံ ဝိဟရတိ၊ တတြ သမယေ၊ ယသ္မိဉ္စ အာရာမေ ဝိဟရတိ၊ တတြ အာရာမေတိ ဒီပေတိ. ဘာသိတဗ္ဗယုတ္တေ ဝါ ဒေသကာလေ ဒီပေတိ. န ဟိ ဘဂဝါ အယုတ္တေ ဒေသေ ကာလေ ဝါ ဓမ္မံ ဘာသတိ. ‘‘အကာလော ခေါ၊ တာဝ၊ ဗာဟိယာ’’တိအာဒိ (ဥဒါ. ၁၀) စေတ္ထ သာဓကံ. ခေါတိ ပဒပူရဏမတ္တေ အဝဓာရဏာဒိကာလတ္ထေ ဝါ နိပါတော. ဘဂဝါတိ လောကဂရုပရိဒီပနံ. ဘိက္ခူတိ ကထာသဝနယုတ္တပုဂ္ဂလပရိဒီပနံ. အာမန္တေသီတိ အာလပိ အဘာသိ သမ္ဗောဓေသိ.

ဘိက္ခဝေါတိ အာမန္တနာကာရပရိဒီပနံ. တဉ္စ ဘိက္ခနသီလတာဒိဂုဏယောဂသိဒ္ဓတ္တာ ဝုတ္တံ. တေန နေသံ ဟီနာဓိကဇနသေဝိတံ ဝုတ္တိံ ပကာသေန္တော ဥဒ္ဓတဒီနဘာဝနိဂ္ဂဟံ ကရောတိ. ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဣမိနာ စ ကရုဏာဝိပ္ဖါရသောမ္မဟဒယနယနနိပါတပုဗ္ဗင်္ဂမေန ဝစနေန တေ အတ္တနော မုခါဘိမုခေ ကရိတွာ တေနေဝ ကထေတုကမျတာဒီပကေန ဝစနေန တေသံ သောတုကမျတံ ဇနေတိ၊ တေနေဝ စ သမ္ဗောဓနတ္ထေန ဝစနေန သာဓုကသဝနမနသိကာရေပိ တေ နိယောဇေတိ. သာဓုကသဝနမနသိကာရာယတ္တာ ဟိ သာသနသမ္ပတ္တိ. အပရေသုပိ ဒေဝမနုဿေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ကသ္မာ ဘိက္ခူ ဧဝ အာမန္တေသီတိ စေ? ဇေဋ္ဌသေဋ္ဌာသန္နသဒါသန္နိဟိတဘာဝတော. သဗ္ဗပရိသသာဓာရဏာ ဟိ အယံ ဓမ္မဒေသနာ၊ န ပါဋိပုဂ္ဂလိကာ. ပရိသာယ စ ဇေဋ္ဌာ ဘိက္ခူ ပဌမုပ္ပန္နတ္တာ၊ သေဋ္ဌာ အနဂါရိယဘာဝံ အာဒိံ ကတွာ သတ္ထု စရိယာနုဝိဓာယကတ္တာ သကလသာသနပဋိဂ္ဂါဟကတ္တာ စ. အာသန္နာ တတ္ထ နိသိန္နေသု သတ္ထု သန္တိကတ္တာ၊ သဒါ သန္နိဟိတာ သတ္ထု သန္တိကာဝစရတ္တာ. တေန ဘဂဝါ သဗ္ဗပရိသသာဓာရဏံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဘိက္ခူ ဧဝ အာမန္တေသိ. အပိစ ဘာဇနံ တေ ဣမာယ ကထာယ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပတ္တိသဗ္ဘာဝတောတိပိ တေ ဧဝ အာမန္တေသိ. ဘဒန္တေတိ ဂါရဝါဓိဝစနမေတံ. တေ ဘိက္ခူတိ ယေ ဘဂဝါ အာမန္တေသိ၊ တေ ဧဝံ ဘဂဝန္တံ အာလပန္တာ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုန္တိ.

စတူဟိ အင်္ဂေဟီတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ အဝယဝေဟိ ဝါ. မုသာဝါဒါဝေရမဏိအာဒီနိ ဟိ စတ္တာရိ သုဘာသိတဝါစာယ ကာရဏာနိ. သစ္စဝစနာဒယော စတ္တာရော အဝယဝါ၊ ကာရဏတ္ထေ စ အင်္ဂသဒ္ဒေါ. စတူဟီတိ နိဿက္ကဝစနံ ဟောတိ၊ အဝယဝတ္ထေ ကရဏဝစနံ. သမန္နာဂတာတိ သမနုအာဂတာ ပဝတ္တာ ယုတ္တာ စ. ဝါစာတိ သမုလ္လပနဝါစာ. ယာ သာ ‘‘ဝါစာ ဂိရာ ဗျပ္ပထော’’တိ (ဓ. သ. ၆၃၆) စ၊ ‘‘နေလာ ကဏ္ဏသုခါ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၉၊ မ. နိ. ၃.၁၄) စ ဧဝမာဒီသု အာဂစ္ဆတိ. ယာ ပန ‘‘ဝါစာယ စေ ကတံ ကမ္မ’’န္တိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁ ကာယကမ္မဒွါရ) ဧဝံ ဝိညတ္တိ စ၊ ‘‘ယာ စတူဟိ ဝစီဒုစ္စရိတေဟိ အာရတိ ဝိရတိ။ပေ။ အယံ ဝုစ္စတိ သမ္မာဝါစာ’’တိ (ဓ. သ. ၂၉၉၊ ဝိဘ. ၂၀၆) ဧဝံ ဝိရတိ စ၊ ‘‘ဖရုသဝါစာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသေဝိတာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ နိရယသံဝတ္တနိကာ ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၈.၄၀) ဧဝံ စေတနာ စ ဝါစာတိ အာဂစ္ဆတိ၊ သာ ဣဓ န အဓိပ္ပေတာ. ကသ္မာ? အဘာသိတဗ္ဗတော. သုဘာသိတာ ဟောတီတိ သုဋ္ဌု ဘာသိတာ ဟောတိ. တေနဿာ အတ္ထာဝဟနတံ ဒီပေတိ. န ဒုဗ္ဘာသိတာတိ န ဒုဋ္ဌု ဘာသိတာ. တေနဿာ အနတ္ထာနာဝဟနတံ ဒီပေတိ. အနဝဇ္ဇာတိ ဝဇ္ဇသင်္ခါတရာဂါဒိဒေါသဝိရဟိတာ. တေနဿာ ကာရဏသုဒ္ဓိံ ဝုတ္တဒေါသာဘာဝဉ္စ ဒီပေတိ. အနနုဝဇ္ဇာ စာတိ အနုဝါဒဝိမုတ္တာ. တေနဿာ သဗ္ဗာကာရသမ္ပတ္တိံ ဒီပေတိ. ဝိညူနန္တိ ပဏ္ဍိတာနံ. တေန နိန္ဒာပသံသာသု ဗာလာ အပ္ပမာဏာတိ ဒီပေတိ.

ကတမေဟိ စတူဟီတိ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ. ဘိက္ခဝေတိ ယေသံ ကထေတုကာမော၊ တဒါလပနံ. ဘိက္ခူတိ ဝုတ္တပ္ပကာရဝါစာဘာသနကပုဂ္ဂလနိဒဿနံ. သုဘာသိတံယေဝ ဘာသတီတိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ စတူသု ဝါစင်္ဂေသု အညတရင်္ဂနိဒ္ဒေသဝစနံ. နော ဒုဗ္ဘာသိတန္တိ တဿေဝ ဝါစင်္ဂဿ ပဋိပက္ခဘာသနနိဝါရဏံ. တေန ‘‘မုသာဝါဒါဒယောပိ ကဒါစိ ဝတ္တဗ္ဗာ’’တိ ဒိဋ္ဌိံ နိသေဓေတိ. ‘‘နော ဒုဗ္ဘာသိတ’’န္တိ ဣမိနာ ဝါ မိစ္ဆာဝါစပ္ပဟာနံ ဒီပေတိ၊ ‘‘သုဘာသိတ’’န္တိ ဣမိနာ ပဟီနမိစ္ဆာဝါစေန သတာ ဘာသိတဗ္ဗဝစနလက္ခဏံ. တထာ ပါပဿ အကရဏံ၊ ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒံ. အင်္ဂပရိဒီပနတ္ထံ ပန အဘာသိတဗ္ဗံ ပုဗ္ဗေ အဝတွာ ဘာသိတဗ္ဗမေဝါဟ. ဧသ နယော ဓမ္မံယေဝါတိအာဒီသုပိ.

ဧတ္ထ စ ‘‘သုဘာသိတံယေဝ ဘာသတိ နော ဒုဗ္ဘာသိတ’’န္တိ ဣမိနာ ပိသုဏဒေါသရဟိတံ သမဂ္ဂကရဏဝစနံ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ဓမ္မံယေဝ ဘာသတိ နော အဓမ္မ’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဖဒေါသရဟိတံ ဓမ္မတော အနပေတံ မန္တာဝစနံ ဝုတ္တံ၊ ဣတရေဟိ ဒွီဟိ ဖရုသာလိကရဟိတာနိ ပိယသစ္စဝစနာနိ ဝုတ္တာနိ. ဣမေဟိ ခေါတိအာဒိနာ ပန တာနိ အင်္ဂါနိ ပစ္စက္ခတော ဒဿေန္တော တံ ဝါစံ နိဂမေတိ. ဝိသေသတော စေတ္ထ ‘‘ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတူဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတာ ဝါစာ သုဘာသိတာ ဟောတီ’’တိ ဘဏန္တော ယဒညေ ပဋိညာဒီဟိ အဝယဝေဟိ နာမာဒီဟိ ပဒေဟိ လိင်္ဂဝစနဝိဘတ္တိကာလကာရကာဒီဟိ သမ္ပတ္တီဟိ စ သမန္နာဂတံ ဝါစံ ‘‘သုဘာသိတ’’န္တိ မညန္တိ၊ တံ ဓမ္မတော ပဋိသေဓေတိ. အဝယဝါဒိသမ္ပန္နာပိ ဟိ ပေသုညာဒိသမန္နာဂတာ ဝါစာ ဒုဗ္ဘာသိတာဝ ဟောတိ အတ္တနော ပရေသဉ္စ အနတ္ထာဝဟတ္တာ. ဣမေဟိ ပန စတူဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတာ သစေပိ မိလက္ခုဘာသာပရိယာပန္နာ ဃဋစေဋိကာဂီတိကပရိယာပန္နာ ဝါ ဟောတိ၊ တထာပိ သုဘာသိတာ ဧဝ လောကိယလောကုတ္တရဟိတသုခါဝဟတ္တာ. သီဟဠဒီပေ မဂ္ဂပဿေ သဿံ ရက္ခန္တိယာ သီဟဠစေဋိကာယ သီဟဠကေနေဝ ဇာတိဇရာမရဏပဋိသံယုတ္တံ ဂီတံ ဂါယန္တိယာ သုတွာ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တာ သဋ္ဌိမတ္တာ ဝိပဿကဘိက္ခူ စေတ္ထ အရဟတ္တံ ပတ္တာ နိဒဿနံ. တထာ တိဿော နာမ အာရဒ္ဓဝိပဿကော ဘိက္ခု ပဒုမသရသမီပေန ဂစ္ဆန္တော ပဒုမသရေ ပဒုမာနိ ဘဉ္ဇိတွာ ဘဉ္ဇိတွာ –

‘‘ပါတော ဖုလ္လံ ကောကနဒံ၊ သူရိယာလောကေန ဘဇ္ဇိယတေ၊

ဧဝံ မနုဿတ္တဂတာ သတ္တာ၊ ဇရာဘိဝေဂေန မဒ္ဒီယန္တီ’’တိ. –

ဣမံ ဂီတံ ဂါယန္တိယာ စေဋိကာယ သုတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော၊ ဗုဒ္ဓန္တရေ စ အညတရော ပုရိသော သတ္တဟိ ပုတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ ဝနာ အာဂမ္မ အညတရာယ ဣတ္ထိယာ မုသလေန တဏ္ဍုလေ ကောဋ္ဋေန္တိယာ –

‘‘ဇရာယ ပရိမဒ္ဒိတံ ဧတံ၊ မိလာတဆဝိစမ္မနိဿိတံ၊

မရဏေန ဘိဇ္ဇတိ ဧတံ၊ မစ္စုဿ ဃသမာမိသံ.

‘‘ကိမီနံ အာလယံ ဧတံ၊ နာနာကုဏပေန ပူရိတံ၊

အသုစိဿ ဘာဇနံ ဧတံ၊ ကဒလိက္ခန္ဓသမံ ဣဒ’’န္တိ. –

ဣမံ ဂီတိကံ သုတွာ သဟ ပုတ္တေဟိ ပစ္စေကဗောဓိံ ပတ္တော၊ အညေ စ ဤဒိသေဟိ ဥပါယေဟိ အရိယဘူမိံ ပတ္တာ နိဒဿနံ. အနစ္ဆရိယံ ပနေတံ၊ ယံ ဘဂဝတာ အာသယာနုသယကုသလေန ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ ဂါထာယော သုတွာ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု၊ အညေ စ ခန္ဓာယတနာဒိပဋိသံယုတ္တာ ကထာ သုတွာ အနေကေ ဒေဝမနုဿာတိ. ဧဝံ ဣမေဟိ စတူဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတာ ဝါစာ သစေပိ မိလက္ခုဘာသာပရိယာပန္နာ၊ ဃဋစေဋိကာဂီတိကပရိယာပန္နာ ဝါ ဟောတိ၊ တထာပိ ‘‘သုဘာသိတာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သုဘာသိတတ္တာ ဧဝ စ အနဝဇ္ဇာ စ အနနုဝဇ္ဇာ စ ဝိညူနံ အတ္ထတ္ထိကာနံ ကုလပုတ္တာနံ အတ္ထပဋိသရဏာနံ၊ နော ဗျဉ္ဇနပဋိသရဏာနန္တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါတိ ဣဒံ သုဘာသိတလက္ခဏံ ဘဂဝါ အဝေါစ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော၊ အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာတိ ဣဒဉ္စ လက္ခဏံ ဝတွာ အထ အညမ္ပိ ဧတံ အဝေါစ သတ္ထာ. ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗဂါထံ ဒဿေတွာ သဗ္ဗမေတံ သင်္ဂီတိကာရကာ အာဟံသု. တတ္ထ အပရန္တိ ဂါထာဗန္ဓဝစနံ သန္ဓာယ ဝုစ္စတိ. တံ ဒုဝိဓံ ဟောတိ – ပစ္ဆာ အာဂတပရိသံ အဿဝနသုဿဝနအာဓာရဏဒဠှီကရဏာဒီနိ ဝါ သန္ဓာယ တဒတ္ထဒီပကမေဝ စ. ပုဗ္ဗေ ကေနစိ ကာရဏေန ပရိဟာပိတဿ အတ္ထဿ ဒီပနေန အတ္ထဝိသေသဒီပကဉ္စ ‘‘ပုရိသဿ ဟိ ဇာတဿ၊ ကုဌာရီ ဇာယတေ မုခေ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၆၆၂) ဝိယ. ဣဓ ပန တဒတ္ထဒီပကမေဝ.

၄၅၃. တတ္ထ သန္တောတိ ဗုဒ္ဓါဒယော. တေ ဟိ သုဘာသိတံ ‘‘ဥတ္တမံ သေဋ္ဌ’’န္တိ ဝဏ္ဏယန္တိ. ဒုတိယံ တတိယံ စတုတ္ထန္တိ ဣဒံ ပန ပုဗ္ဗေ နိဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမံ ဥပါဒါယ ဝုတ္တံ. ဂါထာပရိယောသာနေ ပန ဝင်္ဂီသတ္ထေရော ဘဂဝတော သုဘာသိတေ ပသီဒိ.

