နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

ခုဒ္ဒကနိကာယေ

နေတ္တိပ္ပကရဏ-အဋ္ဌကထာ

ဂန္ထာရမ္ဘကထာ

မဟာကာရုဏိကံ နာထံ၊ ဉေယျသာဂရပါရဂုံ၊

ဝန္ဒေ နိပုဏဂမ္ဘီရ-ဝိစိတြနယဒေသနံ.

ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နာ၊ ယေန နိယျန္တိ လောကတော၊

ဝန္ဒေ တမုတ္တမံ ဓမ္မံ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပူဇိတံ.

သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နော၊ ဌိတော မဂ္ဂဖလေသု ယော၊

ဝန္ဒေ အရိယသံဃံ တံ၊ ပုညက္ခေတ္တံ အနုတ္တရံ.

ဝန္ဒနာဇနိတံ ပုညံ၊ ဣတိ ယံ ရတနတ္တယေ၊

ဟတန္တရာယော သဗ္ဗတ္ထ၊ ဟုတွာဟံ တဿ တေဇသာ.

ဌိတိံ အာကင်္ခမာနေန၊ စိရံ သဒ္ဓမ္မနေတ္တိယာ၊

ဓမ္မရက္ခိတနာမေန၊ ထေရေန အဘိယာစိတော.

ပဒုမုတ္တရနာထဿ၊ ပါဒမူလေ ပဝတ္တိတံ၊

ပဿတာ အဘိနီဟာရံ၊ သမ္ပတ္တံ ယဿ မတ္ထကံ.

သံခိတ္တံ ဝိဘဇန္တာနံ၊ ဧသော အဂ္ဂေါတိ တာဒိနာ၊

ဌပိတော ဧတဒဂ္ဂသ္မိံ၊ ယော မဟာသာဝကုတ္တမော.

ဆဠဘိညော ဝသိပ္ပတ္တော၊ ပဘိန္နပဋိသမ္ဘိဒေါ၊

မဟာကစ္စာယနော ထေရော၊ သမ္ဗုဒ္ဓေန ပသံသိတော.

တေန ယာ ဘာသိတာ နေတ္တိ၊ သတ္ထာရာ အနုမောဒိတာ၊

သာသနဿ သဒါယတ္တာ၊ နဝင်္ဂဿတ္ထဝဏ္ဏနာ.

တဿာ ဂမ္ဘီရဉာဏေဟိ၊ ဩဂါဟေတဗ္ဗဘာဝတော၊

ကိဉ္စာပိ ဒုက္ကရာ ကာတုံ၊ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ မယာ.

သဟ သံဝဏ္ဏနံ ယသ္မာ၊ ဓရတေ သတ္ထုသာသနံ၊

ပုဗ္ဗာစရိယသီဟာနံ၊ တိဋ္ဌတေဝ ဝိနိစ္ဆယော.

တသ္မာ တမုပနိဿာယ၊ ဩဂါဟေတွာန ပဉ္စပိ၊

နိကာယေ ပေဋကေနာပိ၊ သံသန္ဒိတွာ ယထာဗလံ.

သုဝိသုဒ္ဓမသံကိဏ္ဏံ၊ နိပုဏတ္ထဝိနိစ္ဆယံ၊

မဟာဝိဟာရဝါသီနံ၊ သမယံ အဝိလောမယံ.

ပမာဒလေခံ ဝဇ္ဇေတွာ၊ ပါဠိံ သမ္မာ နိယောဇယံ၊

ဥပဒေသံ ဝိဘာဝေန္တော၊ ကရိဿာမတ္ထဝဏ္ဏနံ.

ဣတိ အတ္ထံ အသင်္ကိဏ္ဏံ၊ နေတ္တိပ္ပကရဏဿ မေ၊

ဝိဘဇန္တဿ သက္ကစ္စံ၊ နိသာမယထ သာဓဝေါတိ.

တတ္ထ ကေနဋ္ဌေန နေတ္တိ? သဒ္ဓမ္မနယနဋ္ဌေန နေတ္တိ. ယထာ ဟိ တဏှာ သတ္တေ ကာမာဒိဘဝံ နယတီတိ ‘‘ဘဝနေတ္တီ’’တိ ဝုစ္စတိ၊ ဧဝမယမ္ပိ ဝေနေယျသတ္တေ အရိယဓမ္မံ နယတီတိ သဒ္ဓမ္မနယနဋ္ဌေန ‘‘နေတ္တီ’’တိ ဝုစ္စတိ. အထ ဝါ နယန္တိ တာယာတိ နေတ္တိ. နေတ္တိပ္ပကရဏေန ဟိ ကရဏဘူတေန ဓမ္မကထိကာ ဝေနေယျသတ္တေ ဒဿနမဂ္ဂံ နယန္တိ သမ္ပာပေန္တီတိ၊ နီယန္တိ ဝါ ဧတ္ထ ဧတသ္မိံ ပကရဏေ အဓိဋ္ဌာနဘူတေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ ဝေနေယျာ နိဗ္ဗာနံ သမ္ပာပိယန္တီတိ နေတ္တိ. န ဟိ နေတ္တိဥပဒေသသန္နိဿယေန ဝိနာ အဝိပရီတသုတ္တတ္ထာဝဗောဓော သမ္ဘဝတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ – ‘‘တသ္မာ နိဗ္ဗာယိတုကာမေနာ’’တိအာဒိ. သဗ္ဗာပိ ဟိ သုတ္တဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာ နေတ္တိဥပဒေသာယတ္တာ၊ နေတ္တိ စ သုတ္တပ္ပဘဝါ၊ သုတ္တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓပ္ပဘဝန္တိ.

သာ ပနာယံ နေတ္တိ ပကရဏပရိစ္ဆေဒတော တိပ္ပဘေဒါ ဟာရနယပဋ္ဌာနာနံ ဝသေန. ပဌမဉှိ ဟာရဝိစာရော၊ တတော နယဝိစာရော၊ ပစ္ဆာ ပဋ္ဌာနဝိစာရောတိ. ပါဠိဝဝတ္ထာနတော ပန သင်္ဂဟဝါရဝိဘာဂဝါရဝသေန ဒုဝိဓာ. သဗ္ဗာပိ ဟိ နေတ္တိ သင်္ဂဟဝါရော ဝိဘာဂဝါရောတိ ဝါရဒွယမေဝ ဟောတိ.

တတ္ထ သင်္ဂဟဝါရော အာဒိတော ပဉ္စဟိ ဂါထာဟိ ပရိစ္ဆိန္နော. သဗ္ဗော ဟိ ပကရဏတ္ထော ‘‘ယံ လောကော ပူဇယတေ’’တိအာဒီဟိ ပဉ္စဟိ ဂါထာဟိ အပရိဂ္ဂဟိတော နာမ နတ္ထိ. နနု စေတ္ထ ပဋ္ဌာနံ အသင်္ဂဟိတန္တိ? နယိဒမေဝံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ၊ မူလပဒဂ္ဂဟဏေန ပဋ္ဌာနဿ သင်္ဂဟိတတ္တာ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ – ‘‘အဋ္ဌာရသ မူလပဒါ ကုဟိံ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ သာသနပဋ္ဌာနေ’’တိ. မူလပဒပဋ္ဌာနာနိ ဟိ အတ္ထနယသင်္ခါရတ္တိကာ ဝိယ အညမညံ သင်္ဂဟိတာနိ.

ဝိဘာဂဝါရော ပန ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသပဋိနိဒ္ဒေသဝသေန တိဝိဓော. တေသု ‘‘တတ္ထ ကတမေ သောဠသ ဟာရာ’’တိ အာရဘိတွာ ယာဝ ‘‘ဘဝန္တိ အဋ္ဌာရသ ပဒါနီ’’တိ အယံ ဥဒ္ဒေသဝါရော. ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိ အာရဘိတွာ ယာဝ ‘‘တေတ္တိံသာ ဧတ္တိကာ နေတ္တီ’’တိ အယံ နိဒ္ဒေသဝါရော. ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရော ပန ဟာရဝိဘင်္ဂဝါရော ဟာရသမ္ပာတဝါရော နယသမုဋ္ဌာနဝါရော သာသနပဋ္ဌာနဝါရောတိ စတုဗ္ဗိဓော. တေသု ‘‘တတ္ထ ကတမော ဒေသနာဟာရော’’တိ အာရဘိတွာ ယာဝ ‘‘အယံ ပဟာနေန သမာရောပနာ’’တိ အယံ ဟာရဝိဘင်္ဂဝါရော. တတ္ထ ‘‘ကတမော ဒေသနာဟာရသမ္ပာတော’’တိ အာရဘိတွာ ယာဝ ‘‘အနုပါဒိသေသာ စ နိဗ္ဗာနဓာတူ’’တိ အယံ ဟာရသမ္ပာတဝါရော. ဧတ္ထာဟ – ဟာရဝိဘင်္ဂဟာရသမ္ပာတဝါရာနံ ကိံ နာနာကရဏန္တိ? ဝုစ္စတေ – ယတ္ထ အနေကေဟိပိ ဥဒါဟရဏသုတ္တေဟိ ဧကော ဟာရော နိဒ္ဒိသီယတိ၊ အယံ ဟာရဝိဘင်္ဂဝါရော. ယတ္ထ ပန ဧကသ္မိံ သုတ္တေ အနေကေ ဟာရာ သမ္ပတန္တိ၊ အယံ ဟာရသမ္ပာတဝါရော. ဝုတ္တဉှေတံ ပေဋကေ –

‘‘ယတ္ထ စ သဗ္ဗေ ဟာရာ၊ သမ္ပတမာနာ နယန္တိ သုတ္တတ္ထံ၊

ဗျဉ္ဇနဝိဓိပုထုတ္တာ၊ သာ ဘူမီ ဟာရသမ္ပာတော’’တိ.

နယသမုဋ္ဌာနသာသနပဋ္ဌာနဝါရဝိဘာဂေါ ပါကဋော ဧဝ. သာသနပဋ္ဌာနဝါရော ပန သင်္ဂဟဝါရေ ဝိယ ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသဝါရေသုပိ န သရူပတော ဥဒ္ဓဋောတိ. ဧတ္ထာဟ – ‘‘ဣဒံ နေတ္တိပ္ပကရဏံ မဟာသာဝကဘာသိတံ၊ ဘဂဝတာ အနုမောဒိတ’’န္တိ စ ကထမေတံ ဝိညာယတီတိ? ပါဠိတော ဧဝ. န ဟိ ပါဠိတော အညံ ပမာဏတရံ အတ္ထိ. ယာ ဟိ စတူဟိ မဟာပဒေသေဟိ အဝိရုဒ္ဓါ ပါဠိ၊ သာ ပမာဏံ. တထာ ဟိ အဂရဟိတာယ အာစရိယပရမ္ပရာယ ပေဋကောပဒေသော ဝိယ ဣဒံ နေတ္တိပ္ပကရဏံ အာဘတံ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာဿ နိဒါနံ န ဝုတ္တံ. သာဝကဘာသိတာနမ္ပိ ဟိ သုဘသုတ္တ- (ဒီ. နိ. ၁.၄၄၄ အာဒယော) အနင်္ဂဏသုတ္တ- (မ. နိ. ၁.၅၇ အာဒယော) ကစ္စာယနသံယုတ္တာဒီနံ နိဒါနံ ဘာသိတန္တိ? နယိဒံ ဧကန္တိကံ. သာဝကဘာသိတာနံ ဗုဒ္ဓဘာသိတာနမ္ပိ ဟိ ဧကစ္စာနံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂနိဒ္ဒေသာဒီနံ ဓမ္မပဒဗုဒ္ဓဝံသာဒီနဉ္စ နိဒါနံ န ဘာသိတံ၊ န စ တာဝတာ တာနိ အပ္ပမာဏံ၊ ဧဝမိဓာပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

နိဒါနဉ္စ နာမ သုတ္တဝိနယာနံ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကဥပါလိတ္ထေရာဒီဟိ မဟာသာဝကေဟေဝ ဘာသိတံ၊ ဣဒဉ္စ မဟာသာဝကဘာသိတံ၊ ထေရံ မုဉ္စိတွာ အနညဝိသယတ္တာ ဣမိဿာ ဝိစာရဏာယာတိ ကိမေတေန နိဒါနဂဝေသနေန၊ အတ္ထောယေဝေတ္ထ ဂဝေသိတဗ္ဗော၊ ယော ပါဠိယာ အဝိရုဒ္ဓေါတိ. အထ ဝါ ပါဠိယာ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာဘာဝတော န ဣမဿ ပကရဏဿ ဝိသုံ နိဒါနဝစနကိစ္စံ အတ္ထိ၊ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂနိဒ္ဒေသာဒီနံ ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဣဒါနိ ဧတသ္မိံ ပကရဏေ နာနပ္ပကာရကောသလ္လတ္ထံ အယံ ဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော – သဗ္ဗမေဝ စေတံ ပကရဏံ သာသနပရိယေဋ္ဌိဘာဝတော ဧကဝိဓံ၊ တထာ အရိယမဂ္ဂသမ္ပာဒနတော ဝိမုတ္တိရသတော စ. ဗျဉ္ဇနတ္ထဝိစာရဘာဝတော ဒုဝိဓံ၊ တထာ သင်္ဂဟဝိဘာဂဘာဝတော ဓမ္မဝိနယတ္ထသံဝဏ္ဏနတော လောကိယလောကုတ္တရတ္ထသင်္ဂဟဏတော ရူပါရူပဓမ္မပရိဂ္ဂါဟကတော လက္ခဏလက္ခိယဘာဝတော ပဝတ္တိနိဝတ္တိဝစနတော သဘာဂဝိသဘာဂနိဒ္ဒေသတော သာဓာရဏာသာဓာရဏဓမ္မဝိဘာဂတော စ.

တိဝိဓံ ပုဂ္ဂလတ္တယနိဒ္ဒေသတော တိဝိဓကလျာဏဝိဘာဂတော ပရိညတ္တယကထနတော ပဟာနတ္တယူပဒေသတော သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟဏတော တိဝိဓသံကိလေသဝိသောဓနတော မူလဂီတိအနုဂီတိသင်္ဂီတိဘေဒတော ပိဋကတ္တယတ္ထသံဝဏ္ဏနတော ဟာရနယပဋ္ဌာနပ္ပဘေဒတော စ.

စတုဗ္ဗိဓံ စတုပ္ပဋိသမ္ဘိဒါဝိသယတော စတုနယဒေသနတော ဓမ္မတ္ထဒေသနာပဋိဝေဓဂမ္ဘီရဘာဝတော စ. ပဉ္စဝိဓံ အဘိညေယျာဒိဓမ္မဝိဘာဂတော ပဉ္စက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသတော ပဉ္စဂတိပရိစ္ဆေဒတော ပဉ္စနိကာယတ္ထဝိဝရဏတော စ. ဆဗ္ဗိဓံ ဆဠာရမ္မဏဝိဘာဂတော ဆအဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရာယတနဝိဘာဂတော စ. သတ္တဝိဓံ သတ္တဝိညာဏဋ္ဌိတိပရိစ္ဆေဒတော. နဝဝိဓံ သုတ္တာဒိနဝင်္ဂနိဒ္ဒေသတော. စုဒ္ဒသဝိဓံ သုတ္တာဓိဋ္ဌာနဝိဘာဂတော. သောဠသဝိဓံ အဋ္ဌဝီသတိဝိဓဉ္စ သာသနပဋ္ဌာနပ္ပဘေဒတော. စတုရာသီတိသဟဿဝိဓံ စတုရာသီတိသဟဿဓမ္မက္ခန္ဓဝိစာရဘာဝတောတိအာဒိနာ နယေန ပကရဏဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

တတ္ထ သာသနပရိယေဋ္ဌိဘာဝတောတိ သကလံ နေတ္တိပ္ပကရဏံ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟဿ နဝင်္ဂဿ သတ္ထုသာသနဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာဘာဝတော. အရိယမဂ္ဂသမ္ပာဒနတောတိ ဒဿနဘူမိဘာဝနာဘူမိသမ္ပာဒနတော. ဝိမုတ္တိရသတောတိ သာသနဿ အမတပရိယောသာနတ္တာ ဝုတ္တံ. ဗျဉ္ဇနတ္ထဝိစာရဘာဝတောတိ ဟာရဗျဉ္ဇနပဒကမ္မနယာနံ ဗျဉ္ဇနဝိစာရတ္တာ အတ္ထပဒအတ္ထနယာနံ အတ္ထဝိစာရတ္တာ ဝုတ္တံ. သင်္ဂဟဝိဘာဂဘာဝေါ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဓမ္မဝိနယတ္ထသံဝဏ္ဏနတောတိ သကလဿာပိ ပရိယတ္တိသာသနဿ ဓမ္မဝိနယဘာဝတော ဝုတ္တံ. လက္ခဏလက္ခိယဘာဝတောတိ နေတ္တိဝစနဿ လက္ခဏတ္တာ ဥဒါဟရဏသုတ္တာနဉ္စ လက္ခိယတ္တာ ဝုတ္တံ. သဘာဂဝိသဘာဂနိဒ္ဒေသတောတိ သမာနဇာတိယာ ဓမ္မာ သဘာဂါ၊ ပဋိပက္ခာ ဝိသဘာဂါ၊ တံဝိစာရဘာဝတောတိ အတ္ထော. သာဓာရဏာသာဓာရဏဓမ္မဝိဘာဂတောတိ ပဟာနေကဋ္ဌသဟဇေကဋ္ဌတာဒိသာမညေန ယေ ဓမ္မာ ယေသံ ဓမ္မာနံ နာမဝတ္ထာဒိနာ သာဓာရဏာ တဗ္ဗိဓုရတာယ အသာဓာရဏာ စ၊ တံဝိဘာဂတော ဒုဝိဓန္တိ အတ္ထော.

