၁၀. ဝေဝစနဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

၃၇. တတ္ထ ကတမော ဝေဝစနော ဟာရောတိ ဝေဝစနဟာရဝိဘင်္ဂေါ. တတ္ထ ယထာ ဝေဝစနနိဒ္ဒေသော ဟောတိ၊ တံ ဒဿေတုံ ‘‘ဧကံ ဘဂဝါ ဓမ္မံ အညမညေဟိ ဝေဝစနေဟိ နိဒ္ဒိသတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝေဝစနေဟီတိ ပရိယာယသဒ္ဒေဟီတိ အတ္ထော. ပဒတ္ထော ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တော ဧဝ. ကသ္မာ ပန ဘဂဝါ ဧကံ ဓမ္မံ အနေကပရိယာယေဟိ နိဒ္ဒိသတီတိ? ဝုစ္စတေ – ဒေသနာကာလေ အာယတိဉ္စ ကဿစိ ကထဉ္စိ တဒတ္ထပဋိဗောဓော သိယာတိ ပရိယာယဝစနံ၊ တသ္မိံ ခဏေ ဝိက္ခိတ္တစိတ္တာနံ အညဝိဟိတာနံ အညေန ပရိယာယေန တဒတ္ထာဝဗောဓနတ္ထံ ပရိယာယဝစနံ. တေနေဝ ပဒေန ပုန ဝစနေ တဒညေသံ တတ္ထ အဓိဂတတာ သိယာတိ မန္ဒဗုဒ္ဓီနံ ပုနပ္ပုနံ တဒတ္ထသလ္လက္ခဏေ အသမ္မောသနတ္ထံ ပရိယာယဝစနံ. အနေကေပိ အတ္ထာ သမာနဗျဉ္ဇနာ ဟောန္တီတိ ယာ အတ္ထန္တရပရိကပ္ပနာ သိယာ၊ တဿာ ပရိဝဇ္ဇနတ္ထမ္ပိ ပရိယာယဝစနံ အနညဿ ဝစနေ အနေကာဟိ တာဟိ တာဟိ သညာဟိ တေသံ တေသံ အတ္ထာနံ ဉာပနတ္ထမ္ပိ ပရိယာယဝစနံ သေယျထာပိ နိဃဏ္ဋုသတ္ထေ. ဓမ္မကထိကာနံ တန္တိအတ္ထုပနိဗန္ဓနပရာဝဗောဓနာနံ သုခသိဒ္ဓိယာပိ ပရိယာယဝစနံ. အတ္တနော ဓမ္မနိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါပ္ပတ္တိယာ ဝိဘာဝနတ္ထံ၊ ဝေနေယျာနံ တတ္ထ ဗီဇာဝါပနတ္ထံ ဝါ ပရိယာယဝစနံ ဘဂဝါ နိဒ္ဒိသတိ.

ကိံ ဗဟုနာ ယဿာ ဓမ္မဓာတုယာ သုပ္ပဋိဝိဒ္ဓတ္တာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါ ယထာ သဗ္ဗသ္မိံ အတ္ထေ အပ္ပဋိဟတဉာဏာစာရာ၊ တထာ သဗ္ဗသ္မိံ သဒ္ဒဝေါဟာရေတိ ဧကမ္ပိ အတ္ထံ အနေကေဟိ ပရိယာယေဟိ ဗောဓေတိ၊ န တတ္ထ ဒန္ဓာယိတတ္တံ ဝိတ္ထာယိတတ္တံ အတ္ထဿ. နာပိ ဓမ္မဒေသနာဟာနိ၊ အာဝေဏိကောဝါယံ ဗုဒ္ဓဓမ္မောတိ ပရိယာယဒေသနံ ဒဿေန္တော ‘‘အာသာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘အာသာ နာမ ဝုစ္စတိ ယာ ဘဝိဿဿ အတ္ထဿာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘဝိဿဿ အတ္ထဿာတိ အနာဂတဿ ဣစ္ဆိတဗ္ဗဿ အတ္ထဿ. ‘‘အဝဿံ အာဂမိဿတီ’’တိအာဒိနာ တဿာ ပဝတ္တိယာကာရံ ဒဿေတိ. အနာဂတတ္ထဝိသယာ တဏှာ အာသာ. အနာဂတပစ္စုပ္ပန္နတ္ထဝိသယာ တဏှာ ပိဟာတိ အယမေတာသံ ဝိသေသော.

