၁. ပဗ္ဗဇ္ဇာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄၀၈. ပဗ္ဗဇ္ဇံ ကိတ္တယိဿာမီတိ ပဗ္ဗဇ္ဇာသုတ္တံ. ကာ ဥပ္ပတ္တိ? ဘဂဝတိ ကိရ သာဝတ္ထိယံ ဝိဟရန္တေ အာယသ္မတော အာနန္ဒဿ ပရိဝိတက္ကော ဥဒပါဒိ – ‘‘သာရိပုတ္တာဒီနံ မဟာသာဝကာနံ ပဗ္ဗဇ္ဇာ ကိတ္တိတာ၊ တံ ဘိက္ခူ စ ဥပါသကာ စ ဇာနန္တိ. ဘဂဝတော ပန အကိတ္တိတာ၊ ယံနူနာဟံ ကိတ္တေယျ’’န္တိ. သော ဇေတဝနဝိဟာရေ အာသနေ နိသီဒိတွာ စိတ္တဗီဇနိံ ဂဟေတွာ ဘိက္ခူနံ ဘဂဝတော ပဗ္ဗဇ္ဇံ ကိတ္တေန္တော ဣမံ သုတ္တမဘာသိ.

တတ္ထ ယသ္မာ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ကိတ္တေန္တေန ယထာ ပဗ္ဗဇိ၊ တံ ကိတ္တေတဗ္ဗံ. ယထာ စ ပဗ္ဗဇိ၊ တံ ကိတ္တေန္တေန ယထာ ဝီမံသမာနော ပဗ္ဗဇ္ဇံ ရောစေသိ၊ တံ ကိတ္တေတဗ္ဗံ. တသ္မာ ‘‘ပဗ္ဗဇ္ဇံ ကိတ္တယိဿာမီ’’တိ ဝတွာ ‘‘ယထာ ပဗ္ဗဇီ’’တိအာဒိမာဟ. စက္ခုမာတိ ပဉ္စဟိ စက္ခူဟိ စက္ခုမာ စက္ခုသမ္ပန္နောတိ အတ္ထော. သေသမာဒိဂါထာယ ဥတ္တာနမေဝ.

၄၀၉. ဣဒါနိ ‘‘ယထာ ဝီမံသမာနော’’တိ တမတ္ထံ ပကာသေန္တော အာဟ ‘‘သမ္ဗာဓောယ’’န္တိ. တတ္ထ သမ္ဗာဓောတိ ပုတ္တဒါရာဒိသမ္ပီဠနေန ကိလေသသမ္ပီဠနေန စ ကုသလကိရိယာယ ဩကာသရဟိတော. ရဇဿာယတနန္တိ ကမ္ဗောဇာဒယော ဝိယ အဿာဒီနံ၊ ရာဂါဒိရဇဿ ဥပ္ပတ္တိဒေသော. အဗ္ဘောကာသောတိ ဝုတ္တသမ္ဗာဓပဋိပက္ခဘာဝေန အာကာသော ဝိယ ဝိဝဋာ. ဣတိ ဒိသွာန ပဗ္ဗဇီတိ ဣတိ ဃရာဝါသပဗ္ဗဇ္ဇာသု ဗျာဓိဇရာမရဏေဟိ သုဋ္ဌုတရံ စောဒိယမာနဟဒယော အာဒီနဝမာနိသံသဉ္စ ဝီမံသိတွာ၊ မဟာဘိနိက္ခမနံ နိက္ခမိတွာ၊ အနောမာနဒီတီရေ ခဂ္ဂေန ကေသေ ဆိန္ဒိတွာ၊ တာဝဒေဝ စ ဒွင်္ဂုလမတ္တသဏ္ဌိတသမဏသာရုပ္ပကေသမဿု ဟုတွာ ဃဋိကာရေန ဗြဟ္မုနာ ဥပနီတေ အဋ္ဌ ပရိက္ခာရေ ဂဟေတွာ ‘‘ဧဝံ နိဝါသေတဗ္ဗံ ပါရုပိတဗ္ဗ’’န္တိ ကေနစိ အနနုသိဋ္ဌော အနေကဇာတိသဟဿပဝတ္တိတေန အတ္တနော ပဗ္ဗဇ္ဇာစိဏ္ဏေနေဝ သိက္ခာပိယမာနော ပဗ္ဗဇိ. ဧကံ ကာသာဝံ နိဝါသေတွာ ဧကံ ဥတ္တရာသင်္ဂံ ကရိတွာ ဧကံ စီဝရံ ခန္ဓေ ကရိတွာ မတ္တိကာပတ္တံ အံသေ အာလဂ္ဂေတွာ ပဗ္ဗဇိတဝေသံ အဓိဋ္ဌာသီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. သေသမေတ္ထ ဥတ္တာနမေဝ.