သော ယံ ပသန္နာကာရံ အကာသိ၊ ယဉ္စ ဝစနံ ဘဂဝါ အဘာသိ၊ တံ ဒဿေန္တာ သင်္ဂီတိကာရကာ ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ’’တိအာဒိမာဟံသု. တတ္ထ ပဋိဘာတိ မန္တိ မမ ဘာဂေါ ပကာသတိ. ပဋိဘာတု တန္တိ တဝ ဘာဂေါ ပကာသတု. သာရုပ္ပါဟီတိ အနုစ္ဆဝိကာဟိ. အဘိတ္ထဝီတိ ပသံသိ.

၄၅၄. န တာပယေတိ ဝိပ္ပဋိသာရေန န တာပေယျ. န ဝိဟိံသေယျာတိ အညမညံ ဘိန္ဒန္တော န ဗာဓေယျ. သာ ဝေ ဝါစာတိ သာ ဝါစာ ဧကံသေနေဝ သုဘာသိတာ. ဧတ္တာဝတာ အပိသုဏဝါစာယ ဘဂဝန္တံ ထောမေတိ.

၄၅၅. ပဋိနန္ဒိတာတိ ဟဋ္ဌေန ဟဒယေန ပဋိမုခံ ဂန္တွာ နန္ဒိတာ သမ္ပိယာယိတာ. ယံ အနာဒါယ ပါပါနိ၊ ပရေသံ ဘာသတေ ပိယန္တိ ယံ ဝါစံ ဘာသန္တော ပရေသံ ပါပါနိ အပ္ပိယာနိ ပဋိက္ကူလာနိ ဖရုသဝစနာနိ အနာဒါယ အတ္ထဗျဉ္ဇနမဓုရံ ပိယမေဝ ဝစနံ ဘာသတိ၊ တံ ပိယဝါစမေဝ ဘာသေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣမာယ ဂါထာယ ပိယဝစနေန ဘဂဝန္တံ အဘိတ္ထဝိ.

၄၅၆. အမတာတိ အမတသဒိသာ သာဒုဘာဝေန. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘သစ္စံ ဟဝေ သာဒုတရံ ရသာန’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၇၃၊ သု. နိ. ၁၈၄). နိဗ္ဗာနာမတပစ္စယတ္တာ ဝါ အမတာ. ဧသ ဓမ္မော သနန္တနောတိ ယာယံ သစ္စဝါစာ နာမ၊ ဧသ ပေါရာဏော ဓမ္မော စရိယာ ပဝေဏီ၊ ဣဒမေဝ ဟိ ပေါရာဏာနံ အာစိဏ္ဏံ၊ န တေ အလိကံ ဘာသိံသု. တေနေဝါဟ – ‘‘သစ္စေ အတ္ထေ စ ဓမ္မေ စ၊ အဟု သန္တော ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ. တတ္ထ သစ္စေ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ ဧဝ အတ္တနော စ ပရေသဉ္စ အတ္ထေ ပတိဋ္ဌိတာ. အတ္ထေ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ ဧဝ စ ဓမ္မေ ပတိဋ္ဌိတာ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပရံ ဝါ ဒွယံ သစ္စဝိသေသနမိစ္စေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သစ္စေ ပတိဋ္ဌိတာ. ကီဒိသေ? အတ္ထေ စ ဓမ္မေ စ၊ ယံ ပရေသံ အတ္ထတော အနပေတတ္တာ အတ္ထံ အနုပရောဓံ ကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သတိပိ စ အနုပရောဓကရတ္တေ ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မံ၊ ယံ ဓမ္မိကမေဝ အတ္ထံ သာဓေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣမာယ ဂါထာယ သစ္စဝစနေန ဘဂဝန္တံ အဘိတ္ထဝိ.

၄၅၇. ခေမန္တိ အဘယံ နိရုပဒ္ဒဝံ. ကေန ကာရဏေနာတိ စေ? နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယာ ဒုက္ခဿန္တကိရိယာယ၊ ယသ္မာ ကိလေသနိဗ္ဗာနံ ပါပေတိ၊ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ စ အန္တကိရိယာယ သံဝတ္တတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ယံ ဗုဒ္ဓေါ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယာ ဒုက္ခဿန္တကိရိယာယာတိ ဒွိန္နံ နိဗ္ဗာနဓာတူနမတ္ထာယ ခေမမဂ္ဂပ္ပကာသနတော ခေမံ ဝါစံ ဘာသတိ၊ သာ ဝေ ဝါစာနမုတ္တမာတိ သာ ဝါစာ သဗ္ဗဝါစာနံ သေဋ္ဌာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမာယ ဂါထာယ မန္တာဝစနေန ဘဂဝန္တံ အဘိတ္ထဝန္တော အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသီတိ အယမေတ္ထ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ

သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ သုဘာသိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ပူရဠာသသုတ္တ-(သုန္ဒရိကဘာရဒွါဇသုတ္တ)-ဝဏ္ဏနာ

ဧဝံ မေ သုတန္တိ ပူရဠာသသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝါ ပစ္ဆာဘတ္တကိစ္စာဝသာနေ ဗုဒ္ဓစက္ခုနာ လောကံ ဝေါလောကေန္တော သုန္ဒရိကဘာရဒွါဇဗြာဟ္မဏံ အရဟတ္တဿ ဥပနိဿယသမ္ပန္နံ ဒိသွာ ‘‘တတ္ထ မယိ ဂတေ ကထာ ပဝတ္တိဿတိ၊ တတော ကထာဝသာနေ ဓမ္မဒေသနံ သုတွာ ဧသ ဗြာဟ္မဏော ပဗ္ဗဇိတွာ အရဟတ္တံ ပါပုဏိဿတီ’’တိ စ ဉတွာ တတ္ထ ဂန္တွာ ကထံ သမုဋ္ဌာပေတွာ ဣမံ သုတ္တမဘာသိ.

တတ္ထ ဧဝံ မေ သုတန္တိအာဒိ သင်္ဂီတိကာရကာနံ ဝစနံ. ကိံဇစ္စော ဘဝန္တိအာဒိ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ၊ န ဗြာဟ္မဏော နောမှီတိအာဒိ ဘဂဝတော. တံ သဗ္ဗမ္ပိ သမောဓာနေတွာ ‘‘ပူရဠာသသုတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထ ဝုတ္တသဒိသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ၊ အဝုတ္တံ ဝဏ္ဏယိဿာမ၊ တဉ္စ ခေါ ဥတ္တာနတ္ထာနိ ပဒါနိ အနာမသန္တာ. ကောသလေသူတိ ကောသလာ နာမ ဇာနပဒိနော ရာဇကုမာရာ. တေသံ နိဝါသော ဧကောပိ ဇနပဒေါ ရုဠှိသဒ္ဒေန ‘‘ကောသလာ’’တိ ဝုစ္စတိ. တသ္မိံ ကောသလေသု ဇနပဒေ. ကေစိ ပန ‘‘ယသ္မာ ပုဗ္ဗေ မဟာပနာဒံ ရာဇကုမာရံ နာနာနာဋကာဒီနိ ဒိသွာ သိတမတ္တမ္ပိ အကရောန္တံ သုတွာ ရာဇာ အာဏာပေသိ ‘ယော မမ ပုတ္တံ ဟသာပေတိ၊ သဗ္ဗာဘရဏေဟိ နံ အလင်္ကရောမီ’တိ. တတော နင်္ဂလာနိ ဆဍ္ဍေတွာ မဟာဇနကာယော သန္နိပတိ. တေ စ မနုဿာ အတိရေကသတ္တဝဿာနိ နာနာကီဠိကာဒယော ဒဿေန္တာပိ တံ နာသက္ခိံသု ဟသာပေတုံ. တတော သက္ကော ဒေဝနဋံ ပေသေသိ၊ သော ဒိဗ္ဗနာဋကံ ဒဿေတွာ ဟသာပေသိ. အထ တေ မနုဿာ အတ္တနော အတ္တနော ဝသနောကာသာဘိမုခါ ပက္ကမိံသု. တေ ပဋိပထေ မိတ္တသုဟဇ္ဇာဒယော ဒိသွာ ပဋိသန္ထာရမကံသု ‘ကစ္စိ ဘော ကုသလံ၊ ကစ္စိ ဘော ကုသလ’န္တိ. တသ္မာ တံ ‘ကုသလ’န္တိ သဒ္ဒံ ဥပါဒါယ သော ပဒေသော ‘ကောသလော’တိ ဝုစ္စတီ’’တိ ဝဏ္ဏယန္တိ. သုန္ဒရိကာယ နဒိယာ တီရေတိ သုန္ဒရိကာတိ ဧဝံနာမိကာယ နဒိယာ တီရေ.

တေန ခေါ ပနာတိ ယေန သမယေန ဘဂဝါ တံ ဗြာဟ္မဏံ ဝိနေတုကာမော ဂန္တွာ တဿာ နဒိယာ တီရေ သသီသံ ပါရုပိတွာ ရုက္ခမူလေ နိသဇ္ဇာသင်္ခါတေန ဣရိယာပထဝိဟာရေန ဝိဟရတိ. သုန္ဒရိကဘာရဒွါဇောတိ သော ဗြာဟ္မဏော တဿာ နဒိယာ တီရေ ဝသတိ အဂ္ဂိဉ္စ ဇုဟတိ၊ ဘာရဒွါဇောတိ စဿ ဂေါတ္တံ၊ တသ္မာ ဧဝံ ဝုစ္စတိ. အဂ္ဂိံ ဇုဟတီတိ အာဟုတိပက္ခိပနေန ဇာလေတိ. အဂ္ဂိဟုတ္တံ ပရိစရတီတိ အဂျာယတနံ သမ္မဇ္ဇနူပလေပနဗလိကမ္မာဒိနာ ပယိရုပါသတိ. ကော နု ခေါ ဣမံ ဟဗျသေသံ ဘုဉ္ဇေယျာတိ သော ကိရ ဗြာဟ္မဏော အဂ္ဂိမှိ ဇုဟိတွာ အဝသေသံ ပါယာသံ ဒိသွာ စိန္တေသိ – ‘‘အဂ္ဂိမှိ တာဝ ပက္ခိတ္တပါယာသော မဟာဗြဟ္မုနာ ဘုတ္တော၊ အယံ ပန အဝသေသော အတ္ထိ. တံ ယဒိ ဗြဟ္မုနော မုခတော ဇာတဿ ဗြာဟ္မဏဿေဝ ဒဒေယျံ၊ ဧဝံ မေ ပိတရာ သဟ ပုတ္တောပိ သန္တပ္ပိတော ဘဝေယျ၊ သုဝိသောဓိတော စ ဗြဟ္မလောကဂါမိမဂ္ဂေါ အဿ၊ ဟန္ဒာဟံ ဗြာဟ္မဏံ ဂဝေသာမီ’’တိ. တတော ဗြာဟ္မဏဒဿနတ္ထံ ဥဋ္ဌာယာသနာ စတုဒ္ဒိသာ အနုဝိလောကေသိ – ‘‘ကော နု ခေါ ဣမံ ဟဗျသေသံ ဘုဉ္ဇေယျာ’’တိ.

အညတရသ္မိံ ရုက္ခမူလေတိ တသ္မိံ ဝနသဏ္ဍေ သေဋ္ဌရုက္ခမူလေ. သသီသံ ပါရုတန္တိ သဟ သီသေန ပါရုတကာယံ. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဧဝမကာသိ၊ ကိံ နာရာယနသင်္ခါတဗလောပိ ဟုတွာ နာသက္ခိ ဟိမပါတံ သီတဝါတဉ္စ ပဋိဗာဟိတုန္တိ? အတ္ထေတံ ကာရဏံ. န ဟိ ဗုဒ္ဓါ သဗ္ဗသော ကာယပဋိဇဂ္ဂနံ ကရောန္တိ ဧဝ၊ အပိစ ဘဂဝါ ‘‘အာဂတေ ဗြာဟ္မဏေ သီသံ ဝိဝရိဿာမိ၊ မံ ဒိသွာ ဗြာဟ္မဏော ကထံ ပဝတ္တေဿတိ၊ အထဿ ကထာနုသာရေန ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီ’’တိ ကထာပဝတ္တနတ္ထံ ဧဝမကာသိ. ဒိသွာန ဝါမေန။ပေ။ တေနုပသင်္ကမီတိ သော ကိရ ဘဂဝန္တံ ဒိသွာ ဗြာဟ္မဏော ‘‘အယံ သသီသံ ပါရုပိတွာ သဗ္ဗရတ္တိံ ပဓာနမနုယုတ္တော၊ ဣမဿ ဒက္ခိဏောဒကံ ဒတွာ ဣမံ ဟဗျသေသံ ဒဿာမီ’’တိ ဗြာဟ္မဏသညီ ဟုတွာ ဧဝ ဥပသင်္ကမိ. မုဏ္ဍော အယံ ဘဝံ၊ မုဏ္ဍကော အယံ ဘဝန္တိ သီသေ ဝိဝရိတမတ္တေဝ ကေသန္တံ ဒိသွာ ‘‘မုဏ္ဍော’’တိ အာဟ. တတော သုဋ္ဌုတရံ ဩလောကေန္တော ပရိတ္တမ္ပိ သိခံ အဒိသွာ ဟီဠေန္တော ‘‘မုဏ္ဍကော’’တိ အာဟ. ဧဝရူပါ ဟိ နေသံ ဗြာဟ္မဏာနံ ဒိဋ္ဌိ. တတော ဝါတိ ယတ္ထ ဌိတော အဒ္ဒသ၊ တမှာ ပဒေသာ မုဏ္ဍာပီတိ ကေနစိ ကာရဏေန မုဏ္ဍိတသီသာပိ ဟောန္တိ.

၄၅၈. န ဗြာဟ္မဏော နောမှီတိ ဧတ္ထ နကာရော ပဋိသေဓေ၊ နောကာရော အဝဓာရဏေ ‘‘န နော သမ’’န္တိအာဒီသု (ခု. ပါ. ၆.၃၊ သု. နိ. ၂၂၆) ဝိယ. တေန နေဝမှိ ဗြာဟ္မဏောတိ ဒဿေတိ. န ရာဇပုတ္တောတိ ခတ္တိယော နမှိ. န ဝေဿာယနောတိ ဝေဿောပိ နမှိ. ဥဒကောစိ နောမှီတိ အညောပိ သုဒ္ဒေါ ဝါ စဏ္ဍာလော ဝါ ကောစိ န ဟောမီတိ ဧဝံ ဧကံသေနေဝ ဇာတိဝါဒသမုဒါစာရံ ပဋိက္ခိပတိ. ကသ္မာ? မဟာသမုဒ္ဒံ ပတ္တာ ဝိယ ဟိ နဒိယော ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂတာ ကုလပုတ္တာ ဇဟန္တိ ပုရိမာနိ နာမဂေါတ္တာနိ. ပဟာရာဒသုတ္တဉ္စေတ္ထ (အ. နိ. ၈.၁၉) သာဓကံ. ဧဝံ ဇာတိဝါဒံ ပဋိက္ခိပိတွာ ယထာဘူတမတ္တာနံ အာဝိကရောန္တော အာဟ – ‘‘ဂေါတ္တံ ပရိညာယ ပုထုဇ္ဇနာနံ၊ အကိဉ္စနော မန္တ စရာမိ လောကေ’’တိ. ကထံ ဂေါတ္တံ ပရိညာသီတိ စေ? ဘဂဝါ ဟိ တီဟိ ပရိညာဟိ ပဉ္စက္ခန္ဓေ ပရိညာသိ၊ တေသု စ ပရိညာတေသု ဂေါတ္တံ ပရိညာတမေဝ ဟောတိ. ရာဂါဒိကိဉ္စနာနံ ပန အဘာဝေန သော အကိဉ္စနော မန္တာ ဇာနိတွာ ဉာဏာနုပရိဝတ္တီဟိ ကာယကမ္မာဒီဟိ စရတိ. တေနာဟ – ‘‘ဂေါတ္တံ။ပေ။ လောကေ’’တိ. မန္တာ ဝုစ္စတိ ပညာ၊ တာယ စေသ စရတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘မန္တံ စရာမိ လောကေ’’တိ ဆန္ဒဝသေန ရဿံ ကတွာ.

