၄. ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရဝဏ္ဏနာ

၁. ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

၅. ဧဝံ ဟာရာဒယော သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ ဂါထာဗန္ဓဝသေန သရူပတော နိဒ္ဒိသိတွာ ဣဒါနိ တေသု ဟာရေ တာဝ ပဋိနိဒ္ဒေသဝသေန ဝိဘဇိတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမော ဒေသနာဟာရော’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ကတမောတိ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ. ဒေသနာဟာရောတိ ပုစ္ဆိတဗ္ဗဓမ္မနိဒဿနံ. ကိဉ္စာပိ ဒေသနာဟာရော နိဒ္ဒေသဝါရေ သရူပတော ဒဿိတော၊ ပဋိနိဒ္ဒေသဿ ပန ဝိသယံ ဒဿေန္တော ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိ ဂါထံ ဧကဒေသေန ပစ္စာမသတိ. အယံ ဒေသနာဟာရော ပုဗ္ဗာပရာပေက္ခော. တတ္ထ ပုဗ္ဗာပေက္ခတ္တေ ‘‘ကတမော ဒေသနာဟာရော’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘အဿာဒါဒီနဝတာ’’တိ သရူပတော ဒဿိတဿ နိဂမနံ ဟောတိ. ပရာပေက္ခတ္တေ ပန ‘‘အယံ ဒေသနာဟာရော ကိံ ဒေသယတီ’’တိ ဒေသနာကိရိယာယ ကတ္တုနိဒ္ဒေသော ဟောတိ. တေန ဒေသနာဟာရဿ အနွတ္ထသညတံ ဒဿေတိ. ဒေသယတီတိ သံဝဏ္ဏေတိ၊ ဝိတ္ထာရေတီတိ အတ္ထော.

ဣဒါနိ အနေန ဒေသေတဗ္ဗဓမ္မေ သရူပတော ဒဿေန္တော ‘‘အဿာဒ’’န္တိအာဒိမာဟ၊ တံ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယတ္တာ ဥတ္တာနမေဝ. တသ္မာ ဣတော ပရမ္ပိ အဝုတ္တမေဝ ဝဏ္ဏယိဿာမ. ‘‘ကတ္ထ ပန အာဂတေ အဿာဒါဒိကေ အယံ ဟာရော သံဝဏ္ဏေတီ’’တိ အနုယောဂံ မနသိကတွာ ဒေသနာဟာရေန သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗဓမ္မံ ဒဿေန္တော ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမီ’’တိအာဒိကံ သဗ္ဗပရိယတ္တိဓမ္မသင်္ဂါဟကံ ဘဂဝတော ဆဆက္ကဒေသနံ ဧကဒေသေန ဒဿေတိ.

တတ္ထ ဓမ္မန္တိ အယံ ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ပရိယတ္တိသစ္စသမာဓိပညာပကတိပုညာပတ္တိဉေယျာဒီသု ဗဟူသု အတ္ထေသု ဒိဋ္ဌပ္ပယောဂေါ. တထာ ဟိ ‘‘ဣဓ၊ ဘိက္ခု၊ ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၅.၇၃) ပရိယတ္တိဓမ္မေ ဒိဿတိ. ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မော ပတ္တဓမ္မော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၉၉၊ မဟာဝ. ၁၈) သစ္စေ. ‘‘ဧဝံဓမ္မာ တေ ဘဂဝန္တော အဟေသု’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၁၃၊ ၁၄၅) သမာဓိမှိ. ‘‘သစ္စံ ဓမ္မော ဓိတိ စာဂေါ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ဇာ. ၁.၁.၅၇၊ ၁.၂.၁၄၇-၁၄၈) ပညာယံ. ‘‘ဇာတိဓမ္မာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာန’’န္တိ ဧဝမာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၉၈၊ မ. နိ. ၁.၁၃၁) ပကတိယံ. ‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိ’’န္တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၁၀.၁၀၂၊ ၁.၁၅.၃၈၅) ပုညေ. ‘‘စတ္တာရော ပါရာဇိကာ ဓမ္မာ’’တိ ဧဝမာဒီသု (ပါရာ. ၂၃၃) အာပတ္တိယံ. ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. တိကမာတိကာ ၁) ဉေယျေ. ဣဓ ပန ပရိယတ္တိယံ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ (မ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.မူလပရိယာယသုတ္တဝဏ္ဏနာ၊ ဓ. သ. အဋ္ဌ. စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍ ၁၊ ဗု. ဝံ. အဋ္ဌ. ၁.၁).

ဝေါတိ ပန အယံ ဝေါ-သဒ္ဒေါ ‘‘ဟန္ဒ ဒါနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဝါရေမိ ဝေါ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၂၁၅) ဧတ္ထ ဥပယောဂတ္ထေ အာဂတော. ‘‘သန္နိပတိတာနံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒွယံ ကရဏီယ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၂၇၃) ကရဏတ္ထေ. ‘‘ယေ ဟိ ဝေါ အရိယာ ပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တာ’’တိအာဒီသု ပဒပူရဏေ. ‘‘အာရောစယာမိ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၇.၇၂) သမ္ပဒါနတ္ထေ. ဣဓာပိ သမ္ပဒါနတ္ထေ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဘိက္ခနသီလတာဒိဂုဏယောဂေန ဘိက္ခူ၊ ဘိန္နကိလေသတာဒိဂုဏယောဂေန ဝါ. အထ ဝါ သံသာရေ ဘယံ ဣက္ခန္တီတိ ဘိက္ခူ. ဘိက္ခဝေတိ တေသံ အာလပနံ. တေန တေ ဓမ္မဿဝနေ နိယောဇေန္တော အတ္တနော မုခါဘိမုခံ ကရောတိ. ဒေသေဿာမီတိ ကထေဿာမိ. တေန နာဟံ ဓမ္မိဿရတာယ တုမှေ အညံ ကိဉ္စိ ကာရေယျာမိ၊ အနာဝရဏဉာဏေန သဗ္ဗံ ဉေယျဓမ္မံ ပစ္စက္ခကာရိတာယ ပန ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီတိ ဣဒါနိ ပဝတ္တိယမာနံ ဓမ္မဒေသနံ ပဋိဇာနာတိ. အာဒိကလျာဏန္တိအာဒီသု အာဒိမှိ ကလျာဏံ အာဒိကလျာဏံ၊ အာဒိကလျာဏမေတဿာတိ ဝါ အာဒိကလျာဏံ. သေသပဒဒွယေပိ ဧသေဝ နယော. တတ္ထ သီလေန အာဒိကလျာဏံ. သမာဓိနာ မဇ္ဈေကလျာဏံ. ပညာယ ပရိယောသာနကလျာဏံ. ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာယ ဝါ အာဒိကလျာဏံ. ဓမ္မသုဓမ္မတာယ မဇ္ဈေကလျာဏံ. သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိယာ ပရိယောသာနကလျာဏံ. အထ ဝါ ဥဂ္ဃဋိတညုဝိနယနေန အာဒိကလျာဏံ. ဝိပဉ္စိတညုဝိနယနေန မဇ္ဈေကလျာဏံ နေယျပုဂ္ဂလဝိနယနေန ပရိယောသာနကလျာဏံ. အယမေဝတ္ထော ဣဓာဓိပ္ပေတော.