ပုဂ္ဂလတ္တယနိဒ္ဒေသတောတိ ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒိ ပုဂ္ဂလတ္တယနိဒ္ဒေသတော. တိဝိဓကလျာဏဝိဘာဂတောတိ အာဒိကလျာဏာဒိဝိဘာဂတော. မူလဂီတိအနုဂီတိသင်္ဂီတိဘေဒတောတိ ပဌမံ ဝစနံ မူလဂီတိ၊ ဝုတ္တဿေဝ အတ္ထဿ သင်္ဂဟဂါထာ အနုဂီတိ၊ တံတံသုတ္တတ္ထယောဇနဝသေန ဝိပ္ပကိဏ္ဏဿ ပကရဏဿ သင်္ဂါယနံ သင်္ဂီတိ၊ သာ ထေရဿ ပရတော ပဝတ္တိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ၊ ဧတာသံ တိဿန္နံ ဘေဒတော တိဝိဓန္တိ အတ္ထော. ပဉ္စက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသတောတိ ရူပါဒိပဉ္စက္ခန္ဓသီလာဒိပဉ္စဓမ္မက္ခန္ဓနိဒ္ဒေသတော ပဉ္စဝိဓန္တိ အတ္ထော. သုတ္တာဓိဋ္ဌာနဝိဘာဂတောတိ လောဘဒေါသမောဟာနံ အလောဘာဒေါသာမောဟာနံ ကာယဝစီမနောကမ္မာနံ သဒ္ဓါဒိပဉ္စိန္ဒြိယာနဉ္စ ဝသေန စုဒ္ဒသဝိဓဿ သုတ္တာဓိဋ္ဌာနဿ ဝိဘာဂဝစနတော စုဒ္ဒသဝိဓန္တိ အတ္ထော. သေသံ သုဝိညေယျန္တိ န ပပဉ္စိတံ.

၁. သင်္ဂဟဝါရဝဏ္ဏနာ

ဧဝံ အနေကဘေဒဝိဘတ္တေ နေတ္တိပ္ပကရဏေ ယဒိဒံ ဝုတ္တံ ‘‘သင်္ဂဟဝိဘာဂဝါရဝသေန ဒုဝိဓ’’န္တိ၊ တတ္ထ သင်္ဂဟဝါရော အာဒိ. တဿာပိ ‘‘ယံ လောကော ပူဇယတေ’’တိ အယံ ဂါထာ အာဒိ. တတ္ထ ယန္တိ အနိယမတော ဥပယောဂနိဒ္ဒေသော၊ တဿ ‘‘တဿာ’’တိ ဣမိနာ နိယမနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. လောကောတိ ကတ္တုနိဒ္ဒေသော. ပူဇယတေတိ ကိရိယာနိဒ္ဒေသော. သလောကပါလောတိ ကတ္တုဝိသေသနံ. သဒါတိ ကာလနိဒ္ဒေသော. နမဿတိ စာတိ ဥပစယေန ကိရိယာနိဒ္ဒေသော. တဿာတိ သာမိနိဒ္ဒေသော. ဧတန္တိ ပစ္စတ္တနိဒ္ဒေသော. သာသနဝရန္တိ ပစ္စတ္တနိဒ္ဒေသေန နိဒ္ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဒဿနံ. ဝိဒူဟီတိ ကရဏဝစနေန ကတ္တုနိဒ္ဒေသော. ဉေယျန္တိ ကမ္မဝါစကကိရိယာနိဒ္ဒေသော. နရဝရဿာတိ ‘‘တဿာ’’တိ နိယမေတွာ ဒဿိတဿ သရူပတော ဒဿနံ.

တတ္ထ လောကိယန္တိ ဧတ္ထ ပုညာပုညာနိ တဗ္ဗိပါကော စာတိ လောကော၊ ပဇာ၊ သတ္တနိကာယောတိ အတ္ထော. လောက-သဒ္ဒေါ ဟိ ဇာတိသဒ္ဒတာယ သာမညဝသေန နိရဝသေသတော သတ္တေ သင်္ဂဏှာတိ. ကိဉ္စာပိ ဟိ လောကသဒ္ဒေါ သင်္ခါရဘာဇနေသုပိ ဒိဋ္ဌပ္ပယောဂေါ၊ ပူဇနကိရိယာယောဂျဘူတတာဝသေန ပန သတ္တလောကဝစနော ဧဝ ဣဓ ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပူဇယတေတိ မာနယတိ၊ အပစာယတီတိ အတ္ထော.

လောကံ ပါလေန္တီတိ လောကပါလာ၊ စတ္တာရော မဟာရာဇာနော. လောကိယာ ပန ဣန္ဒယမဝရုဏကုဝေရာ လောကပါလာတိ ဝဒန္တိ. သဟ လောကပါလေဟီတိ သလောကပါလော၊ ‘‘လောကော’’တိ ဣမိနာ တုလျာဓိကရဏံ. အထ ဝါ ဣဿရိယာဓိပစ္စေန တံတံသတ္တလောကဿ ပါလနတော ရက္ခဏတော ခတ္တိယစတုမဟာရာဇသက္ကသုယာမသန္တုသိတသုနိမ္မိတပရနိမ္မိတဝသဝတ္တိမဟာဗြဟ္မာဒယော လောကပါလာ. တေဟိ သဟ တံတံသတ္တနိကာယော သလောကပါလော လောကောတိ ဝုတ္တော. အထ ဝါ ‘‘ဒွေမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သုက္ကာ ဓမ္မာ လောကံ ပါလေန္တီ’’တိ (အ. နိ. ၂.၉၊ ဣတိဝု. ၄၂) ဝစနတော ဟိရောတ္တပ္ပဓမ္မာ လောကပါလာ. တေဟိ သမန္နာဂတော လောကော သလောကပါလော. ဟိရောတ္တပ္ပသမ္ပန္နာ ဟိ ပါပဂရဟိနော သပ္ပုရိသာ ဓမ္မစ္ဆန္ဒဝန္တတာယ ဘဂဝတိ ပူဇာနမက္ကာရပရာ ဟောန္တီတိ.

သဒါတိ သဗ္ဗကာလံ ရတ္တိဉ္စေဝ ဒိဝါ စ၊ သဒါတိ ဝါ ဘဂဝတော ဓရမာနကာလေ တတော ပရဉ္စ. အထ ဝါ သဒါတိ အဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ သာသနန္တရဓာနာ၊ တတော ပရမ္ပိ ဝါ. မဟာဘိနီဟာရတော ပဋ္ဌာယ ဟိ မဟာဗောဓိသတ္တာ ဗောဓိယာ နိယတတာယ ဗုဒ္ဓင်္ကုရဘူတာ သဒေဝကဿ လောကဿ ပူဇနီယာ စေဝ ဝန္ဒနီယာ စ ဟောန္တိ. ယထာဟ ဘဂဝါ သုမေဓဘူတော –

‘‘ဒီပင်္ကရော လောကဝိဒူ၊ အာဟုတီနံ ပဋိဂ္ဂဟော၊

မမ ကမ္မံ ပကိတ္တေတွာ၊ ဒက္ခိဏံ ပါဒမုဒ္ဓရိ.

‘‘ယေ တတ္ထာသုံ ဇိနပုတ္တာ၊ ပဒက္ခိဏမကံသု မံ၊

ဒေဝါ မနုဿာ အသုရာ စ၊ အဘိဝါဒေတွာန ပက္ကမု’’န္တိ. (ဗု. ဝံ. ၂.၇၅-၇၆)၊

နမဿတိ စာတိ ကေစိ ကေသဉ္စိ ပူဇာသက္ကာရာဒီနိ ကရောန္တာပိ တေသံ အပါကဋဂုဏတာယ နမက္ကာရံ န ကရောန္တိ၊ န ဧဝံ ဘဂဝတော၊ ယထာဘူတအဗ္ဘုဂ္ဂတကိတ္တိသဒ္ဒတာယ ပန ဘဂဝန္တံ သဒေဝကော လောကော ပူဇယတိ စေဝ နမဿတိ စာတိ အတ္ထော. ‘‘သဒါ နရမနုဿော’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ၊ တံ န သုန္ဒရံ. တဿာတိ ယံ သဒေဝကော လောကော ပူဇယတိ စေဝ နမဿတိ စ၊ တဿ. ဧတန္တိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗံ ဗုဒ္ဓိယံ ဝိပရိဝတ္တမာနံ သာမညေန ဒဿေတိ. သာသနဝရန္တိ တံ သရူပတော ဒဿေတိ. တတ္ထ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ သတ္တေ သာသတိ ဝိနေတိ ဧတေနာတိ သာသနံ၊ တဒေဝ ဧကန္တနိယျာနဋ္ဌေန အနညသာဓာရဏဂုဏတာယ စ ဥတ္တမဋ္ဌေန တံတံအဘိပတ္ထိတသမိဒ္ဓိဟေတုတာယ ပဏ္ဍိတေဟိ ဝရိတဗ္ဗတော ဝါ ဝရံ၊ သာသနမေဝ ဝရန္တိ သာသနဝရံ. ဝိဒူဟီတိ ယထာသဘာဝတော ကမ္မကမ္မဖလာနိ ကုသလာဒိဘေဒေ စ ဓမ္မေ ဝိဒန္တီတိ ဝိဒူ၊ ပဏ္ဍိတမနုဿာ၊ တေဟိ. ဉာတဗ္ဗံ၊ ဉာဏမရဟတီတိ ဝါ ဉေယျံ. နရဝရဿာတိ ပုရိသဝရဿ၊ အဂ္ဂပုဂ္ဂလဿာတိ အတ္ထော.

ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယော အနညသာဓာရဏမဟာကရုဏာသဗ္ဗညုတညာဏာဒိဂုဏဝိသေသယောဂေန သဒေဝကေန လောကေန ပူဇနီယော နမဿနီယော စ ဘဂဝါ အရဟံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ တဿ လောကေ ဥတ္တမပုဂ္ဂလဿ ဧတံ ဣဒါနိ အမှေဟိ ဝိဘဇိတဗ္ဗဟာရနယပဋ္ဌာနဝိစာရဏဝိသယဘူတံ သာသနံ အာဒိကလျာဏတာဒိဂုဏသမ္ပတ္တိယာ ဝရံ အဂ္ဂံ ဥတ္တမံ နိပုဏဉာဏဂေါစရတာယ ပဏ္ဍိတဝေဒနီယမေဝါတိ. ဘဂဝတော ဟိ ဝစနံ ဧကဂါထာမတ္တမ္ပိ သစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပါဒခန္ဓာယတနဓာတိန္ဒြိယသတိပဋ္ဌာနာဒိသဘာဝဓမ္မနိဒ္ဓါရဏက္ခမတာယ သောဠသဟာရပဉ္စနယသောဠသအဋ္ဌဝီသတိဝိဓပဋ္ဌာနဝိစာရယောဂျဘာဝေန စ ပရမဂမ္ဘီရံ အတ္ထတော အဂါဓပါရံ သဏှသုခုမဉာဏဝိသယမေဝါတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘ပညဝန္တဿာယံ ဓမ္မော၊ နာယံ ဓမ္မော ဒုပ္ပညဿာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၈၊ အ. နိ. ၈.၃၀). အထ ဝါ ဘဂဝတော သာသနံ ပရိညာက္ကမေန လက္ခဏာဝဗောဓပ္ပဋိပတ္တိယာ သုညတမုခါဒီဟိ ဩဂါဟိတဗ္ဗတ္တာ အဝိညူနံ သုပိနန္တေနပိ န ဝိသယော ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ဝိဒူဟိ ဉေယျ’’န္တိ. တထာ စ ဝုတ္တံ – ‘‘ဧတု ဝိညူ ပုရိသော’’တိအာဒိ.

အပရေ ပန ‘‘တံ တဿ သာသနဝရ’’န္တိ ပဌန္တိ၊ တေသံ မတေန ယံ-သဒ္ဒေါ သာသန-သဒ္ဒေန သမာနာဓိကရဏောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ ယံ သာသနဝရံ သလောကပါလော လောကော ပူဇယတိ နမဿတိ စ၊ တံ သာသနဝရံ ဝိဒူဟိ ဉာတဗ္ဗန္တိ. ဣမသ္မိဉ္စ နယေ လောကပါလ-သဒ္ဒေန ဘဂဝါပိ ဝုစ္စတိ. ဘဂဝါ ဟိ လောကဂ္ဂတာယကတ္တာ နိပ္ပရိယာယေန လောကပါလော၊ တသ္မာ ‘‘တဿာ’’တိ လောကပါလဿ သတ္ထုနောတိ အတ္ထော. သလောကပါလောတိ စေတ္ထ လောကပါလ-သဒ္ဒေါ ဂုဏီဘူတောပိ သတ္ထုဝိသယတ္တာ သာသန-သဒ္ဒါပေက္ခတာယ သာမိဘာဝေန သမ္ဗန္ဓီဝိသေသဘူတော ပဓာနဘူတော ဝိယ ပဋိနိဒ္ဒေသံ အရဟတီတိ.

ကထံ ပန သယံ ဓမ္မဿာမီ ဘဂဝါ ဓမ္မံ ပူဇယတီတိ? နာယံ ဝိရောဓော. ဓမ္မဂရုနော ဟိ ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော၊ တေ သဗ္ဗကာလံ ဓမ္မံ အပစာယမာနာဝ ဝိဟရန္တီတိ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ယံနူနာဟံ ယွာယံ ဓမ္မော မယာ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓေါ၊ တမေဝ ဓမ္မံ သက္ကတွာ ဂရုံ ကတွာ ဥပနိဿာယ ဝိဟရေယျ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၁၇၃၊ အ. နိ. ၄.၂၁).