အတ္ထနိပ္ဖတ္တိပဋိပါလနာတိ ယာယ ဣစ္ဆိတဿ အတ္ထဿ နိပ္ဖတ္တိံ ပဋိပါလေတိ အာဂမေတိ၊ ယာယ ဝါ နိပ္ဖန္နံ အတ္ထံ ပဋိပါလေတိ ရက္ခတိ. အယံ အဘိနန္ဒနာ နာမ၊ ယထာလဒ္ဓဿ အတ္ထဿ ကေလာယနာ နာမာတိ အတ္ထော. တံ အတ္ထနိပ္ဖတ္တိံ သတ္တသင်္ခါရဝသေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿေန္တော ‘‘ပိယံ ဝါ ဉာတိ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဓမ္မန္တိ ရူပါဒိအာရမ္မဏဓမ္မံ၊ အတိဣဋ္ဌာရမ္မဏံ အဘိနန္ဒတိ၊ အနိဋ္ဌာရမ္မဏေဟိပိ တံ ဒဿေတုံ ‘‘အပ္ပဋိက္ကူလတော ဝါ အဘိနန္ဒတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ပဋိက္ကူလေပိ ဟိ ဝိပလ္လာသဝသေန သတ္တံ၊ သင်္ခါရံ ဝါ အပ္ပဋိက္ကူလတော အဘိနန္ဒတိ.

ယာသု အနေကဓာတူသု ပဝတ္တိယာ တဏှာ ‘‘အနေကဓာတူသု သရာ’’တိ ဝုတ္တာ၊ တာ ဓာတုယော ဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘စက္ခုဓာတူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ကိဉ္စာပိ ဓာတုဝိဘင်္ဂါဒီသု (ဝိဘ. ၁၇၂ အာဒယော) ကာမဓာတုအာဒယော အညာပိ အနေကဓာတုယော အာဂတာ၊ တာသမ္ပိ ဧတ္ထေဝ သမဝရောဓောတိ ဒဿနတ္ထံ အဋ္ဌာရသေဝေတ္ထ ဒဿိတာ. ကေစိ ရူပါဓိမုတ္တာတိအာဒိ တာသု ဓာတူသု တဏှာယ ပဝတ္တိဒဿနံ. တတ္ထ ယသ္မာ ပဉ္စ အဇ္ဈတ္တိကာ ဓာတုယော သတ္တ စ ဝိညာဏဓာတုယော ဓမ္မဓာတု စ ဓမ္မာရမ္မဏေနေဝ သင်္ဂဟိတာ၊ တသ္မာ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော ဥဒ္ဒိသိတွာ ဆဠေဝ တဏှာယ ပဝတ္တိဋ္ဌာနာနိ ဝိဘတ္တာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တဏှာပက္ခာ နေက္ခမ္မဿိတာပိ ဒေါမနဿုပဝိစာရာ တဿ အနုတ္တရေသု ဝိမောက္ခေသု ပိဟံ ဥပဋ္ဌာပယတော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ‘‘ပိဟပစ္စယာ ဒေါမနဿ’’န္တိ ဝစနတော၊ ကော ပန ဝါဒေါ ဂေဟဿိတေသု ဒေါမနဿုပဝိစာရေသူတိ ဣမာနိ စတုဝီသတိ ပဒါနိ ‘‘တဏှာပက္ခော’’တိ ဝုတ္တံ. ဂေဟဿိတာ ပန ဥပေက္ခာ အညာဏုပေက္ခတာယ ယထာဘိနိဝေသဿ ပစ္စယော ဟောတီတိ ‘‘ယာ ဆ ဥပေက္ခာ ဂေဟဿိတာ၊ အယံ ဒိဋ္ဌိပက္ခော’’တိ ဝုတ္တံ.