အတ္ထသမ္ပတ္တိယာ သာတ္ထံ. ဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိယာ သဗျဉ္ဇနံ. သင်္ကာသနာဒိဆအတ္ထပဒသမာယောဂတော ဝါ သာတ္ထံ. အက္ခရာဒိဆဗျဉ္ဇနပဒသမာယောဂတော သဗျဉ္ဇနံ. အယမေဝတ္ထော ဣဓာဓိပ္ပေတော. ဥပနေတဗ္ဗာဘာဝတော ဧကန္တေန ပရိပုဏ္ဏန္တိ ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ. အပနေတဗ္ဗာဘာဝတော ပရိသုဒ္ဓံ. သီလာဒိပဉ္စဓမ္မက္ခန္ဓပါရိပူရိယာ ဝါ ပရိပုဏ္ဏံ. စတုရောဃနိတ္ထရဏာယ ပဝတ္တိယာ လောကာမိသနိရပေက္ခတာယ စ ပရိသုဒ္ဓံ. ဗြဟ္မံ သေဋ္ဌံ ဥတ္တမံ ဗြဟ္မူနံ ဝါ သေဋ္ဌာနံ အရိယာနံ စရိယံ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ သာသနံ ဗြဟ္မစရိယံ ပကာသယိဿာမိ ပရိဒီပယိဿာမီတိ အတ္ထော.

ဧဝံ ဘဂဝတာ ဒေသိတော ပကာသိတော စ သာသနဓမ္မော ယေသံ အဿာဒါဒီနံ ဒဿနဝသေန ပဝတ္တော၊ တေ အဿာဒါဒယော ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယဘူတာ ယတ္ထ ယတ္ထ ပါဌေ သဝိသေသံ ဝုတ္တာ၊ တတော တတော နိဒ္ဓါရေတွာ ဥဒါဟရဏဝသေန ဣဓာနေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ကာမန္တိ မနာပိယရူပါဒိံ တေဘူမကဓမ္မသင်္ခါတံ ဝတ္ထုကာမံ. ကာမယမာနဿာတိ ဣစ္ဆန္တဿ. တဿ စေတံ သမိဇ္ဈတီတိ တဿ ကာမယမာနဿ သတ္တဿ တံ ကာမသင်္ခါတံ ဝတ္ထု သမိဇ္ဈတိ စေ၊ သစေ သော တံ လဘတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. အဒ္ဓါပီတိမနော ဟောတီတိ ဧကံသေန တုဋ္ဌစိတ္တော ဟောတိ. လဒ္ဓါတိ လဘိတွာ. မစ္စောတိ သတ္တော. ယဒိစ္ဆတီတိ ယံ ဣစ္ဆတိ. အယမေတ္ထ သင်္ခေပေါ၊ ဝိတ္ထာရော ပန နိဒ္ဒေသေ (မဟာနိ. ၁) ဝုတ္တနယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. အယံ အဿာဒေါတိ ယာယံ အဓိပ္ပါယသမိဇ္ဈနာ ဣစ္ဆိတလာဘေ ပီတိမနတာ သောမနဿံ၊ အယံ အဿာဒေတဗ္ဗတော အဿာဒေါ.

တဿ စေ ကာမယာနဿာတိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ ကာမေ ဣစ္ဆမာနဿ၊ ကာမေန ဝါ ယာယမာနဿ. ဆန္ဒဇာတဿာတိ ဇာတတဏှဿ. ဇန္တုနောတိ သတ္တဿ. တေ ကာမာ ပရိဟာယန္တီတိ တေ ဝတ္ထုကာမာ ကေနစိ အန္တရာယေန ဝိနဿန္တိ စေ. သလ္လဝိဒ္ဓေါဝ ရုပ္ပတီတိ အထ အယောမယာဒိနာ သလ္လေန ဝိဒ္ဓေါ ဝိယ ပီဠိယတီတိ အတ္ထော. အယံ အာဒီနဝေါတိ ယာယံ ကာမာနံ ဝိပရိဏာမညထာဘာဝါ ကာမယာနဿ သတ္တဿ ရုပ္ပနာ ဒေါမနဿုပ္ပတ္တိ၊ အယံ အာဒီနဝေါ.

ယော ကာမေ ပရိဝဇ္ဇေတီတိ ယော ဘိက္ခု ယထာဝုတ္တေ ကာမေ တတ္ထ ဆန္ဒရာဂဿ ဝိက္ခမ္ဘနေန ဝါ သမုစ္ဆိန္ဒနေန ဝါ သဗ္ဗဘာဂေန ဝဇ္ဇေတိ. ယထာ ကိံ? သပ္ပဿေဝ ပဒါ သိရောတိ၊ ယထာ ကောစိ ပုရိသော ဇီဝိတုကာမော ကဏှသပ္ပံ ပဋိပထေ ပဿိတွာ အတ္တနော ပါဒေန တဿ သိရံ ပရိဝဇ္ဇေတိ၊ သောမံ။ပေ။ သမတိဝတ္တတီတိ သော ဘိက္ခု သဗ္ဗံ လောကံ ဝိသရိတွာ ဌိတတ္တာ လောကေ ဝိသတ္တိကာသင်္ခါတံ ဣမံ တဏှံ သတိမာ ဟုတွာ သမတိက္ကမတီတိ. ဣဒံ နိဿရဏန္တိ ယဒိဒံ ဝိသတ္တိကာသင်္ခါတာယ တဏှာယ နိဗ္ဗာနာရမ္မဏေန အရိယမဂ္ဂေန သမတိဝတ္တနံ၊ ဣဒံ နိဿရဏံ.