၄၁၀. ဧဝံ ဘဂဝတော ပဗ္ဗဇ္ဇံ ကိတ္တေတွာ တတော ပရံ ပဗ္ဗဇိတပဋိပတ္တိံ အနောမာနဒီတီရံ ဟိတွာ ပဓာနာယ ဂမနဉ္စ ပကာသေတုံ ‘‘ပဗ္ဗဇိတွာန ကာယေနာ’’တိအာဒိံ သဗ္ဗမဘာသိ. တတ္ထ ကာယေန ပါပကမ္မံ ဝိဝဇ္ဇယီတိ တိဝိဓံ ကာယဒုစ္စရိတံ ဝဇ္ဇေသိ. ဝစီဒုစ္စရိတန္တိ စတုဗ္ဗိဓံ ဝစီဒုစ္စရိတံ. အာဇီဝံ ပရိသောဓယီတိ မိစ္ဆာဇီဝံ ဟိတွာ သမ္မာဇီဝမေဝ ပဝတ္တယိ.

၄၁၁. ဧဝံ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလံ သောဓေတွာ အနောမာနဒီတီရတော တိံသယောဇနပ္ပမာဏံ သတ္တာဟေန အဂမာ ရာဇဂဟံ ဗုဒ္ဓေါ. တတ္ထ ကိဉ္စာပိ ယဒါ ရာဇဂဟံ အဂမာသိ၊ တဒါ ဗုဒ္ဓေါ န ဟောတိ၊ တထာပိ ဗုဒ္ဓဿ ပုဗ္ဗစရိယာတိ ကတွာ ဧဝံ ဝတ္တုံ လဗ္ဘတိ – ‘‘ဣဓ ရာဇာ ဇာတော၊ ဣဓ ရဇ္ဇံ အဂ္ဂဟေသီ’’တိအာဒိ လောကိယဝေါဟာရဝစနံ ဝိယ. မဂဓာနန္တိ မဂဓာနံ ဇနပဒဿ နဂရန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဂိရိဗ္ဗဇန္တိ ဣဒမ္ပိ တဿ နာမံ. တဉှိ ပဏ္ဍဝဂိဇ္ဈကူဋဝေဘာရဣသိဂိလိဝေပုလ္လနာမကာနံ ပဉ္စန္နံ ဂိရီနံ မဇ္ဈေ ဝဇော ဝိယ ဌိတံ၊ တသ္မာ ‘‘ဂိရိဗ္ဗဇ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ပိဏ္ဍာယ အဘိဟာရေသီတိ ဘိက္ခတ္ထာယ တသ္မိံ နဂရေ စရိ. သော ကိရ နဂရဒွါရေ ဌတွာ စိန္တေသိ – ‘‘သစာဟံ ရညော ဗိမ္ဗိသာရဿ အတ္တနော အာဂမနံ နိဝေဒေယျံ၊ ‘သုဒ္ဓေါဒနဿ ပုတ္တော သိဒ္ဓတ္ထော နာမ ကုမာရော အာဂတော’တိ ဗဟုမ္ပိ မေ ပစ္စယံ အဘိဟရေယျ. န ခေါ ပန မေ တံ ပတိရူပံ ပဗ္ဗဇိတဿ အာရောစေတွာ ပစ္စယဂဟဏံ၊ ဟန္ဒာဟံ ပိဏ္ဍာယ စရာမီ’’တိ ဒေဝဒတ္တိယံ ပံသုကူလစီဝရံ ပါရုပိတွာ မတ္တိကာပတ္တံ ဂဟေတွာ ပါစီနဒွါရေန နဂရံ ပဝိသိတွာ အနုဃရံ ပိဏ္ဍာယ အစရိ. တေနာဟ အာယသ္မာ အာနန္ဒော – ‘‘ပိဏ္ဍာယ အဘိဟာရေသီ’’တိ. အာကိဏ္ဏဝရလက္ခဏောတိ သရီရေ အာကိရိတွာ ဝိယ ဌပိတဝရလက္ခဏော ဝိပုလဝရလက္ခဏော ဝါ. ဝိပုလမ္ပိ ဟိ ‘‘အာကိဏ္ဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ယထာဟ – ‘‘အာကိဏ္ဏလုဒ္ဒေါ ပုရိသော၊ ဓာတိစေလံဝ မက္ခိတော’’တိ (ဇာ. ၁.၆.၁၁၈၊ ၁.၉.၁၀၆). ဝိပုလလုဒ္ဒေါတိ အတ္ထော.