၄၅၉-၆၀. ဧဝံ အတ္တာနံ အာဝိကတွာ ဣဒါနိ ‘‘ဧဝံ ဩဠာရိကံ လိင်္ဂမ္ပိ ဒိသွာ ပုစ္ဆိတဗ္ဗာပုစ္ဆိတဗ္ဗံ န ဇာနာသီ’’တိ ဗြာဟ္မဏဿ ဥပါရမ္ဘံ အာရောပေန္တော အာဟ – ‘‘သင်္ဃာဋိဝါသီ။ပေ။ ဂေါတ္တပဉှ’’န္တိ. ဧတ္ထ စ ဆိန္နသင်္ဃဋိတဋ္ဌေန တီဏိပိ စီဝရာနိ ‘‘သင်္ဃာဋီ’’တိ အဓိပ္ပေတာနိ၊ တာနိ နိဝါသေတိ ပရိဒဟတီတိ သင်္ဃာဋိဝါသီ. အဂဟောတိ အဂေဟော၊ နိတ္တဏှောတိ အဓိပ္ပါယော. နိဝါသာဂါရံ ပန ဘဂဝတော ဇေတဝနေ မဟာဂန္ဓကုဋိကရေရိမဏ္ဍလမာဠကောသမ္ဗကုဋိစန္ဒနမာလာဒိအနေကပ္ပကာရံ၊ တံ သန္ဓာယ န ယုဇ္ဇတိ. နိဝုတ္တကေသောတိ အပနီတကေသော၊ ဩဟာရိတကေသမဿူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဘိနိဗ္ဗုတတ္တောတိ အတီဝ ဝူပသန္တပရိဠာဟစိတ္တော၊ ဂုတ္တစိတ္တော ဝါ. အလိပ္ပမာနော ဣဓ မာဏဝေဟီတိ ဥပကရဏသိနေဟဿ ပဟီနတ္တာ မနုဿေဟိ အလိတ္တော အသံသဋ္ဌော ဧကန္တဝိဝိတ္တော. အကလ္လံ မံ ဗြာဟ္မဏာတိ ယွာဟံ ဧဝံ သင်္ဃာဋိဝါသီ။ပေ။ အလိပ္ပမာနော ဣဓ မာဏဝေဟိ၊ တံ မံ တွံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ပါကတိကာနိ နာမဂေါတ္တာနိ အတီတံ ပဗ္ဗဇိတံ သမာနံ အပ္ပတိရူပံ ဂေါတ္တပဉှံ ပုစ္ဆသီတိ.

ဧဝံ ဝုတ္တေ ဥပါရမ္ဘံ မောစေန္တော ဗြာဟ္မဏော အာဟ – ပုစ္ဆန္တိ ဝေ၊ ဘော ဗြာဟ္မဏာ၊ ဗြာဟ္မဏေဘိ သဟ ‘‘ဗြာဟ္မဏော နော ဘဝ’’န္တိ. တတ္ထ ဗြာဟ္မဏော နောတိ ဗြာဟ္မဏော နူတိ အတ္ထော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – နာဟံ ဘော အကလ္လံ ပုစ္ဆာမိ. အမှာကဉှိ ဗြာဟ္မဏသမယေ ဗြာဟ္မဏာ ဗြာဟ္မဏေဟိ သဟ သမာဂန္တွာ ‘‘ဗြာဟ္မဏော နု ဘဝံ၊ ဘာရဒွါဇော နု ဘဝ’’န္တိ ဧဝံ ဇာတိမ္ပိ ဂေါတ္တမ္ပိ ပုစ္ဆန္တိ ဧဝါတိ.

၄၆၁-၂. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဘဂဝါ ဗြာဟ္မဏဿ စိတ္တမုဒုဘာဝကရဏတ္ထံ မန္တေသု အတ္တနော ပကတညုတံ ပကာသေန္တော အာဟ – ‘‘ဗြာဟ္မဏော ဟိ စေ တွံ ဗြူသိ။ပေ။ စတုဝီသတက္ခရ’’န္တိ. တဿတ္ထော – သစေ တွံ ‘‘ဗြာဟ္မဏော အဟံ’’တိ ဗြူသိ၊ မဉ္စ အဗြာဟ္မဏံ ဗြူသိ၊ တသ္မာ ဘဝန္တံ သာဝိတ္တိံ ပုစ္ဆာမိ တိပဒံ စတုဝီသတက္ခရံ၊ တံ မေ ဗြူဟီတိ. ဧတ္ထ စ ဘဂဝါ ပရမတ္ထဝေဒါနံ တိဏ္ဏံ ပိဋကာနံ အာဒိဘူတံ ပရမတ္ထဗြာဟ္မဏေဟိ သဗ္ဗဗုဒ္ဓေဟိ ပကာသိတံ အတ္ထသမ္ပန္နံ ဗျဉ္ဇနသမ္ပန္နဉ္စ ‘‘ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ၊ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီ’’တိ ဣမံ အရိယသာဝိတ္တိံ သန္ဓာယ ပုစ္ဆတိ. ယဒိပိ ဟိ ဗြာဟ္မဏော အညံ ဝဒေယျ၊ အဒ္ဓါ နံ ဘဂဝါ ‘‘နာယံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ အရိယဿ ဝိနယေ သာဝိတ္တီတိ ဝုစ္စတီ’’တိ တဿ အသာရကတ္တံ ဒဿေတွာ ဣဓေဝ ပတိဋ္ဌာပေယျ. ဗြာဟ္မဏော ပန ‘‘သာဝိတ္တိံ ပုစ္ဆာမိ တိပဒံ စတုဝီသတက္ခရ’’န္တိ ဣဒံ အတ္တနော သမယသိဒ္ဓံ သာဝိတ္တိလက္ခဏဗျဉ္ဇနကံ ဗြဟ္မဿရေန နိစ္ဆာရိတဝစနံ သုတွာဝ ‘‘အဒ္ဓါယံ သမဏော ဗြာဟ္မဏသမယေ နိဋ္ဌံ ဂတော၊ အဟံ ပန အညာဏေန ‘အဗြာဟ္မဏော အယ’န္တိ ပရိဘဝိံ၊ သာဓုရူပေါ မန္တပါရဂူ ဗြာဟ္မဏောဝ ဧသော’’တိ နိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ‘‘ဟန္ဒ နံ ယညဝိဓိံ ဒက္ခိဏေယျဝိဓိဉ္စ ပုစ္ဆာမီ’’တိ တမတ္ထံ ပုစ္ဆန္တော ‘‘ကိံနိဿိတာ။ပေ။ လောကေ’’တိ ဣမံ ဝိသမဂါထာပဒတ္တယမာဟ. တဿတ္ထော – ကိံနိဿိတာ ကိမဓိပ္ပါယာ ကိံ ပတ္ထေန္တာ ဣသယော စ ခတ္တိယာ စ ဗြာဟ္မဏာ စ အညေ စ မနုဇာ ဒေဝတာနံ အတ္ထာယ ယညံ အကပ္ပယိံသု. ယညမကပ္ပယိံသူတိ မကာရော ပဒသန္ဓိကရော. အကပ္ပယိံသူတိ သံဝိဒဟိံသု အကံသု. ပုထူတိ ဗဟူ အန္နပါနဒါနာဒိနာ ဘေဒေန အနေကပ္ပကာရေ ပုထူ ဝါ ဣသယော မနုဇာ ခတ္တိယာ ဗြာဟ္မဏာ စ ကိံနိဿိတာ ယညမကပ္ပယိံသု. ကထံ နေသံ တံ ကမ္မံ သမိဇ္ဈတီတိ ဣမိနာဓိပ္ပါယေန ပုစ္ဆတိ.

၄၆၃. အထဿ ဘဂဝါ တမတ္ထံ ဗျာကရောန္တော ‘‘ယဒန္တဂူ ဝေဒဂူ ယညကာလေ. ယဿာဟုတိံ လဘေ တဿိဇ္ဈေတိ ဗြူမီ’’တိ ဣဒံ သေသပဒဒွယမာဟ. တတ္ထ ယဒန္တဂူတိ ယော အန္တဂူ၊ ဩကာရဿ အကာရော၊ ဒကာရော စ ပဒသန္ဓိကရော ‘‘အသာဓာရဏမညေသ’’န္တိအာဒီသု (ခု. ပါ. ၈.၉) မကာရော ဝိယ. အယံ ပန အတ္ထော – ယော ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ တီဟိ ပရိညာဟိ အန္တဂတတ္တာ အန္တဂူ၊ စတူဟိ စ မဂ္ဂဉာဏဝေဒေဟိ ကိလေသေ ဝိဇ္ဈိတွာ ဂတတ္တာ ဝေဒဂူ၊ သော ယဿ ဣသိမနုဇခတ္တိယဗြာဟ္မဏာနံ အညတရဿ ယညကာလေ ယသ္မိံ ကိသ္မိဉ္စိ အာဟာရေ ပစ္စုပဋ္ဌိတေ အန္တမသော ဝနပဏ္ဏမူလဖလာဒိမှိပိ အာဟုတိံ လဘေ၊ တတော ကိဉ္စိ ဒေယျဓမ္မံ လဘေယျ၊ တဿ တံ ယညကမ္မံ ဣဇ္ဈေ သမိဇ္ဈေယျ၊ မဟပ္ဖလံ ဘဝေယျာတိ ဗြူမီတိ.

၄၆၄. အထ ဗြာဟ္မဏော တံ ဘဂဝတော ပရမတ္ထယောဂဂမ္ဘီရံ အတိမဓုရဂိရနိဗ္ဗိကာရသရသမ္ပန္နံ ဒေသနံ သုတွာ သရီရသမ္ပတ္တိသူစိတဉ္စဿ သဗ္ဗဂုဏသမ္ပတ္တိံ သမ္ဘာဝယမာနော ပီတိသောမနဿဇာတော ‘‘အဒ္ဓါ ဟိ တဿာ’’တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ ဣတိ ဗြာဟ္မဏောတိ သင်္ဂီတိကာရာနံ ဝစနံ၊ သေသံ ဗြာဟ္မဏဿ. တဿတ္ထော – အဒ္ဓါ ဟိ တဿ မယှံ ဟုတမိဇ္ဈေ၊ အယံ အဇ္ဇ ဒေယျဓမ္မော ဣဇ္ဈိဿတိ သမိဇ္ဈိဿတိ မဟပ္ဖလော ဘဝိဿတိ ယံ တာဒိသံ ဝေဒဂုမဒ္ဒသာမ၊ ယသ္မာ တာဒိသံ ဘဝန္တရူပံ ဝေဒဂုံ အဒ္ဒသာမ. တွညေဝ ဟိ သော ဝေဒဂူ၊ န အညော. ဣတော ပုဗ္ဗေ ပန တုမှာဒိသာနံ ဝေဒဂူနံ အန္တဂူနဉ္စ အဒဿနေန အမှာဒိသာနံ ယညေ ပဋိယတ္တံ အညော ဇနော ဘုဉ္ဇတိ ပူရဠာသံ စရုကဉ္စ ပူဝဉ္စာတိ.

၄၆၅. တတော ဘဂဝါ အတ္တနိ ပသန္နံ ဝစနပဋိဂ္ဂဟဏသဇ္ဇံ ဗြာဟ္မဏံ ဝိဒိတွာ ယထာဿ သုဋ္ဌု ပါကဋာ ဟောန္တိ၊ ဧဝံ နာနပ္ပကာရေဟိ ဒက္ခိဏေယျေ ပကာသေတုကာမော ‘‘တသ္မာတိဟ တွ’’န္တိ ဂါထမာဟ. တဿတ္ထော – ယသ္မာ မယိ ပသန္နောသိ၊ တသ္မာ ပန ဣဟ တွံ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ ဥပသင်္ကမ္မ ပုစ္ဆာတိ အတ္တာနံ ဒဿေန္တော အာဟ. ဣဒါနိ ဣတော ပုဗ္ဗံ အတ္ထေနအတ္ထိကပဒံ ပရပဒေန သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ – အတ္ထေန အတ္ထိကော တဿ အတ္ထတ္ထိကဘာဝဿ အနုရူပံ ကိလေသဂ္ဂိဝူပသမေန သန္တံ၊ ကောဓဓူမဝိဂမေန ဝိဓူမံ၊ ဒုက္ခာဘာဝေန အနီဃံ၊ အနေကဝိဓအာသာဘာဝေန နိရာသံ အပ္ပေဝိဓ ဧကံသေန ဣဓ ဌိတောဝ ဣဓ ဝါ သာသနေ အဘိဝိန္ဒေ လစ္ဆသိ အဓိဂစ္ဆိဿသိ သုမေဓံ ဝရပညံ ခီဏာသဝဒက္ခိဏေယျန္တိ. အထ ဝါ ယသ္မာ မယိ ပသန္နောသိ၊ တသ္မာတိဟ၊ တွံ ဗြာဟ္မဏ၊ အတ္ထေန အတ္ထိကော သမာနော ဥပသင်္ကမ္မ ပုစ္ဆ သန္တံ ဝိဓူမံ အနီဃံ နိရာသန္တိ အတ္တာနံ ဒဿေန္တော အာဟ. ဧဝံ ပုစ္ဆန္တော အပ္ပေဝိဓ အဘိဝိန္ဒေ သုမေဓံ ခီဏာသဝဒက္ခိဏေယျန္တိ ဧဝမ္ပေတ္ထ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၄၆၆. အထ ဗြာဟ္မဏော ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနော ဘဂဝန္တံ အာဟ – ‘‘ယညေ ရတောဟံ။ပေ။ ဗြူဟိ မေတ’’န္တိ. တတ္ထ ယညော ယာဂေါ ဒါနန္တိ အတ္ထတော ဧကံ. တသ္မာ ဒါနရတော အဟံ၊ တာယ ဧဝ ဒါနာရာမတာယ ဒါနံ ဒါတုကာမော၊ န ပန ဇာနာမိ၊ ဧဝံ အဇာနန္တံ အနုသာသတု မံ ဘဝံ. အနုသာသန္တော စ ဥတ္တာနေနေဝ နယေန ယတ္ထ ဟုတံ ဣဇ္ဈတေ ဗြူဟိ မေတန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ယထာဟုတ’’န္တိပိ ပါဌော.

၄၆၇. အထဿ ဘဂဝါ ဝတ္တုကာမော အာဟ – ‘‘တေန ဟိ။ပေ။ ဒေသေဿာမီ’’တိ. ဩဟိတသောတဿ စဿ အနုသာသနတ္ထံ တာဝ ‘‘မာ ဇာတိံ ပုစ္ဆီ’’တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ မာ ဇာတိံ ပုစ္ဆီတိ ယဒိ ဟုတသမိဒ္ဓိံ ဒါနမဟပ္ဖလတံ ပစ္စာသီသသိ၊ ဇာတိံ မာ ပုစ္ဆ. အကာရဏဉှိ ဒက္ခိဏေယျဝိစာရဏာယ ဇာတိ. စရဏဉ္စ ပုစ္ဆာတိ အပိစ ခေါ သီလာဒိဂုဏဘေဒံ စရဏံ ပုစ္ဆ. ဧတဉှိ ဒက္ခိဏေယျဝိစာရဏာယ ကာရဏံ.