ခေတ္တန္တိ ကေဒါရာဒိခေတ္တံ. ဝတ္ထုန္တိ ဃရဝတ္ထုအာဒိဝတ္ထုံ. ဟိရညံ ဝါတိ ကဟာပဏသင်္ခါတံ သုဝဏ္ဏသင်္ခါတဉ္စ ဟိရညံ. ဝါ-သဒ္ဒေါ ဝိကပ္ပနတ္ထော၊ သော သဗ္ဗပဒေသု ယောဇေတဗ္ဗော. ဂဝါဿန္တိ ဂါဝေါ စ အဿေ စာတိ ဂဝါဿံ. ဒါသပေါရိသန္တိ ဒါသေ စ ပေါရိသေ စာတိ ဒါသပေါရိသံ. ထိယောတိ ဣတ္ထိယော. ဗန္ဓူတိ ဉာတိဗန္ဓဝေါ. ပုထူ ကာမေတိ အညေပိ ဝါ မနာပိယရူပါဒိကေ ဗဟူ ကာမဂုဏေ. ယော နရော အနုဂိဇ္ဈတီတိ ယော သတ္တော အနု အနု အဘိကင်္ခတိ ပတ္ထေတီတိ အတ္ထော. အယံ အဿာဒေါတိ ယဒိဒံ ခေတ္တာဒီနံ အနုဂိဇ္ဈနံ၊ အယံ အဿာဒေတိ ဝတ္ထုကာမေ ဧတေနာတိ အဿာဒေါ.

အဗလာ နံ ဗလီယန္တီတိ ခေတ္တာဒိဘေဒေ ကာမေ အနုဂိဇ္ဈန္တံ တံ ပုဂ္ဂလံ ကုသလေဟိ ပဟာတဗ္ဗတ္တာ အဗလသင်္ခါတာ ကိလေသာ ဗလီယန္တိ အဘိဘဝန္တိ၊ သဒ္ဓါဗလာဒိဝိရဟေန ဝါ အဗလံ တံ ပုဂ္ဂလံ အဗလာ ကိလေသာ ဗလီယန္တိ၊ အဗလတ္တာ အဘိဘဝန္တီတိ အတ္ထော. မဒ္ဒန္တေနံ ပရိဿယာတိ ဧနံ ကာမဂိဒ္ဓံ ကာမေ ပရိယေသန္တံ ရက္ခန္တဉ္စ သီဟာဒယော စ ပါကဋပရိဿယာ ကာယဒုစ္စရိတာဒယော စ အပါကဋပရိဿယာ မဒ္ဒန္တိ. တတော နံ။ပေ။ ဒကန္တိ တတော တေဟိ ပါကဋာပါကဋပရိဿယေဟိ အဘိဘူတံ တံ ပုဂ္ဂလံ ဇာတိအာဒိဒုက္ခံ သမုဒ္ဒေ ဘိန္နနာဝံ ဥဒကံ ဝိယ အနွေတိ အနုဂစ္ဆတီတိ အတ္ထော. အယံ အာဒီနဝေါတိ ယွာယံ တဏှာဒုစ္စရိတသံကိလေသဟေတုကော ဇာတိအာဒိဒုက္ခာနုဗန္ဓော၊ အယံ အာဒီနဝေါ.

တသ္မာတိ ယသ္မာ ကာမဂိဒ္ဓဿ ဝုတ္တနယေန ဒုက္ခာနုဗန္ဓော ဝိဇ္ဇတိ၊ တသ္မာ. ဇန္တူတိ သတ္တော. သဒါ သတောတိ ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဇာဂရိယာနုယောဂေန သတော ဟုတွာ. ကာမာနိ ပရိဝဇ္ဇယေတိ ဝိက္ခမ္ဘနဝသေန သမုစ္ဆေဒဝသေန စ ရူပါဒီသု ဝတ္ထုကာမေသု သဗ္ဗပ္ပကာရံ ကိလေသကာမံ အနုပ္ပါဒေန္တော ကာမာနိ ပရိဝဇ္ဇယေ ပဇဟေယျ. တေ ပဟာယ တရေ ဩဃန္တိ ဧဝံ တေ ကာမေ ပဟာယ တပ္ပဟာနကရအရိယမဂ္ဂေနေဝ စတုဗ္ဗိဓမ္ပိ ဩဃံ တရေယျ၊ တရိတုံ သက္ကုဏေယျာတိ အတ္ထော. နာဝံ သိတွာဝ ပါရဂူတိ ယထာ ပုရိသော ဥဒကဂ္ဂဟဏေန ဂရုဘာရံ နာဝံ ဥဒကံ ဗဟိ သိဉ္စိတွာ လဟုကာယ နာဝါယ အပ္ပကသိရေနေဝ ပါရဂူ ဘဝေယျ၊ ပါရံ ဂစ္ဆေယျ၊ ဧဝမေဝ အတ္တဘာဝနာဝံ ကိလေသူဒကဂရုကံ သိဉ္စိတွာ လဟုကေန အတ္တဘာဝေန ပါရဂူ ဘဝေယျ၊ ပါရံ နိဗ္ဗာနံ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ဂစ္ဆေယျ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ပရိနိဗ္ဗာနေနာတိ အတ္ထော. ဣဒံ နိဿရဏန္တိ ယံ ကာမပ္ပဟာနမုခေန စတုရောဃံ တရိတွာ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ နိဗ္ဗာနံ၊ ဣဒံ သဗ္ဗသင်္ခတနိဿရဏတော နိဿရဏန္တိ.