၄၁၂. တမဒ္ဒသာတိ တတော ကိရ ပုရိမာနိ သတ္တ ဒိဝသာနိ နဂရေ နက္ခတ္တံ ဃောသိတံ အဟောသိ. တံ ဒိဝသံ ပန ‘‘နက္ခတ္တံ ဝီတိဝတ္တံ၊ ကမ္မန္တာ ပယောဇေတဗ္ဗာ’’တိ ဘေရိ စရိ. အထ မဟာဇနော ရာဇင်္ဂဏေ သန္နိပတိ. ရာဇာပိ ‘‘ကမ္မန္တံ သံဝိဒဟိဿာမီ’’တိ သီဟပဉ္ဇရံ ဝိဝရိတွာ ဗလကာယံ ပဿန္တော တံ ပိဏ္ဍာယ အဘိဟာရေန္တံ မဟာသတ္တံ အဒ္ဒသ. တေနာဟ အာယသ္မာ အာနန္ဒော – ‘‘တမဒ္ဒသာ ဗိမ္ဗိသာရော၊ ပါသာဒသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတော’’တိ. ဣမမတ္ထံ အဘာသထာတိ ဣမံ အတ္ထံ အမစ္စာနံ အဘာသိ.

၄၁၃. ဣဒါနိ တံ တေသံ အမစ္စာနံ ဘာသိတမတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ဣမံ ဘောန္တော’’တိ. တတ္ထ ဣမန္တိ သော ရာဇာ ဗောဓိသတ္တံ ဒဿေတိ၊ ဘောန္တောတိ အမစ္စေ အာလပတိ. နိသာမေထာတိ ပဿထ. အဘိရူပေါတိ ဒဿနီယင်္ဂပစ္စင်္ဂေါ. ဗြဟ္မာတိ အာရောဟပရိဏာဟသမ္ပန္နော. သုစီတိ ပရိသုဒ္ဓဆဝိဝဏ္ဏော. စရဏေနာတိ ဂမနေန.