အပိ စ ဘဂဝတော ဓမ္မပူဇနာ သတ္တသတ္တာဟပ္ပဋိပတ္တိအာဒီဟိ ဒီပေတဗ္ဗာ. ဓမ္မဿာမီတိ စ ဓမ္မေန သဒေဝကဿ လောကဿ သာမီတိ အတ္ထော၊ န ဓမ္မဿ သာမီတိ. ဧဝမ္ပိ နမဿတီတိ ဝစနံ န ယုဇ္ဇတိ. န ဟိ ဘဂဝါ ကဉ္စိ နမဿတီတိ၊ ဧသောပိ နိဒ္ဒေါသော. န ဟိ နမဿတီတိ ပဒဿ နမက္ကာရံ ကရောတီတိ အယမေဝ အတ္ထော၊ အထ ခေါ ဂရုကရဏေန တန္နိန္နော တပ္ပေါဏော တပ္ပဗ္ဘာရောတိ အယမ္ပိ အတ္ထော လဗ္ဘတိ. ဘဂဝါ စ ဓမ္မဂရုတာယ သဗ္ဗကာလံ ဓမ္မနိန္နပေါဏပဗ္ဘာရဘာဝေန ဝိဟရတီတိ. အယဉ္စ အတ္ထော ‘‘ယေန သုဒံ သွာဟံ နိစ္စကပ္ပံ ဝိဟရာမီ’’တိ (မ. နိ. ၁.၃၈၇) ဧဝမာဒီဟိ သုတ္တပဒေဟိ ဒီပေတဗ္ဗော. ‘‘ဝိဒူဟိ နေယျ’’န္တိပိ ပါဌော၊ တဿ ပဏ္ဍိတေဟိ သပရသန္တာနေသု နေတဗ္ဗံ ပါပေတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. တတ္ထ အတ္တသန္တာနေ ပါပနံ ဗုဇ္ဈနံ၊ ပရသန္တာနေ ဗောဓနန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဧဝံ ဘဂဝတော သဒေဝကဿ လောကဿ ပူဇနီယဝန္ဒနီယဘာဝေါ အဂ္ဂပုဂ္ဂလဘာဝေါ စ ဝုစ္စမာနော ဂုဏဝိသိဋ္ဌတံ ဒီပေတိ၊ သာ စ ဂုဏဝိသိဋ္ဌတာ မဟာဗောဓိယာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. အာသဝက္ခယဉာဏပဒဋ္ဌာနဉှိ သဗ္ဗညုတညာဏံ သဗ္ဗညုတညာဏပဒဋ္ဌာနဉ္စ အာသဝက္ခယဉာဏံ ‘‘မဟာဗောဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ. သာ အဝိပရီတဓမ္မဒေသနတော တထာဂတေ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာတိ ဝိညာယတိ. န ဟိ သဝါသနနိရဝသေသကိလေသပ္ပဟာနံ အနာဝရဏဉာဏဉ္စ ဝိနာ တာဒိသီ ဓမ္မဒေသနာ သမ္ဘဝတိ. ဣစ္စဿ စတုဝေသာရဇ္ဇယောဂေါ. တေန ဒသဗလဆအသာဓာရဏဉာဏအဋ္ဌာရသာဝေဏိကဗုဒ္ဓဓမ္မာဒိသကလသဗ္ဗညုဂုဏပါရိပူရီ ပကာသိတာ ဟောတိ. ဧတာဒိသီ စ ဂုဏဝိဘူတိ မဟာကရုဏာပုဗ္ဗင်္ဂမံ အဘိနီဟာရသမ္ပတ္တိံ ပုရဿရံ ကတွာ သမ္ပာဒိတံ သမတ္တိံသပါရမိသင်္ခါတံ ပုညဉာဏသမ္ဘာရမန္တရေန န ဥပလဗ္ဘတီတိ ဟေတုသမ္ပဒါပိ အတ္ထတော ဝိဘာဝိတာ ဟောတီတိ ဧဝံ ဘဂဝတော တီသုပိ အဝတ္ထာသု သဗ္ဗသတ္တာနံ ဧကန္တဟိတပ္ပဋိလာဘဟေတုဘူတာ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနကလျာဏာ နိရဝသေသာ ဗုဒ္ဓဂုဏာ ဣမာယ ဂါထာယ ပကာသိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဒုတိယနယေ ပန ယသ္မာ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ သဖလံ အရိယမဂ္ဂသာသနံ တဿ အာရမ္မဏဘူတဉ္စ အမတဓာတုံ တဒဓိဂမူပါယဉ္စ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပတ္တိသာသနံ တဒတ္ထပရိဒီပနဉ္စ ပရိယတ္တိသာသနံ ယထာရဟံ သစ္စာဘိသမယဝသေန အဘိသမေန္တော သွာက္ခာတတာဒိဂုဏဝိသေသယုတ္တတံ မနသိကရောန္တော သက္ကစ္စံ သဝနဓာရဏပရိပုစ္ဆာဒီဟိ ပရိစယံ ကရောန္တော စ သဒေဝကော လောကော ပူဇယတိ နာမ. လောကနာထော စ သမ္မာသမ္ဗောဓိပ္ပတ္တိယာ ဝေနေယျာနံ သက္ကစ္စံ ဓမ္မဒေသနေန ‘‘အရိယံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမ္မာသမာဓိံ ဒေသေဿာမိ’’ (မ. နိ. ၃.၁၃၆၊ သံ. နိ. ၅.၂၈၊ ပေဋကော. ၂၄)၊ ‘‘မဂ္ဂါနဋ္ဌင်္ဂိကော သေဋ္ဌော’’ (ဓ. ပ. ၂၇၃၊ ကထာ. ၈၇၂၊ နေတ္တိ. ၁၂၅၊ ပေဋကော. ၃၀)၊ ‘‘ယာဝတာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သင်္ခတာ ဝါ အသင်္ခတာ ဝါ၊ ဝိရာဂေါ တေသံ အဂ္ဂမက္ခာယတိ’’ (ဣတိဝု. ၉၀၊ အ. နိ. ၄.၃၄)၊ ‘‘ခယံ ဝိရာဂံ အမတံ ပဏီတံ’’ (ခု. ပါ. ၆.၄၊ သု. နိ. ၂၂၇)၊ ‘‘ဧကာယနော အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဂ္ဂေါ သတ္တာနံ ဝိသုဒ္ဓိယာ’’ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၃၊ မ. နိ. ၁.၁၀၆၊ သံ. နိ. ၅.၃၆၇)၊ ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ အာဒိကလျာဏ’’န္တိအာဒီဟိ (မ. နိ. ၃.၄၂၀၊ နေတ္တိ. ၅) ဝစနေဟိ ထောမနေန စ ပူဇယတိ နာမ. တသ္မာ သာသနဝရဿ ပူဇနီယဘာဝေါ ဣဓ ဝုစ္စမာနော အနဝသေသတော ဓမ္မဂုဏေ ဒီပေတီတိ ယေ အရိယဘာဝါဒယော နိယျာနာဒယော ခယဝိရာဂါဒယော မဒနိမ္မဒနာဒယော အသင်္ခတာဒယော သွာက္ခာတတာဒယော အာဒိကလျာဏတာဒယော စ အနေကေဟိ သုတ္တပဒေဟိ ပဝေဒိတာ အနေကေ ဓမ္မဂုဏာ၊ တေ နိရဝသေသတော ဣမာယ ဂါထာယ ပကာသိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ယသ္မာ ပန အရိယသစ္စပ္ပဋိဝေဓေန သမုဂ္ဃါဋိတသမ္မောဟာယေဝ ပရမတ္ထတော ပဏ္ဍိတာ ဗာလျာဒိသမတိက္ကမနတော၊ တသ္မာ ဘာဝိတလောကုတ္တရမဂ္ဂါ သစ္ဆိကတသာမညဖလာ စ အရိယပုဂ္ဂလာ ဝိသေသတော ဝိဒူတိ ဝုစ္စန္တိ. တေ ဟိ ယထာဝုတ္တသာသနဝရံ အဝိပရီတတော ဉာတုံ နေတုဉ္စ သပရသန္တာနေ သက္ကုဏန္တီတိ အဋ္ဌအရိယပုဂ္ဂလသမူဟဿ ပရမတ္ထသံဃဿာပိ ဣဓ ဂဟိတတ္တာ ယေ သုပ္ပဋိပန္နတာဒယော အနေကေဟိ သုတ္တပဒေဟိ သံဝဏ္ဏိတာ အရိယသံဃဂုဏာ၊ တေပိ နိရဝသေသတော ဣဓ ပကာသိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဧဝံ ပဌမဂါထာယ သာတိသယံ ရတနတ္တယဂုဏပရိဒီပနံ ကတွာ ဣဒါနိ –

‘‘သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ၊ ကုသလဿ ဥပသမ္ပဒါ၊

သစိတ္တပရိယောဒပနံ၊ ဧတံ ဗုဒ္ဓါန သာသန’’န္တိ. (ဒီ. နိ. ၂.၉၀၊ ဓ. ပ. ၁၈၃၊ နေတ္တိ. ၃၀၊ ၅၀၊ ၁၁၆၊ ၁၂၄) –

ဝစနတော သင်္ခေပတော သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ သာသနံ၊ တံ ပန သိက္ခတ္တယံ ဉာဏဝိသေသဝိသယဘာဝဘေဒတော အဝတ္ထာဘေဒတော စ တိဝိဓံ ဟောတိ. ကထံ? သုတမယဉာဏဂေါစရော စ ယော ‘‘ပရိယတ္တိသဒ္ဓမ္မော’’တိ ဝုစ္စတိ. စိန္တာမယဉာဏဂေါစရော စ ယော အာကာရပရိဝိတက္ကဒိဋ္ဌိနိဇ္ဈာနက္ခန္တီဟိ ဂဟေတဗ္ဗာကာရော ဝိမုတ္တာယတနဝိသေသော ‘‘ပဋိပတ္တိသဒ္ဓမ္မော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဝိပဿနာဉာဏာဒိသဟဂတော ဘာဝနာမယဉာဏဂေါစရော စ ယော ‘‘ပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဧဝံ တိဝိဓမ္ပိ သာသနံ သာသနဝရန္တိ ပဒေန သင်္ဂဏှိတွာ တတ္ထ ယံ ပဌမံ၊ တံ ဣတရေသံ အဓိဂမူပါယောတိ သဗ္ဗသာသနမူလဘူတံ အတ္တနော ပကရဏဿ စ ဝိသယဘူတံ ပရိယတ္တိသာသနမေဝ တာဝ သင်္ခေပတော ဝိဘဇန္တော ‘‘ဒွါဒသ ပဒါနီ’’တိ ဂါထမာဟ.

တတ္ထ ဒွါဒသာတိ ဂဏနပရိစ္ဆေဒေါ. ပဒါနီတိ ပရိစ္ဆိန္နဓမ္မနိဒဿနံ. တေသု ဗျဉ္ဇနပဒါနိ ပဇ္ဇတိ အတ္ထော ဧတေဟီတိ ပဒါနိ. အတ္ထပဒါနိ ပန ပဇ္ဇန္တိ ဉာယန္တီတိ ပဒါနိ. ဥဘယမ္ပိ ဝါ ဥဘယထာ ယောဇေတဗ္ဗံ ဗျဉ္ဇနပဒါနမ္ပိ အဝိပရီတံ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗတ္တာ၊ အတ္ထပဒါနံ ဥတ္တရိဝိသေသာဓိဂမဿ ကာရဏဘာဝတော၊ တာနိ ပဒါနိ ပရတော ပါဠိယညေဝ အာဝိ ဘဝိဿန္တီတိ တတ္ထေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ. အတ္ထသူစနာဒိအတ္ထတော သုတ္တံ. ဝုတ္တဉှေတံ သင်္ဂဟေသု –

‘‘အတ္ထာနံ သူစနတော၊ သုဝုတ္တတော သဝနတောထ သူဒနတော၊

သုတ္တာဏာ သုတ္တသဘာဂတော စ၊ ‘သုတ္တ’န္တိ အက္ခာတ’’န္တိ. (ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကထာ၊ ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.ပဌမမဟာသင်္ဂီတိကထာ၊ ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒါနကထာ)၊

တဒေတံ တတ္ထ သုတ္တပိဋကဝသေန အာဂတံ၊ ဣဓ ပန ပိဋကတ္တယဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ. ‘‘ဒွါဒသ ပဒါနိ သုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ ယံ ပရိယတ္တိသာသနန္တိ အတ္ထော. တံ သဗ္ဗန္တိ တံ ‘‘သုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ သကလံ ဗုဒ္ဓဝစနံ. ဗျဉ္ဇနဉ္စ အတ္ထော စာတိ ဗျဉ္ဇနဉ္စေဝ တဒတ္ထော စ. ယတော ‘‘ဒွါဒသ ပဒါနိ သုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – အတ္ထသူစနာဒိတော သုတ္တံ ပရိယတ္တိဓမ္မော၊ တဉ္စ သဗ္ဗံ အတ္ထတော ဒွါဒသ ပဒါနိ ဆ ဗျဉ္ဇနပဒါနိ စေဝ ဆ အတ္ထပဒါနိ စာတိ. အထ ဝါ ယဒေတံ ‘‘သာသနဝရ’’န္တိ ဝုတ္တံ၊ တံ သဗ္ဗံ သုတ္တံ၊ ပရိယတ္တိသာသနဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ. အတ္ထတော ပန ဒွါဒသ ပဒါနိ၊ ဗျဉ္ဇနတ္ထပဒသမုဒါယဘာဝတော. ယထာဟ – ‘‘ဗျဉ္ဇနဉ္စ အတ္ထော စာ’’တိ. တံ ဝိညေယျံ ဥဘယန္တိ ယသ္မိံ ဗျဉ္ဇနေ အတ္ထေ စ ဝစနဝစနီယဘာဝေန သမ္ဗန္ဓေ သုတ္တဝေါဟာရော၊ တဒုဘယံ သရူပတော ဝိညာတဗ္ဗံ တတ္ထ ကတမံ ဗျဉ္ဇနံ ကတမော အတ္ထောတိ? တေနေဝါဟ – ‘‘ကော အတ္ထော ဗျဉ္ဇနံ ကတမ’’န္တိ.

ဧဝံ ‘‘သာသနဝရ’’န္တိ ဝုတ္တဿ သုတ္တဿ ပရိယတ္တိဘာဝံ တဿ စ အတ္ထဗျဉ္ဇနပဒဘာဝေန ဝေဒိတဗ္ဗတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တဿ ပဝိစယုပါယံ နေတ္တိပ္ပကရဏံ ပဒတ္ထဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘သောဠသဟာရာ’’တိ ဂါထမာဟ.

တတ္ထ သောဠသ ဟာရာ ဧတိဿာတိ သောဠသဟာရာ. ပဉ္စနယာ အဋ္ဌာရသမူလပဒါတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. အထ ဝါ သောဠသ ဟာရာ သောဠသဟာရာ. ဧဝံ ဣတရတ္ထာပိ. ဟာရနယမူလပဒါနိ ဧဝ ဟိ သင်္ခေပတော ဝိတ္ထာရတော စ ဘာသိတာနိ နေတ္တီတိ. သာသနဿ ပရိယေဋ္ဌီတိ သာသနဿ အတ္ထပရိယေသနာ၊ ပရိယတ္တိသာသနဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာတိ အတ္ထော၊ သကလဿေဝ ဝါ သာသနဿ အတ္ထဝိစာရဏာတိ အတ္ထော. ပဋိပတ္တိပဋိဝေဓေပိ ဟိ နေတ္တိနယာနုသာရေန အဓိဂစ္ဆန္တီတိ. မဟကစ္စာနေနာတိ ကစ္စောတိ ပုရာတနော ဣသိ၊ တဿ ဝံသာလင်္ကာရဘူတောယံ မဟာထေရော ‘‘ကစ္စာနော’’တိ ဝုစ္စတိ. မဟကစ္စာနောတိ ပန ပူဇာဝစနံ၊ ယထာ မဟာမောဂ္ဂလ္လာနောတိ၊ ‘‘ကစ္စာယနဂေါတ္တနိဒ္ဒိဋ္ဌာ’’တိပိ ပါဌော. အယဉ္စ ဂါထာ နေတ္တိံ သင်္ဂါယန္တေဟိ ပကရဏတ္ထသင်္ဂဏှနဝသေန ဌပိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ယထာ စာယံ၊ ဧဝံ ဟာရဝိဘင်္ဂဝါရေ တံတံဟာရနိဒ္ဒေသနိဂမနေ ‘‘တေနာဟ အာယသ္မာ’’တိအာဒိဝစနံ၊ ဟာရာဒိသမုဒါယဘူတာယံ နေတ္တိယံ ဗျဉ္ဇနတ္ထသမုဒါယေ စ သုတ္တေ ကိံ ကေန ဝိစိယတီတိ ဝိစာရဏာယံ အာဟ – ‘‘ဟာရာ ဗျဉ္ဇနဝိစယော’’တိအာဒိ.

တတ္ထ သောဠသပိ ဟာရာ မူလပဒနိဒ္ဓါရဏမန္တရေန ဗျဉ္ဇနမုခေနေဝ သုတ္တဿ သံဝဏ္ဏနာ ဟောန္တိ၊ န နယာ ဝိယ မူလပဒသင်္ခါတသဘာဝဓမ္မနိဒ္ဓါရဏမုခေနာတိ တေ ‘‘ဗျဉ္ဇနဝိစယော သုတ္တဿာ’’တိ ဝုတ္တာ. အတ္ထနယာ ပန ယထာဝုတ္တအတ္ထမုခေနေဝ သုတ္တဿ အတ္ထသမ္ပဋိပတ္တိယာ ဟောန္တီတိ အာဟ – ‘‘နယာ တယော စ သုတ္တတ္ထော’’တိ. အယဉ္စ ဝိစာရဏာ ပရတောပိ အာဂမိဿတိ. ကေစိ ‘‘နယော စာ’’တိ ပဌန္တိ၊ တံ န သုန္ဒရံ. ဥဘယံ ပရိဂ္ဂဟီတန္တိ ဟာရာ နယာ စာတိ ဧတံ ဥဘယံ သုတ္တဿ အတ္ထနိဒ္ဓါရဏဝသေန ပရိသမန္တတော ဂဟိတံ သဗ္ဗထာ သုတ္တေ ယောဇိတံ. ဝုစ္စတိ သုတ္တံ ဝဒတိ သံဝဏ္ဏေတိ. ကထံ? ယထာသုတ္တံ သုတ္တာနုရူပံ၊ ယံ သုတ္တံ ယထာ သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗံ၊ တထာ သံဝဏ္ဏေတီတိ အတ္ထော. ယံ ယံ သုတ္တန္တိ ဝါ ယထာသုတ္တံ၊ သဗ္ဗံ သုတ္တန္တိ အတ္ထော. နေတ္တိနယေန ဟိ သံဝဏ္ဏေတုံ အသက္ကုဏေယျံ နာမ သုတ္တံ နတ္ထီတိ.

ဣဒါနိ ယံ ဝုတ္တံ – ‘‘သာသနဝရံ ဝိဒူဟိ ဉေယျ’’န္တိ၊ တတ္ထ နေတ္တိသံဝဏ္ဏနာယ ဝိသယဘူတံ ပရိယတ္တိဓမ္မမေဝ ပကာရန္တရေန နိယမေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ယာ စေဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ အတ္ထေသု ကတပရိစ္ဆေဒေါ ဗျဉ္ဇနပ္ပဗန္ဓော ဒေသနာ၊ ယော ပါဌောတိ ဝုစ္စတိ. တဒတ္ထော ဒေသိတံ တာယ ဒေသနာယ ပဗောဓိတတ္တာ. တဒုဘယဉ္စ ဝိမုတ္တာယတနသီသေန ပရိစယံ ကရောန္တာနံ အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနပရိယောသာနာနံ သမ္ပတ္တီနံ ဟေတုဘာဝတော ဧကန္တေန ဝိညေယျံ၊ တဒုဘယဝိနိမုတ္တဿ ဝါ ဉေယျဿ အဘာဝတော တဒေဝ ဒွယံ ဝိညေယျန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ယာ စေဝ။ပေ။ ဝိညေယျန္တိ. တတြာတိ တသ္မိံ ဝိဇာနနေ သာဓေတဗ္ဗေ၊ နိပ္ဖါဒေတဗ္ဗေ စေတံ ဘုမ္မံ. အယမာနုပုဗ္ဗီတိ အယံ ဝက္ခမာနာ အနုပုဗ္ဗိ ဟာရနယာနံ အနုက္ကမော၊ အနုက္ကမေန ဝက္ခမာနာ ဟာရနယာတိ အတ္ထော. နဝဝိဓသုတ္တန္တပရိယေဋ္ဌီတိ သုတ္တာဒိဝသေန နဝင်္ဂဿ သာသနဿ ပရိယေသနာ၊ အတ္ထဝိစာရဏာတိ အတ္ထော. သာမိအတ္ထေ ဝါ ဧတံ ပစ္စတ္တံ နဝဝိဓသုတ္တန္တပရိယေဋ္ဌိယာ အနုပုဗ္ဗီတိ. အထ ဝါ အနုပုဗ္ဗီတိ ကရဏတ္ထေ ပစ္စတ္တံ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ယထာဝုတ္တဝိဇာနနေ သာဓေတဗ္ဗေ ဝက္ခမာနာယ ဟာရနယာနုပုဗ္ဗိယာ အယံ နဝဝိဓသုတ္တန္တဿ အတ္ထပရိယေသနာတိ.