၃၈. ဣဒါနိ တေသံ ဥပဝိစာရာနံ တဏှာပရိယာယံ ဒဿေန္တော ‘‘သာယေဝ ပတ္ထနာကာရေန ဓမ္မနန္ဒီ’’တိအာဒိမာဟ. ပုန စိတ္တံ ပညာ ဘဂဝါ ဓမ္မော သံဃော သီလံ စာဂေါတိ ဣမေသံ ပရိယာယဝစနနိဒ္ဓါရဏေန ဝေဝစနဟာရံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘စိတ္တံ မနော ဝိညာဏ’’န္တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ‘‘အညမ္ပိ ဧဝံ ဇာတိယ’’န္တိ ဣမိနာ ပညာ ပဇာနနာ ဝိစယော ပဝိစယော ဓမ္မဝိစယော သလ္လက္ခဏာ ဥပလက္ခဏာ ပစ္စုပလက္ခဏာ ပဏ္ဍိစ္စံ ကောသလ္လံ နေပုညံ ဝေဘဗျာ စိန္တာ ဥပပရိက္ခာ ဘူရီ မေဓာ ပရိဏာယိကာ ဝိပဿနာ သမ္ပဇညံ ပတောဒေါ ပညာ ပညိန္ဒြိယံ ပညာဗလံ ပညာသတ္ထံ ပညာပါသာဒေါ ပညာအာလောကော ပညာဩဘာသော ပညာပဇ္ဇောတော ပညာရတနံ အမောဟောတိ (မဟာနိ. ၁၄၉) ဧဝမာဒီနမ္ပိ ပညာယ ပရိယာယသဒ္ဒါနံ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ လောကုတ္တရာနီတိ ခယေ ဉာဏန္တိအာဒီနိ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ လောကုတ္တရာနိ၊ လောကုတ္တရပညာယ ဝေဝစနာနီတိ အတ္ထော. သဗ္ဗာ ပညာတိ ဣတရေဟိ ဝေဝစနေဟိ ဝုတ္တာ သဗ္ဗာ ပညာ လောကိယလောကုတ္တရမိဿိကာတိ အတ္ထော. ‘‘အပိ စာ’’တိအာဒိနာ ဣမိနာပိ ပရိယာယေန ဝေဝစနံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. အာဓိပတေယျဋ္ဌေနာတိ အဓိမောက္ခလက္ခဏေ အာဓိပတေယျဋ္ဌေန. ယထာ စ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယံ ဝုတ္တန္တိ ယထာ ဗုဒ္ဓါနုဿတိနိဒ္ဒေသေ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၂၃) ‘‘ဣတိပိ သော ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ ပါဠိယာ သော ဘဂဝါ ဣတိပိ အရဟံ။ပေ။ ဣတိပိ ဘဂဝါတိ အနေကေဟိ ဝေဝစနေဟိ ဘဂဝါ အနုဿရိတဗ္ဗောတိ ဝုတ္တံ. ဣမိနာဝ နယေန ဗလနိပ္ဖတ္တိဂတော ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော ယာဝ ဓမ္မောဘာသပဇ္ဇောတကရောတိ၊ ဧတေဟိ ပရိယာယေဟိ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဝေဝစနံ ဗုဒ္ဓါနုဿတိယံ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ပဒံ အာဟရိတွာ သမ္ဗန္ဓော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧတာနိပိ ကတိပယာနိ ဧဝ ဘဂဝတော ဝေဝစနာနိ. အသင်္ချေယျာ ဟိ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဂုဏနေမိတ္တကာနိ စ ဘဂဝတော နာမာနိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဓမ္မသေနာပတိနာ –