ဓမ္မောတိ ဒါနာဒိပုညဓမ္မော. ဟဝေတိ နိပါတမတ္တံ. ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိန္တိ ယော တံ ဓမ္မံ အပ္ပမတ္တော စရတိ၊ တံ ဓမ္မစာရိံ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကဘေဒေန ဒုဝိဓတောပိ အနတ္ထတော ရက္ခတိ ပါလေတိ. ဆတ္တံ မဟန္တံ ယထ ဝဿကာလေတိ ဝဿကာလေ ဒေဝေ ဝဿန္တေ ယထာ မဟန္တံ ဆတ္တံ ကုသလေန ပုရိသေန ဓာရိတံ တံ ဝဿတေမနတော ရက္ခတိ. တတ္ထ ယထာ တံ ဆတ္တံ အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ အတ္တာနံ ရက္ခန္တံ ဆာဒေန္တဉ္စ ဝဿာဒိတော ရက္ခတိ၊ ဧဝံ ဓမ္မောပိ အတ္တသမ္မာပဏိဓာနေန အပ္ပမတ္တော ဟုတွာ ဓမ္မစရိယာယ အတ္တာနံ ရက္ခန္တံယေဝ ရက္ခတီတိ အဓိပ္ပါယော. ဧသာ။ပေ။ စာရီတိ ဧတေန ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋတရံ ကရောတိ၊ တံ သုဝိညေယျမေဝ. ဣဒံ ဖလန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကေဟိ သမ္ပရာယိကေဟိ စ အနတ္ထေဟိ ယဒိဒံ ဓမ္မဿ ရက္ခဏံ ဝုတ္တံ ရက္ခာဝသာနဿ စ အဗ္ဘုဒယဿ နိပ္ဖါဒနံ၊ ဣဒံ နိဿရဏံ အနာမသိတွာ ဒေသနာယ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗတာယ ဖလန္တိ.

သဗ္ဗေ ဓမ္မာတိ သဗ္ဗေ သင်္ခတာ ဓမ္မာ. အနတ္တာတိ နတ္ထိ ဧတေသံ အတ္တာ ကာရကဝေဒကသဘာဝေါ၊ သယံ ဝါ န အတ္တာတိ အနတ္တာတိ. ဣတီတိ ဧဝံ. ယဒါ ပညာယ ပဿတီတိ ယသ္မိံ ကာလေ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေန္တော အနတ္တာနုပဿနာသင်္ခါတာယ ပညာယ ပဿတိ. အထ နိဗ္ဗိန္ဒတိ ဒုက္ခေတိ အထ အနတ္တာနုပဿနာယ ပုဗ္ဗေ ဧဝ အနိစ္စတာဒုက္ခတာနံ သုပရိဒိဋ္ဌတ္တာ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာဝသေန ဝိပဿနာဂေါစရဘူတေ ပဉ္စက္ခန္ဓဒုက္ခေ နိဗ္ဗိန္ဒတိ နိဗ္ဗေဒံ အာပဇ္ဇတိ. ဧသ မဂ္ဂေါ ဝိသုဒ္ဓိယာတိ ယာ ဝုတ္တလက္ခဏာ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနာ သဗ္ဗကိလေသဝိသုဇ္ဈနတော ဝိသုဒ္ဓိသင်္ခါတဿ အရိယမဂ္ဂဿ အစ္စန္တဝိသုဒ္ဓိယာ ဝါ အမတဓာတုယာ မဂ္ဂေါ ဥပါယော. အယံ ဥပါယောတိ ယဒိဒံ အနတ္တာနုပဿနာမုခေန သဗ္ဗသ္မိံ ဝဋ္ဋသ္မိံ နိဗ္ဗိန္ဒနံ ဝုတ္တံ၊ တံ ဝိသုဒ္ဓိယာ အဓိဂမဟေတုဘာဝတော ဥပါယော.

‘‘စက္ခုမာ။ပေ။ ပရိဝဇ္ဇယေ’’တိ ဣမိဿာ ဂါထာယ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယထာ စက္ခုမာ ပုရိသော သရီရေ ဝဟန္တေ ဝိသမာနိ ဘူမိပ္ပဒေသာနိ စဏ္ဍတာယ ဝါ ဝိသမေ ဟတ္ထိအာဒယော ပရိဝဇ္ဇေတိ၊ ဧဝံ လောကေ သပ္ပညော ပုရိသော သပ္ပညတာယ ဟိတာဟိတံ ဇာနန္တော ပါပါနိ လာမကာနိ ဒုစ္စရိတာနိ ပရိဝဇ္ဇေယျာတိ. အယံ အာဏတ္တီတိ ယာ အယံ ‘‘ပါပါနိ ပရိဝဇ္ဇေတဗ္ဗာနီ’’တိ ဓမ္မရာဇဿ ဘဂဝတော အာဏာ၊ အယံ အာဏတ္တီတိ.

ဧဝံ ဝိသုံ ဝိသုံ သုတ္တေသု အာဂတာ ဖလူပါယာဏတ္တိယော ဥဒါဟရဏဘာဝေန ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တာ ဧကတော အာဂတာ ဒဿေတုံ ‘‘သုညတော’’တိ ဂါထမာဟ.

တတ္ထ သုညတော လောကံ အဝေက္ခဿု၊ မောဃရာဇာတိ အာဏတ္တီတိ ‘‘မောဃရာဇ၊ သဗ္ဗမ္ပိ သင်္ခါရလောကံ အဝသဝတ္တိတာသလ္လက္ခဏဝသေန ဝါ တုစ္ဆဘာဝသမနုပဿနဝသေန ဝါ သုညောတိ ပဿာ’’တိ ဣဒံ ဓမ္မရာဇဿ ဝစနံ ဝိဓာနဘာဝတော အာဏတ္တိ. သဗ္ဗဒါ သတိကိရိယာယ တံသုညတာဒဿနံ သမ္ပဇ္ဇတီတိ ‘‘သဒါ သတောတိ ဥပါယော’’တိ ဝုတ္တံ. အတ္တာနုဒိဋ္ဌိံ ဦဟစ္စာတိ ဝီသတိဝတ္ထုကံ သက္ကာယဒဿနံ ဥဒ္ဓရိတွာ သမုစ္ဆိန္ဒိတွာ. ဧဝံ မစ္စုတရော သိယာတိ. ဣဒံ ဖလန္တိ ယံ ဧဝံ ဝုတ္တေန ဝိဓိနာ မစ္စုတရဏံ မစ္စုနော ဝိသယာတိက္ကမနံ တဿ ယံ ပုဗ္ဗဘာဂပဋိပဒါပဋိပဇ္ဇနံ၊ ဣဒံ ဒေသနာယ ဖလန္တိ အတ္ထော. ယထာ ပန အဿာဒါဒယော သုတ္တေ ကတ္ထစိ သရူပတော ကတ္ထစိ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗတာယ ကတ္ထစိ ဝိသုံ ဝိသုံ ကတ္ထစိ ဧကတော ဒဿိတာ၊ န ဧဝံ ဖလာဒယော. ဖလာဒယော ပန သဗ္ဗတ္ထ သုတ္တေ ဂါထာသု ဝါ ဧကတော ဒဿေတဗ္ဗာတိ ဣမဿ နယဿ ဒဿနတ္ထံ ဝိသုံ ဝိသုံ ဥဒါဟရိတွာပိ ပုန ‘‘သုညတော လောက’’န္တိအာဒိနာ ဧကတော ဥဒါဟရဏံ ကတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