ဧတ္ထာဟ – ကထံ ပနေတ္ထ ဂေယျင်္ဂါဒီနံ သုတ္တဘာဝေါ၊ သုတ္တဘာဝေ စ တေသံ ကထံ သာသနဿ နဝင်္ဂဘာဝေါ. ယဉ္စ သင်္ဂဟေသု ဝုစ္စတိ ‘‘သဂါထကံ သုတ္တံ ဂေယျံ၊ နိဂ္ဂါထကံ သုတ္တံ ဝေယျာကရဏ’’န္တိ၊ တထာ စ သတိ သုတ္တင်္ဂမေဝ န သိယာ. အထာပိ ဝိသုံ သုတ္တင်္ဂံ သိယာ၊ မင်္ဂလသုတ္တာဒီနံ (ခု. ပါ. ၅.၁ အာဒယော၊ သု. နိ. ၂၆၁ အာဒယော) သုတ္တင်္ဂသင်္ဂဟော န သိယာ၊ ဂါထာဘာဝတော ဓမ္မပဒါဒီနံ ဝိယ၊ ဂေယျင်္ဂသင်္ဂဟော ဝါ သိယာ၊ သဂါထကတ္တာ သဂါထာဝဂ္ဂဿ ဝိယ၊ တထာ ဥဘတောဝိဘင်္ဂါဒီသု သဂါထကပ္ပဒေသာနန္တိ. ဝုစ္စတေ –

သုတ္တန္တိ သာမညဝိဓိ၊ ဝိသေသဝိဓယော ပရေ၊

သနိမိတ္တာ နိရုဠှတ္တာ၊ သဟတာညေန နာညတော.

သဗ္ဗဿာပိ ဟိ ဗုဒ္ဓဝစနဿ သုတ္တန္တိ အယံ သာမညဝိဓိ. တထာ ဟိ ‘‘ဧတ္တကံ တဿ ဘဂဝတော သုတ္တာဂတံ သုတ္တပရိယာပန္နံ (ပါစိ. ၁၂၄၂)၊ သာဝတ္ထိယာ သုတ္တဝိဘင်္ဂေ၊ သကဝါဒေ ပဉ္စ သုတ္တသတာနီ’’တိအာဒိဝစနတော ဝိနယာဘိဓမ္မပရိယတ္တိဝိသေသေပိ သုတ္တဝေါဟာရော ဒိဿတိ. တဒေကဒေသေသု ပန ဂေယျာဒယော ဝိသေသဝိဓယော တေန တေန နိမိတ္တေန ပတိဋ္ဌိတာ. တထာ ဟိ ဂေယျဿ သဂါထကတ္တံ တဗ္ဘာဝနိမိတ္တံ. လောကေပိ ဟိ သသိလောကံ သဂါထကံ စုဏ္ဏိယဂန္ထံ ဂေယျ’’န္တိ ဝဒန္တိ. ဂါထာဝိရဟေ ပန သတိ ပုစ္ဆိတွာ ဝိဿဇ္ဇနဘာဝေါ ဝေယျာကရဏဿ. ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနဉှိ ‘‘ဗျာကရဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ. ဗျာကရဏမေဝ ဝေယျာကရဏန္တိ. ဧဝံ သန္တေ သဂါထကာဒီနမ္ပိ ပဉှာဝိဿဇ္ဇနဝသေန ပဝတ္တာနံ ဝေယျာကရဏဘာဝေါ အာပဇ္ဇတီတိ? နာပဇ္ဇတိ၊ ဂေယျာဒိသညာနံ အနောကာသဘာဝတော ‘‘ဂါထာဝိရဟေ သတီ’’တိ ဝိသေသိတတ္တာ စ. တထာ ဟိ ဓမ္မပဒါဒီသု ကေဝလံ ဂါထာဗန္ဓေသု သဂါထကတ္တေပိ သောမနဿဉာဏမယိကဂါထာယုတ္တေသု ‘‘ဝုတ္တဉှေတ’’န္တိအာဒိဝစနသမ္ဗန္ဓေသု အဗ္ဘုတဓမ္မပဋိသံယုတ္တေသု စ သုတ္တဝိသေသေသု ယထာက္ကမံ ဂါထာဥဒါနဣတိဝုတ္တကအဗ္ဘုတဓမ္မသညာ ပတိဋ္ဌိတာ၊ တထာ သတိပိ ဂါထာဗန္ဓဘာဝေ ဘဂဝတော အတီတာသု ဇာတီသု စရိယာနုဘာဝပ္ပကာသကေသု ဇာတကသညာ. သတိပိ ပဉှာဝိဿဇ္ဇနဘာဝေ သဂါထကတ္တေ စ ကေသုစိ သုတ္တန္တေသု ဝေဒဿ လဘာပနတော ဝေဒလ္လသညာ ပတိဋ္ဌိတာတိ ဧဝံ တေန တေန သဂါထကတ္တာဒိနာ နိမိတ္တေန တေသု တေသု သုတ္တဝိသေသေသု ဂေယျင်္ဂါဒိသညာ ပတိဋ္ဌိတာတိ ဝိသေသဝိဓယော သုတ္တင်္ဂတော ပရေ ဂေယျာဒယော.

ယံ ပနေတ္ထ ဂေယျင်္ဂါဒိနိမိတ္တရဟိတံ သုတ္တံ၊ တံ သုတ္တင်္ဂံ ဝိသေသသညာပရိဟာရေန သာမညသညာယ ပဝတ္တနတောတိ. နနု စ သဂါထကံ သုတ္တံ ဂေယျံ၊ နိဂ္ဂါထကံ သုတ္တံ ဝေယျာကရဏန္တိ သုတ္တင်္ဂံ န သမ္ဘဝတီတိ စောဒနာ တဒဝတ္ထာ ဧဝါတိ? န တဒဝတ္ထာ၊ သောဓိတတ္တာ. သောဓိတဉှိ ပုဗ္ဗေ ဂါထာဝိရဟေ သတိ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနဘာဝေါ ဝေယျာကရဏဿ တဗ္ဘာဝနိမိတ္တန္တိ. ယဉ္စ ဝုတ္တံ – ‘‘ဂါထာဘာဝတော မင်္ဂလသုတ္တာဒီနံ သုတ္တင်္ဂသင်္ဂဟော န သိယာ’’တိ၊ တမ္ပိ န၊ နိရုဠှတ္တာ. နိရုဠှော ဟိ မင်္ဂလသုတ္တာဒီသု သုတ္တဘာဝေါ၊ န ဟိ တာနိ ဓမ္မပဒဗုဒ္ဓဝံသာဒယော ဝိယ ဂါထာဘာဝေန ပညာတာနိ၊ ကိန္တု သုတ္တဘာဝေနေဝ. တေနေဝ ဟိ အဋ္ဌကထာယံ ‘‘သုတ္တနာမက’’န္တိ နာမဂ္ဂဟဏံ ကတံ.

ယံ ပန ဝုတ္တံ ‘‘သဂါထကတ္တာ ဂေယျင်္ဂသင်္ဂဟော ဝါ သိယာ’’တိ၊ တဒပိ နတ္ထိ၊ ယသ္မာ သဟတာညေန. သဟ ဂါထာဟီတိ ဟိ သဂါထကံ. သဟဘာဝေါ စ နာမ အတ္ထတော အညေန ဟောတိ၊ န စ မင်္ဂလသုတ္တာဒီသု ဂါထာဝိနိမုတ္တော ကောစိ သုတ္တပ္ပဒေသော အတ္ထိ. ယော သဟ ဂါထာဟီတိ ဝုစ္စေယျ၊ န စ သမုဒါယော နာမ ကောစိ အတ္ထိ. ယဒပိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥဘတောဝိဘင်္ဂါဒီသု သဂါထကပ္ပဒေသာနံ ဂေယျင်္ဂသင်္ဂဟော သိယာ’’တိ၊ တဒပိ န အညတော. အညာ ဧဝ ဟိ တာ ဂါထာ၊ ဇာတကာဒိပရိယာပန္နတ္တာ. အတော န တာဟိ ဥဘတောဝိဘင်္ဂါဒီနံ ဂေယျင်္ဂဘာဝေါတိ ဧဝံ သုတ္တာဒီနံ အင်္ဂါနံ အညမညသင်္ကရာဘာဝေါ ဝေဒိတဗ္ဗော. ယသ္မာ ပန သဗ္ဗမ္ပိ ဗုဒ္ဓဝစနံ ယထာဝုတ္တနယေန အတ္ထာနံ သူစနာဒိအတ္ထေန သုတ္တန္တွေဝ ဝုစ္စတိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘နဝဝိဓသုတ္တန္တပရိယေဋ္ဌီ’’တိ.

သင်္ဂဟဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ

၁. ဧဝံ သင်္ဂဟဝါရေန သင်္ခေပတော ဒဿိတေ ဟာရာဒယော ဣဒါနိ ဝိဘာဂေန ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမေ သောဠသ ဟာရာ’’တိအာဒိဒေသနာ အာရဒ္ဓါ. တတ္ထ တတ္ထာတိ ယံ ဝုတ္တံ – ‘‘သောဠသဟာရာ နေတ္တီ’’တိ၊ တသ္မိံ ဝစနေ၊ တိဿံ ဝါ ဂါထာယံ၊ ယာနိ ဟာရနယမူလပဒါနိ ဥဒ္ဓဋာနိ၊ တေသူတိ အတ္ထော. ကတမေတိ ပုစ္ဆာဝစနံ. ပုစ္ဆာ စ နာမေသာ ပဉ္စဝိဓာ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ အနုမတိပုစ္ဆာ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ. တာသု အယံ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ. သောဠသာတိ ဂဏနဝသေန ပရိစ္ဆေဒေါ. တေန နေသံ န တတော ဥဒ္ဓံ အဓော စာတိ ဧတပရမတံ ဒဿေတိ. သာ စေတပရမတာ ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဟာရာတိ ဂဏနဝသေန ပရိစ္ဆိန္နာနံ သာမညတော ဒဿနံ. ဒေသနာ ဝိစယောတိအာဒိ သရူပဒဿနံ.

တတ္ထ ကေနဋ္ဌေန ဟာရာ? ဟရီယန္တိ ဧတေဟိ၊ ဧတ္ထ ဝါ သုတ္တဂေယျာဒိဝိသယာ အညာဏသံသယဝိပလ္လာသာတိ ဟာရာ၊ ဟရန္တိ ဝါ သယံ တာနိ၊ ဟရဏမတ္တမေဝ ဝါတိ ဟာရာ ဖလူပစာရေန. အထ ဝါ ဟရီယန္တိ ဝေါဟရီယန္တိ ဓမ္မသံဝဏ္ဏကဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကေဟိ ဓမ္မဿ ဒါနဂ္ဂဟဏဝသေနာတိ ဟာရာ. အထ ဝါ ဟာရာ ဝိယာတိ ဟာရာ. ယထာ ဟိ အနေကရတနာဝလိသမူဟော ဟာရသင်္ခါတော အတ္တနော အဝယဝဘူတရတနသမ္ဖဿေဟိ သမုပ္ပဇ္ဇနီယမာနဟိလာဒသုခေါ ဟုတွာ တဒုပဘောဂီဇနသရီရသန္တာပံ နိဒါဃပရိဠာဟုပဇနိတံ ဝူပသမေတိ၊ ဧဝမေတေပိ နာနာဝိဓပရမတ္ထရတနပ္ပဗန္ဓာ သံဝဏ္ဏနာဝိသေသာ အတ္တနော အဝယဝဘူတပရမတ္ထရတနာဓိဂမေန သမုပ္ပါဒိယမာနနိဗ္ဗုတိသုခါ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟကဇနဟဒယပရိတာပံ ကာမရာဂါဒိကိလေသဟေတုကံ ဝူပသမေန္တီတိ. အထ ဝါ ဟာရယန္တိ အညာဏာဒီနံ ဟာရံ အပဂမံ ကရောန္တိ အာစိက္ခန္တီတိ ဝါ ဟာရာ. အထ ဝါ သောတုဇနစိတ္တဿ ဟရဏတော ရမဏတော စ ဟာရာ နိရုတ္တိနယေန၊ ယထာ – ‘‘ဘဝေသု ဝန္တဂမနော ဘဂဝါ’’တိ (ဝိသုဒ္ဓိ. ၁.၁၄၄၊ ပါရာ. အဋ္ဌ. ၁.၁ ဝေရဉ္ဇကဏ္ဍဝဏ္ဏနာ). အယံ တာဝ ဟာရာနံ သာဓာရဏတော အတ္ထော.

အသာဓာရဏတော ပန ဒေသီယတိ သံဝဏ္ဏီယတိ ဧတာယ သုတ္တတ္ထောတိ ဒေသနာ၊ ဒေသနာသဟစရဏတော ဝါ ဒေသနာ. နနု စ အညေပိ ဟာရာ ဒေသနာသင်္ခါတဿ သုတ္တဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနတော ဒေသနာသဟစာရိနောဝါတိ? သစ္စမေတံ၊ အယံ ပန ဟာရော ယေဘုယျေန ယထာရုတဝသေနေဝ ဝိညာယမာနော ဒေသနာယ သဟ စရတီတိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ၊ န တထာ ပရေ. န ဟိ အဿာဒါဒီနဝနိဿရဏာဒိသန္ဒဿနရဟိတာ သုတ္တဒေသနာ အတ္ထိ. အဿာဒါဒိသန္ဒဿနဝိဘာဝနလက္ခဏော စာယံ ဟာရောတိ.

ဝိစိယန္တိ ဧတေန၊ ဧတ္ထ ဝါ ပဒပဉှာဒယော၊ ဝိစိတိ ဧဝ ဝါ တေသန္တိ ဝိစယော. ပါဠိယံ ပန ဝိစိနတီတိ ဝိစယောတိ အယမတ္ထော ဒဿိတော.

ယုတ္တီတိ ဥပပတ္တိသာဓနယုတ္တိ၊ ဣဓ ပန ယုတ္တိဝိစာရဏာ ယုတ္တိ ဥတ္တရပဒလောပေန ‘‘ရူပဘဝေါ ရူပ’’န္တိ ယထာ၊ ယုတ္တိသဟစရဏတော ဝါ. ဣဓာပိ ဒေသနာဟာရေ ဝုတ္တနယေန အတ္ထော ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗော.

ပဒဋ္ဌာနန္တိ အာသန္နကာရဏံ၊ ဣဓာပိ ပဒဋ္ဌာနဝိစာရဏာတိအာဒိ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

လက္ခီယန္တိ ဧတေန၊ ဧတ္ထ ဝါ ဧကလက္ခဏာ ဓမ္မာ အဝုတ္တာပိ ဧကဝစနေနာတိ လက္ခဏံ.

ဝိယူဟီယန္တိ ဝိဘာဂေန ပိဏ္ဍီယန္တိ ဧတေန၊ ဧတ္ထ ဝါတိ ဗျူဟော. နိဗ္ဗစနာဒီနံ သုတ္တေ ဒဿိယမာနာနံ စတုန္နံ ဗျူဟောတိ စတုဗျူဟော၊ စတုန္နံ ဝါ ဗျူဟော ဧတ္ထာတိ စတုဗျူဟော.

အာဝဋ္ဋီယန္တိ ဧတေန၊ ဧတ္ထ ဝါ သဘာဂါ ဝိသဘာဂါ စ ဓမ္မာ၊ တေသံ ဝါ အာဝဋ္ဋနန္တိ အာဝဋ္ဋော.

ဝိဘဇီယန္တိ ဧတေန၊ ဧတ္ထ ဝါ သာဓာရဏာသာဓာရဏာနံ သံကိလေသဝေါဒါနဓမ္မာနံ ဘူမိယောတိ ဝိဘတ္တိ၊ ဝိဘဇနံ ဝါ ဧတေသံ ဘူမိယာတိ ဝိဘတ္တိ.

ပဋိပက္ခဝသေန ပရိဝတ္တီယန္တိ ဣမိနာ၊ ဧတ္ထ ဝါ သုတ္တေ ဝုတ္တဓမ္မာ၊ ပရိဝတ္တနံ ဝါ တေသန္တိ ပရိဝတ္တနော.

ဝိဝိဓံ ဝစနံ ဧကဿေဝတ္ထဿ ဝါစကမေတ္ထာတိ ဝိဝစနံ၊ ဝိဝစနမေဝ ဝေဝစနံ၊ ဝိဝိဓံ ဝုစ္စတိ ဧတေန အတ္ထောတိ ဝါ ဝိဝစနံ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ပကာရေဟိ ပဘေဒတော ဝါ ဉာပီယန္တိ ဣမိနာ၊ ဧတ္ထ ဝါ အတ္ထာတိ ပညတ္တိ.

ဩတာရီယန္တိ အနုပ္ပဝေသီယန္တိ ဧတေန၊ ဧတ္ထ ဝါ သုတ္တာဂတာ ဓမ္မာ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါဒီသူတိ ဩတရဏော.

သောဓီယန္တိ သမာဓီယန္တိ ဧတေန၊ ဧတ္ထ ဝါ သုတ္တေ ပဒပဒတ္ထပဉှာရမ္ဘာတိ သောဓနော.