‘‘အသင်္ချေယျာနိ နာမာနိ၊ သဂုဏေန မဟေသိနော၊

ဂုဏေန နာမမုဒ္ဓေယျံ၊ အပိ နာမ သဟဿတော’’တိ. (ဥဒါ. အဋ္ဌ. ၅၃)၊

ဓမ္မာနုဿတိယံ ‘‘အသင်္ခတ’’န္တိအာဒီသု န ကေနစိ ပစ္စယေန သင်္ခတန္တိ အသင်္ခတံ. နတ္ထိ ဧတဿ အန္တော ဝိနာသောတိ အနန္တံ. အာသဝါနံ အနာရမ္မဏတော အနာသဝံ. အဝိပရီတသဘာဝတ္တာ သစ္စံ. သံသာရဿ ပရတီရဘာဝတော ပါရံ. နိပုဏဉာဏဝိသယတ္တာ သုခုမသဘာဝတ္တာ စ နိပုဏ. အနုပစိတဉာဏသမ္ဘာရေဟိ ဒဋ္ဌုံ န သက္ကာတိ သုဒုဒ္ဒသံ. ဥပ္ပါဒဇရာဟိ အနဗ္ဘာဟတတ္တာ အဇဇ္ဇရံ. ထိရဘာဝေန ဓုဝံ. ဇရာမရဏေဟိ အပလုဇ္ဇနတော အပလောကိတံ. မံသစက္ခုနာ ဒိဗ္ဗစက္ခုနာ စ အပဿိတဗ္ဗတ္တာ အနိဒဿနံ. ရာဂါဒိပပဉ္စာဘာဝေန နိပ္ပပဉ္စံ. ကိလေသာဘိသင်္ခါရာနံ ဝူပသမဟေတုတာယ သန္တံ.

အမတဟေတုတာယ ဘင်္ဂါဘာဝတော စ အမတံ. ဥတ္တမဋ္ဌေန အတပ္ပကဋ္ဌေန စ ပဏီတံ. အသိဝါနံ ကမ္မကိလေသဝိပါကဝဋ္ဋာနံ အဘာဝေန သိဝံ. စတူဟိ ယောဂေဟိ အနုပဒ္ဒဝဘာဝေန ခေမံ. တဏှာ ခီယတိ ဧတ္ထာတိ တဏှက္ခယော. ကတပုညေဟိပိ ကဒါစိဒေဝ ပဿိတဗ္ဗတ္တာ အစ္ဆရိယံ. အဘူတပုဗ္ဗတ္တာ အဗ္ဘုတံ. အနန္တရာယတ္တာ အနီတိကံ. အနန္တရာယဘာဝဟေတုတော အနီတိကဓမ္မံ (သံ. နိ. အဋ္ဌ. ၃.၅.၃၇၇-၄၀၉).

အနိဗ္ဗတ္တိသဘာဝတ္တာ အဇာတံ. တတော ဧဝ အဘူတံ. ဥဘယေနာပိ ဥပ္ပါဒရဟိတန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ကေနစိ အနုပဒ္ဒုတတ္တာ အနုပဒ္ဒဝံ. န ကေနစိ ပစ္စယေန ကတန္တိ အကတံ. နတ္ထိ ဧတ္ထ သောကောတိ အသောကံ. သောကဟေတုဝိဂမေန ဝိသောကံ. ကေနစိ အနုပသဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ အနုပသဂ္ဂံ. အနုပသဂ္ဂဘာဝဟေတုတော အနုပသဂ္ဂဓမ္မံ.