ဣဒါနိဿ တမတ္ထံ ဝိဘာဝေန္တော နိဒဿနမာဟ – ‘‘ကဋ္ဌာ ဟဝေ ဇာယတိ ဇာတဝေဒေါ’’တိအာဒိ. တတြာယမဓိပ္ပါယော – ဣဓ ကဋ္ဌာ အဂ္ဂိ ဇာယတိ၊ န စ သော သာလာဒိကဋ္ဌာ ဇာတော ဧဝ အဂ္ဂိကိစ္စံ ကရောတိ၊ သာပါနဒေါဏိအာဒိကဋ္ဌာ ဇာတော န ကရောတိ၊ အပိစ ခေါ အတ္တနော အစ္စိအာဒိဂုဏသမ္ပန္နတ္တာ ဧဝ ကရောတိ. ဧဝံ န ဗြာဟ္မဏကုလာဒီသု ဇာတော ဧဝ ဒက္ခိဏေယျော ဟောတိ၊ စဏ္ဍာလကုလာဒီသု ဇာတော န ဟောတိ၊ အပိစ ခေါ နီစာကုလီနောပိ ဥစ္စာကုလီနောပိ ခီဏာသဝမုနိ ဓိတိမာ ဟိရီနိသေဓော အာဇာနိယော ဟောတိ၊ ဣမာယ ဓိတိဟိရိပမုခါယ ဂုဏသမ္ပတ္တိယာ ဇာတိမာ ဥတ္တမဒက္ခိဏေယျော ဟောတိ. သော ဟိ ဓိတိယာ ဂုဏေ ဓာရယတိ၊ ဟိရိယာ ဒေါသေ နိသေဓေတိ. ဝုတ္တဉ္စေတံ ‘‘ဟိရိယာ ဟိ သန္တော န ကရောန္တိ ပါပ’’န္တိ. တေန တေ ဗြူမိ –

‘‘မာ ဇာတိံ ပုစ္ဆီ စရဏဉ္စ ပုစ္ဆ၊

ကဋ္ဌာ ဟဝေ ဇာယတိ ဇာတဝေဒေါ၊

နီစာကုလီနောပိ မုနီ ဓိတီမာ၊

အာဇာနိယော ဟောတိ ဟိရီနိသေဓော’’တိ. –

ဧသ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန အဿလာယနသုတ္တာနုသာရေန (မ. နိ. ၂.၄၀၁ အာဒယော) ဝေဒိတဗ္ဗော.

၄၆၈. ဧဝမေတံ ဘဂဝါ စာတုဝဏ္ဏိသုဒ္ဓိယာ အနုသာသိတွာ ဣဒါနိ ယတ္ထ ဟုတံ ဣဇ္ဈတေ၊ ယထာ စ ဟုတံ ဣဇ္ဈတေ၊ တမတ္ထံ ဒဿေတုံ ‘‘သစ္စေန ဒန္တော’’တိအာဒိဂါထမာဟ. တတ္ထ သစ္စေနာတိ ပရမတ္ထသစ္စေန. တဉှိ ပတ္တော ဒန္တော ဟောတိ. တေနာဟ – ‘‘သစ္စေန ဒန္တော’’တိ. ဒမသာ ဥပေတောတိ ဣန္ဒြိယဒမေန သမန္နာဂတော. ဝေဒန္တဂူတိ ဝေဒေဟိ ဝါ ကိလေသာနံ အန္တံ ဂတော၊ ဝေဒါနံ ဝါ အန္တံ စတုတ္ထမဂ္ဂဉာဏံ ဂတော. ဝူသိတဗြဟ္မစရိယောတိ ပုန ဝသိတဗ္ဗာဘာဝတော ဝုတ္ထမဂ္ဂဗြဟ္မစရိယော. ကာလေန တမှိ ဟဗျံ ပဝေစ္ဆေတိ အတ္တနော ဒေယျဓမ္မဋ္ဌိတကာလံ တဿ သမ္မုခီဘာဝကာလဉ္စ ဥပလက္ခေတွာ တေန ကာလေန တာဒိသေ ဒက္ခိဏေယျေ ဒေယျဓမ္မံ ပဝေစ္ဆေယျ၊ ပဝေသေယျ ပဋိပါဒေယျ.

၄၆၉-၇၁. ကာမေတိ ဝတ္ထုကာမေ စ ကိလေသကာမေ စ. သုသမာဟိတိန္ဒြိယာတိ သုဋ္ဌု သမာဟိတဣန္ဒြိယာ၊ အဝိက္ခိတ္တဣန္ဒြိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. စန္ဒောဝ ရာဟုဂ္ဂဟဏာ ပမုတ္တာတိ ယထာ စန္ဒော ရာဟုဂ္ဂဟဏာ၊ ဧဝံ ကိလေသဂ္ဂဟဏာ ပမုတ္တာ ယေ အတီဝ ဘာသန္တိ စေဝ တပန္တိ စ. သတာတိ သတိသမ္ပန္နာ. မမာယိတာနီတိ တဏှာဒိဋ္ဌိမမာယိတာနိ.

၄၇၂. ယော ကာမေ ဟိတွာတိ ဣတော ပဘုတိ အတ္တာနံ သန္ဓာယ ဝဒတိ. တတ္ထ ကာမေ ဟိတွာတိ ကိလေသကာမေ ပဟာယ. အဘိဘုယျစာရီတိ တေသံ ပဟီနတ္တာ ဝတ္ထုကာမေ အဘိဘုယျစာရီ. ဇာတိမရဏဿ အန္တံ နာမ နိဗ္ဗာနံ ဝုစ္စတိ၊ တဉ္စ ယော ဝေဒိ အတ္တနော ပညာဗလေန အညာသိ. ဥဒကရဟဒေါ ဝါတိ ယေ ဣမေ အနောတတ္တဒဟော ကဏ္ဏမုဏ္ဍဒဟော ရထကာရဒဟော ဆဒ္ဒန္တဒဟော ကုဏာလဒဟော မန္ဒာကိနိဒဟော သီဟပ္ပပါတဒဟောတိ ဟိမဝတိ သတ္တ မဟာရဟဒါ အဂ္ဂိသူရိယသန္တာပေဟိ အသမ္ဖုဋ္ဌတ္တာ နိစ္စံ သီတလာ၊ တေသံ အညတရော ဥဒကရဟဒေါဝ သီတော ပရိနိဗ္ဗုတကိလေသပရိဠာဟတ္တာ.

၄၇၃. သမောတိ တုလျော. သမေဟီတိ ဝိပဿိအာဒီဟိ ဗုဒ္ဓေဟိ. တေ ဟိ ပဋိဝေဓသမတ္တာ ‘‘သမာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. နတ္ထိ တေသံ ပဋိဝေဓေနာဓိဂန္တဗ္ဗေသု ဂုဏေသု၊ ပဟာတဗ္ဗေသု ဝါ ဒေါသေသု ဝေမတ္တတာ၊ အဒ္ဓါနအာယုကုလပ္ပမာဏာဘိနိက္ခမနပဓာနဗောဓိရသ္မီဟိ ပန နေသံ ဝေမတ္တတာ ဟောတိ. တထာ ဟိ တေ ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန စတူဟိ အသင်္ချေယျေဟိ ကပ္ပသတသဟဿေန စ ပါရမိယော ပူရေန္တိ၊ ဥပရိမပရိစ္ဆေဒေန သောဠသဟိ အသင်္ချေယျေဟိ ကပ္ပသတသဟဿေန စ. အယံ နေသံ အဒ္ဓါနဝေမတ္တတာ. ဟေဋ္ဌိမပရိစ္ဆေဒေန စ ဝဿသတာယုကကာလေ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ၊ ဥပရိမပရိစ္ဆေဒေန ဝဿသတသဟဿာယုကကာလေ. အယံ နေသံ အာယုဝေမတ္တတာ. ခတ္တိယကုလေ ဝါ ဗြာဟ္မဏကုလေ ဝါ ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ. အယံ ကုလဝေမတ္တတာ. ဥစ္စာ ဝါ ဟောန္တိ အဋ္ဌာသီတိဟတ္ထပ္ပမာဏာ၊ နီစာ ဝါ ပန္နရသအဋ္ဌာရသဟတ္ထပ္ပမာဏာ. အယံ ပမာဏဝေမတ္တတာ. ဟတ္ထိအဿရထသိဝိကာဒီဟိ နိက္ခမန္တိ ဝေဟာသေန ဝါ. တထာ ဟိ ဝိပဿိကကုသန္ဓာ အဿရထေန နိက္ခမိံသု၊ သိခီကောဏာဂမနာ ဟတ္ထိက္ခန္ဓေန၊ ဝေဿဘူ သိဝိကာယ၊ ကဿပေါ ဝေဟာသေန၊ သကျမုနိ အဿပိဋ္ဌိယာ. အယံ နေက္ခမ္မဝေမတ္တတာ. သတ္တာဟံ ဝါ ပဓာနမနုယုဉ္ဇန္တိ၊ အဍ္ဎမာသံ၊ မာသံ၊ ဒွေမာသံ၊ တေမာသံ၊ စတုမာသံ၊ ပဉ္စမာသံ၊ ဆမာသံ၊ ဧကဝဿံ ဒွိတိစတုပဉ္စဆဝဿာနိ ဝါ. အယံ ပဓာနဝေမတ္တတာ. အဿတ္ထော ဝါ ဗောဓိရုက္ခော ဟောတိ နိဂြောဓာဒီနံ ဝါ အညတရော. အယံ ဗောဓိဝေမတ္တတာ. ဗျာမာသီတိအနန္တပဘာယုတ္တာ ဟောန္တိ. တတ္ထ ဗျာမပ္ပဘာ ဝါ အသီတိပ္ပဘာ ဝါ သဗ္ဗေသံ သမာနာ၊ အနန္တပ္ပဘာ ပန ဒူရမ္ပိ ဂစ္ဆတိ အာသန္နမ္ပိ၊ ဧကဂါဝုတံ ဒွိဂါဝုတံ ယောဇနံ အနေကယောဇနံ စက္ကဝါဠပရိယန္တမ္ပိ၊ မင်္ဂလဿ ဗုဒ္ဓဿ သရီရပ္ပဘာ ဒသသဟဿစက္ကဝါဠံ အဂမာသိ. ဧဝံ သန္တေပိ မနသာ စိန္တာယတ္တာဝ သဗ္ဗဗုဒ္ဓါနံ၊ ယော ယတ္တကမိစ္ဆတိ၊ တဿ တတ္တကံ ဂစ္ဆတိ. အယံ ရသ္မိဝေမတ္တတာ. ဣမာ အဋ္ဌ ဝေမတ္တတာ ဌပေတွာ အဝသေသေသု ပဋိဝေဓေနာဓိဂန္တဗ္ဗေသု ဂုဏေသု၊ ပဟာတဗ္ဗေသု ဝါ ဒေါသေသု နတ္ထိ နေသံ ဝိသေသော၊ တသ္မာ ‘‘သမာ’’တိ ဝုစ္စန္တိ. ဧဝမေတေဟိ သမော သမေဟိ.

ဝိသမေဟိ ဒူရေတိ န သမာ ဝိသမာ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဒယော အဝသေသသဗ္ဗသတ္တာ. တေဟိ ဝိသမေဟိ အသဒိသတာယ ဒူရေ. သကလဇမ္ဗုဒီပံ ပူရေတွာ ပလ္လင်္ကေန ပလ္လင်္ကံ သင်္ဃဋ္ဋေတွာ နိသိန္နာ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါပိ ဟိ ဂုဏေဟိ ဧကဿ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ ကလံ နာဂ္ဃန္တိ သောဠသိံ၊ ကော ပန ဝါဒေါ သာဝကာဒီသု. တေနာဟ – ‘‘ဝိသမေဟိ ဒူရေ’’တိ. တထာဂတော ဟောတီတိ ဥဘယပဒေဟိ ဒူရေတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. အနန္တပညောတိ အပရိမိတပညော. လောကိယမနုဿာနဉှိ ပညံ ဥပနိဓာယ အဋ္ဌမကဿ ပညာ အဓိကာ၊ တဿ ပညံ ဥပနိဓာယ သောတာပန္နဿ. ဧဝံ ယာဝ အရဟတော ပညံ ဥပနိဓာယ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပညာ အဓိကာ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဿ ပညံ ပန ဥပနိဓာယ တထာဂတဿ ပညာ အဓိကာတိ န ဝတ္တဗ္ဗာ၊ အနန္တာ ဣစ္စေဝ ပန ဝတ္တဗ္ဗာ. တေနာဟ – ‘‘အနန္တပညော’’တိ. အနူပလိတ္တောတိ တဏှာဒိဋ္ဌိလေပေဟိ အလိတ္တော. ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါတိ ဣဓလောကေ ဝါ ပရလောကေ ဝါ. ယောဇနာ ပနေတ္ထ – သမော သမေဟိ ဝိသမေဟိ ဒူရေ တထာဂတော ဟောတိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ အနန္တပညော အနုပလိတ္တော ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါ၊ တေန တထာဂတော အရဟတိ ပူရဠာသန္တိ.

၄၇၄. ယမှိ န မာယာတိ အယံ ပန ဂါထာ အညာ စ ဤဒိသာ မာယာဒိဒေါသယုတ္တေသု ဗြာဟ္မဏေသု ဒက္ခိဏေယျသညာပဟာနတ္ထံ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. တတ္ထ အမမောတိ သတ္တသင်္ခါရေသု ‘‘ဣဒံ မမာ’’တိ ပဟီနမမာယိတဘာဝေါ.

၄၇၅. နိဝေသနန္တိ တဏှာဒိဋ္ဌိနိဝေသနံ. တေန ဟိ မနော တီသု ဘဝေသု နိဝိသတိ၊ တေန တံ ‘‘နိဝေသနံ မနသော’’တိ ဝုစ္စတိ. တတ္ထေဝ ဝါ နိဝိသတိ တံ ဟိတွာ ဂန္တုံ အသမတ္ထတာယ. တေနပိ ‘‘နိဝေသန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ပရိဂ္ဂဟာတိ တဏှာဒိဋ္ဌိယော ဧဝ၊ တာဟိ ပရိဂ္ဂဟိတဓမ္မာ ဝါ. ကေစီတိ အပ္ပမတ္တကာပိ. အနုပါဒိယာနောတိ တေသံ နိဝေသနပရိဂ္ဂဟာနံ အဘာဝါ ကဉ္စိ ဓမ္မံ အနုပါဒိယမာနော.

၄၇၆. သမာဟိတော မဂ္ဂသမာဓိနာ. ဥဒတာရီတိ ဥတ္တိဏ္ဏော. ဓမ္မံ စညာသီတိ သဗ္ဗဉ္စ ဉေယျဓမ္မံ အညာသိ. ပရမာယ ဒိဋ္ဌိယာတိ သဗ္ဗညုတညာဏေန.

၄၇၇. ဘဝါသဝါတိ ဘဝတဏှာဈာနနိကန္တိသဿတဒိဋ္ဌိသဟဂတာ ရာဂါ. ဝစီတိ ဝါစာ. ခရာတိ ကက္ခဠာ ဖရုသာ. ဝိဓူပိတာတိ ဒဍ္ဎာ. အတ္ထဂတာတိ အတ္ထင်္ဂတာ. န သန္တီတိ ဝိဓူပိတတ္တာ အတ္ထင်္ဂတတ္တာ စ. ဥဘယေဟိ ပန ဥဘယံ ယောဇေတဗ္ဗံ သဗ္ဗဓီတိ သဗ္ဗေသု ခန္ဓာယတနာဒီသု.