၄၁၄-၅. နီစကုလာမိဝါတိ နီစကုလာ ဣဝ ပဗ္ဗဇိတော န ဟောတီတိ အတ္ထော. မကာရော ပဒသန္ဓိကရော. ကုဟိံ ဘိက္ခု ဂမိဿတီတိ အယံ ဘိက္ခု ကုဟိံ ဂမိဿတိ၊ အဇ္ဇ ကတ္ထ ဝသိဿတီတိ ဇာနိတုံ ရာဇဒူတာ သီဃံ ဂစ္ဆန္တု. ဒဿနကာမာ ဟိ မယံ အဿာတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန အာဟ. ဂုတ္တဒွါရော ဩက္ခိတ္တစက္ခုတာယ၊ သုသံဝုတော သတိယာ. ဂုတ္တဒွါရော ဝါ သတိယာ၊ သုသံဝုတော ပါသာဒိကေန သင်္ဃာဋိစီဝရဓာရဏေန.

၄၁၆. ခိပ္ပံ ပတ္တံ အပူရေသီတိ သမ္ပဇာနတ္တာ ပတိဿတတ္တာ စ အဓိကံ အဂဏှန္တော ‘‘အလံ ဧတ္တာဝတာ’’တိ အဇ္ဈာသယပူရဏေန ခိပ္ပံ ပတ္တံ အပူရေသိ. မုနီတိ မောနတ္ထာယ ပဋိပန္နတ္တာ အပ္ပတ္တမုနိဘာဝေါပိ မုနိဣစ္စေဝ ဝုတ္တော၊ လောကဝေါဟာရေန ဝါ. လောကိယာ ဟိ အမောနသမ္ပတ္တမ္ပိ ပဗ္ဗဇိတံ ‘‘မုနီ’’တိ ဘဏန္တိ. ပဏ္ဍဝံ အဘိဟာရေသီတိ တံ ပဗ္ဗတံ အဘိရုဟိ. သော ကိရ မနုဿေ ပုစ္ဆိ ‘‘ဣမသ္မိံ နဂရေ ပဗ္ဗဇိတာ ကတ္ထ ဝသန္တီ’’တိ. အထဿ တေ ‘‘ပဏ္ဍဝဿ ဥပရိ ပုရတ္ထာဘိမုခပဗ္ဘာရေ’’တိ အာရောစေသုံ. တသ္မာ တမေဝ ပဏ္ဍဝံ အဘိဟာရေသိ ‘‘ဧတ္ထ ဝါသော ဘဝိဿတီ’’တိ ဧဝံ စိန္တေတွာ.

၄၁၉-၂၃. ဗျဂ္ဃုသဘောဝ သီဟောဝ ဂိရိဂဗ္ဘရေတိ ဂိရိဂုဟာယံ ဗျဂ္ဃေါ ဝိယ ဥသဘော ဝိယ သီဟော ဝိယ စ နိသိန္နောတိ အတ္ထော. ဧတေ ဟိ တယော သေဋ္ဌာ ဝိဂတဘယဘေရဝါ ဂိရိဂဗ္ဘရေ နိသီဒန္တိ၊ တသ္မာ ဧဝံ ဥပမံ အကာသိ. ဘဒ္ဒယာနေနာတိ ဟတ္ထိအဿရထသိဝိကာဒိနာ ဥတ္တမယာနေန. သယာနဘူမိံ ယာယိတွာတိ ယာဝတိကာ ဘူမိ ဟတ္ထိအဿာဒိနာ ယာနေန သက္ကာ ဂန္တုံ၊ တံ ဂန္တွာ. အာသဇ္ဇာတိ ပတွာ၊ သမီပမဿ ဂန္တွာတိ အတ္ထော. ဥပါဝိသီတိ နိသီဒိ. ယုဝါတိ ယောဗ္ဗနသမ္ပန္နော. ဒဟရောတိ ဇာတိယာ တရုဏော. ပဌမုပ္ပတ္တိကော သုသူတိ တဒုဘယဝိသေသနမေဝ. ယုဝါ သုသူတိ အတိယောဗ္ဗနော. ပဌမုပ္ပတ္တိကောတိ ပဌမေနေဝ ယောဗ္ဗနဝေသေန ဥဋ္ဌိတော. ဒဟရော စာသီတိ သတိ စ ဒဟရတ္တေ သုသု ဗာလကော ဝိယ ခါယသီတိ.