၆. ဧဝံ အဿာဒါဒယော ဥဒါဟရဏဝသေန သရူပတော ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တတ္ထ ပုဂ္ဂလဝိဘာဂေန ဒေသနာဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ ဥဂ္ဃဋိတံ ဃဋိတမတ္တံ ဥဒ္ဒိဋ္ဌမတ္တံ ယဿ နိဒ္ဒေသပဋိနိဒ္ဒေသာ န ကတာ၊ တံ ဇာနာတီတိ ဥဂ္ဃဋိတညူ. ဥဒ္ဒေသမတ္တေန သပ္ပဘေဒံ သဝိတ္ထာရမတ္ထံ ပဋိဝိဇ္ဈတီတိ အတ္ထော၊ ဥဂ္ဃဋိတံ ဝါ ဥစ္စလိတံ ဥဋ္ဌပိတန္တိ အတ္ထော၊ တံ ဇာနာတီတိ ဥဂ္ဃဋိတညူ. ဓမ္မော ဟိ ဒေသိယမာနော ဒေသကတော ဒေသနာဘာဇနံ သင်္ကမန္တော ဝိယ ဟောတိ၊ တမေသ ဥစ္စလိတမေဝ ဇာနာတီတိ အတ္ထော၊ စလိတမေဝ ဝါ ဥဂ္ဃဋိတံ. သဿတာဒိအာကာရဿ ဟိ ဝေနေယျာနံ အာသယဿ ဗုဒ္ဓါဝေဏိကာ ဓမ္မဒေသနာ တင်္ခဏပတိတာ ဧဝ စလနာယ ဟောတိ၊ တတော ပရမ္ပရာနုဝတ္တိယာ၊ တတ္ထာယံ ဥဂ္ဃဋိတေ စလိတမတ္တေယေဝ အာသယေ ဓမ္မံ ဇာနာတိ အဝဗုဇ္ဈတီတိ ဥဂ္ဃဋိတညူ၊ တဿ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ နိဿရဏံ ဒေသယတိ၊ တတ္တကေနေဝ တဿ အတ္ထသိဒ္ဓိတော. ဝိပဉ္စိတံ ဝိတ္ထာရိတံ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ ဇာနာတီတိ ဝိပဉ္စိတညူ၊ ဝိပဉ္စိတံ ဝါ မန္ဒံ သဏိကံ ဓမ္မံ ဇာနာတီတိ ဝိပဉ္စိတညူ၊ တဿ ဝိပဉ္စိတညုဿ အာဒီနဝဉ္စ နိဿရဏဉ္စ ဒေသယတိ၊ နာတိသင်္ခေပဝိတ္ထာရာယ ဒေသနာယ တဿ အတ္ထသိဒ္ဓိတော. နေတဗ္ဗော ဓမ္မဿ ပဋိနိဒ္ဒိသေန အတ္ထံ ပါပေတဗ္ဗောတိ နေယျော၊ မုဒိန္ဒြိယတာယ ဝါ ပဋိလောမဂ္ဂဟဏတော နေတဗ္ဗော အနုနေတဗ္ဗောတိ နေယျော၊ တဿ နေယျဿ အဿာဒံ အာဒီနဝံ နိဿရဏဉ္စ ဒေသယတိ၊ အနဝသေသေတွာဝ ဒေသနေန တဿ အတ္ထသိဒ္ဓိတော. တတ္ထာယံ ပါဠိ –

‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ဥဂ္ဃဋိတညူ? ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သဟ ဥဒါဟဋဝေလာယ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဥဂ္ဃဋိတညူ.

‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော ဝိပဉ္စိတညူ? ယဿ ပုဂ္ဂလဿ သံခိတ္တေန ဘာသိတဿ ဝိတ္ထာရေန အတ္ထေ ဝိဘဇိယမာနေ ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော ဝိပဉ္စိတညူ.

‘‘ကတမော စ ပုဂ္ဂလော နေယျော? ယဿ ပုဂ္ဂလဿ ဥဒ္ဒေသတော ပရိပုစ္ဆတော ယောနိသောမနသိကရောတော ကလျာဏမိတ္တေ သေဝတော ဘဇတော ပယိရုပါသတော ဧဝံ အနုပုဗ္ဗေန ဓမ္မာဘိသမယော ဟောတိ. အယံ ဝုစ္စတိ ပုဂ္ဂလော နေယျော’’တိ (ပု. ပ. ၁၄၈-၁၅၀).

ပဒပရမော ပနေတ္ထ နေတ္တိယံ ပဋိဝေဓဿ အဘာဇနန္တိ န ဂဟိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ အဿာဒေါ၊ အာဒီနဝေါ၊ နိဿရဏံ၊ အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စ၊ အဿာဒေါ စ နိဿရဏဉ္စ၊ အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စ၊ အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စာတိ ဧတေ သတ္တ ပဋ္ဌာနနယာ.