အဓိဋ္ဌီယန္တိ အနုပဝတ္တီယန္တိ ဧတေန၊ ဧတ္ထ ဝါ သာမညဝိသေသဘူတာ ဓမ္မာ ဝိနာ ဝိကပ္ပေနာတိ အဓိဋ္ဌာနော.

ပရိကရောတိ အဘိသင်္ခရောတိ ဖလန္တိ ပရိက္ခာရော၊ ဟေတု ပစ္စယော စ၊ ပရိက္ခာရံ အာစိက္ခတီတိ ပရိက္ခာရော၊ ဟာရော၊ ပရိက္ခာရဝိသယတ္တာ ပရိက္ခာရသဟစရဏတော ဝါ ပရိက္ခာရော.

သမာရောပီယန္တိ ဧတေန၊ ဧတ္ထ ဝါ ပဒဋ္ဌာနာဒိမုခေန ဓမ္မာတိ သမာရောပနော. သဗ္ဗတ္ထ စ ဘာဝသာဓနဝသေနာပိ အတ္ထော သမ္ဘဝတီတိ တဿာပိ ဝသေန ယောဇေတဗ္ဗံ.

တဿာတိ ယထာဝုတ္တဿ ဟာရုဒ္ဒေသဿ. အနုဂီတီတိ ဝုတ္တဿေဝတ္ထဿ သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ အနုပစ္ဆာ ဂါယနဂါထာ၊ တာသု ဩသာနဂါထာယ အတ္ထတော အသံကိဏ္ဏာတိ ပဒတ္ထေန သင်္ကရရဟိတာ၊ တေန ယဒိပိ ကေစိ ဟာရာ အညမညံ အဝိသိဋ္ဌာ ဝိယ ဒိဿန္တိ၊ တထာပိ တေသံ အတ္ထတော သင်္ကရော နတ္ထီတိ ဒဿေတိ. သော စ နေသံ အသင်္ကရော လက္ခဏနိဒ္ဒေသေ သုပါကဋော ဟောတိ. ဧတေသဉ္စေဝါတိ ဧတေသံ သောဠသန္နံ ဟာရာနံ. ယထာ အသင်္ကရော၊ တထာ စေဝ ဘဝတိ. ကိံ ဘဝတိ? ဝိတ္ထာရတယာ ဝိတ္ထာရေန. နယဝိဘတ္တိ နယေန ဥပါယေန ဉာယေန ဝိဘာဂေါ. ဧတေန တံ ဧဝ အသင်္ကိဏ္ဏတံ ဝိဘာဝေတိ. ကေစိ ‘‘ဝိတ္ထာရနယာ’’တိ ပဌန္တိ၊ တံ န သုန္ဒရံ၊ အယဉ္စ ဂါထာ ကေသုစိ ပေါတ္ထကေသု နတ္ထိ.

၂. ဧဝံ ဟာရေ ဥဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ နယေ ဥဒ္ဒိသိတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမေ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ နယန္တိ သံကိလေသေ ဝေါဒါနာနိ စ ဝိဘာဂတော ဉာပေန္တီတိ နယာ၊ နီယန္တိ ဝါ တာနိ ဧတေဟိ၊ ဧတ္ထ ဝါတိ နယာ၊ နယနမတ္တမေဝ ဝါတိ နယာ၊ နီယန္တိ ဝါ သယံ ဓမ္မကထိကေဟိ ဥပနီယန္တိ သုတ္တဿ အတ္ထပဝိစယတ္ထန္တိ နယာ. အထ ဝါ နယာ ဝိယာတိ နယာ. ယထာ ဟိ ဧကတ္တာဒယော နယာ သမ္မာ ပဋိဝိဇ္ဈိယမာနာ ပစ္စယပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မာနံ ယထာက္ကမံ သမ္ဗန္ဓဝိဘာဂဗျာပါရဝိရဟာနုရူပဖလဘာဝဒဿနေန အသင်္ကရတော သမ္မုတိသစ္စပရမတ္ထသစ္စာနံ သဘာဝံ ပဝေဒယန္တာ ပရမတ္ထသစ္စပ္ပဋိဝေဓာယ သံဝတ္တန္တိ၊ ဧဝမေတေပိ ကဏှသုက္ကသပ္ပဋိဘာဂဓမ္မဝိဘာဂဒဿနေန အဝိပရီတသုတ္တတ္ထာဝဗောဓာယ အဘိသမ္ဘုဏန္တာ ဝေနေယျာနံ စတုသစ္စပ္ပဋိဝေဓာယ သံဝတ္တန္တိ. အထ ဝါ ပရိယတ္တိအတ္ထဿ နယနတော သံကိလေသတော ယမနတော စ နယာ နိရုတ္တိနယေန.

နန္ဒိယာဝဋ္ဋောတိအာဒီသု နန္ဒိယာဝဋ္ဋဿ ဝိယ အာဝဋ္ဋော ဧတဿာတိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋော၊ ယထာ ဟိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋော အန္တောဌိတေန ပဓာနာဝယဝေန ဗဟိဒ္ဓါ အာဝဋ္ဋတိ၊ ဧဝမယမ္ပိ နယောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ နန္ဒိယာ တဏှာယ ပမောဒဿ ဝါ အာဝဋ္ဋော ဧတ္ထာတိ နန္ဒိယာဝဋ္ဋော. တီဟိ အဝယဝေဟိ လောဘာဒီဟိ သံကိလေသပက္ခေ အလောဘာဒီဟိ စ ဝေါဒါနပက္ခေ ပုက္ခလော သောဘနောတိ တိပုက္ခလော. အသန္တာသနဇဝပရက္ကမာဒိဝိသေသယောဂေန သီဟော ဘဂဝါ၊ တဿ ဝိက္ကီဠိတံ ဒေသနာဝစီကမ္မဘူတော ဝိဟာရောတိ ကတွာ ဝိပလ္လာသတပ္ပဋိပက္ခပရိဒီပနတော သီဟဿ ဝိက္ကီဠိတံ ဧတ္ထာတိ သီဟဝိက္ကီဠိတော၊ နယော. ဗလဝိသေသယောဂဒီပနတော ဝါ သီဟဝိက္ကီဠိတသဒိသတ္တာ နယော သီဟဝိက္ကီဠိတော. ဗလဝိသေသော စေတ္ထ သဒ္ဓါဒိဗလံ၊ ဒသဗလာနိ ဧဝ ဝါ. အတ္ထနယတ္တယဒိသာဘာဝေန ကုသလာဒိဓမ္မာနံ အာလောစနံ ဒိသာလောစနံ. တထာ အာလောစိတာနံ တေသံ ဓမ္မာနံ အတ္ထနယတ္တယယောဇနေ သမာနယနတော အင်္ကုသော ဝိယ အင်္ကုသော. ဂါထာသု လဉ္ဇေတိ ပကာသေတိ သုတ္တတ္ထန္တိ လဉ္ဇကော၊ နယော စ သော လဉ္ဇကော စာတိ နယလဉ္ဇကော. ဂတာတိ ဉာတာ၊ မတာတိ အတ္ထော. သော ဧဝ ဝါ ပါဌော. သေသံ ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၃. ဧဝံ နယေပိ ဥဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ မူလပဒါနိ ဥဒ္ဒိသိတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမာနီ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ မူလာနိ စ တာနိ နယာနံ ပဋ္ဌာနဘာဂါနဉ္စ ပတိဋ္ဌာဘာဝတော ပဒါနိ စ အဓိဂမူပါယဘာဝတော ကောဋ္ဌာသဘာဝတော စာတိ မူလပဒါနိ. ကောသလ္လသမ္ဘူတဋ္ဌေန၊ ကုစ္ဆိတာနံ ဝါ ပါပဓမ္မာနံ သလနတော ဝိဒ္ဓံသနတော၊ ကုသာနံ ဝါ ရာဂါဒီနံ လဝနတော၊ ကုသာ ဝိယ ဝါ လဝနတော၊ ကုသေန ဝါ ဉာဏေန လာတဗ္ဗတော ပဝတ္တေတဗ္ဗတော ကုသလာနိ၊ တပ္ပဋိပက္ခတော အကုသလာနီတိ ပဒတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧဝံ ဂဏနပရိစ္ဆေဒတော ဇာတိဘေဒတော စ မူလပဒါနိ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သရူပတော ဒဿေန္တော သံကိလေသပက္ခံယေဝ ပဌမံ ဥဒ္ဒိသတိ ‘‘တဏှာ’’တိအာဒိနာ. တတ္ထ တသတိ ပရိတသတီတိ တဏှာ. အဝိန္ဒိယံ ဝိန္ဒတိ၊ ဝိန္ဒိယံ န ဝိန္ဒတီတိ အဝိဇ္ဇာ၊ ဝိဇ္ဇာပဋိပက္ခာတိ ဝါ အဝိဇ္ဇာ. လုဗ္ဘန္တိ တေန၊ သယံ ဝါ လုဗ္ဘတိ၊ လုဗ္ဘနမတ္တမေဝ ဝါ သောတိ လောဘော. ဒေါသမောဟေသုပိ ဧသေဝ နယော. အသုဘေ ‘‘သုဘ’’န္တိ ပဝတ္တာ သညာ သုဘသညာ. သုခသညာဒီသုပိ ဣမိနာဝ နယေန အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. သင်္ဂဟန္တိ ဂဏနံ. သမောသရဏန္တိ သမောရောပနံ.

ပစ္စနီကဓမ္မေ သမေတီတိ သမထော. အနိစ္စာဒီဟိ ဝိဝိဓေဟိ အာကာရေဟိ ပဿတီတိ ဝိပဿနာ. အလောဘာဒယော လောဘာဒိပဋိပက္ခတော ဝေဒိတဗ္ဗာ. အသုဘေ ‘‘အသုဘ’’န္တိ ပဝတ္တာ သညာ အသုဘသညာ၊ ကာယာနုပဿနာသတိပဋ္ဌာနံ. သညာသီသေန ဟိ ဒေသနာ. ဒုက္ခသညာဒီသုပိ ဧသေဝ နယော.

ဣဒံ ဥဒ္ဒါနန္တိ ဣဒံ ဝုတ္တဿေဝ အတ္ထဿ ဝိပ္ပကိဏ္ဏဘာဝေန နဿိတုံ အဒတွာ ဥဒ္ဓံ ဒါနံ ရက္ခဏံ ဥဒ္ဒါနံ၊ သင်္ဂဟဝစနန္တိ အတ္ထော. ‘‘စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာ’’တိပိ ပါဌော. ကိလေသဘူမီတိ သံကိလေသဘူမိ သဗ္ဗေသံ အကုသလဓမ္မာနံ သမောသရဏဋ္ဌာနတ္တာ. ကုသလာနံ ယာနိ တီဏိ မူလာနိ. ‘‘ကုသလာနီ’’တိပိ ပဌန္တိ. သတိပဋ္ဌာနာတိ အသုဘသညာဒယော သန္ဓာယာဟ. ဣန္ဒြိယဘူမီတိ သဒ္ဓါဒီနံ ဝိမုတ္တိပရိပါစနိန္ဒြိယာနံ သမောသရဏဋ္ဌာနတ္တာ ဝုတ္တံ. ယုဇ္ဇန္တီတိ ယောဇီယန္တိ. ခေါတိ ပဒပူရဏေ၊ အဝဓာရဏတ္ထေ ဝါ နိပါတော. တေန ဧတေ ဧဝါတိ ဒဿေတိ. အဋ္ဌာရသေဝါတိ ဝါ. မူလပဒါတိ မူလပဒါနိ၊ လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ဝါ.

ဥဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. နိဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ

၄. ဧဝံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌေ ဟာရာဒယော နိဒ္ဒိသိတုံ ‘‘တတ္ထ သင်္ခေပတော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ တတ္ထာတိ တသ္မိံ ဥဒ္ဒေသပါဌေ. သင်္ခေပတော နေတ္တိ ကိတ္တိတာတိ သမာသတော နေတ္တိပ္ပကရဏံ ကထိတံ. ဟာရနယမူလပဒါနဉှိ သရူပဒဿနံ ဥဒ္ဒေသပါဌေန ကတန္တိ. ဧတ္ထ စ ဟာရနယာနံ –

သာမညတော ဝိသေသေန၊ ပဒတ္ထော လက္ခဏံ ကမော၊

ဧတ္တာဝတာ စ ဟေတွာဒီ၊ ဝေဒိတဗ္ဗာ ဟိ ဝိညုနာ.

တေသု အဝိသေသတော ဝိသေသတော စ ဟာရနယာနံ အတ္ထော ဒဿိတော. လက္ခဏာဒီသု ပန အဝိသေသတော သဗ္ဗေပိ ဟာရာ နယာ စ ယထာက္ကမံ ဗျဉ္ဇနတ္ထမုခေန နဝင်္ဂဿ သာသနဿ အတ္ထသံဝဏ္ဏနလက္ခဏာ. ဝိသေသတော ပန တဿ တဿ ဟာရဿ နယဿ စ လက္ခဏံ နိဒ္ဒေသေ ဧဝ ကထယိဿာမ. ကမာဒီနိ စ ယသ္မာ နေသံ လက္ခဏေသု ဉာတေသု ဝိညေယျာနိ ဟောန္တိ၊ တသ္မာ တာနိပိ နိဒ္ဒေသတော ပရတော ပကာသယိဿာမ.

ဟာရသင်္ခေပေါ

၁. ယာ ပန အဿာဒါဒီနဝတာတိအာဒိကာ နိဒ္ဒေသဂါထာ၊ တာသု အဿာဒါဒီနဝတာတိ အဿာဒေါ အာဒီနဝတာတိ ပဒဝိဘာဂေါ. အာဒီနဝတာတိ စ အာဒီနဝေါ ဧဝ. ကေစိ ‘‘အဿာဒါဒီနဝတော’’တိ ပဌန္တိ၊ တံ န သုန္ဒရံ. တတ္ထ အဿာဒီယတီတိ အဿာဒေါ၊ သုခံ သောမနဿဉ္စ. ဝုတ္တဉှေတံ – ‘‘ယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ ပဋိစ္စ ဥပ္ပဇ္ဇတိ သုခံ သောမနဿံ၊ အယံ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု အဿာဒေါ’’တိ (မ. နိ. ၁.၁၆၆၊ သံ. နိ. ၃.၂၆). ယထာ စေတံ သုခံ သောမနဿံ၊ ဧဝံ ဣဋ္ဌာရမ္မဏမ္ပိ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ – ‘‘သော တဒဿာဒေတိ တံ နိကာမေတီ’’တိ ‘‘ရူပံ အဿာဒေတိ အဘိနန္ဒတိ၊ တံ အာရဗ္ဘ ရာဂေါ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိ (ပဋ္ဌာ. ၁.၁.၄၂၄)၊ ‘‘သံယောဇနီယေသု၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မေသု အဿာဒါနုပဿိနော’’တိ (သံ. နိ. ၂.၅၃) စ. အဿာဒေတိ ဧတာယာတိ ဝါ အဿာဒေါ၊ တဏှာ. တဏှာယ ဟိ ကာရဏဘူတာယ ပုဂ္ဂလော သုခမ္ပိ သုခါရမ္မဏမ္ပိ အဿာဒေတိ. ယထာ စ တဏှာ၊ ဧဝံ ဝိပလ္လာသာပိ. ဝိပလ္လာသဝသေန ဟိ သတ္တာ အနိဋ္ဌမ္ပိ အာရမ္မဏံ ဣဋ္ဌာကာရေန အဿာဒေန္တိ၊ ဧဝံ ဝေဒနာယ သဗ္ဗေသံ တေဘူမကသင်္ခါရာနံ တဏှာယ ဝိပလ္လာသာနဉ္စ အဿာဒဝိစာရော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ကထံ ပန ဒုက္ခာဒုက္ခမသုခဝေဒနာနံ အဿာဒနီယတာတိ? ဝိပလ္လာသတော သုခပရိယာယသဗ္ဘာဝတော စ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ – ‘‘သုခါ ခေါ၊ အာဝုသော ဝိသာခ၊ ဝေဒနာ ဌိတိသုခါ ဝိပရိဏာမဒုက္ခာ. ဒုက္ခာ ဝေဒနာ ဌိတိဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမသုခါ၊ အဒုက္ခမသုခါ ဝေဒနာ ဉာဏသုခါ အညာဏဒုက္ခာ’’တိ (မ. နိ. ၁.၄၆၅). တတ္ထ ဝေဒနာယ အဋ္ဌသတပရိယာယဝသေန၊ တေဘူမကသင်္ခါရာနံ နိက္ခေပကဏ္ဍရူပကဏ္ဍဝသေန၊ တဏှာယ သံကိလေသဝတ္ထုဝိဘင်္ဂေ နိက္ခေပကဏ္ဍေ စ တဏှာနိဒ္ဒေသဝသေန၊ ဝိပလ္လာသာနံ သုခသညာဒိဝသေန ဒွါသဋ္ဌိဒိဋ္ဌိဂတဝသေန စ ဝိဘာဂေါ ဝေဒိတဗ္ဗော.

