၃. သုဘာသိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ

ဧဝံ မေ သုတန္တိ သုဘာသိတသုတ္တံ. အတ္တဇ္ဈာသယတော စဿ ဥပ္ပတ္တိ. ဘဂဝါ ဟိ သုဘာသိတပ္ပိယော၊ သော အတ္တနော သုဘာသိတသမုဒါစာရပ္ပကာသနေန သတ္တာနံ ဒုဗ္ဘာသိတသမုဒါစာရံ ပဋိသေဓေန္တော ဣမံ သုတ္တမဘာသိ. တတ္ထ ဧဝံ မေ သုတန္တိအာဒိ သင်္ဂီတိကာရဝစနံ. တတ္ထ တတြ ခေါ ဘဂဝါ။ပေ။ ဘဒန္တေတိ တေ ဘိက္ခူတိ ဧတံ အပုဗ္ဗံ၊ သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. တသ္မာ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနတ္ထမိဒံ ဝုစ္စတိ – တတြာတိ ဒေသကာလပရိဒီပနံ. တဉှိ ယံ သမယံ ဝိဟရတိ၊ တတြ သမယေ၊ ယသ္မိဉ္စ အာရာမေ ဝိဟရတိ၊ တတြ အာရာမေတိ ဒီပေတိ. ဘာသိတဗ္ဗယုတ္တေ ဝါ ဒေသကာလေ ဒီပေတိ. န ဟိ ဘဂဝါ အယုတ္တေ ဒေသေ ကာလေ ဝါ ဓမ္မံ ဘာသတိ. ‘‘အကာလော ခေါ၊ တာဝ၊ ဗာဟိယာ’’တိအာဒိ (ဥဒါ. ၁၀) စေတ္ထ သာဓကံ. ခေါတိ ပဒပူရဏမတ္တေ အဝဓာရဏာဒိကာလတ္ထေ ဝါ နိပါတော. ဘဂဝါတိ လောကဂရုပရိဒီပနံ. ဘိက္ခူတိ ကထာသဝနယုတ္တပုဂ္ဂလပရိဒီပနံ. အာမန္တေသီတိ အာလပိ အဘာသိ သမ္ဗောဓေသိ.

ဘိက္ခဝေါတိ အာမန္တနာကာရပရိဒီပနံ. တဉ္စ ဘိက္ခနသီလတာဒိဂုဏယောဂသိဒ္ဓတ္တာ ဝုတ္တံ. တေန နေသံ ဟီနာဓိကဇနသေဝိတံ ဝုတ္တိံ ပကာသေန္တော ဥဒ္ဓတဒီနဘာဝနိဂ္ဂဟံ ကရောတိ. ‘‘ဘိက္ခဝေါ’’တိ ဣမိနာ စ ကရုဏာဝိပ္ဖါရသောမ္မဟဒယနယနနိပါတပုဗ္ဗင်္ဂမေန ဝစနေန တေ အတ္တနော မုခါဘိမုခေ ကရိတွာ တေနေဝ ကထေတုကမျတာဒီပကေန ဝစနေန တေသံ သောတုကမျတံ ဇနေတိ၊ တေနေဝ စ သမ္ဗောဓနတ္ထေန ဝစနေန သာဓုကသဝနမနသိကာရေပိ တေ နိယောဇေတိ. သာဓုကသဝနမနသိကာရာယတ္တာ ဟိ သာသနသမ္ပတ္တိ. အပရေသုပိ ဒေဝမနုဿေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ကသ္မာ ဘိက္ခူ ဧဝ အာမန္တေသီတိ စေ? ဇေဋ္ဌသေဋ္ဌာသန္နသဒါသန္နိဟိတဘာဝတော. သဗ္ဗပရိသသာဓာရဏာ ဟိ အယံ ဓမ္မဒေသနာ၊ န ပါဋိပုဂ္ဂလိကာ. ပရိသာယ စ ဇေဋ္ဌာ ဘိက္ခူ ပဌမုပ္ပန္နတ္တာ၊ သေဋ္ဌာ အနဂါရိယဘာဝံ အာဒိံ ကတွာ သတ္ထု စရိယာနုဝိဓာယကတ္တာ သကလသာသနပဋိဂ္ဂါဟကတ္တာ စ. အာသန္နာ တတ္ထ နိသိန္နေသု သတ္ထု သန္တိကတ္တာ၊ သဒါ သန္နိဟိတာ သတ္ထု သန္တိကာဝစရတ္တာ. တေန ဘဂဝါ သဗ္ဗပရိသသာဓာရဏံ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဘိက္ခူ ဧဝ အာမန္တေသိ. အပိစ ဘာဇနံ တေ ဣမာယ ကထာယ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပတ္တိသဗ္ဘာဝတောတိပိ တေ ဧဝ အာမန္တေသိ. ဘဒန္တေတိ ဂါရဝါဓိဝစနမေတံ. တေ ဘိက္ခူတိ ယေ ဘဂဝါ အာမန္တေသိ၊ တေ ဧဝံ ဘဂဝန္တံ အာလပန္တာ ဘဂဝတော ပစ္စဿောသုန္တိ.