တေသု တတိယဆဋ္ဌသတ္တမာ ဝေနေယျတ္တယဝိနယနေ သမတ္ထတာယ ဂဟိတာ၊ ဣတရေ စတ္တာရော န ဂဟိတာ. န ဟိ ကေဝလေန အဿာဒေန အာဒီနဝေန တဒုဘယေန ဝါ ကထိတေန ဝေနေယျဝိနယနံ သမ္ဘဝတိ၊ ကိလေသာနံ ပဟာနာဝစနတော. ပဉ္စမောပိ အာဒီနဝါဝစနတော နိဿရဏဿ အနုပါယော ဧဝ. န ဟိ ဝိမုတ္တိရသာ ဘဂဝတော ဒေသနာ ဝိမုတ္တိံ တဒုပါယဉ္စ အနာမသန္တီ ပဝတ္တတိ. တသ္မာ ဧတေ စတ္တာရော နယာ အနုဒ္ဓဋာ. သစေ ပန ပဒပရမဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝသေန ပဝတ္တံ သံကိလေသဘာဂိယံ ဝါသနာဘာဂိယံ တဒုဘယဘာဂေ ဌိတံ ဒေသနံ သုတ္တေကဒေသံ ဂါထံ ဝါ တာဒိသံ ဧတေသံ နယာနံ ဥဒါဟရဏဘာဝေန ဥဒ္ဓရတိ၊ ဧဝံ သတိ သတ္တန္နမ္ပိ နယာနံ ဂဟဏံ ဘဝေယျ. ဝေနေယျဝိနယနံ ပန တေသံ သန္တာနေ အရိယမဂ္ဂဿ ဥပ္ပါဒနံ. တံ ယထာဝုတ္တေဟိ ဧဝ နယေတိ၊ နာဝသေသေဟီတိ ဣတရေ ဣဓ န ဝုတ္တာ. ယသ္မာ ပန ပေဋကေ (ပေဋကော. ၂၃) –

‘‘တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စ?

ယာနိ ကရောတိ ပုရိသော၊ တာနိ အတ္တနိ ပဿတိ၊

ကလျာဏကာရီ ကလျာဏံ၊ ပါပကာရီ စ ပါပက’’န္တိ.

တတ္ထ ယံ ကလျာဏကာရီ ကလျာဏံ ပစ္စနုဘောတိ၊ အယံ အဿာဒေါ. ယံ ပါပကာရီ ပါပံ ပစ္စနုဘောတိ၊ အယံ အာဒီနဝေါ.

အဋ္ဌိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောကဓမ္မာ. ကတမေ အဋ္ဌ? လာဘောတိအာဒိ (အ. နိ. ၈.၆). တတ္ထ လာဘော ယသော သုခံ ပသံသာ၊ အယံ အဿာဒေါ. အလာဘော အယသော ဒုက္ခံ နိန္ဒာ၊ အယံ အာဒီနဝေါ.

တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ စ နိဿရဏဉ္စ?

‘‘သုခေါ ဝိပါကော ပုညာနံ၊ အဓိပ္ပါယော စ ဣဇ္ဈတိ၊

ခိပ္ပဉ္စ ပရမံ သန္တိံ၊ နိဗ္ဗာနမဓိဂစ္ဆတီ’’တိ. (ပေဋကော. ၂၃)၊

အယံ အဿာဒေါ စ နိဿရဏဉ္စ.

ဒွတ္တိံသိမာနိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ မဟာပုရိသဿ မဟာပုရိသလက္ခဏာနိ၊ ယေဟိ သမန္နာဂတဿ မဟာပုရိသဿ ဒွေဝ ဂတိယော ဘဝန္တိ အနညာ။ပေ။ ဝိဝဋစ္ဆဒေါတိ သဗ္ဗံ လက္ခဏသုတ္တံ၊ (ဒီ. နိ. ၃.၁၉၉) အယံ အဿာဒေါ စ နိဿရဏဉ္စ.

တတ္ထ ကတမော အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စ?

‘‘ဘာရာ ဟဝေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ ဘာရဟာရော စ ပုဂ္ဂလော၊

ဘာရာဒါနံ ဒုခံ လောကေ၊ ဘာရနိက္ခေပနံ သုခံ.

‘‘နိက္ခိပိတွာ ဂရုံ ဘာရံ၊ အညံ ဘာရံ အနာဒိယ၊

သမူလံ တဏှမဗ္ဗုယှ၊ နိစ္ဆာတော ပရိနိဗ္ဗုတော’’တိ. (သံ. နိ. ၃.၂၂)၊

အယံ အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စ.

တတ္ထ ကတမော အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စ?

‘‘ကာမာ ဟိ စိတြာ မဓုရာ မနောရမာ၊ ဝိရူပရူပေန မထေန္တိ စိတ္တံ၊

တသ္မာ အဟံ ပဗ္ဗဇိတောမှိ ရာဇ၊ အပဏ္ဏကံ သာမညမေဝ သေယျောတိ. (မ. နိ. ၂.၃၀၇၊ ထေရဂါ. ၇၈၇-၇၈၈၊ ပေဋကော. ၂၃)၊

အယံ အဿာဒေါ စ အာဒီနဝေါ စ နိဿရဏဉ္စာ’’တိ ဝုတ္တံ. တသ္မာ တေပိ နယာ ဣဓ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဖလာဒီသုပိ အယံ နယော လဗ္ဘတိ ဧဝ. ယသ္မာ ပေဋကေ (ပေဋကော. ၂၂) ‘‘တတ္ထ ကတမံ ဖလဉ္စ ဥပါယော စ? သီလေ ပတိဋ္ဌာယ နရော သပညော’’တိ ဂါထာ (သံ. နိ. ၁.၂၃)၊ ဣဒံ ဖလဉ္စ ဥပါယော စ.

တတ္ထ ကတမံ ဖလဉ္စ အာဏတ္တိ စ?

‘‘သစေ ဘာယထ ဒုက္ခဿ၊ သစေ ဝေါ ဒုက္ခမပ္ပိယံ၊

မာကတ္ထ ပါပကံ ကမ္မံ၊ အာဝိ ဝါ ယဒိ ဝါ ရဟောတိ. (ဥဒါ. ၄၄)၊

ဣဒံ ဖလဉ္စ အာဏတ္တိ စ.

တတ္ထ ကတမော ဥပါယော စ အာဏတ္တိ စ?