၄၇၈. မာနသတ္တေသူတိ မာနေန လဂ္ဂေသု. ဒုက္ခံ ပရိညာယာတိ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနိတွာ. သခေတ္တဝတ္ထုန္တိ သဟေတုပစ္စယံ၊ သဒ္ဓိံ ကမ္မကိလေသေဟီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၄၇၉. အာသံ အနိဿာယာတိ တဏှံ အနလ္လီယိတွာ. ဝိဝေကဒဿီတိ နိဗ္ဗာနဒဿီ. ပရဝေဒိယန္တိ ပရေဟိ ဉာပေတဗ္ဗံ. ဒိဋ္ဌိမုပါတိဝတ္တောတိ ဒွါသဋ္ဌိဘေဒမ္ပိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိံ အတိက္ကန္တော. အာရမ္မဏာတိ ပစ္စယာ၊ ပုနဗ္ဘဝကာရဏာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၄၈၀. ပရောပရာတိ ဝရာဝရာ သုန္ဒရာသုန္ဒရာ. ပရာ ဝါ ဗာဟိရာ၊ အပရာ အဇ္ဈတ္တိကာ. သမေစ္စာတိ ဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ. ဓမ္မာတိ ခန္ဓာယတနာဒယော ဓမ္မာ. ဥပါဒါနခယေ ဝိမုတ္တောတိ နိဗ္ဗာနေ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏတော ဝိမုတ္တော၊ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏဝိမုတ္တိလာဘီတိ အတ္ထော.

၄၈၁. သံယောဇနံဇာတိခယန္တဒဿီတိ သံယောဇနက္ခယန္တဒဿီ ဇာတိက္ခယန္တဒဿီ စ. သံယောဇနက္ခယန္တေန စေတ္ထ သဥပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု၊ ဇာတိက္ခယန္တေန အနုပါဒိသေသာ ဝုတ္တာ. ခယန္တောတိ ဟိ အစ္စန္တခယဿ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဿေတံ အဓိဝစနံ. အနုနာသိကလောပေါ စေတ္ထ ‘‘ဝိဝေကဇံ ပီတိသုခ’’န္တိအာဒီသု ဝိယ န ကတော. ယောပါနုဒီတိ ယော အပနုဒိ. ရာဂပထန္တိ ရာဂါရမ္မဏံ၊ ရာဂမေဝ ဝါ. ရာဂေါပိ ဟိ ဒုဂ္ဂတီနံ ပထတ္တာ ‘‘ရာဂပထော’’တိ ဝုစ္စတိ ကမ္မပထော ဝိယ. သုဒ္ဓေါ နိဒေါသော ဝိမလော အကာစောတိ ပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရာဒိတာယ သုဒ္ဓေါ. ယေဟိ ‘‘ရာဂဒေါသာ အယံ ပဇာ၊ ဒေါသဒေါသာ၊ မောဟဒေါသာ’’တိ ဝုစ္စတိ. တေသံ အဘာဝါ နိဒေါသော. အဋ္ဌပုရိသမလဝိဂမာ ဝိမလော၊ ဥပက္ကိလေသာဘာဝတော အကာစော. ဥပက္ကိလိဋ္ဌော ဟိ ဥပက္ကိလေသေန ‘‘သကာစော’’တိ ဝုစ္စတိ. သုဒ္ဓေါ ဝါ ယသ္မာ နိဒ္ဒေါသော၊ နိဒ္ဒေါသတာယ ဝိမလော၊ ဗာဟိရမလာဘာဝေန ဝိမလတ္တာ အကာစော. သမလော ဟိ ‘‘သကာစော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဝိမလတ္တာ ဝါ အာဂုံ န ကရောတိ၊ တေန အကာစော. အာဂုကိရိယာ ဟိ ဥပဃာတကရဏတော ‘‘ကာစော’’တိ ဝုစ္စတိ.

၄၈၂. အတ္တနော အတ္တာနံ နာနုပဿတီတိ ဉာဏသမ္ပယုတ္တေန စိတ္တေန ဝိပဿန္တော အတ္တနော ခန္ဓေသု အညံ အတ္တာနံ နာမ န ပဿတိ၊ ခန္ဓမတ္တမေဝ ပဿတိ. ယာ စာယံ ‘‘အတ္တနာဝ အတ္တာနံ သဉ္ဇာနာမီ’’တိ တဿ သစ္စတော ထေတတော ဒိဋ္ဌိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿာ အဘာဝါ အတ္တနော အတ္တာနံ နာနုပဿတိ၊ အညဒတ္ထု ပညာယ ခန္ဓေ ပဿတိ. မဂ္ဂသမာဓိနာ သမာဟိတော၊ ကာယဝင်္ကာဒီနံ အဘာဝါ ဥဇ္ဇုဂတော၊ လောကဓမ္မေဟိ အကမ္ပနီယတော ဌိတတ္တော၊ တဏှာသင်္ခါတာယ ဧဇာယ ပဉ္စန္နံ စေတောခိလာနဉ္စ အဋ္ဌဋ္ဌာနာယ ကင်္ခါယ စ အဘာဝါ အနေဇော အခိလော အကင်္ခေါ.

၄၈၃. မောဟန္တရာတိ မောဟကာရဏာ မောဟပစ္စယာ၊ သဗ္ဗကိလေသာနမေတံ အဓိဝစနံ. သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု စ ဉာဏဒဿီတိ သစ္ဆိကတသဗ္ဗညုတညာဏော. တဉှိ သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု ဉာဏံ၊ တဉ္စ ဘဂဝါ ပဿိ၊ ‘‘အဓိဂတံ မေ’’တိ သစ္ဆိကတွာ ဝိဟာသိ. တေန ဝုစ္စတိ ‘‘သဗ္ဗေသု ဓမ္မေသု စ ဉာဏဒဿီ’’တိ. သမ္ဗောဓိန္တိ အရဟတ္တံ. အနုတ္တရန္တိ ပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကေဟိ အသာဓာရဏံ. သိဝန္တိ ခေမံ နိရုပဒ္ဒဝံ သဿိရိကံ ဝါ. ယက္ခဿာတိ ပုရိသဿ. သုဒ္ဓီတိ ဝေါဒါနတာ. ဧတ္ထ ဟိ မောဟန္တရာဘာဝေန သဗ္ဗဒေါသာဘာဝေါ၊ တေန သံသာရကာရဏသမုစ္ဆေဒေါ အန္တိမသရီရဓာရိတာ၊ ဉာဏဒဿိတာယ သဗ္ဗဂုဏသမ္ဘဝေါ. တေန အနုတ္တရာ သမ္ဗောဓိပတ္တိ၊ ဣတော ပရဉ္စ ပဟာတဗ္ဗမဓိဂန္တဗ္ဗံ ဝါ နတ္ထိ. တေနာဟ – ‘‘ဧတ္တာဝတာ ယက္ခဿ သုဒ္ဓီ’’တိ.

၄၈၄. ဧဝံ ဝုတ္တေ ဗြာဟ္မဏော ဘိယျောသောမတ္တာယ ဘဂဝတိ ပသန္နော ပသန္နာကာရံ ကရောန္တော အာဟ ‘‘ဟုတဉ္စ မယှ’’န္တိ. တဿတ္ထော – ယမဟံ ဣတော ပုဗ္ဗေ ဗြဟ္မာနံ အာရဗ္ဘ အဂ္ဂိမှိ အဇုဟံ၊ တံ မေ ဟုတံ သစ္စံ ဝါ ဟောတိ၊ အလိကံ ဝါတိ န ဇာနာမိ. အဇ္ဇ ပန ဣဒံ ဟုတဉ္စ မယှံ ဟုတမတ္ထု သစ္စံ၊ သစ္စဟုတမေဝ အတ္ထူတိ ယာစန္တော ဘဏတိ. ယံ တာဒိသံ ဝေဒဂုနံ အလတ္ထံ၊ ယသ္မာ ဣဓေဝ ဌိတော ဘဝန္တရူပံ ဝေဒဂုံ အလတ္ထံ. ဗြဟ္မာ ဟိ သက္ခိ၊ ပစ္စက္ခမေဝ ဟိ တွံ ဗြဟ္မာ၊ ယတော ပဋိဂ္ဂဏှာတု မေ ဘဂဝါ၊ ပဋိဂ္ဂဟေတွာ စ ဘုဉ္ဇတု မေ ဘဂဝါ ပူရဠာသန္တိ တံ ဟဗျသေသံ ဥပနာမေန္တော အာဟ.

၄၈၇. အထ ဘဂဝါ ကသိဘာရဒွါဇသုတ္တေ ဝုတ္တနယေန ဂါထာဒွယမဘာသိ. တတော ဗြာဟ္မဏော ‘‘အယံ အတ္တနာ န ဣစ္ဆတိ၊ ကမ္ပိ စညံ သန္ဓာယ ‘ကေဝလိနံ မဟေသိံ ခီဏာသဝံ ကုက္ကုစ္စဝူပသန္တံ အန္နေန ပါနေန ဥပဋ္ဌဟဿူ’တိ ဘဏတီ’’တိ ဧဝံ ဂါထာယ အတ္ထံ အသလ္လက္ခေတွာ တံ ဉာတုကာမော အာဟ ‘‘သာဓာဟံ ဘဂဝါ’’တိ. တတ္ထ သာဓူတိ အာယာစနတ္ထေ နိပါတော. တထာတိ ယေန တွမာဟ၊ တေန ပကာရေန. ဝိဇညန္တိ ဇာနေယျံ. ယန္တိ ယံ ဒက္ခိဏေယျံ ယညကာလေ ပရိယေသမာနော ဥပဋ္ဌဟေယျန္တိ ပါဌသေသော. ပပ္ပုယျာတိ ပတွာ. တဝ သာသနန္တိ တဝ ဩဝါဒံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သာဓာဟံ ဘဂဝါ တဝ ဩဝါဒံ အာဂမ္မ တထာ ဝိဇညံ အာရောစေဟိ မေ တံ ကေဝလိနန္တိ အဓိပ္ပါယော. ယော ဒက္ခိဏံ ဘုဉ္ဇေယျ မာဒိသဿ၊ ယံ စာဟံ ယညကာလေ ပရိယေသမာနော ဥပဋ္ဌဟေယျံ၊ တထာရူပံ မေ ဒက္ခိဏေယျံ ဒဿေဟိ၊ သစေ တွံ န ဘုဉ္ဇသီတိ.

၄၈၈-၉၀. အထဿ ဘဂဝါ ပါကဋေန နယေန တထာရူပံ ဒက္ခိဏေယျံ ဒဿေန္တော ‘‘သာရမ္ဘာ ယဿာ’’တိ ဂါထာတ္တယမာဟ. တတ္ထ သီမန္တာနံ ဝိနေတာရန္တိ သီမာတိ မရိယာဒါ သာဓုဇနဝုတ္တိ၊ တဿာ အန္တာ ပရိယောသာနာ အပရဘာဂါတိ ကတွာ သီမန္တာ ဝုစ္စန္တိ ကိလေသာ၊ တေသံ ဝိနေတာရန္တိ အတ္ထော. သီမန္တာတိ ဗုဒ္ဓဝေနေယျာ သေက္ခာ စ ပုထုဇ္ဇနာ စ၊ တေသံ ဝိနေတာရန္တိပိ ဧကေ. ဇာတိမရဏကောဝိဒန္တိ ‘‘ဧဝံ ဇာတိ ဧဝံ မရဏ’’န္တိ ဧတ္ထ ကုသလံ. မောနေယျသမ္ပန္နန္တိ ပညာသမ္ပန္နံ၊ ကာယမောနေယျာဒိသမ္ပန္နံ ဝါ. ဘကုဋိံ ဝိနယိတွာနာတိ ယံ ဧကစ္စေ ဒုဗ္ဗုဒ္ဓိနော ယာစကံ ဒိသွာ ဘကုဋိံ ကရောန္တိ၊ တံ ဝိနယိတွာ၊ ပသန္နမုခါ ဟုတွာတိ အတ္ထော. ပဉ္ဇလိကာတိ ပဂ္ဂဟိတအဉ္ဇလိနော ဟုတွာ.

၄၉၁. အထ ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ထောမယမာနော ‘‘ဗုဒ္ဓေါ ဘဝ’’န္တိ ဂါထမာဟ. တတ္ထ အာယာဂေါတိ အာယဇိတဗ္ဗော၊ တတော တတော အာဂမ္မ ဝါ ယဇိတဗ္ဗမေတ္ထာတိပိ အာယာဂေါ၊ ဒေယျဓမ္မာနံ အဓိဋ္ဌာနဘူတောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသမေတ္ထ ဣတော ပုရိမဂါထာသု စ ယံ န ဝဏ္ဏိတံ၊ တံ သက္ကာ အဝဏ္ဏိတမ္ပိ ဇာနိတုန္တိ ဥတ္တာနတ္ထတ္တာယေဝ န ဝဏ္ဏိတံ. ဣတော ပရံ ပန ကသိဘာရဒွါဇသုတ္တေ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ

သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ ပူရဠာသသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. မာဃသုတ္တဝဏ္ဏနာ

ဧဝံ မေ သုတန္တိ မာဃသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမေဝ ယာဿ နိဒါနေ ဝုတ္တာ. အယဉှိ မာဃော မာဏဝေါ ဒါယကော အဟောသိ ဒါနပတိ. တဿေတဒဟောသိ – ‘‘သမ္ပတ္တကပဏဒ္ဓိကာဒီနံ ဒါနံ ဒိန္နံ မဟပ္ဖလံ ဟောတိ၊ ဥဒါဟု နောတိ သမဏံ ဂေါတမံ ဧတမတ္ထံ ပုစ္ဆိဿာမိ၊ သမဏော ကိရ ဂေါတမော အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နံ ဇာနာတီ’’တိ. သော ဘဂဝန္တံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပုစ္ဆိ. ဘဂဝါ စဿ ပုစ္ဆာနုရူပံ ဗျာကာသိ. တယိဒံ သင်္ဂီတိကာရာနံ ဗြာဟ္မဏဿ ဘဂဝတောတိ တိဏ္ဏမ္ပိ ဝစနံ သမောဓာနေတွာ ‘‘မာဃသုတ္တ’’န္တိ ဝုစ္စတိ.