စတူဟိ အင်္ဂေဟီတိ စတူဟိ ကာရဏေဟိ အဝယဝေဟိ ဝါ. မုသာဝါဒါဝေရမဏိအာဒီနိ ဟိ စတ္တာရိ သုဘာသိတဝါစာယ ကာရဏာနိ. သစ္စဝစနာဒယော စတ္တာရော အဝယဝါ၊ ကာရဏတ္ထေ စ အင်္ဂသဒ္ဒေါ. စတူဟီတိ နိဿက္ကဝစနံ ဟောတိ၊ အဝယဝတ္ထေ ကရဏဝစနံ. သမန္နာဂတာတိ သမနုအာဂတာ ပဝတ္တာ ယုတ္တာ စ. ဝါစာတိ သမုလ္လပနဝါစာ. ယာ သာ ‘‘ဝါစာ ဂိရာ ဗျပ္ပထော’’တိ (ဓ. သ. ၆၃၆) စ၊ ‘‘နေလာ ကဏ္ဏသုခါ’’တိ (ဒီ. နိ. ၁.၉၊ မ. နိ. ၃.၁၄) စ ဧဝမာဒီသု အာဂစ္ဆတိ. ယာ ပန ‘‘ဝါစာယ စေ ကတံ ကမ္မ’’န္တိ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ၁ ကာယကမ္မဒွါရ) ဧဝံ ဝိညတ္တိ စ၊ ‘‘ယာ စတူဟိ ဝစီဒုစ္စရိတေဟိ အာရတိ ဝိရတိ။ပေ။ အယံ ဝုစ္စတိ သမ္မာဝါစာ’’တိ (ဓ. သ. ၂၉၉၊ ဝိဘ. ၂၀၆) ဧဝံ ဝိရတိ စ၊ ‘‘ဖရုသဝါစာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာသေဝိတာ ဘာဝိတာ ဗဟုလီကတာ နိရယသံဝတ္တနိကာ ဟောတီ’’တိ (အ. နိ. ၈.၄၀) ဧဝံ စေတနာ စ ဝါစာတိ အာဂစ္ဆတိ၊ သာ ဣဓ န အဓိပ္ပေတာ. ကသ္မာ? အဘာသိတဗ္ဗတော. သုဘာသိတာ ဟောတီတိ သုဋ္ဌု ဘာသိတာ ဟောတိ. တေနဿာ အတ္ထာဝဟနတံ ဒီပေတိ. န ဒုဗ္ဘာသိတာတိ န ဒုဋ္ဌု ဘာသိတာ. တေနဿာ အနတ္ထာနာဝဟနတံ ဒီပေတိ. အနဝဇ္ဇာတိ ဝဇ္ဇသင်္ခါတရာဂါဒိဒေါသဝိရဟိတာ. တေနဿာ ကာရဏသုဒ္ဓိံ ဝုတ္တဒေါသာဘာဝဉ္စ ဒီပေတိ. အနနုဝဇ္ဇာ စာတိ အနုဝါဒဝိမုတ္တာ. တေနဿာ သဗ္ဗာကာရသမ္ပတ္တိံ ဒီပေတိ. ဝိညူနန္တိ ပဏ္ဍိတာနံ. တေန နိန္ဒာပသံသာသု ဗာလာ အပ္ပမာဏာတိ ဒီပေတိ.