‘‘ကုမ္ဘူပမံ ကာယမိမံ ဝိဒိတွာ၊ နဂရူပမံ စိတ္တမိဒံ ဌပေတွာ၊

ယောဓေထ မာရံ ပညာဝုဓေန၊ ဇိတဉ္စ ရက္ခေ အနိဝေသနော သိယာ’’တိ. (ဓ. ပ. ၄၀)၊

အယံ ဥပါယော စ အာဏတ္တိ စ. ဧဝံ ဖလာဒီနံ ဒုကဝသေနပိ ဥဒါဟရဏံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ဧတ္ထ စ ယော နိဿရဏဒေသနာယ ဝိနေတဗ္ဗော၊ သော ဥဂ္ဃဋိတညူတိအာဒိနာ ယထာ ဒေသနာဝိဘာဂေန ပုဂ္ဂလဝိဘာဂသိဒ္ဓိ ဟောတိ၊ ဧဝံ ဥဂ္ဃဋိတညုဿ ဘဂဝါ နိဿရဏံ ဒေသေတီတိအာဒိနာ ပုဂ္ဂလဝိဘာဂေန ဒေသနာဝိဘာဂေါ သမ္ဘဝတီတိ သော တထာ ဒဿိတော.

ဧဝံ ယေသံ ပုဂ္ဂလာနံ ဝသေန ဒေသနာဝိဘာဂေါ ဒဿိတော၊ တေ ပုဂ္ဂလေ ပဋိပဒါဝိဘာဂေန ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘စတဿော ပဋိပဒါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပဋိပဒါဘိညာကတော ဝိဘာဂေါ ပဋိပဒါကတော ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘စတဿော ပဋိပဒါ’’တိ. တာ ပနေတာ စ သမထဝိပဿနာပဋိပတ္တိဝသေန ဒုဝိဓာ ဟောန္တိ. ကထံ? သမထပက္ခေ တာဝ ပဌမသမန္နာဟာရတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ တဿ တဿ ဈာနဿ ဥပစာရံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တာဝ ပဝတ္တာ သမထဘာဝနာ ‘‘ပဋိပဒါ’’တိ ဝုစ္စတိ. ဥပစာရတော ပန ပဋ္ဌာယ ယာဝ အပ္ပနာ တာဝ ပဝတ္တာ ပညာ ‘‘အဘိညာ’’တိ ဝုစ္စတိ.

သာ ပနာယံ ပဋိပဒါ ဧကစ္စဿ ဒုက္ခာ ဟောတိ နီဝရဏာဒိပစ္စနီကဓမ္မသမုဒါစာရဂဟဏတာယ ကိစ္ဆာ အသုခသေဝနာတိ အတ္ထော၊ ဧကစ္စဿ တဒဘာဝေန သုခါ. အဘိညာပိ ဧကစ္စဿ ဒန္ဓာ ဟောတိ မန္ဒာ အသီဃပ္ပဝတ္တိ၊ ဧကစ္စဿ ခိပ္ပါ အမန္ဒာ သီဃပ္ပဝတ္တိ. တသ္မာ ယော အာဒိတော ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော ဒုက္ခေန သသင်္ခါရေန သပ္ပယောဂေန ကိလမန္တော ဝိက္ခမ္ဘေတိ၊ တဿ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဟောတိ. ယော ပန ဝိက္ခမ္ဘိတကိလေသော အပ္ပနာပရိဝါသံ ဝသန္တော စိရေန အင်္ဂပါတုဘာဝံ ပါပုဏာတိ၊ တဿ ဒန္ဓာဘိညာ နာမ ဟောတိ. ယော ခိပ္ပံ အင်္ဂပါတုဘာဝံ ပါပုဏာတိ၊ တဿ ခိပ္ပါဘိညာ နာမ ဟောတိ. ယော ကိလေသေ ဝိက္ခမ္ဘေန္တော သုခေန အကိလမန္တော ဝိက္ခမ္ဘေတိ၊ တဿ သုခါ ပဋိပဒါ နာမ ဟောတိ.

ဝိပဿနာပက္ခေ ပန ယော ရူပါရူပမုခေန ဝိပဿနံ အဘိနိဝိသန္တော စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဥပါဒါရူပံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ အရူပံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ၊ ရူပါရူပံ ပန ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ပရိဂ္ဂဟေတုံ သက္ကောတိ၊ တဿ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ နာမ ဟောတိ. ပရိဂ္ဂဟိတရူပါရူပဿ ပန ဝိပဿနာပရိဝါသေ မဂ္ဂပါတုဘာဝဒန္ဓတာယ ဒန္ဓာဘိညာ နာမ ဟောတိ. ယောပိ ရူပါရူပံ ပရိဂ္ဂဟေတွာ နာမရူပံ ဝဝတ္ထပေန္တော ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ဝဝတ္ထပေတိ၊ ဝဝတ္ထပိတေ စ နာမရူပေ ဝိပဿနာပရိဝါသံ ဝသန္တော စိရေန မဂ္ဂံ ဥပ္ပါဒေတုံ သက္ကောတိ. တဿာပိ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ နာမ ဟောတိ.

အပရော နာမရူပမ္ပိ ဝဝတ္ထပေတွာ ပစ္စယေ ပရိဂ္ဂဏှန္တော ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ပရိဂ္ဂဏှာတိ၊ ပစ္စယေ စ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ဝိပဿနာပရိဝါသံ ဝသန္တော စိရေန မဂ္ဂံ ဥပ္ပါဒေတိ. ဧဝမ္ပိ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ နာမ ဟောတိ.

အပရော ပစ္စယေပိ ပရိဂ္ဂဟေတွာ လက္ခဏာနိ ပဋိဝိဇ္ဈန္တော ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ ပဋိဝိဒ္ဓလက္ခဏော စ ဝိပဿနာပရိဝါသံ ဝသန္တော စိရေန မဂ္ဂံ ဥပ္ပါဒေတိ. ဧဝမ္ပိ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ နာမ ဟောတိ.