အာဒီနဝေါ ဒုက္ခာ ဝေဒနာ တိဿောပိ ဝါ ဒုက္ခတာ. အထ ဝါ သဗ္ဗေပိ တေဘူမကာ သင်္ခါရာ အာဒီနဝေါ. အာဒီနံ အတိဝိယ ကပဏံ ဝါတိ ပဝတ္တတီတိ ဟိ အာဒီနဝေါ၊ ကပဏမနုဿော၊ ဧဝံသဘာဝါ စ တေဘူမကာ ဓမ္မာ အနိစ္စတာဒိယောဂေန. ယတော တတ္ထ အာဒီနဝါနုပဿနာ အာရဒ္ဓဝိပဿကာနံ ယထာဘူတနယောတိ ဝုစ္စတိ. တထာ စ ဝုတ္တံ – ‘‘ယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ အနိစ္စာ ဒုက္ခာ ဝိပရိဏာမဓမ္မာ၊ အယံ ပဉ္စသု ဥပါဒါနက္ခန္ဓေသု အာဒီနဝေါ’’တိ. တသ္မာ အာဒီနဝေါ ဒုက္ခသစ္စနိဒ္ဒေသဘူတာနံ ဇာတိယာဒီနံ အနိစ္စတာဒီနံ ဒွါစတ္တာလီသာယ အာကာရာနဉ္စ ဝသေန ဝိဘဇိတွာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗော.

နိဿရတိ ဧတေနာတိ နိဿရဏံ၊ အရိယမဂ္ဂေါ. နိဿရတီတိ ဝါ နိဿရဏံ နိဗ္ဗာနံ. ဥဘယမ္ပိ သာမညနိဒ္ဒေသေန ဧကသေသေန ဝါ ‘‘နိဿရဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ပိ-သဒ္ဒေါ ပုရိမာနံ ပစ္ဆိမာနဉ္စ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော. တတ္ထ အရိယမဂ္ဂပက္ခေ သတိပဋ္ဌာနာဒီနံ သတ္တတ္တိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ ကာယာနုပဿနာဒီနဉ္စ တဒန္တောဂဓဘေဒါနံ ဝသေန နိဿရဏံ ဝိဘဇိတွာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ.

နိဗ္ဗာနပက္ခေ ပန ကိဉ္စာပိ အသင်္ခတာယ ဓာတုယာ နိပ္ပရိယာယေန ဝိဘာဂေါ နတ္ထိ. ပရိယာယေန ပန သောပါဒိသေသနိရုပါဒိသေသဘေဒေန. ယတော ဝါ တံ နိဿဋံ၊ တေသံ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂေ (ပဋိ. မ. ၁.၃) ဒဿိတပ္ပဘေဒါနံ စက္ခာဒီနံ ဆန္နံ ဒွါရာနံ ရူပါဒီနံ ဆန္နံ အာရမ္မဏာနံ တံတံဒွါရပ္ပဝတ္တာနံ ဆန္နံ ဆန္နံ ဝိညာဏဖဿဝေဒနာသညာစေတနာတဏှာဝိတက္ကဝိစာရာနံ ပထဝီဓာတုအာဒီနံ ဆန္နံ ဓာတူနံ ဒသန္နံ ကသိဏာယတနာနံ အသုဘာနံ ကေသာဒီနံ ဒွတ္တိံသာယ အာကာရာနံ ပဉ္စန္နံ ခန္ဓာနံ ဒွါဒသန္နံ အာယတနာနံ အဋ္ဌာရသန္နံ ဓာတူနံ လောကိယာနံ ဣန္ဒြိယာနံ ကာမဓာတုအာဒီနံ တိဿန္နံ ဓာတူနံ ကာမဘဝါဒီနံ တိဏ္ဏံ တိဏ္ဏံ ဘဝါနံ စတုန္နံ ဈာနာနံ အပ္ပမညာနံ အာရုပ္ပါနံ ဒွါဒသန္နံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒင်္ဂါနဉ္စာတိ ဧဝမာဒီနံ သင်္ခတဓမ္မာနံ နိဿရဏဘာဝေန စ ဝိဘဇိတွာ နိဒ္ဒိသိတဗ္ဗံ.

ဖလန္တိ ဒေသနာဖလံ. ကိံ ပန တန္တိ? ယံ ဒေသနာယ နိပ္ဖါဒီယတိ. နနု စ နိဗ္ဗာနာဓိဂမော ဘဂဝတော ဒေသနာယ နိပ္ဖါဒီယတိ. နိဗ္ဗာနဉ္စ ‘‘နိဿရဏ’’န္တိ ဣမိနာ ဝုတ္တမေဝါတိ? သစ္စမေတံ၊ တဉ္စ ခေါ ပရမ္ပရာယ. ဣဓ ပန ပစ္စက္ခတော ဒေသနာဖလံ အဓိပ္ပေတံ. တံ ပန သုတမယဉာဏံ. အတ္ထဓမ္မဝေဒါဒိအရိယမဂ္ဂဿ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပတ္တိဘူတာ ဆဗ္ဗိသုဒ္ဓိယော. ယဉ္စ တသ္မိံ ခဏေ မဂ္ဂံ အနဘိသမ္ဘုဏန္တဿ ကာလန္တရေ တဒဓိဂမကာရဏဘူတံ သမ္ပတ္တိဘဝဟေတု စ သိယာ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ – ‘‘အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ ဦဟစ္စ၊ ဧဝံ မစ္စုတရော သိယာတိ (သု. နိ. ၁၁၂၅၊ ကထာ. ၂၂၆၊ စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာ ၁၄၄၊ မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၈၊ နေတ္တိ. ၅၊ ပေဋကော. ၂၂) ဣဒံ ဖလ’’န္တိ၊ ‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိန္တိ ဣဒံ ဖလ’’န္တိ (ဇာ. ၁.၁၀.၁၀၂-၁၀၃၊ ၁.၁၅.၃၈၅) စ. ဧတေန နယေန ဒေဝေသု စ မာနုသေသု စ အာယုဝဏ္ဏဗလသုခယသပရိဝါရအာဓိပတေယျသမ္ပတ္တိယော ဥပဓိသမ္ပတ္တိယော စက္ကဝတ္တိသိရီ ဒေဝရဇ္ဇသိရီ စတ္တာရိ သမ္ပတ္တိစက္ကာနိ သီလသမ္ပဒါ သမာဓိသမ္ပဒါ တိဿော ဝိဇ္ဇာ ဆ အဘိညာ စတဿော ပဋိသမ္ဘိဒါ သာဝကဗောဓိ ပစ္စေကဗောဓိ သမ္မာသမ္ဗောဓီတိ သဗ္ဗာပိ သမ္ပတ္တိယော ပုညသမ္ဘာရဟေတုကာ ဘဂဝတော ဒေသနာယ သာဓေတဗ္ဗတာယ ဖလန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဥပါယောတိ အရိယမဂ္ဂပဒဋ္ဌာနဘူတာ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါ. သာ ဟိ ပုရိမာ ပုရိမာ ပစ္ဆိမာယ ပစ္ဆိမာယ အဓိဂမူပါယဘာဝတော ပရမ္ပရာယ မဂ္ဂနိဗ္ဗာနာဓိဂမဿ စ ဟေတုဘာဝတော ဥပါယော. ယာ စ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တဖလာဓိဂမဿ ဥပါယပဋိပတ္တိ. ကေစိ ပန ‘‘သဟ ဝိပဿနာယ မဂ္ဂေါ ဥပါယော’’တိ ဝဒန္တိ၊ တေသံ မတေန နိဿရဏန္တိ နိဗ္ဗာနမေဝ ဝုတ္တံ သိယာ. ဖလံ ဝိယ ဥပါယောပိ ပုဗ္ဗဘာဂေါတိ ဝုတ္တံ သိယာ၊ ယံ ပန ဝက္ခတိ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ။ပေ။ ဝိသုဒ္ဓိယာတိ (ဓ. ပ. ၂၇၉၊ ထေရဂါ. ၆၇၈) အယံ ဥပါယော’’တိ. ဧတ္ထာပိ ပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါ ဧဝ ဥဒါဟဋာတိ သက္ကာ ဝိညာတုံ. ယသ္မာ ပန ‘‘တေ ပဟာယ တရေ ဩဃန္တိ ဣဒံ နိဿရဏ’’န္တိ အရိယမဂ္ဂဿ နိဿရဏဘာဝံ ဝက္ခတိ. အရိယမဂ္ဂေါ ဟိ ဩဃတရဏန္တိ.

အာဏတ္တီတိ အာဏာရဟဿ ဘဂဝတော ဝေနေယျဇနဿ ဟိတသိဒ္ဓိယာ ‘‘ဧဝံ ပဋိပဇ္ဇာဟီ’’တိ ဝိဓာနံ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ ‘‘သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿု၊ မောဃရာဇာတိ (သု. နိ. ၁၁၂၅၊ ကထာ. ၂၂၆၊ နေတ္တိ. ၅၊ ပေဋကော. ၂၂၊ စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာ ၁၄၄၊ မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၈) အာဏတ္တီ’’တိ.

ယောဂီနန္တိ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာယ ယုတ္တပ္ပယုတ္တာနံ ဝေနေယျာနံ၊ အတ္ထာယာတိ ဝစနသေသော. ဒေသနာဟာရောတိ ဧတေသံ ယထာဝုတ္တာနံ အဿာဒါဒီနံ ဝိဘဇနလက္ခဏော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော ဒေသနာဟာရော နာမာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထာဟ – ကိံ ပနေတေသံ အဿာဒါဒီနံ အနဝသေသာနံ ဝစနံ ဒေသနာဟာရော၊ ဥဒါဟု ဧကစ္စာနန္တိ? နိရဝသေသာနံယေဝ. ယသ္မိဉှိ သုတ္တေ အဿာဒါဒီနဝနိဿရဏာနိ သရူပတော အာဂတာနိ၊ တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ယတ္ထ ပန ဧကဒေသေန အာဂတာနိ၊ န ဝါ သရူပေန. တတ္ထ အနာဂတံ အတ္ထဝသေန နိဒ္ဓါရေတွာ ဟာရော ယောဇေတဗ္ဗော. အယဉ္စ အတ္ထော ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂေ အာဂမိဿတီတိ ဣဓ န ပပဉ္စိတော.

၂. ယံ ပုစ္ဆိတန္တိ ယာ ပုစ္ဆာ၊ ဝိစိယမာနာတိ ဝစနသေသော. ဝိဿဇ္ဇိတံ အနုဂီတီတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ ဝိဿဇ္ဇိတန္တိ ဝိဿဇ္ဇနာ၊ သာ ဧကံသဗျာကရဏာဒိဝသေန စတုဗ္ဗိဓံ ဗျာကရဏံ. စ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော၊ တေန ဂါထာယံ အဝုတ္တံ ပဒါဒိံ သင်္ဂဏှာတိ. တာ ပန ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာ ကဿာတိ အာဟ ‘‘သုတ္တဿာ’’တိ. ဧတေန သုတ္တေ အာဂတံ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနံ ဝိစေတဗ္ဗန္တိ ဒဿေတိ. ယာ စ အနုဂီတိတိ ဝုတ္တဿေဝ အတ္ထဿ ယာ အနု ပစ္ဆာ ဂီတိ အနုဂီတိ၊ သင်္ဂဟဂါထာ၊ ပုစ္ဆာယ ဝါ အနုရူပါ ဂီတိ. ဧတေန ပုဗ္ဗာပရံ ဂဟိတံ. ဗျာကရဏဿ ဟိ ပုစ္ဆာနုရူပတာ ဣဓ ပုဗ္ဗာပရံ အဓိပ္ပေတံ. ယာ ‘‘ပုစ္ဆာနုသန္ဓီ’’တိ ဝုစ္စတိ. ပုရိမံ ‘‘သုတ္တဿာ’’တိ ပဒံ ပုဗ္ဗာပေက္ခန္တိ ပုန ‘‘သုတ္တဿာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေန သုတ္တဿ နိဿယဘူတေ အဿာဒါဒိကေ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. ဧတ္တာဝတာ ဝိစယဟာရဿ ဝိသယော နိရဝသေသေန ဒဿိတော ဟောတိ. တထာ စ ဝက္ခတိ ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂေ ‘‘ပဒံ ဝိစိနတိ။ပေ။ အနုဂီတိံ ဝိစိနတီ’’တိ.

တတ္ထ သုတ္တေ သဗ္ဗေသံ ပဒါနံ အနုပုဗ္ဗေန အတ္ထသော ဗျဉ္ဇနသော စ ဝိစယော ပဒဝိစယော. ‘‘အယံ ပုစ္ဆာ အဒိဋ္ဌဇောတနာ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ ဝိမတိစ္ဆေဒနာ အနုမတိပုစ္ဆာ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ သတ္တာဓိဋ္ဌာနာ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာ ဧကာဓိဋ္ဌာနာ အနေကာဓိဋ္ဌာနာ သမ္မုတိဝိသယာ ပရမတ္ထဝိသယာ အတီတဝိသယာ အနာဂတဝိသယာ ပစ္စုပ္ပန္နဝိသယာ’’တိအာဒိနာ ပုစ္ဆာဝိစယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ‘‘ဣဒံ ဝိဿဇ္ဇနံ ဧကံသဗျာကရဏံ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏံ ပဋိပုစ္ဆာဗျာကရဏံ ဌပနံ သာဝသေသံ နိရဝသေသံ သဥတ္တရံ အနုတ္တရံ လောကိယံ လောကုတ္တရ’’န္တိအာဒိနာ ဝိဿဇ္ဇနဝိစယော.

‘‘အယံ ပုစ္ဆာ ဣမိနာ သမေတိ၊ ဧတေန န သမေတီ’’တိ ပုစ္ဆိတတ္ထံ အာနေတွာ ဝိစယော ပုဗ္ဗေနာပရံ သံသန္ဒိတွာ စ ဝိစယော ပုဗ္ဗာပရဝိစယော. ‘‘အယံ အနုဂီတိ ဝုတ္တတ္ထသင်္ဂဟာ အဝုတ္တတ္ထသင်္ဂဟာ တဒုဘယတ္ထသင်္ဂဟာ ကုသလတ္ထသင်္ဂဟာ အကုသလတ္ထသင်္ဂဟာ’’တိအာဒိနာ အနုဂီတိဝိစယော. အဿာဒါဒီသု သုခဝေဒနာယ ‘‘ဣဋ္ဌာရမ္မဏာနုဘဝနလက္ခဏာ’’တိအာဒိနာ၊ တဏှာယ ‘‘အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏလက္ခဏာ’’တိအာဒိနာ၊ ဝိပလ္လာသာနံ ‘‘ဝိပရီတဂ္ဂဟဏလက္ခဏာ’’တိအာဒိနာ၊ အဝသိဋ္ဌာနံ တေဘူမကဓမ္မာနံ ‘‘ယထာသကလက္ခဏာ’’တိအာဒိနာ သဗ္ဗေသဉ္စ ဒွါဝီသတိယာ တိကေသု ဒွါစတ္တာလီသာဓိကေ စ ဒုကသတေ လဗ္ဘမာနပဒဝသေန တံတံအဿာဒတ္ထဝိသေသနိဒ္ဓါရဏံ အဿာဒဝိစယော.