ကတမေဟိ စတူဟီတိ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ. ဣဓာတိ ဣမသ္မိံ သာသနေ. ဘိက္ခဝေတိ ယေသံ ကထေတုကာမော၊ တဒါလပနံ. ဘိက္ခူတိ ဝုတ္တပ္ပကာရဝါစာဘာသနကပုဂ္ဂလနိဒဿနံ. သုဘာသိတံယေဝ ဘာသတီတိ ပုဂ္ဂလာဓိဋ္ဌာနာယ ဒေသနာယ စတူသု ဝါစင်္ဂေသု အညတရင်္ဂနိဒ္ဒေသဝစနံ. နော ဒုဗ္ဘာသိတန္တိ တဿေဝ ဝါစင်္ဂဿ ပဋိပက္ခဘာသနနိဝါရဏံ. တေန ‘‘မုသာဝါဒါဒယောပိ ကဒါစိ ဝတ္တဗ္ဗာ’’တိ ဒိဋ္ဌိံ နိသေဓေတိ. ‘‘နော ဒုဗ္ဘာသိတ’’န္တိ ဣမိနာ ဝါ မိစ္ဆာဝါစပ္ပဟာနံ ဒီပေတိ၊ ‘‘သုဘာသိတ’’န္တိ ဣမိနာ ပဟီနမိစ္ဆာဝါစေန သတာ ဘာသိတဗ္ဗဝစနလက္ခဏံ. တထာ ပါပဿ အကရဏံ၊ ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒံ. အင်္ဂပရိဒီပနတ္ထံ ပန အဘာသိတဗ္ဗံ ပုဗ္ဗေ အဝတွာ ဘာသိတဗ္ဗမေဝါဟ. ဧသ နယော ဓမ္မံယေဝါတိအာဒီသုပိ.