တတ္ထ ရာဇဂဟေတိ ဧဝံနာမကေ နဂရေ. တဉှိ မန္ဓာတုမဟာဂေါဝိန္ဒာဒီဟိ ပရိဂ္ဂဟိတတ္တာ ‘‘ရာဇဂဟ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. အညေပေတ္ထ ပကာရေ ဝဏ္ဏယန္တိ. ကိံ တေဟိ၊ နာမမေတံ တဿ နဂရဿ? တံ ပနေတံ ဗုဒ္ဓကာလေ စ စက္ကဝတ္တိကာလေ စ နဂရံ ဟောတိ၊ သေသကာလေ သုညံ ဟောတိ ယက္ခပရိဂ္ဂဟိတံ၊ တေသံ ဝသန္တဝနံ ဟုတွာ တိဋ္ဌတိ. ဧဝံ ဂေါစရဂါမံ ဒဿေတွာ နိဝါသဋ္ဌာနမာဟ – ‘‘ဂိဇ္ဈကူဋေ ပဗ္ဗတေ’’တိ. သော စ ဂိဇ္ဈာ တဿ ကူဋေသု ဝသိံသု၊ ဂိဇ္ဈသဒိသာနိ ဝါဿ ကူဋာနိ၊ တသ္မာ ‘‘ဂိဇ္ဈကူဋော’’တိ ဝုစ္စတီတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

အထ ခေါ။ပေ။ အဝေါစာတိ ဧတ္ထ မာဃောတိ တဿ ဗြာဟ္မဏဿ နာမံ. မာဏဝေါတိ အန္တေဝါသိဝါသံ အနတီတဘာဝေန ဝုစ္စတိ၊ ဇာတိယာ ပန မဟလ္လကော. ‘‘ပုဗ္ဗာစိဏ္ဏဝသေနာ’’တိ ဧကေ ပိင်္ဂိယော မာဏဝေါ ဝိယ. သော ဟိ ဝီသဝဿသတိကောပိ ပုဗ္ဗာစိဏ္ဏဝသေန ‘‘ပိင်္ဂိယော မာဏဝေါ’’ တွေဝ သင်္ခံ အဂမာသိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

အဟဉှိ၊ ဘော ဂေါတမ။ပေ။ ပသဝါမီတိ ဧတ္ထ ဒါယကော ဒါနပတီတိ ဒါယကော စေဝ ဒါနပတိ စ. ယော ဟိ အညဿ သန္တကံ တေနာဏတ္တော ဒေတိ၊ သောပိ ဒါယကော ဟောတိ၊ တသ္မိံ ပန ဒါနေ ဣဿရိယာဘာဝတော န ဒါနပတိ. အယံ ပန အတ္တနော သန္တကံယေဝ ဒေတိ. တေနာဟ – ‘‘အဟဉှိ၊ ဘော ဂေါတမ၊ ဒါယကော ဒါနပတီ’’တိ. အယမေဝ ဟိ ဧတ္ထ အတ္ထော၊ အညတြ ပန အန္တရန္တရာ မစ္ဆေရေန အဘိဘုယျမာနော ဒါယကော အနဘိဘူတော ဒါနပတီတိအာဒိနာပိ နယေန ဝတ္တုံ ဝဋ္ဋတိ. ဝဒညူတိ ယာစကာနံ ဝစနံ ဇာနာမိ ဝုတ္တမတ္တေယေဝ ‘‘အယမိဒမရဟတိ အယမိဒ’’န္တိ ပုရိသဝိသေသာဝဓာရဏေန ဗဟူပကာရဘာဝဂဟဏေန ဝါ. ယာစယောဂေါတိ ယာစိတုံ ယုတ္တော. ယော ဟိ ယာစကေ ဒိသွာဝ ဘကုဋိံ ကတွာ ဖရုသဝစနာဒီနိ ဘဏတိ၊ သော န ယာစယောဂေါ ဟောတိ. အဟံ ပန န တာဒိသောတိ ဒီပေတိ. ဓမ္မေနာတိ အဒိန္နာဒါနနိကတိဝဉ္စနာဒီနိ ဝဇ္ဇေတွာ ဘိက္ခာစရိယာယ၊ ယာစနာယာတိ အတ္ထော. ယာစနာ ဟိ ဗြာဟ္မဏာနံ ဘောဂပရိယေသနေ ဓမ္မော၊ ယာစမာနာနဉ္စ နေသံ ပရေဟိ အနုဂ္ဂဟကာမေဟိ ဒိန္နာ ဘောဂါ ဓမ္မလဒ္ဓါ နာမ ဓမ္မာဓိဂတာ စ ဟောန္တိ၊ သော စ တထာ ပရိယေသိတွာ လဘိ. တေနာဟ – ‘‘ဓမ္မေန ဘောဂေ ပရိယေသာမိ။ပေ။ ဓမ္မာဓိဂတေဟီ’’တိ. ဘိယျောပိ ဒဒါမီတိ တတော ဥတ္တရိပိ ဒဒါမိ၊ ပမာဏံ နတ္ထိ၊ ဧတ္ထ လဒ္ဓဘောဂပ္ပမာဏေန ဒဒါမီတိ ဒဿေတိ.

တဂ္ဃါတိ ဧကံသဝစနေ နိပါတော. ဧကံသေနေဝ ဟိ သဗ္ဗဗုဒ္ဓပစ္စေကဗုဒ္ဓသာဝကေဟိ ပသတ္ထံ ဒါနံ အန္တမသော တိရစ္ဆာနဂတာနမ္ပိ ဒီယမာနံ. ဝုတ္တဉ္စေတံ ‘‘သဗ္ဗတ္ထ ဝဏ္ဏိတံ ဒါနံ၊ န ဒါနံ ဂရဟိတံ ကွစီ’’တိ. တသ္မာ ဘဂဝါပိ ဧကံသေနေဝ တံ ပသံသန္တော အာဟ – ‘‘တဂ္ဃ တွံ မာဏဝ။ပေ။ ပသဝသီ’’တိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ဧဝံ ဘဂဝတာ ‘‘ဗဟုံ သော ပုညံ ပသဝတီ’’တိ ဝုတ္တေပိ ဒက္ခိဏေယျတော ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိံ သောတုကာမော ဗြာဟ္မဏော ဥတ္တရိ ဘဂဝန္တံ ပုစ္ဆိ. တေနာဟု သင်္ဂီတိကာရာ – ‘‘အထ ခေါ မာဃော မာဏဝေါ ဘဂဝန္တံ ဂါထာယ အဇ္ဈဘာသီ’’တိ. တံ အတ္ထတော ဝုတ္တနယမေဝ.

၄၉၂. ပုစ္ဆာမဟန္တိအာဒိဂါထာသု ပန ဝဒညုန္တိ ဝစနဝိဒုံ၊ သဗ္ဗာကာရေန သတ္တာနံ ဝုတ္တဝစနာဓိပ္ပါယညုန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သုဇ္ဈေတိ ဒက္ခိဏေယျဝသေန သုဒ္ဓံ မဟပ္ဖလံ ဘဝေယျ. ယောဇနာ ပနေတ္ထ – ယော ယာစယောဂေါ ဒါနပတိ ဂဟဋ္ဌော ပုညတ္ထိကော ဟုတွာ ပရေသံ အန္နပါနံ ဒဒံ ယဇတိ၊ န အဂ္ဂိမှိ အာဟုတိမတ္တံ ပက္ခိပန္တော၊ တဉ္စ ခေါ ပုညပေက္ခောဝ န ပစ္စုပကာရကလျာဏကိတ္တိသဒ္ဒါဒိအပေက္ခော၊ တဿ ဧဝရူပဿ ယဇမာနဿ ဟုတံ ကထံ သုဇ္ဈေယျာတိ?

၄၉၃. အာရာဓယေ ဒက္ခိဏေယျေဘိ တာဒီတိ တာဒိသော ယာစယောဂေါ ဒက္ခိဏေယျေဟိ အာရာဓယေ သမ္ပာဒယေ သောဓယေ၊ မဟပ္ဖလံ တံ ဟုတံ ကရေယျ၊ န အညထာတိ အတ္ထော. ဣမိနာဿ ‘‘ကထံ ဟုတံ ယဇမာနဿ သုဇ္ဈေ’’ ဣစ္စေတံ ဗျာကတံ ဟောတိ.

၄၉၄. အက္ခာဟိ မေ ဘဂဝါ ဒက္ခိဏေယျေတိ ဧတ္ထ ယော ယာစယောဂေါ ဒဒံ ပရေသံ ယဇတိ၊ တဿ မေ ဘဂဝါ ဒက္ခိဏေယျေ အက္ခာဟီတိ ဧဝံ ယောဇနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

၄၉၅. အထဿ ဘဂဝါ နာနပ္ပကာရေဟိ နယေဟိ ဒက္ခိဏေယျေ ပကာသေန္တော ‘‘ယေ ဝေ အသတ္တာ’’တိအာဒိကာ ဂါထာယော အဘာသိ. တတ္ထ အသတ္တာတိ ရာဂါဒိသင်္ဂဝသေန အလဂ္ဂါ. ကေဝလိနောတိ ပရိနိဋ္ဌိတကိစ္စာ. ယတတ္တာတိ ဂုတ္တစိတ္တာ.

၄၉၆-၇. ဒန္တာ အနုတ္တရေန ဒမထေန၊ ဝိမုတ္တာ ပညာစေတောဝိမုတ္တီဟိ၊ အနီဃာ အာယတိံ ဝဋ္ဋဒုက္ခာဘာဝေန၊ နိရာသာ သမ္ပတိ ကိလေသာဘာဝေန. ဣမိဿာ ပန ဂါထာယ ဒုတိယဂါထာ ဘာဝနာနုဘာဝပ္ပကာသနနယေန ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တဿ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ဝိဟရတော ကိဉ္စာပိ န ဧဝံ ဣစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ ‘အဟော ဝတ မေ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စေယျာ’တိ (အ. နိ. ၇.၇၁)၊ အထ ခွာဿ အနုပါဒါယ အာသဝေဟိ စိတ္တံ ဝိမုစ္စတီ’’တိ ဣဒံ စေတ္ထ သုတ္တံ သာဓကံ.

၄၉၈-၅၀၂. ရာဂဉ္စ။ပေ။ ယေသု န မာယာ။ပေ။ န တဏှာသု ဥပါတိပန္နာတိ ကာမတဏှာဒီသု နာဓိမုတ္တာ. ဝိတရေယျာတိ ဝိတရိတွာ. တဏှာတိ ရူပတဏှာဒိဆဗ္ဗိဓာ. ဘဝါဘဝါယာတိ သဿတာယ ဝါ ဥစ္ဆေဒါယ ဝါ. အထ ဝါ ဘဝဿ အဘဝါယ ဘဝါဘဝါယ၊ ပုနဗ္ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣဓ ဝါ ဟုရံ ဝါတိ ဣဒံ ပန ‘‘ကုဟိဉ္စိ လောကေ’’တိ ဣမဿ ဝိတ္ထာရဝစနံ.

၅၀၄. ယေ ဝီတရာဂါ။ပေ။ သမိတာဝိနောတိ သမိတဝန္တော၊ ကိလေသဝူပသမကာရိနောတိ အတ္ထော. သမိတာဝိတတ္တာ စ ဝီတရာဂါ အကောပါ. ဣဓ ဝိပ္ပဟာယာတိ ဣဓလောကေ ဝတ္တမာနေ ခန္ဓေ ဝိဟာယ၊ တတော ပရံ ယေသံ ဂမနံ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣတော ပရံ ‘‘ယေ ကာမေ ဟိတွာ အဂဟာ စရန္တိ၊ သုသညတတ္တာ တသရံဝ ဥဇ္ဇု’’န္တိ ဣမမ္ပိ ဂါထံ ကေစိ ပဌန္တိ.

၅၀၆-၈. ဇဟိတွာတိ ဟိတွာ. ‘‘ဇဟိတွာနာ’’တိပိ ပါဌော၊ အယမေဝတ္ထော. အတ္တဒီပါတိ အတ္တနော ဂုဏေ ဧဝ အတ္တနော ဒီပံ ကတွာ ဝိစရန္တာ ခီဏာသဝါ ဝုစ္စန္တိ. ယေ ဟေတ္ထာတိ ဟကာရော နိပါတော ပဒပူရဏမတ္တေ. အယံ ပနတ္ထော – ယေ ဧတ္ထ ခန္ဓာယတနာဒိသန္တာနေ ယထာ ဣဒံ ခန္ဓာယတနာဒိ တထာ ဇာနန္တိ၊ ယံသဘာဝံ တံသဘာဝံယေဝ သဉ္ဇာနန္တိ အနိစ္စာဒိဝသေန ဇာနန္တာ. အယမန္တိမာ နတ္ထိ ပုနဗ္ဘဝေါတိ အယံ နော အန္တိမာ ဇာတိ၊ ဣဒါနိ နတ္ထိ ပုနဗ္ဘဝေါတိ ဧဝဉ္စ ယေ ဇာနန္တီတိ.

၅၀၉. ယော ဝေဒဂူတိ ဣဒါနိ အတ္တာနံ သန္ဓာယ ဘဂဝါ ဣမံ ဂါထမာဟ. တတ္ထ သတိမာတိ ဆသတတဝိဟာရသတိယာ သမန္နာဂတော. သမ္ဗောဓိပတ္တောတိ သဗ္ဗညုတံ ပတ္တော. သရဏံ ဗဟူနန္တိ ဗဟူနံ ဒေဝမနုဿာနံ ဘယဝိဟိံသနေန သရဏဘူတော.

၅၁၀. ဧဝံ ဒက္ခိဏေယျေ သုတွာ အတ္တမနော ဗြာဟ္မဏော အာဟ – ‘‘အဒ္ဓါ အမောဃာ’’တိ. တတ္ထ တွဉှေတ္ထ ဇာနာသိ ယထာ တထာ ဣဒန္တိ တွဉှိ ဧတ္ထ လောကေ ဣဒံ သဗ္ဗမ္ပိ ဉေယျံ ယထာ တထာ ဇာနာသိ ယာထာဝတော ဇာနာသိ၊ ယာဒိသံ တံ တာဒိသမေဝ ဇာနာသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. တထာ ဟိ တေ ဝိဒိတော ဧသ ဓမ္မောတိ တထာ ဟိ တေ ဧသာ ဓမ္မဓာတု သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓါ၊ ယဿာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓတာ ယံ ယံ ဣစ္ဆသိ၊ တံ တံ ဇာနာသီတိ အဓိပ္ပါယော.

၅၁၁. ဧဝံ သော ဗြာဟ္မဏော ဘဂဝန္တံ ပသံသိတွာ ဒက္ခိဏေယျသမ္ပဒါယ ယညသမ္ပဒံ ဉတွာ ဒါယကသမ္ပဒါယပိ တံ ဆဠင်္ဂပရိပူရံ ယညသမ္ပဒံ သောတုကာမော ‘‘ယော ယာစယောဂေါ’’တိ ဥတ္တရိပဉှံ ပုစ္ဆိ. တတြာယံ ယောဇနာ – ယော ယာစယောဂေါ ဒဒံ ပရေသံ ယဇတိ၊ တဿ အက္ခာဟိ မေ ဘဂဝါ ယညသမ္ပဒန္တိ.

၅၁၂. အထဿ ဘဂဝါ ဒွီဟိ ဂါထာဟိ အက္ခာသိ. တတ္ထာယံ အတ္ထယောဇနာ – ယဇဿု မာဃ၊ ယဇမာနော စ သဗ္ဗတ္ထ ဝိပ္ပသာဒေဟိ စိတ္တံ၊ တီသုပိ ကာလေသု စိတ္တံ ပသာဒေဟိ. ဧဝံ တေ ယာယံ –

‘‘ပုဗ္ဗေဝ ဒါနာ သုမနော၊ ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒယေ၊

ဒတွာ အတ္တမနော ဟောတိ၊ ဧသာ ယညဿ သမ္ပဒါ’’တိ. (အ. နိ. ၆.၃၇၊ ပေ. ဝ. ၃၀၅) –

ယညသမ္ပဒါ ဝုတ္တာ၊ တာယ သမ္ပန္နော ယညော ဘဝိဿတိ. တတ္ထ သိယာ ‘‘ကထံ စိတ္တံ ပသာဒေတဗ္ဗ’’န္တိ? ဒေါသပ္ပဟာနေန. ကထံ ဒေါသပ္ပဟာနံ ဟောတိ? ယညာရမ္မဏတာယ. အယဉှိ အာရမ္မဏံ ယဇမာနဿ ယညော ဧတ္ထ ပတိဋ္ဌာယ ဇဟာတိ ဒေါသံ၊ အယဉှိ သတ္တေသု မေတ္တာပုဗ္ဗင်္ဂမေန သမ္မာဒိဋ္ဌိပဒီပဝိဟတမောဟန္ဓကာရေန စိတ္တေန ယဇမာနဿ ဒေယျဓမ္မသင်္ခါတော ယညော အာရမ္မဏံ ဟောတိ၊ သော ဧတ္ထ ယညေ အာရမ္မဏဝသေန ပဝတ္တိယာ ပတိဋ္ဌာယ ဒေယျဓမ္မပစ္စယံ လောဘံ၊ ပဋိဂ္ဂါဟကပစ္စယံ ကောဓံ၊ တဒုဘယနိဒါနံ မောဟန္တိ ဧဝံ တိဝိဓမ္ပိ ဇဟာတိ ဒေါသံ. သော ဧဝံ ဘောဂေသု ဝီတရာဂေါ၊ သတ္တေသု စ ပဝိနေယျ ဒေါသံ တပ္ပဟာနေနေဝ ပဟီနပဉ္စနီဝရဏော အနုက္ကမေန ဥပစာရပ္ပနာဘေဒံ အပရိမာဏသတ္တဖရဏေန ဧကသတ္တေ ဝါ အနဝသေသဖရဏေန အပ္ပမာဏံ မေတ္တံ စိတ္တံ ဘာဝေန္တော ပုန ဘာဝနာဝေပုလ္လတ္ထံ၊ ရတ္တိန္ဒိဝံ သတတံ သဗ္ဗဣရိယာပထေသု အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ တမေဝ မေတ္တဇ္ဈာနသင်္ခါတံ သဗ္ဗာ ဒိသာ ဖရတေ အပ္ပမညန္တိ.