ဒုက္ခဝေဒနာယ ‘‘အနိဋ္ဌာနုဘဝနလက္ခဏာ’’တိအာဒိနာ၊ ဒုက္ခသစ္စာနံ ‘‘ပဋိသန္ဓိလက္ခဏာ’’တိအာဒိနာ၊ အနိစ္စတာဒီနံ အာဒိအန္တဝန္တတာယ အနိစ္စန္တိကတာယ စ ‘‘အနိစ္စာ’’တိအာဒိနာ သဗ္ဗေသဉ္စ လောကိယဓမ္မာနံ သံကိလေသဘာဂိယဟာနဘာဂိယတာဒိဝသေန အာဒီနဝဝုတ္တိယာ ဩကာရနိဒ္ဓါရဏေန အာဒီနဝဝိစယော. နိဿရဏပဒေ အရိယမဂ္ဂဿ အာဂမနတော ကာယာနုပဿနာဒိပုဗ္ဗဘာဂပ္ပဋိပဒါဝိဘာဂဝိသေသနိဒ္ဓါရဏဝသေန နိဗ္ဗာနဿ ယထာဝုတ္တပရိယာယဝိဘာဂဝိသေသနိဒ္ဓါရဏဝသေနာတိ ဧဝံ နိဿရဏဝိစယော. ဖလာဒီနံ တံတံသုတ္တဒေသနာယ သာဓေတဗ္ဗဖလဿ တဒုပါယဿ တတ္ထ တတ္ထ သုတ္တဝိဓိဝစနဿ စ ဝိဘာဂနိဒ္ဓါရဏဝသေန ဝိစယော ဝေဒိတဗ္ဗော. ဧဝံ ပဒပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနပုဗ္ဗာပရာနုဂီတီနံ အဿာဒါဒီနဉ္စ ဝိသေသနိဒ္ဓါရဏဝသေနေဝ ဝိစယလက္ခဏော ‘‘ဝိစယော ဟာရော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၃. သဗ္ဗေသန္တိ သောဠသန္နံ. ဘူမီတိ ဗျဉ္ဇနံ သန္ဓာယာဟ. ဗျဉ္ဇနဉှိ မူလပဒါနိ ဝိယ နယာနံ ဟာရာနံ ဘူမိ ပဝတ္တိဋ္ဌာနံ၊ တေသံ ဗျဉ္ဇနဝိစာရဘာဝတော. ဝုတ္တဉှိ – ‘‘ဟာရာ ဗျဉ္ဇနဝိစယော’’တိ၊ ပေဋကေပိ ဟိ ဝုတ္တံ – ‘‘ယတ္ထ စ သဗ္ဗေ ဟာရာ၊ သမ္ပတမာနာ နယန္တိ သုတ္တတ္ထံ. ဗျဉ္ဇနဝိဓိပုထုတ္တာ’’တိ. ဂေါစရောတိ သုတ္တတ္ထော. သုတ္တဿ ဟိ ပဒတ္ထုဒ္ဓါရဏမုခေန ဟာရယောဇနာ. တေသံ ဗျဉ္ဇနတ္ထာနံ. ယုတ္တာယုတ္တပရိက္ခာတိ ယုတ္တဿ စ အယုတ္တဿ စ ဥပပရိက္ခာ. ‘‘ယုတ္တာယုတ္တိပရိက္ခာ’’တိပိ ပါဌော၊ ယုတ္တိအယုတ္တီနံ ဝိစာရဏာတိ အတ္ထော. ကထံ ပန တေသံ ယုတ္တာယုတ္တဇာနနာ? စတူဟိ မဟာပဒေသေဟိ အဝိရုဇ္ဈနေန. တတ္ထ ဗျဉ္ဇနဿ တာဝ သဘာဝနိရုတ္တိဘာဝေါ အဓိပ္ပေတတ္ထဝါစကဘာဝေါ စ ယုတ္တဘာဝေါ. အတ္ထဿ ပန သုတ္တဝိနယဓမ္မတာဟိ အဝိလောမနံ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ. ဝိတ္ထာရော ပန ပရတော အာဝိ ဘဝိဿတိ. ဟာရော ယုတ္တီတိ နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ ဧဝံ သုတ္တေ ဗျဉ္ဇနတ္ထာနံ ယုတ္တာယုတ္တဘာဝဝိဘာဝနလက္ခဏော ယုတ္တိဟာရောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၄. ဓမ္မန္တိ ယံ ကိဉ္စိ သုတ္တာဂတံ ကုသလာဒိဓမ္မမာဟ. တဿ ဓမ္မဿာတိ တဿ ယထာဝုတ္တဿ ကုသလာဒိဓမ္မဿ. ယံ ပဒဋ္ဌာနန္တိ ယံ ကာရဏံ၊ ယောနိသောမနသိကာရာဒိ သုတ္တေ အာဂတံ ဝါ အနာဂတံ ဝါ သမ္ဘဝတော နိဒ္ဓါရေတွာ ကထေတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဣတီတိ ဧဝံ၊ ဝုတ္တနယေနာတိ အတ္ထော. ယာဝ သဗ္ဗဓမ္မာတိ ယတ္တကာ တသ္မိံ သုတ္တေ အာဂတာ ဓမ္မာ၊ တေသံ သဗ္ဗေသမ္ပိ ယထာနုရူပံ ပဒဋ္ဌာနံ နိဒ္ဓါရေတွာ ကထေတဗ္ဗန္တိ အဓိပ္ပါယော. အထ ဝါ ယာဝ သဗ္ဗဓမ္မာတိ သုတ္တာဂတဿ ဓမ္မဿ ယံ ပဒဋ္ဌာနံ၊ တဿပိ ယံ ပဒဋ္ဌာနန္တိ သမ္ဘဝတော ယာဝ သဗ္ဗဓမ္မာ ပဒဋ္ဌာနဝိစာရဏာ ကာတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ဧသော ဟာရော ပဒဋ္ဌာနောတိ ဧဝံ သုတ္တေ အာဂတဓမ္မာနံ ပဒဋ္ဌာနဘူတာ ဓမ္မာ တေသဉ္စ ပဒဋ္ဌာနဘူတာတိ သမ္ဘဝတော ပဒဋ္ဌာနဘူတဓမ္မနိဒ္ဓါရဏလက္ခဏော ပဒဋ္ဌာနော နာမ ဟာရောတိ အတ္ထော.

၅. ဝုတ္တမှိ ဧကဓမ္မေတိ ကုသလာဒီသု ခန္ဓာဒီသု ဝါ ယသ္မိံ ကိသ္မိဉ္စိ ဧကဓမ္မေ၊ သုတ္တေ သရူပတော နိဒ္ဓါရဏဝသေန ဝါ ကထိတေ. ယေ ဓမ္မာ ဧကလက္ခဏာ ကေစီတိ ယေ ကေစိ ဓမ္မာ ကုသလာဒိဘာဝေန ရူပက္ခန္ဓာဒိဘာဝေန ဝါ တေန ဓမ္မေန သမာနလက္ခဏာ. ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ သဗ္ဗေတိ တေ သဗ္ဗေပိ ကုသလာဒိသဘာဝါ၊ ခန္ဓာဒိသဘာဝါ ဝါ ဓမ္မာ သုတ္တေ အဝုတ္တာပိ တာယ သမာနလက္ခဏတာယ ဝုတ္တာ ဘဝန္တိ အာနေတွာ သံဝဏ္ဏနာဝသေနာတိ အဓိပ္ပါယော. ဧတ္ထ စ ဧကလက္ခဏာတိ သမာနလက္ခဏာ ဝုတ္တာ. တေန သဟစာရိတာ သမာနကိစ္စတာ သမာနဟေတုတာ သမာနဖလတာ သမာနာရမ္မဏတာတိ ဧဝမာဒီဟိ အဝုတ္တာနမ္ပိ ဝုတ္တာနံ ဝိယ နိဒ္ဓါရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. သော ဟာရော လက္ခဏော နာမာတိ ဧဝံ သုတ္တေ အနာဂတေပိ ဓမ္မေ ဝုတ္တပ္ပကာရေန အာဂတေ ဝိယ နိဒ္ဓါရေတွာ ယာ သံဝဏ္ဏနာ၊ သော လက္ခဏော နာမ ဟာရောတိ အတ္ထော.

၆. နေရုတ္တန္တိ နိရုတ္တံ၊ ပဒနိဗ္ဗစနန္တိ အတ္ထော. အဓိပ္ပါယောတိ ဗုဒ္ဓါနံ သာဝကာနံ ဝါ တဿ သုတ္တဿ ဒေသကာနံ အဓိပ္ပါယော. ဗျဉ္ဇနန္တိ ဗျဉ္ဇနေန၊ ကရဏေ ဟိ ဧတံ ပစ္စတ္တံ. ကာမဉ္စ သဗ္ဗေ ဟာရာ ဗျဉ္ဇနဝိစယာ၊ အယံ ပန ဝိသေသတော ဗျဉ္ဇနဒွါရေနေဝ အတ္ထပရိယေသနာတိ ကတွာ ‘‘ဗျဉ္ဇန’’န္တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဟိ ဝက္ခတိ – ‘‘ဗျဉ္ဇနေန သုတ္တဿ နေရုတ္တဉ္စ အဓိပ္ပါယော စ နိဒါနဉ္စ ပုဗ္ဗာပရာနုသန္ဓိ စ ဂဝေသိတဗ္ဗာ’’တိ. အထာတိ ပဒပူရဏမတ္တံ. ဒေသနာနိဒါနန္တိ နိဒဒါတိ ဖလန္တိ နိဒါနံ၊ ကာရဏံ၊ ယေန ကာရဏေန ဒေသနာ ပဝတ္တာ၊ တံ ဒေသနာယ ပဝတ္တိနိမိတ္တန္တိ အတ္ထော. ပုဗ္ဗာပရာနုသန္ဓီတိ ပုဗ္ဗေန စ အပရေန စ အနုသန္ဓိ. ‘‘ပုဗ္ဗာပရေန သန္ဓီ’’တိပိ ပါဌော၊ သုတ္တဿ ပုဗ္ဗဘာဂေန အပရဘာဂံ သံသန္ဒိတွာ ကထနန္တိ အတ္ထော. သင်္ဂီတိဝသေန ဝါ ပုဗ္ဗာပရဘူတေဟိ သုတ္တန္တရေဟိ သံဝဏ္ဏိယမာနဿ သုတ္တဿ သံသန္ဒနံ ပုဗ္ဗာပရာနုသန္ဓိ. ယဉ္စ ပုဗ္ဗပဒေန ပရပဒဿ သမ္ဗန္ဓနံ၊ အယမ္ပိ ပုဗ္ဗာပရာနုသန္ဓိ. ဧသော ဟာရော စတုဗျူဟောတိ ဧဝံ နိဗ္ဗစနာဓိပ္ပါယာဒီနံ စတုန္နံ ဝိဘာဝနလက္ခဏော စတုဗျူဟော ဟာရော နာမာတိ အတ္ထော.

၇. ဧကမှိ ပဒဋ္ဌာနေတိ ဧကသ္မိံ အာရမ္ဘဓာတုအာဒိကေ ပရက္ကမဓာတုအာဒီနံ ပဒဋ္ဌာနဘူတေ ဓမ္မေ ဒေသနာရုဠှေ သတိ. ပရိယေသတိ သေသကံ ပဒဋ္ဌာနန္တိ တဿ ဝိသဘာဂတာယ အဂ္ဂဟဏေန ဝါ သေသကံ ပမာဒါဒီနံ အာသန္နကာရဏတ္တာ ပဒဋ္ဌာနဘူတံ ကောသဇ္ဇာဒိကံ ဓမ္မန္တရံ ပရိယေသတိ ပညာယ ဂဝေသတိ၊ ပရိယေသိတွာ စ သံဝဏ္ဏနာယ ယောဇေန္တော ဒေသနံ အာဝဋ္ဋတိ ပဋိပက္ခေတိ ဝီရိယာရမ္ဘာဒိမုခေန အာရဒ္ဓသုတ္တံ ဝုတ္တနယေန ပမာဒါဒိဝသေန နိဒ္ဒိသန္တော ဒေသနံ ပဋိပက္ခတော အာဝဋ္ဋေတိ နာမ. အာဝဋ္ဋော နာမ သော ဟာရောတိ ဒေသနာယ ဂဟိတဓမ္မာနံ သဘာဂဝိသဘာဂဓမ္မဝသေန အာဝဋ္ဋနလက္ခဏော အာဝဋ္ဋော ဟာရော နာမာတိ အတ္ထော.

၈. ဓမ္မန္တိ သဘာဝဓမ္မံ၊ တံ ကုသလာဒိဝသေန အနေကဝိဓံ. ပဒဋ္ဌာနန္တိ ယသ္မိံ ပတိဋ္ဌိတေ ဥတ္တရိ ဂုဏဝိသေသေ အဓိဂစ္ဆတိ၊ တံ ဝိသေသာဓိဂမနကာရဏံ. ဘူမိန္တိ ပုထုဇ္ဇနဘူမိ ဒဿနဘူမီတိ ဧဝမာဒိကံ ဘူမိံ. ဝိဘဇ္ဇတေတိ ဝိဘာဂေန ကထေတိ. သာဓာရဏေတိ ဒဿနပဟာတဗ္ဗာဒိနာမဝသေန ဝါ ပုထုဇ္ဇနသောတာပန္နာဒိဝတ္ထုဝသေန ဝါ သာဓာရဏေ အဝိသိဋ္ဌေ သမာနေတိ အတ္ထော. ဝုတ္တဝိပရိယာယေန အသာဓာရဏာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. နေယျော ဝိဘတ္တီတိ ယထာဝုတ္တဓမ္မာဒီနံ ဝိဘဇနော အယံ ဟာရော ဝိဘတ္တီတိ ဉာတဗ္ဗောတိ အတ္ထော. တသ္မာ သံကိလေသဓမ္မေ ဝေါဒါနဓမ္မေ စ သာဓာရဏာသာဓာရဏတော ပဒဋ္ဌာနတော ဘူမိတော စ ဝိဘဇနလက္ခဏော ‘‘ဝိဘတ္တိဟာရော’’တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၉. နိဒ္ဒိဋ္ဌေတိ ကထိတေ သုတ္တေ အာဂတေ၊ သံဝဏ္ဏိတေ ဝါ. ဘာဝိတေတိ ယထာ ဥပ္ပန္နသဒိသာ ဥပ္ပန္နာတိ ဝုစ္စန္တိ၊ ဧဝံ ဘာဝိတသဒိသေ ဘာဝေတဗ္ဗေတိ အတ္ထော. ပဟီနေတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. ပရိဝတ္တတိ ပဋိပက္ခေတိ ဝုတ္တာနံ ဓမ္မာနံ ယေ ပဋိပက္ခာ၊ တေသံ ဝသေန ပရိဝတ္တေတီတိ အတ္ထော. ဧဝံ နိဒ္ဒိဋ္ဌာနံ ဓမ္မာနံ ပဋိပက္ခတော ပရိဝတ္တနလက္ခဏော ‘‘ပရိဝတ္တနော ဟာရော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗော.

၁၀. ဝိဝိဓာနိ ဧကသ္မိံယေဝ အတ္ထေ ဝစနာနိ ဝိဝစနာနိ၊ ဝိဝစနာနိ ဧဝ ဝေဝစနာနိ၊ ပရိယာယသဒ္ဒါတိ အတ္ထော. တာနိ ဝေဝစနာနိ. ဗဟူနီတိ အနေကာနိ. တု-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေ. တေန ဗဟူ ဧဝ ပရိယာယသဒ္ဒါ ဝေဝစနဟာရယောဇနာယံ ကထေတဗ္ဗာ၊ န ကတိပယာတိ ဒဿေတိ. သုတ္တေ ဝုတ္တာနီတိ နဝဝိဓသုတ္တန္တသင်္ခါတေ တေပိဋကေ ဗုဒ္ဓဝစနေ ဘာသိတာနိ. ဧတ္ထာပိ တု-သဒ္ဒဿ အတ္ထော အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗော၊ တေန ပါဠိယံ အာဂတာနိယေဝ ဝေဝစနာနိ ဂဟေတဗ္ဗာနီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ဧကဓမ္မဿာတိ ဧကဿ ပဒတ္ထဿ. ယော ဇာနာတိ သုတ္တဝိဒူတိ ယထာ ‘‘သပ္ပိဿ ဇာနာဟီ’’တိ ဝုတ္တေ ‘‘သပ္ပိနာ ဝိစာရေဟိ၊ သပ္ပိံ ဒေဟိ၊ ဒေထာ’’တိ ဝါ အာဏာပေတီတိ အတ္ထော၊ ဧဝံ ယော သုတ္တကောဝိဒေါ ဓမ္မကထိကော ဧကဿ အတ္ထဿ ဗဟူပိ ပရိယာယသဒ္ဒေ ဝိစာရေတိ ဝိဘာဝေတိ ယောဇေတီတိ အတ္ထော. ဝေဝစနော နာမ သော ဟာရောတိ တဿ အတ္ထဿ ဝုတ္တပ္ပကာရပရိယာယသဒ္ဒယောဇနာလက္ခဏော ဝေဝစနဟာရော နာမ. တသ္မာ ဧကသ္မိံ အတ္ထေ အနေကပရိယာယသဒ္ဒယောဇနာလက္ခဏော ‘‘ဝေဝစနဟာရော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၁၁. ဓမ္မန္တိ ခန္ဓာဒိဓမ္မံ. ပညတ္တီဟီတိ ပညာပနေဟိ ပကာရေဟိ ဉာပနေဟိ၊ အသင်္ကရတော ဝါ ဌပနေဟိ. ဝိဝိဓာဟီတိ နိက္ခေပပ္ပဘဝါဒိဝသေန အနေကဝိဓာဟိ. သော အာကာရောတိ ယော ဧကဿေဝတ္ထဿ နိက္ခေပပ္ပဘဝပညတ္တိအာဒိဝသေန အနေကာဟိ ပညတ္တီဟိ ပညာပနာကာရော. ဉေယျော ပညတ္တိ နာမ ဟာရောတိ ပညတ္တိဟာရော နာမာတိ ဉာတဗ္ဗော. တသ္မာ ဧကေကဿ ဓမ္မဿ အနေကာဟိ ပညတ္တီဟိ ပညာပေတဗ္ဗာကာရဝိဘာဝနလက္ခဏော ‘‘ပညတ္တိဟာရော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၁၂. ပဋိစ္စုပ္ပါဒေါတိ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒေါ. ဣန္ဒြိယခန္ဓာတိ ဣန္ဒြိယာနိ စ ခန္ဓာ စ. ဓာတုအာယတနာတိ ဓာတုယော စ အာယတနာနိ စ. ဧတေဟီတိ ယော ဒွါဒသပဒိကော ပစ္စယာကာရော ယာနိ စ ဒွါဝီသတိန္ဒြိယာနိ ယေ စ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ယာ စ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော ယာနိ စ ဒွါဒသာယတနာနိ၊ ဧတေဟိ သုတ္တေ အာဂတပဒတ္ထမုခေန နိဒ္ဓါရိယမာနေဟိ. ဩတရတိ ယောတိ ယော သံဝဏ္ဏနာနယော ဩဂါဟတိ၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါဒိကေ အနုပဝိသတီတိ အတ္ထော. ဩတရဏော နာမ သော ဟာရောတိ ယော ယထာဝုတ္တော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော၊ သော ဩတရဏဟာရော နာမ. စ-သဒ္ဒေန စေတ္ထ သုညတမုခါဒီနံ ဂါထာယံ အဝုတ္တာနမ္ပိ သင်္ဂဟော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧဝံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါဒိမုခေဟိ သုတ္တတ္ထဿ ဩတရဏလက္ခဏော ဩတရဏော ဟာရော နာမာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၁၃. ဝိဿဇ္ဇိတမှီတိ ဗုဒ္ဓါဒီဟိ ဗျာကတေ. ပဉှေတိ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတေ အတ္ထေ. ဂါထာယန္တိ ဂါထာရုဠှေ. ဣဒဉ္စ ပုစ္ဆန္တာ ယေဘုယျေန ဂါထာဗန္ဓဝသေန ပုစ္ဆန္တီတိ ကတွာ ဝုတ္တံ. ယမာရဗ္ဘာတိ သာ ပန ဂါထာ ယံ အတ္ထံ အာရဗ္ဘ အဓိကိစ္စ ပုစ္ဆိတာ၊ တဿ အတ္ထဿ. သုဒ္ဓါသုဒ္ဓပရိက္ခာတိ ပဒံ သောဓိတံ၊ အာရမ္ဘော န သောဓိတော၊ ပဒဉ္စ သောဓိတံ အာရမ္ဘော စ သောဓိတောတိ ဧဝံ ပဒါဒီနံ သောဓိတာသောဓိတဘာဝဝိစာရော. ဟာရော သော သောဓနောနာမာတိ ယထာဝုတ္တဝိစာရော သောဓနော ဟာရော နာမ. ဧဝံ သုတ္တေ ပဒပဒတ္ထပဉှာရမ္ဘာနံ သောဓနလက္ခဏော ‘‘သောဓနော ဟာရော’’တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