ဧတ္ထ စ ‘‘သုဘာသိတံယေဝ ဘာသတိ နော ဒုဗ္ဘာသိတ’’န္တိ ဣမိနာ ပိသုဏဒေါသရဟိတံ သမဂ္ဂကရဏဝစနံ ဝုတ္တံ၊ ‘‘ဓမ္မံယေဝ ဘာသတိ နော အဓမ္မ’’န္တိ ဣမိနာ သမ္ဖဒေါသရဟိတံ ဓမ္မတော အနပေတံ မန္တာဝစနံ ဝုတ္တံ၊ ဣတရေဟိ ဒွီဟိ ဖရုသာလိကရဟိတာနိ ပိယသစ္စဝစနာနိ ဝုတ္တာနိ. ဣမေဟိ ခေါတိအာဒိနာ ပန တာနိ အင်္ဂါနိ ပစ္စက္ခတော ဒဿေန္တော တံ ဝါစံ နိဂမေတိ. ဝိသေသတော စေတ္ထ ‘‘ဣမေဟိ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ စတူဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတာ ဝါစာ သုဘာသိတာ ဟောတီ’’တိ ဘဏန္တော ယဒညေ ပဋိညာဒီဟိ အဝယဝေဟိ နာမာဒီဟိ ပဒေဟိ လိင်္ဂဝစနဝိဘတ္တိကာလကာရကာဒီဟိ သမ္ပတ္တီဟိ စ သမန္နာဂတံ ဝါစံ ‘‘သုဘာသိတ’’န္တိ မညန္တိ၊ တံ ဓမ္မတော ပဋိသေဓေတိ. အဝယဝါဒိသမ္ပန္နာပိ ဟိ ပေသုညာဒိသမန္နာဂတာ ဝါစာ ဒုဗ္ဘာသိတာဝ ဟောတိ အတ္တနော ပရေသဉ္စ အနတ္ထာဝဟတ္တာ. ဣမေဟိ ပန စတူဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတာ သစေပိ မိလက္ခုဘာသာပရိယာပန္နာ ဃဋစေဋိကာဂီတိကပရိယာပန္နာ ဝါ ဟောတိ၊ တထာပိ သုဘာသိတာ ဧဝ လောကိယလောကုတ္တရဟိတသုခါဝဟတ္တာ. သီဟဠဒီပေ မဂ္ဂပဿေ သဿံ ရက္ခန္တိယာ သီဟဠစေဋိကာယ သီဟဠကေနေဝ ဇာတိဇရာမရဏပဋိသံယုတ္တံ ဂီတံ ဂါယန္တိယာ သုတွာ မဂ္ဂံ ဂစ္ဆန္တာ သဋ္ဌိမတ္တာ ဝိပဿကဘိက္ခူ စေတ္ထ အရဟတ္တံ ပတ္တာ နိဒဿနံ. တထာ တိဿော နာမ အာရဒ္ဓဝိပဿကော ဘိက္ခု ပဒုမသရသမီပေန ဂစ္ဆန္တော ပဒုမသရေ ပဒုမာနိ ဘဉ္ဇိတွာ ဘဉ္ဇိတွာ –

‘‘ပါတော ဖုလ္လံ ကောကနဒံ၊ သူရိယာလောကေန ဘဇ္ဇိယတေ၊

ဧဝံ မနုဿတ္တဂတာ သတ္တာ၊ ဇရာဘိဝေဂေန မဒ္ဒီယန္တီ’’တိ. –

ဣမံ ဂီတံ ဂါယန္တိယာ စေဋိကာယ သုတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တော၊ ဗုဒ္ဓန္တရေ စ အညတရော ပုရိသော သတ္တဟိ ပုတ္တေဟိ သဒ္ဓိံ ဝနာ အာဂမ္မ အညတရာယ ဣတ္ထိယာ မုသလေန တဏ္ဍုလေ ကောဋ္ဋေန္တိယာ –

‘‘ဇရာယ ပရိမဒ္ဒိတံ ဧတံ၊ မိလာတဆဝိစမ္မနိဿိတံ၊

မရဏေန ဘိဇ္ဇတိ ဧတံ၊ မစ္စုဿ ဃသမာမိသံ.

‘‘ကိမီနံ အာလယံ ဧတံ၊ နာနာကုဏပေန ပူရိတံ၊

အသုစိဿ ဘာဇနံ ဧတံ၊ ကဒလိက္ခန္ဓသမံ ဣဒ’’န္တိ. –

ဣမံ ဂီတိကံ သုတွာ သဟ ပုတ္တေဟိ ပစ္စေကဗောဓိံ ပတ္တော၊ အညေ စ ဤဒိသေဟိ ဥပါယေဟိ အရိယဘူမိံ ပတ္တာ နိဒဿနံ. အနစ္ဆရိယံ ပနေတံ၊ ယံ ဘဂဝတာ အာသယာနုသယကုသလေန ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ’’တိအာဒိနာ နယေန ဝုတ္တာ ဂါထာယော သုတွာ ပဉ္စသတာ ဘိက္ခူ အရဟတ္တံ ပါပုဏိံသု၊ အညေ စ ခန္ဓာယတနာဒိပဋိသံယုတ္တာ ကထာ သုတွာ အနေကေ ဒေဝမနုဿာတိ. ဧဝံ ဣမေဟိ စတူဟိ အင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတာ ဝါစာ သစေပိ မိလက္ခုဘာသာပရိယာပန္နာ၊ ဃဋစေဋိကာဂီတိကပရိယာပန္နာ ဝါ ဟောတိ၊ တထာပိ ‘‘သုဘာသိတာ’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. သုဘာသိတတ္တာ ဧဝ စ အနဝဇ္ဇာ စ အနနုဝဇ္ဇာ စ ဝိညူနံ အတ္ထတ္ထိကာနံ ကုလပုတ္တာနံ အတ္ထပဋိသရဏာနံ၊ နော ဗျဉ္ဇနပဋိသရဏာနန္တိ.