၅၁၄. အထ ဗြာဟ္မဏော တံ မေတ္တံ ‘‘ဗြဟ္မလောကမဂ္ဂေါ အယ’’န္တိ အဇာနန္တော ကေဝလံ အတ္တနော ဝိသယာတီတံ မေတ္တာဘာဝနံ သုတွာ သုဋ္ဌုတရံ သဉ္ဇာတသဗ္ဗညုသမ္ဘာဝနော ဘဂဝတိ အတ္တနာ ဗြဟ္မလောကာဓိမုတ္တတ္တာ ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိမေဝ စ သုဒ္ဓိံ မုတ္တိဉ္စ မညမာနော ဗြဟ္မလောကမဂ္ဂံ ပုစ္ဆန္တော ‘‘ကော သုဇ္ဈတီ’’တိ ဂါထမာဟ. တတြ စ ဗြဟ္မလောကဂါမိံ ပုညံ ကရောန္တံ သန္ဓာယာဟ – ‘‘ကော သုဇ္ဈတိ မုစ္စတီ’’တိ၊ အကရောန္တံ သန္ဓာယ ‘‘ဗဇ္ဈတီ စာ’’တိ. ကေနတ္တနာတိ ကေန ကာရဏေန. သက္ခိ ဗြဟ္မဇ္ဇဒိဋ္ဌောတိ ဗြဟ္မာ အဇ္ဇ သက္ခိ ဒိဋ္ဌော. သစ္စန္တိ ဘဂဝတော ဗြဟ္မသမတ္တံ အာရဗ္ဘ အစ္စာဒရေန သပထံ ကရောတိ. ကထံ ဥပပဇ္ဇတီတိ အစ္စာဒရေနေဝ ပုနပိ ပုစ္ဆတိ. ဇုတိမာတိ ဘဂဝန္တံ အာလပတိ.

တတ္ထ ယသ္မာ ယော ဘိက္ခု မေတ္တာယ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနံ ဥပ္ပါဒေတွာ တမေဝ ပါဒကံ ကတွာ ဝိပဿန္တော အရဟတ္တံ ပါပုဏာတိ၊ သော သုဇ္ဈတိ မုစ္စတိ စ၊ တထာရူပေါ စ ဗြဟ္မလောကံ န ဂစ္ဆတိ. ယော ပန မေတ္တာယ တိကစတုက္ကဇ္ဈာနံ ဥပ္ပါဒေတွာ ‘‘သန္တာ ဧသာ သမာပတ္တီ’’တိအာဒိနာ နယေန တံ အဿာဒေတိ၊ သော ဗဇ္ဈတိ. အပရိဟီနဇ္ဈာနော စ တေနေဝ ဈာနေန ဗြဟ္မလောကံ ဂစ္ဆတိ၊ တသ္မာ ဘဂဝါ ယော သုဇ္ဈတိ မုစ္စတိ စ၊ တဿ ဗြဟ္မလောကဂမနံ အနနုဇာနန္တော အနာမသိတွာဝ တံ ပုဂ္ဂလံ ယော ဗဇ္ဈတိ. တဿ တေန ဈာနေန ဗြဟ္မလောကဂမနံ ဒဿေန္တော ဗြာဟ္မဏဿ သပ္ပါယေန နယေန ‘‘ယော ယဇတီ’’တိ ဣမံ ဂါထမာဟ.

၅၁၅. တတ္ထ တိဝိဓန္တိ တိကာလပ္ပသာဒံ သန္ဓာယာဟ. တေန ဒါယကတော အင်္ဂတ္တယံ ဒဿေတိ. အာရာဓယေ ဒက္ခိဏေယျေဘိ တာဒီတိ တဉ္စ သော တာဒိသော တိဝိဓသမ္ပတ္တိသာဓကော ပုဂ္ဂလော တိဝိဓံ ယညသမ္ပဒံ ဒက္ခိဏေယျေဟိ ခီဏာသဝေဟိ သာဓေယျ သမ္ပာဒေယျ. ဣမိနာ ပဋိဂ္ဂါဟကတော အင်္ဂတ္တယံ ဒဿေတိ. ဧဝံ ယဇိတွာ သမ္မာ ယာစယောဂေါတိ ဧဝံ မေတ္တဇ္ဈာနပဒဋ္ဌာနဘာဝေန ဆဠင်္ဂသမန္နာဂတံ ယညံ သမ္မာ ယဇိတွာ သော ယာစယောဂေါ တေန ဆဠင်္ဂယညူပနိဿယေန မေတ္တဇ္ဈာနေန ဥပပဇ္ဇတိ ဗြဟ္မလောကန္တိ ဗြူမီတိ ဗြာဟ္မဏံ သမုဿာဟေန္တော ဒေသနံ သမာပေသိ. သေသံ သဗ္ဗဂါထာသု ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ဣတော ပရဉ္စ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယမေဝါတိ.

ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ

သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ မာဃသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. သဘိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ

ဧဝံ မေ သုတန္တိ သဘိယသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အယမေဝ ယာဿ နိဒါနေ ဝုတ္တာ. အတ္ထဝဏ္ဏနာက္ကမေပိ စဿ ပုဗ္ဗသဒိသံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ယံ ပန အပုဗ္ဗံ၊ တံ ဥတ္တာနတ္ထာနိ ပဒါနိ ပရိဟရန္တာ ဝဏ္ဏယိဿာမ. ဝေဠုဝနေ ကလန္ဒကနိဝါပေတိ ဝေဠုဝနန္တိ တဿ ဥယျာနဿ နာမံ. တံ ကိရ ဝေဠူဟိ စ ပရိက္ခိတ္တံ အဟောသိ အဋ္ဌာရသဟတ္ထေန စ ပါကာရေန၊ ဂေါပုရဒွါရဋ္ဋာလကယုတ္တံ နီလောဘာသံ မနောရမံ၊ တေန ‘‘ဝေဠုဝန’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ကလန္ဒကာနဉ္စေတ္ထ နိဝါပံ အဒံသု၊ တေန ‘‘ကလန္ဒကနိဝါပေါ’’တိ ဝုစ္စတိ. ကလန္ဒကာ နာမ ကာဠကာ ဝုစ္စန္တိ. ပုဗ္ဗေ ကိရ အညတရော ရာဇာ တတ္ထ ဥယျာနကီဠနတ္ထံ အာဂတော သုရာမဒေန မတ္တော ဒိဝါသေယျံ သုပိ. ပရိဇနောပိဿ ‘‘သုတ္တော ရာဇာ’’တိ ပုပ္ဖဖလာဒီဟိ ပလောဘိယမာနော ဣတော စိတော စ ပက္ကာမိ. အထ သုရာဂန္ဓေန အညတရသ္မာ သုသိရရုက္ခာ ကဏှသပ္ပေါ နိက္ခမိတွာ ရညော အဘိမုခေါ အာဂစ္ဆတိ. တံ ဒိသွာ ရုက္ခဒေဝတာ ‘‘ရညော ဇီဝိတံ ဒဿာမီ’’တိ ကာဠကဝေသေန အာဂန္တွာ ကဏ္ဏမူလေ သဒ္ဒမကာသိ. ရာဇာ ပဋိဗုဇ္ဈိ၊ ကဏှသပ္ပေါ နိဝတ္တော. သော တံ ဒိသွာ ‘‘ဣမာယ မမ ကာဠကာယ ဇီဝိတံ ဒိန္န’’န္တိ ကာဠကာနံ တတ္ထ နိဝါပံ ပဋ္ဌပေသိ၊ အဘယဃောသနဉ္စ ဃောသာပေသိ. တသ္မာ တံ တတော ပဘုတိ ‘‘ကလန္ဒကနိဝါပေါ’’တိ သင်္ခံ ဂတံ.

သဘိယဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿာတိ သဘိယောတိ တဿ နာမံ၊ ပရိဗ္ဗာဇကောတိ ဗာဟိရ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပါဒါယ ဝုစ္စတိ. ပုရာဏသာလောဟိတာယ ဒေဝတာယာတိ န မာတာ န ပိတာ၊ အပိစ ခေါ ပနဿ မာတာ ဝိယ ပိတာ ဝိယ စ ဟိတဇ္ဈာသယတ္တာ သော ဒေဝပုတ္တော ‘‘ပုရာဏသာလောဟိတာ ဒေဝတာ’’တိ ဝုတ္တော. ပရိနိဗ္ဗုတေ ကိရ ကဿပေ ဘဂဝတိ ပတိဋ္ဌိတေ သုဝဏ္ဏစေတိယေ တယော ကုလပုတ္တာ သမ္မုခသာဝကာနံ သန္တိကေ ပဗ္ဗဇိတွာ စရိယာနုရူပါနိ ကမ္မဋ္ဌာနာနိ ဂဟေတွာ ပစ္စန္တဇနပဒံ ဂန္တွာ အရညာယတနေ သမဏဓမ္မံ ကရောန္တိ၊ အန္တရန္တရာ စ စေတိယဝန္ဒနတ္ထာယ ဓမ္မဿဝနတ္ထာယ စ နဂရံ ဂစ္ဆန္တိ. အပရေန စ သမယေန တာဝတကမ္ပိ အရညေ ဝိပ္ပဝါသံ အရောစယမာနာ တတ္ထေဝ အပ္ပမတ္တာ ဝိဟရိံသု၊ ဧဝံ ဝိဟရန္တာပိ န စ ကိဉ္စိ ဝိသေသံ အဓိဂမိံသု. တတော နေသံ အဟောသိ – ‘‘မယံ ပိဏ္ဍာယ ဂစ္ဆန္တာ ဇီဝိတေ သာပေက္ခာ ဟောမ၊ ဇီဝိတေ သာပေက္ခေန စ န သက္ကာ လောကုတ္တရဓမ္မော အဓိဂန္တုံ၊ ပုထုဇ္ဇနကာလကိရိယာပိ ဒုက္ခာ၊ ဟန္ဒ မယံ နိဿေဏိံ ဗန္ဓိတွာ ပဗ္ဗတံ အဘိရုယှ ကာယေ စ ဇီဝိတေ စ အနပေက္ခာ သမဏဓမ္မံ ကရောမာ’’တိ. တေ တထာ အကံသု.

အထ နေသံ မဟာထေရော ဥပနိဿယသမ္ပန္နတ္တာ တဒဟေဝ ဆဠဘိညာပရိဝါရံ အရဟတ္တံ သစ္ဆာကာသိ. သော ဣဒ္ဓိယာ ဟိမဝန္တံ ဂန္တွာ အနောတတ္တေ မုခံ ဓောဝိတွာ ဥတ္တရကုရူသု ပိဏ္ဍာယ စရိတွာ ကတဘတ္တကိစ္စော ပုန အညမ္ပိ ပဒေသံ ဂန္တွာ ပတ္တံ ပူရေတွာ အနောတတ္တဥဒကဉ္စ နာဂလတာဒန္တပေါဏဉ္စ ဂဟေတွာ တေသံ သန္တိကံ အာဂန္တွာ အာဟ – ‘‘ပဿထာဝုသော မမာနုဘာဝံ၊ အယံ ဥတ္တရကုရုတော ပိဏ္ဍပါတော၊ ဣဒံ ဟိမဝန္တတော ဥဒကဒန္တပေါဏံ အာဘတံ၊ ဣမံ ဘုဉ္ဇိတွာ သမဏဓမ္မံ ကရောထ၊ ဧဝါဟံ တုမှေ သဒါ ဥပဋ္ဌဟိဿာမီ’’တိ. တေ တံ သုတွာ အာဟံသု – ‘‘တုမှေ၊ ဘန္တေ၊ ကတကိစ္စာ၊ တုမှေဟိ သဟ သလ္လာပမတ္တမ္ပိ အမှာကံ ပပဉ္စော၊ မာ ဒါနိ တုမှေ ပုန အမှာကံ သန္တိကံ အာဂမိတ္ထာ’’တိ. သော ကေနစိ ပရိယာယေန တေ သမ္ပဋိစ္ဆာပေတုံ အသက္ကောန္တော ပက္ကာမိ.

တတော တေသံ ဧကော ဒွီဟတီဟစ္စယေန ပဉ္စာဘိညော အနာဂါမီ အဟောသိ. သောပိ တထေဝ အကာသိ၊ ဣတရေန စ ပဋိက္ခိတ္တော တထေဝ အဂမာသိ. သော တံ ပဋိက္ခိပိတွာ ဝါယမန္တော ပဗ္ဗတံ အာရုဟနဒိဝသတော သတ္တမေ ဒိဝသေ ကိဉ္စိ ဝိသေသံ အနဓိဂန္တွာဝ ကာလကတော ဒေဝလောကေ နိဗ္ဗတ္တိ. ခီဏာသဝတ္ထေရောပိ တံ ဒိဝသမေဝ ပရိနိဗ္ဗာယိ၊ အနာဂါမီ သုဒ္ဓါဝါသေသု ဥပ္ပဇ္ဇိ. ဒေဝပုတ္တော ဆသု ကာမာဝစရဒေဝလောကေသု အနုလောမပဋိလောမေန ဒိဗ္ဗသမ္ပတ္တိံ အနုဘဝိတွာ အမှာကံ ဘဂဝတော ကာလေ ဒေဝလောကာ စဝိတွာ အညတရိဿာ ပရိဗ္ဗာဇိကာယ ကုစ္ဆိမှိ ပဋိသန္ဓိံ အဂ္ဂဟေသိ. သာ ကိရ အညတရဿ ခတ္တိယဿ ဓီတာ၊ တံ မာတာပိတရော ‘‘အမှာကံ ဓီတာ သမယန္တရံ ဇာနာတူ’’တိ ဧကဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ နိယျာတေသုံ. တဿေကော အန္တေဝါသိကော ပရိဗ္ဗာဇကော တာယ သဒ္ဓိံ ဝိပ္ပဋိပဇ္ဇိ. သာ တေန ဂဗ္ဘံ ဂဏှိ. တံ ဂဗ္ဘိနိံ ဒိသွာ ပရိဗ္ဗာဇိကာ နိက္ကဍ္ဎိံသု. သာ အညတ္ထ ဂစ္ဆန္တီ အန္တရာမဂ္ဂေ သဘာယံ ဝိဇာယိ၊ တေနဿ ‘‘သဘိယော’’တွေဝ နာမံ အကာသိ. သောပိ သဘိယော ဝဍ္ဎိတွာ ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇံ ပဗ္ဗဇိတွာ နာနာသတ္ထာနိ ဥဂ္ဂဟေတွာ မဟာဝါဒီ ဟုတွာ ဝါဒက္ခိတ္တတာယ သကလဇမ္ဗုဒီပေ ဝိစရန္တော အတ္တနော သဒိသံ ဝါဒိံ အဒိသွာ နဂရဒွါရေ အဿမံ ကာရာပေတွာ ခတ္တိယကုမာရာဒယော သိပ္ပံ သိက္ခာပေန္တော တတ္ထ ဝသတိ.