၁၄. ဧကတ္တတာယာတိ ဧကဿ ဘာဝေါ ဧကတ္တံ၊ ဧကတ္တမေဝ ဧကတ္တတာ၊ တာယ ဧကတ္တတာယ. ဧက-သဒ္ဒေါ စေတ္ထ သမာနသဒ္ဒပရိယာယော၊ တသ္မာ သာမညေနာတိ အတ္ထော. ဝိသိဋ္ဌာ မတ္တာ ဝိမတ္တာ၊ ဝိမတ္တာဝ ဝေမတ္တံ၊ တဿ ဘာဝေါ ဝေမတ္တတာ၊ တာယ ဝေမတ္တတာယ၊ ဝိသေသေနာတိ အတ္ထော. တေ န ဝိကပ္ပယိတဗ္ဗာတိ ယေ ဓမ္မာ ‘‘ဒုက္ခံ သမုဒယော’’တိအာဒိနာ သာမညေန၊ ‘‘ဇာတိ ဇရာ ကာမတဏှာ ဘဝတဏှာ’’တိအာဒိနာ ဝိသေသေန စ သုတ္တေ ဒေသိတာ၊ တေ ‘‘ကိမေတ္ထ သာမညံ၊ ကော ဝါ ဝိသေသော’’တိ ဧဝံ သာမညဝိသေသဝိကပ္ပနဝသေန န ဝိကပ္ပယိတဗ္ဗာ. ကသ္မာ? သာမညဝိသေသကပ္ပနာယ ဝေါဟာရဘာဝေန အနဝဋ္ဌာနတော ကာလဒိသာဝိသေသာဒီနံ ဝိယ အပေက္ခာသိဒ္ဓိတော စ. ယထာ ဟိ ‘‘အဇ္ဇ ဟိယျော သွေ’’တိ ဝုစ္စမာနာ ကာလဝိသေသာ အနဝဋ္ဌိတသဘာဝါ ‘‘ပုရိမာ ဒိသာ ပစ္ဆိမာ ဒိသာ’’တိ ဝုစ္စမာနာ ဒိသာဝိသေသာ စ၊ ဧဝံ သာမညဝိသေသာပိ. တထာ ဟိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ဝုစ္စမာနံ ဇာတိအာဒိအပေက္ခာယ သာမညမ္ပိ သမာနံ သစ္စာပေက္ခာယ ဝိသေသော ဟောတိ. ဧသ နယော သမုဒယာဒီသုပိ. ဧသော ဟာရော အဓိဋ္ဌာနောတိ ဧဝံ သုတ္တာဂတာနံ ဓမ္မာနံ အဝိကပ္ပနဝသေန သာမညဝိသေသနိဒ္ဓါရဏလက္ခဏော အဓိဋ္ဌာနော ဟာရော နာမာတိ အတ္ထော.

၁၅. ယေ ဓမ္မာတိ ယေ အဝိဇ္ဇာဒိကာ ပစ္စယဓမ္မာ. ယံ ဓမ္မန္တိ ယံ သင်္ခါရာဒိကံ ပစ္စယုပ္ပန္နဓမ္မံ. ဇနယန္တီတိ နိဗ္ဗတ္တေန္တိ. ပစ္စယာတိ သဟဇာတပစ္စယဘာဝေန. ပရမ္ပရတောတိ ပရမ္ပရပစ္စယဘာဝေန၊ အနုရူပသန္တာနဃဋနဝသေန ပစ္စယော ဟုတွာတိ အတ္ထော. ဥပနိဿယကောဋိ ဟိ ဣဓာဓိပ္ပေတာ. ပုရိမသ္မိံ အဝသိဋ္ဌော ပစ္စယဘာဝေါ. ဟေတုမဝကဍ္ဎယိတွာတိ တံ ယထာဝုတ္တပစ္စယသင်္ခါတံ ဇနကာဒိဘေဒဘိန္နံ ဟေတုံ အာကဍ္ဎိတွာ သုတ္တတော နိဒ္ဓါရေတွာ ယော သံဝဏ္ဏနာသင်္ခါတော၊ ဧသော ဟာရော ပရိက္ခာရောတိ ဧဝံ သုတ္တေ အာဂတဓမ္မာနံ ပရိက္ခာရသင်္ခါတေ ဟေတုပစ္စယေ နိဒ္ဓါရေတွာ သံဝဏ္ဏနလက္ခဏော ပရိက္ခာရော ဟာရောတိ အတ္ထော.

၁၆. ယေ ဓမ္မာတိ ယေ သီလာဒိဓမ္မာ. ယံမူလာတိ ယေသံ သမာဓိအာဒီနံ မူလဘူတာ၊ တေ တေသံ သမာဓိအာဒီနံ ပဒဋ္ဌာနဘာဝေန သမာရောပယိတဗ္ဗာတိ သမ္ဗန္ဓော. ယေ စေကတ္ထာ ပကာသိတာ မုနိနာတိ ယေ စ ရာဂဝိရာဂါစေတောဝိမုတ္တိသေက္ခဖလကာမဓာတုသမတိက္ကမနာဒိသဒ္ဒါ အနာဂါမိဖလတ္ထတာယ ဧကတ္ထာ ဗုဒ္ဓမုနိနာ ပရိဒီပိတာ၊ တေ အညမညဝေဝစနဘာဝေန သမာရောပယိတဗ္ဗာတိ သမ္ဗန္ဓော. သမာရောပနဉ္စေတ္ထ သုတ္တေ ယထာရုတဝသေန နိဒ္ဓါရဏဝသေန ဝါ ဂယှမာနဿ သိက္ခတ္တယသင်္ခါတဿ သီလာဒိက္ခန္ဓတ္တယဿ ပရိယာယန္တရဝိဘာဝနမုခေန ဘာဝနာပါရိပူရိကထနံ၊ ဘာဝနာပါရိပူရီ စ ပဟာတဗ္ဗဿ ပဟာနေနာတိ ပဟာနသမာရောပနာပိ အတ္ထတော ဒဿိတာ ဧဝ ဟောတိ. ဧသ သမာရောပနော ဟာရောတိ ဧသ သုတ္တေ အာဂတဓမ္မာနံ ပဒဋ္ဌာနဝေဝစနဘာဝနာပဟာနသမာရောပနဝိစာရဏလက္ခဏော သမာရောပနော နာမ ဟာရောတိ အတ္ထော.

နယသင်္ခေပေါ

၁၇. ဧဝံ ဂါထာဗန္ဓဝသေန သောဠသပိ ဟာရေ နိဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ နယေ နိဒ္ဒိသိတုံ ‘‘တဏှဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ တဏှဉ္စ အဝိဇ္ဇမ္ပိ စာတိ သုတ္တေ အာဂတံ အတ္ထတော နိဒ္ဓါရဏဝသေန ဝါ ဂဟိတံ တဏှံ အဝိဇ္ဇဉ္စ ယော နေတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ယော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော တံ နေတိ သံကိလေသပက္ခံ ပါပေတိ သံကိလေသဝသေန သုတ္တတ္ထံ ယောဇေတီတိ အဓိပ္ပါယော. သမထေနာတိ သမာဓိနာ. ဝိပဿနာယာတိ ပညာယ၊ ယော နေတိ ဝေါဒါနပက္ခံ ပါပေတိ၊ တထာ သုတ္တတ္ထံ ယောဇေတီတိ အဓိပ္ပါယော. သစ္စေဟိ ယောဇယိတွာတိ နယန္တော စ တဏှာ စ အဝိဇ္ဇာ စ ဘဝမူလကတ္တာ သမုဒယသစ္စံ၊ အဝသေသာ တေဘူမကဓမ္မာ ဒုက္ခသစ္စံ၊ သမထဝိပဿနာ မဂ္ဂသစ္စံ၊ တေန ပတ္တဗ္ဗာ အသင်္ခတဓာတု နိရောဓသစ္စန္တိ ဧဝံ ဣမေဟိ စတူဟိ သစ္စေဟိ ယောဇေတွာ. အယံ နယော နန္ဒိယာဝဋ္ဋောတိ ယော တဏှာဝိဇ္ဇာဟိ သံကိလေသပက္ခဿ သုတ္တတ္ထဿ သမထဝိပဿနာဟိ ဝေါဒါနပက္ခဿ စတုသစ္စယောဇနမုခေန နယနလက္ခဏော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော၊ အယံ နန္ဒိယာဝဋ္ဋော နယော နာမာတိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ နယဿ ဘူမိ ဂါထာယံ ‘‘နယော’’တိ ဝုတ္တာ၊ တသ္မာ သံဝဏ္ဏနာဝိသေသောတိ ဝုတ္တံ. န ဟိ အတ္ထနယော သံဝဏ္ဏနာ၊ စတုသစ္စပဋိဝေဓဿ အနုရူပေါ ပုဗ္ဗဘာဂေ အနုဂါဟဏနယော အတ္ထနယော. တဿ ပန ယာ ဥဂ္ဃဋိတညုအာဒီနံ ဝသေန တဏှာဒိမုခေန နယဘူမိရစနာ၊ တတ္ထ နယဝေါဟာရော.

၁၈. အကုသလေတိ ဒွါဒသစိတ္တုပ္ပါဒသင်္ဂဟိတေ သဗ္ဗေပိ အကုသလေ ဓမ္မေ. သမူလေဟီတိ အတ္တနော မူလေဟိ၊ လောဘဒေါသမောဟေဟီတိ အတ္ထော. ကုသလေတိ သဗ္ဗေပိ စတုဘူမကေ ကုသလေ ဓမ္မေ. ကုသလမူလေဟီတိ ကုသလေဟိ အလောဘာဒိမူလေဟိ ယော နေတိ. နယန္တော စ ကုသလာကုသလံ မာယာမရီစိအာဒယော ဝိယ အဘူတံ န ဟောတီတိ ဘူတံ. ပဋဃဋာဒယော ဝိယ န သမ္မုတိသစ္စမတ္တန္တိ တထံ. အကုသလဿ ဣဋ္ဌဝိပါကတာဘာဝတော ကုသလဿ စ အနိဋ္ဌဝိပါကတာဘာဝတော ဝိပါကေ သတိ အဝိသံဝါဒကတ္တာ အဝိတထံ နေတိ. ဧဝမေတေသံ တိဏ္ဏမ္ပိ ပဒါနံ ကုသလာကုသလဝိသေသနတာ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. အထ ဝါ အကုသလမူလေဟိ အကုသလာနိ ကုသလမူလေဟိ စ ကုသလာနိ နယန္တော အယံ နယော ဘူတံ တထံ အဝိတထံ နေတိ၊ စတ္တာရိ သစ္စာနိ နိဒ္ဓါရေတွာ ယောဇေတီတိ အတ္ထော. ဒုက္ခာဒီနိ ဟိ ဗာဓကာဒိဘာဝတော အညထာဘာဝါဘာဝေန ဘူတာနိ၊ သစ္စသဘာဝတ္တာ တထာနိ၊ အဝိသံဝါဒနတော အဝိတထာနိ. ဝုတ္တဉှေတံ ဘဂဝတာ ‘‘စတ္တာရိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ တထာနိ အဝိတထာနိ အနညထာနီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၀၉၀). တိပုက္ခလံ တံ နယံ အာဟူတိ ယော အကုသလမူလေဟိ သံကိလေသပက္ခဿ ကုသလမူလေဟိ ဝေါဒါနပက္ခဿ သုတ္တတ္ထဿ စတုသစ္စယောဇနမုခေန နယနလက္ခဏော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော၊ တံ တိပုက္ခလံ နယန္တိ ဝဒန္တီတိ အတ္ထော.

၁၉. ဝိပလ္လာသေဟီတိ အသုဘေ သုဘန္တိအာဒိနယပ္ပဝတ္တေဟိ စတူဟိ ဝိပလ္လာသေဟိ. ကိလေသေတိ ကိလိဿန္တိ ဝိဗာဓိယန္တီတိ ကိလေသာ၊ သံကိလိဋ္ဌဓမ္မာ၊ သံကိလေသပက္ခန္တိ အတ္ထော. ကေစိ ‘‘သံကိလေသေ’’တိပိ ပဌန္တိ၊ ကိလေသသဟိတေတိ အတ္ထော. ဣန္ဒြိယေဟီတိ သဒ္ဓါဒီဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ. သဒ္ဓမ္မေတိ ပဋိပတ္တိပဋိဝေဓသဒ္ဓမ္မေ၊ ဝေါဒါနပက္ခန္တိ အတ္ထော. ဧတံ နယန္တိ ယော သုဘသညာဒီဟိ ဝိပလ္လာသေဟိ သကလဿ သံကိလေသပက္ခဿ သဒ္ဓိန္ဒြိယာဒီဟိ ဝေါဒါနပက္ခဿ စတုသစ္စယောဇနဝသေန နယနလက္ခဏော သံဝဏ္ဏနာဝိသေသော၊ ဧတံ နယံ နယဝိဒူ သဒ္ဓမ္မနယကောဝိဒါ၊ အတ္ထနယကုသလာ ဧဝ ဝါ သီဟဝိက္ကီဠိတံ နယန္တိ ဝဒန္တီတိ အတ္ထော.

၂၀. ဝေယျာကရဏေသူတိ တဿ တဿ အတ္ထနယဿ ယောဇနတ္ထံ ကတေသု သုတ္တဿ အတ္ထဝိဿဇ္ဇနေသူတိ အတ္ထော. တေနေဝါဟ ‘‘တဟိံ တဟိ’’န္တိ. ကုသလာကုသလာတိ ဝေါဒါနိယာ သံကိလေသိကာ စ တဿ တဿ နယဿ ဒိသာဘူတဓမ္မာ. ဝုတ္တာတိ သုတ္တတော နိဒ္ဓါရေတွာ ကထိတာ. မနသာ ဝေါလောကယတေတိ တေ ယထာဝုတ္တဓမ္မေ စိတ္တေနေဝ ‘‘အယံ ပဌမာ ဒိသာ အယံ ဒုတိယာ ဒိသာ’’တိအာဒိနာ တဿ တဿ နယဿ ဒိသာဘာဝေန ဥပပရိက္ခတိ၊ ဝိစာရေတီတိ အတ္ထော. ‘‘ဩလောကယတေ တေ အဗဟီ’’တိပိ ပါဌော. တတ္ထ တေတိ တေ ယထာဝုတ္တဓမ္မေ. အဗဟီတိ အဗ္ဘန္တရံ၊ စိတ္တေ ဧဝါတိ အတ္ထော. တံ ခု ဒိသာလောစနံ အာဟူတိ ဩလောကယတေတိ ဧတ္ထ ယဒေတံ ဩလောကနံ၊ တံ ဒိသာလောစနံ နာမ နယံ ဝဒန္တိ. ခု-တိ စ နိပါတော အဝဓာရဏေ. တေန ဩလောကနမေဝ အယံ နယော၊ န ကောစိ အတ္ထဝိသေသောတိ ဒဿေတိ.

၂၁. ဩလောကေတွာတိ ပဌမာဒိဒိသာဘာဝေန ဥပပရိက္ခိတွာ. ဒိသာလောစနေနာတိ ဒိသာလောစနနယေန ကရဏဘူတေန. ယေန ဟိ ဝိဓိနာ တဿ တဿ အတ္ထနယဿ ယောဇနာယ ဒိသာ ဩလောကီယန္တိ၊ သော ဝိဓိ ဒိသာလောစနန္တိ ဧဝံ ဝါ ဧတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဥက္ခိပိယာတိ ဥဒ္ဓရိတွာ၊ ဒိသာဘူတဓမ္မေ သုတ္တတော နိဒ္ဓါရေတွာတိ အတ္ထော. ‘‘ဥက္ခိပိယ ယော သမာနေတီ’’တိပိ ပဌန္တိ၊ တဿတ္ထော – ‘‘ယော တေသံ ဒိသာဘူတဓမ္မာနံ သမာနယနံ ကရောတီ’’တိ. ယန္တိ ဝါ ကိရိယာပရာမသနံ. သမာနေတီတိ သမံ၊ သမ္မာ ဝါ အာနေတိ တဿ တဿ နယဿ ယောဇနာဝသေန. ကေ ပန အာနေတိ? သဗ္ဗေ ကုသလာကုသလေ တံတံနယဒိသာဘူတေ. အယံ နယောတိ သမာနေတီတိ ဧတ္ထ ယဒေတံ တံတံနယဒိသာဘူတဓမ္မာနံ သမာနယနံ၊ အယံ အင်္ကုသော နာမ နယောတိ အတ္ထော. ဧတဉ္စ ဒွယံ ‘‘ဝေါဟာရနယော၊ ကမ္မနယော’’တိ စ ဝုစ္စတိ.