ဣဒမဝေါစ ဘဂဝါတိ ဣဒံ သုဘာသိတလက္ခဏံ ဘဂဝါ အဝေါစ. ဣဒံ ဝတွာန သုဂတော၊ အထာပရံ ဧတဒဝေါစ သတ္ထာတိ ဣဒဉ္စ လက္ခဏံ ဝတွာ အထ အညမ္ပိ ဧတံ အဝေါစ သတ္ထာ. ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗဂါထံ ဒဿေတွာ သဗ္ဗမေတံ သင်္ဂီတိကာရကာ အာဟံသု. တတ္ထ အပရန္တိ ဂါထာဗန္ဓဝစနံ သန္ဓာယ ဝုစ္စတိ. တံ ဒုဝိဓံ ဟောတိ – ပစ္ဆာ အာဂတပရိသံ အဿဝနသုဿဝနအာဓာရဏဒဠှီကရဏာဒီနိ ဝါ သန္ဓာယ တဒတ္ထဒီပကမေဝ စ. ပုဗ္ဗေ ကေနစိ ကာရဏေန ပရိဟာပိတဿ အတ္ထဿ ဒီပနေန အတ္ထဝိသေသဒီပကဉ္စ ‘‘ပုရိသဿ ဟိ ဇာတဿ၊ ကုဌာရီ ဇာယတေ မုခေ’’တိအာဒီသု (သု. နိ. ၆၆၂) ဝိယ. ဣဓ ပန တဒတ္ထဒီပကမေဝ.

၄၅၃. တတ္ထ သန္တောတိ ဗုဒ္ဓါဒယော. တေ ဟိ သုဘာသိတံ ‘‘ဥတ္တမံ သေဋ္ဌ’’န္တိ ဝဏ္ဏယန္တိ. ဒုတိယံ တတိယံ စတုတ္ထန္တိ ဣဒံ ပန ပုဗ္ဗေ နိဒ္ဒိဋ္ဌက္ကမံ ဥပါဒါယ ဝုတ္တံ. ဂါထာပရိယောသာနေ ပန ဝင်္ဂီသတ္ထေရော ဘဂဝတော သုဘာသိတေ ပသီဒိ.

သော ယံ ပသန္နာကာရံ အကာသိ၊ ယဉ္စ ဝစနံ ဘဂဝါ အဘာသိ၊ တံ ဒဿေန္တာ သင်္ဂီတိကာရကာ ‘‘အထ ခေါ အာယသ္မာ’’တိအာဒိမာဟံသု. တတ္ထ ပဋိဘာတိ မန္တိ မမ ဘာဂေါ ပကာသတိ. ပဋိဘာတု တန္တိ တဝ ဘာဂေါ ပကာသတု. သာရုပ္ပါဟီတိ အနုစ္ဆဝိကာဟိ. အဘိတ္ထဝီတိ ပသံသိ.

၄၅၄. န တာပယေတိ ဝိပ္ပဋိသာရေန န တာပေယျ. န ဝိဟိံသေယျာတိ အညမညံ ဘိန္ဒန္တော န ဗာဓေယျ. သာ ဝေ ဝါစာတိ သာ ဝါစာ ဧကံသေနေဝ သုဘာသိတာ. ဧတ္တာဝတာ အပိသုဏဝါစာယ ဘဂဝန္တံ ထောမေတိ.