၄၂၄-၅. အနီကဂ္ဂန္တိ ဗလကာယံ သေနာမုခံ. ဒဒါမိ ဘောဂေ ဘုဉ္ဇဿူတိ ဧတ္ထ ‘‘အဟံ တေ အင်္ဂမဂဓေသု ယာဝိစ္ဆသိ၊ တာဝ ဒဒါမိ ဘောဂေ. တံ တွံ သောဘယန္တော အနီကဂ္ဂံ နာဂသံဃပုရက္ခတော ဘုဉ္ဇဿူ’’တိ ဧဝံ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဥဇုံ ဇနပဒေါ ရာဇာတိ ‘‘ဒဒါမိ ဘောဂေ ဘုဉ္ဇဿု၊ ဇာတိံ အက္ခာဟိ ပုစ္ဆိတော’’တိ ဧဝံ ကိရ ဝုတ္တော မဟာပုရိသော စိန္တေသိ – ‘‘သစေ အဟံ ရဇ္ဇေန အတ္ထိကော အဿံ၊ စာတုမဟာရာဇိကာဒယောပိ မံ အတ္တနော အတ္တနော ရဇ္ဇေန နိမန္တေယျုံ၊ ဂေဟေ ဌိတော ဧဝ ဝါ စက္ကဝတ္တိရဇ္ဇံ ကာရေယျံ. အယံ ပန ရာဇာ အဇာနန္တော ဧဝမာဟ – ‘ဟန္ဒာဟံ၊ တံ ဇာနာပေမီ’’’တိ ဗာဟံ ဥစ္စာရေတွာ အတ္တနော အာဂတဒိသာဘာဂံ နိဒ္ဒိသန္တော ‘‘ဥဇုံ ဇနပဒေါ ရာဇာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဟိမဝန္တဿ ပဿတောတိ ဘဏန္တော သဿသမ္ပတ္တိဝေကလ္လာဘာဝံ ဒဿေတိ. ဟိမဝန္တဉှိ နိဿာယ ပါသာဏဝိဝရသမ္ဘဝါ မဟာသာလာပိ ပဉ္စဟိ ဝုဒ္ဓီဟိ ဝဍ္ဎန္တိ၊ ကိမင်္ဂံ ပန ခေတ္တေ ဝုတ္တာနိ သဿာနိ. ဓနဝီရိယေန သမ္ပန္နောတိ ဘဏန္တော သတ္တဟိ ရတနေဟိ အဝေကလ္လတ္တံ၊ ပရရာဇူဟိ အတက္ကနီယံ ဝီရပုရိသာဓိဋ္ဌိတဘာဝဉ္စဿ ဒဿေတိ. ကောသလေသု နိကေတိနောတိ ဘဏန္တော နဝကရာဇဘာဝံ ပဋိက္ခိပတိ. နဝကရာဇာ ဟိ နိကေတီတိ န ဝုစ္စတိ. ယဿ ပန အာဒိကာလတော ပဘုတိ အနွယဝသေန သော ဧဝ ဇနပဒေါ နိဝါသော၊ သော နိကေတီတိ ဝုစ္စတိ. တထာရူပေါ စ ရာဇာ သုဒ္ဓေါဒနော၊ ယံ သန္ဓာယာဟ ‘‘ကောသလေသု နိကေတိနော’’တိ. တေန အနွယာဂတမ္ပိ ဘောဂသမ္ပတ္တိံ ဒီပေတိ.