အထ ဘဂဝါ ပဝတ္တိတဝရဓမ္မစက္ကော အနုပုဗ္ဗေန ရာဇဂဟံ အာဂန္တွာ ဝေဠုဝနေ ဝိဟရတိ ကလန္ဒကနိဝါပေ. သဘိယော ပန ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒံ န ဇာနာတိ. အထ သော သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ သမာပတ္တိတော ဝုဋ္ဌာယ ‘‘ဣမာဟံ ဝိသေသံ ကဿာနုဘာဝေန ပတ္တော’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ကဿပဿ ဘဂဝတော သာသနေ သမဏဓမ္မကိရိယံ တေ စ သဟာယေ အနုဿရိတွာ ‘‘တေသု ဧကော ပရိနိဗ္ဗုတော၊ ဧကော ဣဒါနိ ကတ္ထာ’’တိ အာဝဇ္ဇေန္တော ‘‘ဒေဝလောကာ စဝိတွာ ဇမ္ဗုဒီပေ ဥပ္ပန္နော ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒမ္ပိ န ဇာနာတီ’’တိ ဉတွာ ‘‘ဟန္ဒ နံ ဗုဒ္ဓုပသေဝနာယ နိယောဇေမီ’’တိ ဝီသတိ ပဉှေ အဘိသင်္ခရိတွာ ရတ္တိဘာဂေ တဿ အဿမမာဂမ္မ အာကာသေ ဌတွာ ‘‘သဘိယ၊ သဘိယာ’’တိ ပက္ကောသိ. သော နိဒ္ဒါယမာနော တိက္ခတ္တုံ တံ သဒ္ဒံ သုတွာ နိက္ခမ္မ ဩဘာသံ ဒိသွာ ပဉ္ဇလိကော အဋ္ဌာသိ. တတော တံ ဗြဟ္မာ အာဟ – ‘‘အဟံ သဘိယ တဝတ္ထာယ ဝီသတိ ပဉှေ အာဟရိံ၊ တေ တွံ ဥဂ္ဂဏှ. ယော စ တေ သမဏော ဝါ ဗြာဟ္မဏော ဝါ ဣမေ ပဉှေ ပုဋ္ဌော ဗျာကရောတိ၊ တဿ သန္တိကေ ဗြဟ္မစရိယံ စရေယျာသီ’’တိ. ဣမံ ဒေဝပုတ္တံ သန္ဓာယေတံ ဝုတ္တံ ‘‘ပုရာဏသာလောဟိတာယ ဒေဝတာယ ပဉှာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ ဟောန္တီ’’တိ. ဥဒ္ဒိဋ္ဌာတိ ဥဒ္ဒေသမတ္တေနေဝ ဝုတ္တာ၊ န ဝိဘင်္ဂေန.

ဧဝံ ဝုတ္တေ စ နေ သဘိယော ဧကဝစနေနေဝ ပဒပဋိပါဋိယာ ဥဂ္ဂဟေသိ. အထ သော ဗြဟ္မာ ဇာနန္တောပိ တဿ ဗုဒ္ဓုပ္ပါဒံ နာစိက္ခိ. ‘‘အတ္ထံ ဂဝေသမာနော ပရိဗ္ဗာဇကော သယမေဝ သတ္ထာရံ ဉဿတိ. ဣတော ဗဟိဒ္ဓါ စ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ တုစ္ဆဘာဝ’’န္တိ ဣမိနာ ပနာဓိပ္ပါယေန ဧဝမာဟ – ‘‘ယော တေ သဘိယ။ပေ။ စရေယျာသီ’’တိ. ထေရဂါထာသု ပန စတုက္ကနိပါတေ သဘိယတ္ထေရာပဒါနံ ဝဏ္ဏေန္တာ ဘဏန္တိ ‘‘သာ စဿ မာတာ အတ္တနော ဝိပ္ပဋိပတ္တိံ စိန္တေတွာ တံ ဇိဂုစ္ဆမာနာ ဈာနံ ဥပ္ပါဒေတွာ ဗြဟ္မလောကေ ဥပ္ပန္နာ၊ တာယ ဗြဟ္မဒေဝတာယ တေ ပဉှာ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာ’’တိ.

ယေ တေတိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗာနံ ဥဒ္ဒေသပစ္စုဒ္ဒေသော. သမဏဗြာဟ္မဏာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇူပဂမနေန လောကသမ္မုတိယာ စ သမဏာ စေဝ ဗြာဟ္မဏာ စ. သံဃိနောတိ ဂဏဝန္တော. ဂဏိနောတိ သတ္ထာရော၊ ‘‘သဗ္ဗညုနော မယ’’န္တိ ဧဝံ ပဋိညာတာရော. ဂဏာစရိယာတိ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒိဝသေန ပဗ္ဗဇိတဂဟဋ္ဌဂဏဿ အာစရိယာ. ဉာတာတိ အဘိညာတာ၊ ဝိဿုတာ ပါကဋာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယသဿိနောတိ လာဘပရိဝါရသမ္ပန္နာ. တိတ္ထကရာတိ တေသံ ဒိဋ္ဌာနုဂတိံ အာပဇ္ဇန္တေဟိ ဩတရိတဗ္ဗာနံ ဩဂါဟိတဗ္ဗာနံ ဒိဋ္ဌိတိတ္ထာနံ ကတ္တာရော. သာဓုသမ္မတာ ဗဟုဇနဿာတိ ‘‘သာဓဝေါ ဧတေ သန္တော သပ္ပုရိသာ’’တိ ဧဝံ ဗဟုဇနဿ သမ္မတာ.

သေယျထိဒန္တိ ကတမေ တေတိ စေ-ဣစ္စေတသ္မိံ အတ္ထေ နိပါတော. ပူရဏောတိ နာမံ၊ ကဿပေါတိ ဂေါတ္တံ. သော ကိရ ဇာတိယာ ဒါသော၊ ဒါသသတံ ပူရေန္တော ဇာတော. တေနဿ ‘‘ပူရဏော’’တိ နာမမကံသု. ပလာယိတွာ ပန နဂ္ဂေသု ပဗ္ဗဇိတွာ ‘‘ကဿပေါ အဟ’’န္တိ ဂေါတ္တံ ဥဒ္ဒိသိ၊ သဗ္ဗညုတဉ္စ ပစ္စညာသိ. မက္ခလီတိ နာမံ၊ ဂေါသာလာယ ဇာတတ္တာ ဂေါသာလောတိပိ ဝုစ္စတိ. သောပိ ကိရ ဇာတိယာ ဒါသော ဧဝ၊ ပလာယိတွာ ပဗ္ဗဇိ၊ သဗ္ဗညုတဉ္စ ပစ္စညာသိ. အဇိတောတိ နာမံ၊ အပ္ပိစ္ဆတာယ ကေသကမ္ဗလံ ဓာရေတိ၊ တေန ကေသကမ္ဗလောတိပိ ဝုစ္စတိ၊ သောပိ သဗ္ဗညုတံ ပစ္စညာသိ. ပကုဓောတိ နာမံ၊ ကစ္စာယနောတိ ဂေါတ္တံ. အပ္ပိစ္ဆဝသေန ဥဒကေ ဇီဝသညာယ စ နှာနမုခဓောဝနာဒိ ပဋိက္ခိတ္တော၊ သောပိ သဗ္ဗညုတံ ပစ္စညာသိ. သဉ္စယောတိ နာမံ၊ ဗေလဋ္ဌော ပနဿ ပိတာ၊ တသ္မာ ဗေလဋ္ဌပုတ္တောတိ ဝုစ္စတိ၊ သောပိ သဗ္ဗညုတံ ပစ္စညာသိ. နိဂဏ္ဌောတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာနာမေန၊ နာဋပုတ္တောတိ ပိတုနာမေန ဝုစ္စတိ. နာဋောတိ ကိရ နာမဿ ပိတာ၊ တဿ ပုတ္တောတိ နာဋပုတ္တော၊ သောပိ သဗ္ဗညုတံ ပစ္စညာသိ. သဗ္ဗေပိ ပဉ္စသတပဉ္စသတသိဿပရိဝါရာ အဟေသုံ. တေတိ တေ ဆ သတ္ထာရော. တေ ပဉှေတိ တေ ဝီသတိ ပဉှေ. တေတိ တေ ဆ သတ္ထာရော. န သမ္ပာယန္တီတိ န သမ္ပာဒေန္တိ. ကောပန္တိ စိတ္တစေတသိကာနံ အာဝိလဘာဝံ. ဒေါသန္တိ ပဒုဋ္ဌစိတ္တတံ၊ တဒုဘယမ္ပေတံ မန္ဒတိက္ခဘေဒဿ ကောဓဿေဝါဓိဝစနံ. အပ္ပစ္စယန္တိ အပ္ပတီတတာ၊ ဒေါမနဿန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ပါတုကရောန္တီတိ ကာယဝစီဝိကာရေန ပကာသေန္တိ၊ ပါကဋံ ကရောန္တိ.

ဟီနာယာတိ ဂဟဋ္ဌဘာဝါယ. ဂဟဋ္ဌဘာဝေါ ဟိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပနိဓာယ သီလာဒိဂုဏဟီနတော ဟီနကာမသုခပဋိသေဝနတော ဝါ ‘‘ဟီနော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဥစ္စာ ပဗ္ဗဇ္ဇာ. အာဝတ္တိတွာတိ ဩသက္ကိတွာ. ကာမေ ပရိဘုဉ္ဇေယျန္တိ ကာမေ ပဋိသေဝေယျံ. ဣတိ ကိရဿ သဗ္ဗညုပဋိညာနမ္ပိ ပဗ္ဗဇိတာနံ တုစ္ဆကတ္တံ ဒိသွာ အဟောသိ. ဥပ္ပန္နပရိဝိတက္ကဝသေနေဝ စ အာဂန္တွာ ပုနပ္ပုနံ ဝီမံသမာနဿ အထ ခေါ သဘိယဿ ပရိဗ္ဗာဇကဿ ဧတဒဟောသိ – ‘‘အယမ္ပိ ခေါ သမဏော’’တိ စ ‘‘ယေပိ ခေါ တေ ဘောန္တော’’တိ စ ‘‘သမဏော ခေါ ဒဟရောတိ န ဥညာတဗ္ဗော’’တိ စာတိ ဧဝမာဒိ. တတ္ထ ဇိဏ္ဏာတိအာဒီနိ ပဒါနိ ဝုတ္တနယာနေဝ. ထေရာတိ အတ္တနော သမဏဓမ္မေ ထိရဘာဝပ္ပတ္တာ. ရတ္တညူတိ ရတနညူ၊ ‘‘နိဗ္ဗာနရတနံ ဇာနာမ မယ’’န္တိ ဧဝံ သကာယ ပဋိညာယ လောကေနာပိ သမ္မတာ၊ ဗဟုရတ္တိဝိဒူ ဝါ. စိရံ ပဗ္ဗဇိတာနံ ဧတေသန္တိ စိရပဗ္ဗဇိတာ. န ဥညာတဗ္ဗောတိ န အဝဇာနိတဗ္ဗော၊ န နီစံ ကတွာ ဇာနိတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. န ပရိဘောတဗ္ဗောတိ န ပရိဘဝိတဗ္ဗော၊ ‘‘ကိမေသ ဉဿတီ’’တိ ဧဝံ န ဂဟေတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

၅၁၆. ကင်္ခီ ဝေစိကိစ္ဆီတိ သဘိယော ဘဂဝတာ သဒ္ဓိံ သမ္မောဒမာနော ဧဝံ ဘဂဝတော ရူပသမ္ပတ္တိဒမူပသမသူစိတံ သဗ္ဗညုတံ သမ္ဘာဝယမာနော ဝိဂတုဒ္ဓစ္စော ဟုတွာ အာဟ – ‘‘ကင်္ခီ ဝေစိကိစ္ဆီ’’တိ. တတ္ထ ‘‘လဘေယျံ နု ခေါ ဣမေသံ ဗျာကရဏ’’န္တိ ဧဝံ ပဉှာနံ ဗျာကရဏကင်္ခါယ ကင်္ခီ. ‘‘ကော နု ခေါ ဣမဿိမဿ စ ပဉှဿ အတ္ထော’’တိ ဧဝံ ဝိစိကိစ္ဆာယ ဝေစိကိစ္ဆီ. ဒုဗ္ဗလဝိစိကိစ္ဆာယ ဝါ တေသံ ပဉှာနံ အတ္ထေ ကင်္ခနတော ကင်္ခီ၊ ဗလဝတိယာ ဝိစိနန္တော ကိစ္ဆတိယေဝ၊ န သက္ကောတိ သန္နိဋ္ဌာတုန္တိ ဝေစိကိစ္ဆီ. အဘိကင်္ခမာနောတိ အတိဝိယ ပတ္ထယမာနော. တေသန္တကရောတိ တေသံ ပဉှာနံ အန္တကရော. ဘဝန္တောဝ ဧဝံ ဘဝါဟီတိ ဒဿေန္တော အာဟ ‘‘ပဉှေ မေ ပုဋ္ဌော။ပေ။ ဗျာကရောဟိ မေ’’တိ. တတ္ထ ပဉှေ မေတိ ပဉှေ မယာ. ပုဋ္ဌောတိ ပုစ္ဆိတော. အနုပုဗ္ဗန္တိ ပဉှပဋိပါဋိယာ အနုဓမ္မန္တိ အတ္ထာနုရူပံ ပါဠိံ အာရောပေန္တော. ဗျာကရောဟိ မေတိ မယှံ ဗျာကရောဟိ.

၅၁၇. ဒူရတောတိ သော ကိရ ဣတော စိတော စာဟိဏ္ဍန္တော သတ္တယောဇနသတမဂ္ဂတော အာဂတော. တေနာဟ – ဘဂဝါ ‘‘ဒူရတော အာဂတောသီ’’တိ၊ ကဿပဿ ဘဂဝတော ဝါ သာသနတော အာဂတတ္တာ ‘‘ဒူရတော အာဂတောသီ’’တိ နံ အာဟ.

၅၁၈. ပုစ္ဆ မန္တိ ဣမာယ ပနဿ ဂါထာယ သဗ္ဗညုပဝါရဏံ ပဝါရေတိ. တတ္ထ မနသိစ္ဆသီတိ မနသာ ဣစ္ဆသိ.

ယံ ဝတာဟန္တိ ယံ ဝတ အဟံ. အတ္တမနောတိ ပီတိပါမောဇ္ဇသောမနဿေဟိ ဖုဋစိတ္တော. ဥဒဂ္ဂေါတိ ကာယေန စိတ္တေန စ အဗ္ဘုန္နတော. ဣဒံ ပန ပဒံ န သဗ္ဗပါဌေသု အတ္ထိ. ဣဒါနိ ယေဟိ ဓမ္မေဟိ အတ္တမနော၊ တေ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ပမုဒိတော ပီတိသောမနဿဇာတော’’တိ.