၄၅၅. ပဋိနန္ဒိတာတိ ဟဋ္ဌေန ဟဒယေန ပဋိမုခံ ဂန္တွာ နန္ဒိတာ သမ္ပိယာယိတာ. ယံ အနာဒါယ ပါပါနိ၊ ပရေသံ ဘာသတေ ပိယန္တိ ယံ ဝါစံ ဘာသန္တော ပရေသံ ပါပါနိ အပ္ပိယာနိ ပဋိက္ကူလာနိ ဖရုသဝစနာနိ အနာဒါယ အတ္ထဗျဉ္ဇနမဓုရံ ပိယမေဝ ဝစနံ ဘာသတိ၊ တံ ပိယဝါစမေဝ ဘာသေယျာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣမာယ ဂါထာယ ပိယဝစနေန ဘဂဝန္တံ အဘိတ္ထဝိ.

၄၅၆. အမတာတိ အမတသဒိသာ သာဒုဘာဝေန. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ ‘‘သစ္စံ ဟဝေ သာဒုတရံ ရသာန’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၇၃၊ သု. နိ. ၁၈၄). နိဗ္ဗာနာမတပစ္စယတ္တာ ဝါ အမတာ. ဧသ ဓမ္မော သနန္တနောတိ ယာယံ သစ္စဝါစာ နာမ၊ ဧသ ပေါရာဏော ဓမ္မော စရိယာ ပဝေဏီ၊ ဣဒမေဝ ဟိ ပေါရာဏာနံ အာစိဏ္ဏံ၊ န တေ အလိကံ ဘာသိံသု. တေနေဝါဟ – ‘‘သစ္စေ အတ္ထေ စ ဓမ္မေ စ၊ အဟု သန္တော ပတိဋ္ဌိတာ’’တိ. တတ္ထ သစ္စေ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ ဧဝ အတ္တနော စ ပရေသဉ္စ အတ္ထေ ပတိဋ္ဌိတာ. အတ္ထေ ပတိဋ္ဌိတတ္တာ ဧဝ စ ဓမ္မေ ပတိဋ္ဌိတာ ဟောန္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပရံ ဝါ ဒွယံ သစ္စဝိသေသနမိစ္စေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သစ္စေ ပတိဋ္ဌိတာ. ကီဒိသေ? အတ္ထေ စ ဓမ္မေ စ၊ ယံ ပရေသံ အတ္ထတော အနပေတတ္တာ အတ္ထံ အနုပရောဓံ ကရောတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သတိပိ စ အနုပရောဓကရတ္တေ ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မံ၊ ယံ ဓမ္မိကမေဝ အတ္ထံ သာဓေတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဣမာယ ဂါထာယ သစ္စဝစနေန ဘဂဝန္တံ အဘိတ္ထဝိ.

၄၅၇. ခေမန္တိ အဘယံ နိရုပဒ္ဒဝံ. ကေန ကာရဏေနာတိ စေ? နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယာ ဒုက္ခဿန္တကိရိယာယ၊ ယသ္မာ ကိလေသနိဗ္ဗာနံ ပါပေတိ၊ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ စ အန္တကိရိယာယ သံဝတ္တတီတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ယံ ဗုဒ္ဓေါ နိဗ္ဗာနပ္ပတ္တိယာ ဒုက္ခဿန္တကိရိယာယာတိ ဒွိန္နံ နိဗ္ဗာနဓာတူနမတ္ထာယ ခေမမဂ္ဂပ္ပကာသနတော ခေမံ ဝါစံ ဘာသတိ၊ သာ ဝေ ဝါစာနမုတ္တမာတိ သာ ဝါစာ သဗ္ဗဝါစာနံ သေဋ္ဌာတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဣမာယ ဂါထာယ မန္တာဝစနေန ဘဂဝန္တံ အဘိတ္ထဝန္တော အရဟတ္တနိကူဋေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသီတိ အယမေတ္ထ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ. သေသံ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ

သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ သုဘာသိတသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.