၄၂၆. ဧတ္တာဝတာ အတ္တနော ဘောဂသမ္ပတ္တိံ ဒီပေတွာ ‘‘အာဒိစ္စာ နာမ ဂေါတ္တေန၊ သာကိယာ နာမ ဇာတိယာ’’တိ ဣမိနာ ဇာတိသမ္ပတ္တိဉ္စ အာစိက္ခိတွာ ယံ ဝုတ္တံ ရညာ ‘‘ဒဒါမိ ဘောဂေ ဘုဉ္ဇဿူ’’တိ၊ တံ ပဋိက္ခိပန္တော အာဟ – ‘‘တမှာ ကုလာ ပဗ္ဗဇိတောမှိ၊ န ကာမေ အဘိပတ္ထယ’’န္တိ. ယဒိ ဟိ အဟံ ကာမေ အဘိပတ္ထယေယျံ၊ န ဤဒိသံ ဓနဝီရိယသမ္ပန္နံ ဒွါသီတိသဟဿဝီရပုရိသသမာကုလံ ကုလံ ဆဍ္ဍေတွာ ပဗ္ဗဇေယျန္တိ အယံ ကိရေတ္ထ အဓိပ္ပါယော.

၄၂၇. ဧဝံ ရညော ဝစနံ ပဋိက္ခိပိတွာ တတော ပရံ အတ္တနော ပဗ္ဗဇ္ဇာဟေတုံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ကာမေသွာဒီနဝံ ဒိသွာ၊ နေက္ခမ္မံ ဒဋ္ဌု ခေမတော’’တိ. ဧတံ ‘‘ပဗ္ဗဇိတောမှီ’’တိ ဣမိနာ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ. တတ္ထ ဒဋ္ဌူတိ ဒိသွာ. သေသမေတ္ထ ဣတော ပုရိမဂါထာသု စ ယံ ယံ န ဝိစာရိတံ၊ တံ တံ သဗ္ဗံ ဥတ္တာနတ္ထတ္တာ ဧဝ န ဝိစာရိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧဝံ အတ္တနော ပဗ္ဗဇ္ဇာဟေတုံ ဝတွာ ပဓာနတ္ထာယ ဂန္တုကာမော ရာဇာနံ အာမန္တေန္တော အာဟ – ‘‘ပဓာနာယ ဂမိဿာမိ၊ ဧတ္ထ မေ ရဉ္ဇတီ မနော’’တိ. တဿတ္ထော – ယသ္မာဟံ၊ မဟာရာဇ၊ နေက္ခမ္မံ ဒဋ္ဌု ခေမတော ပဗ္ဗဇိတော၊ တသ္မာ တံ ပရမတ္ထနေက္ခမ္မံ နိဗ္ဗာနာမတံ သဗ္ဗဓမ္မာနံ အဂ္ဂဋ္ဌေန ပဓာနံ ပတ္ထေန္တော ပဓာနတ္ထာယ ဂမိဿာမိ၊ ဧတ္ထ မေ ပဓာနေ ရဉ္ဇတိ မနော၊ န ကာမေသူတိ. ဧဝံ ဝုတ္တေ ကိရ ရာဇာ ဗောဓိသတ္တံ အာဟ – ‘‘ပုဗ္ဗေဝ မေတံ၊ ဘန္တေ၊ သုတံ ‘သုဒ္ဓေါဒနရညော ကိရ ပုတ္တော သိဒ္ဓတ္ထကုမာရော စတ္တာရိ ပုဗ္ဗနိမိတ္တာနိ ဒိသွာ ပဗ္ဗဇိတွာ ဗုဒ္ဓေါ ဘဝိဿတီ’တိ၊ သောဟံ၊ ဘန္တေ၊ တုမှာကံ အဓိမုတ္တိံ ဒိသွာ ဧဝံပသန္နော ‘အဒ္ဓါ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပါပုဏိဿထာ’တိ. သာဓု၊ ဘန္တေ၊ ဗုဒ္ဓတ္တံ ပတွာ ပဌမံ မမ ဝိဇိတံ ဩက္ကမေယျာထာ’’တိ.

ပရမတ္ထဇောတိကာယ ခုဒ္ဒက-အဋ္ဌကထာယ

သုတ္တနိပါတ-အဋ္ဌကထာယ ပဗ္ဗဇ္ဇာသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.