ဂမ္ဘီရဉာဏဂေါစရတော ဂမ္ဘီရံ. သမ္မာပဋိပတ္တိံ ဝိနာ ပဿိတုံ ပတ္တုံ အသက္ကုဏေယျတ္တာ ဒုပ္ပဿံ. သဗ္ဗလောကံ ဥတ္တရိတွာ ဌိတန္တိ ဥတ္တရံ. နတ္ထိ ဧတဿ ဥတ္တရန္တိ အနုတ္တရံ. သမဿ သဒိသဿ အဘာဝေန အသမံ. ပဋိဘာဂါဘာဝေန အပ္ပဋိသမံ. ဥတ္တမဋ္ဌေန ဇေဋ္ဌံ၊ ပါသံသတမတ္တာ ဝါ ဇေဋ္ဌံ. သံသာရဒုက္ခဋ္ဋိတေဟိ လေတဗ္ဗတော လေဏံ. တတော ရက္ခဏတော တာဏံ. ရဏာဘာဝေန အရဏံ. အင်္ဂဏာဘာဝေန အနင်္ဂဏံ. နိဒ္ဒေါသတာယ အကာစံ. ရာဂါဒိမလာပဂမေန ဝိမလံ. စတူဟိ ဩဃေဟိ အနဇ္ဈောတ္ထရဏီယတော ဒီပေါ. သံသာရဝူပသမသုခတာယ သုခံ. ပမာဏကရဓမ္မာဘာဝတော အပ္ပမာဏံ၊ ဂဏေတုံ ဧတဿ န သက္ကာတိ စ အပ္ပမာဏံ. သံသာရသမုဒ္ဒေ အနောသီဒနဋ္ဌာနတာယ ပတိဋ္ဌာ. ရာဂါဒိကိဉ္စနာဘာဝေန ပရိဂ္ဂဟာဘာဝေန စ အကိဉ္စနန္တိ ဧဝမတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

သံဃာနုဿတိယံ သတ္တာနံ သာရောတိ သီလသာရာဒိသာရဂုဏယောဂတော သတ္တေသု သာရဘူတော. သတ္တာနံ မဏ္ဍောတိ ဂေါရသေသု သပ္ပိမဏ္ဍော ဝိယ သတ္တေသု မဏ္ဍဘူတော. သာရဂုဏဝသေနေဝ သတ္တေသု ဥဒ္ဓရိတဗ္ဗတော သတ္တာနံ ဥဒ္ဓါရော. နိစ္စလဂုဏတာယ သတ္တာနံ ဧသိကာ. ဂုဏသောဘာသုရဘိဘာဝေန သတ္တာနံ ပသူနံ သုရဘိ ကုသုမန္တိ အတ္ထော.

ဂုဏေသု ဥတ္တမင်္ဂံ ပညာ တဿာ ဥပသောဘာဟေတုတာယ သီလံ ဥတ္တမင်္ဂေါပသောဘနံ ဝုတ္တံ. သီလေသု ပရိပူရကာရိနော အနိဇ္ဈန္တာ နာမ ဂုဏာ နတ္ထီတိ ‘‘နိဓာနဉ္စ သီလံ သဗ္ဗဒေါဘဂ္ဂသမတိက္ကမနဋ္ဌေနာ’’တိ ဝုတ္တံ. အယဉ္စ အတ္ထော အာကင်္ခေယျသုတ္တေန (မ. နိ. ၁.၆၄ အာဒယော) ဒီပေတဗ္ဗော. အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဣဇ္ဈတိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သီလဝတော စေတောပဏိဓိ ဝိသုဒ္ဓတ္တာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၃၇၊ သံ. နိ. ၄.၃၅၂၊ အ. နိ. ၈.၃၅). သိပ္ပန္တိ ဓနုသိပ္ပံ. ဓညန္တိ ဓနာယိတဗ္ဗံ. ဓမ္မဝေါလောကနတာယာတိ သမထဝိပဿနာဒိဓမ္မဿ ဝေါလောကနဘာဝေန. ဝေါလောကနဋ္ဌေနာတိ သတ္တဘူမကာဒိပါသာဒေ ဝိယ သီလေ ဌတွာ အဘိညာစက္ခုနာ လောကဿ ဝေါလောကေတုံ သက္ကာတိ ဝုတ္တံ. သဗ္ဗဘူမာနုပရိဝတ္တိ စ သီလံ စတုဘူမကကုသလဿာပိ တဒနုဝတ္တနတော. သေသံ ဥတ္တာနမေဝါတိ.

ဝေဝစနဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.