အပရော လက္ခဏာနိပိ ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ ဝိပဿနာဉာဏေ တိက္ခေ သူရေ သုပ္ပသန္နေ ဝဟန္တေ ဥပ္ပန္နံ ဝိပဿနာနိကန္တိံ ပရိယာဒိယမာနော ဒုက္ခေန ကသိရေန ကိလမန္တော ပရိယာဒိယတိ၊ နိကန္တိဉ္စ ပရိယာဒိယိတွာ ဝိပဿနာပရိဝါသံ ဝသန္တော စိရေန မဂ္ဂံ ဥပ္ပါဒေတိ. ဧဝမ္ပိ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ ဒန္ဓာဘိညာ နာမ ဟောတိ. ဣမိနာဝုပါယေန ဣတရာပိ တိဿော ပဋိပဒါ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ဝိပဿနာပက္ခိကာ ဧဝ ပနေတ္ထ စတဿော ပဋိပဒါ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ.

စတ္တာရော ပုဂ္ဂလာတိ ယထာဝုတ္တပဋိပဒါဝိဘာဂေန စတ္တာရော ပဋိပန္နကပုဂ္ဂလာ. တံ ပန ပဋိပဒါဝိဘာဂံ သဒ္ဓိံ ဟေတုပါယဖလေဟိ ဒဿေတုံ ‘‘တဏှာစရိတော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ စရိတန္တိ စရိယာ၊ ဝုတ္တီတိ အတ္ထော. တဏှာယ နိဗ္ဗတ္တိတံ စရိတံ ဧတဿာတိ တဏှာစရိတော၊ တဏှာယ ဝါ ပဝတ္တိတော စရိတော တဏှာစရိတော၊ လောဘဇ္ဈာသယောတိ အတ္ထော. ဒိဋ္ဌိစရိတောတိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. မန္ဒောတိ မန္ဒိယံ ဝုစ္စတိ အဝိဇ္ဇာ၊ တာယ သမန္နာဂတော မန္ဒော၊ မောဟာဓိကောတိ အတ္ထော.

သတိန္ဒြိယေနာတိ သတိယာ အာဓိပစ္စံ ကုရုမာနာယ. သတိန္ဒြိယမေဝ ဟိဿ ဝိသဒံ ဟောတိ. ယသ္မာ တဏှာစရိတတာယ ပုဗ္ဗဘာဂေ ကောသဇ္ဇာဘိဘဝေန န ဝီရိယံ ဗလဝံ ဟောတိ၊ မောဟာဓိကတာယ န ပညာ ဗလဝတီ. တဒုဘယေနာပိ န သမာဓိ ဗလဝါ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘သတိန္ဒြိယမေဝ ဟိဿ ဝိသဒံ ဟောတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တေနေဝါဟ – ‘‘သတိပဋ္ဌာနေဟိ နိဿယေဟီ’’တိ. တဏှာစရိတတာယ စဿ ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနံ န သုကရန္တိ ဒုက္ခာ ပဋိပဒါ၊ အဝိသဒဉာဏတာယ ဒန္ဓာဘိညာတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယံ အာနေတွာ ယောဇေတဗ္ဗံ. နိယျာတီတိ အရိယမဂ္ဂေန ဝဋ္ဋဒုက္ခတော နိဂ္ဂစ္ဆတိ.

ဥဒတ္ထောတိ ဥဒအတ္ထော၊ ဥဠာရပညောတိ အတ္ထော. ပညာသဟာယပဋိလာဘေန စဿ သမာဓိ တိက္ခော ဟောတိ သမ္ပယုတ္တေသု အာဓိပစ္စံ ပဝတ္တေတိ. တေနေဝါဟ – ‘‘သမာဓိန္ဒြိယေနာ’’တိ. ဝိသဒဉာဏတ္တာ ‘‘ခိပ္ပါဘိညာယာ’’တိ ဝုတ္တံ. သမာဓိပဓာနတ္တာ ဈာနာနံ ဈာနေဟိ နိဿယေဟီတိ အယံ ဝိသေသော. သေသံ ပုရိမသဒိသမေဝ. ဒိဋ္ဌိစရိတော အနိယျာနိကမဂ္ဂမ္ပိ နိယျာနိကန္တိ မညမာနော တတ္ထ ဥဿာဟဗဟုလတ္တာ ဝီရိယာဓိကော ဟောတိ. ဝီရိယာဓိကတာယေဝ စဿ ကိလေသဝိက္ခမ္ဘနံ သုကရန္တိ သုခါ ပဋိပဒါ၊ အဝိသဒဉာဏတာယ ပန ဒန္ဓာဘိညာတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေတိ ‘‘ဒိဋ္ဌိစရိတော မန္ဒော’’တိအာဒိနာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

သစ္စေဟီတိ အရိယသစ္စေဟိ. အရိယသစ္စာနိ ဟိ လောကိယာနိ ပုဗ္ဗဘာဂဉာဏဿ သမ္မသနဋ္ဌာနတာယ လောကုတ္တရာနိ အဓိမုစ္စနတာယ မဂ္ဂဉာဏဿ အဘိသမယဋ္ဌာနတာယ စ နိဿယာနိ ဟောန္တီတိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဧတ္ထ စ ဒိဋ္ဌိစရိတော ဥဒတ္ထော ဥဂ္ဃဋိတညူ. တဏှာစရိတော မန္ဒော နေယျော. ဣတရေ ဒွေပိ ဝိပဉ္စိတညူတိ ဧဝံ ယေန ဝေနေယျတ္တယေန ပုဗ္ဗေ ဒေသနာဝိဘာဂေါ ဒဿိတော၊ တဒေဝ ဝေနေယျတ္တယံ ဣမိနာ ပဋိပဒါဝိဘာဂေန ဒဿိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဣဒါနိ တံ ဝေနေယျုပုဂ္ဂလဝိဘာဂံ အတ္ထနယယောဇနာယ ဝိသယံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ဥဘော တဏှာစရိတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဏှာယ သမာဓိပဋိပက္ခတ္တာ တဏှာစရိတော ဝိသုဇ္ဈမာနော သမာဓိမုခေန ဝိသုဇ္ဈတီတိ အာဟ – ‘‘သမထပုဗ္ဗင်္ဂမာယာ’’တိ. ‘‘သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ဘာဝေတီ’’တိ (အ. နိ. ၄.၁၇၀၊ ပဋိ. မ. ၂.၁၊ ၃) ဝစနတော ပန သမ္မာဒိဋ္ဌိသဟိတေနေဝ သမ္မာသမာဓိနာ နိယျာနံ၊ န သမ္မာသမာဓိနာ ဧဝါတိ အာဟ – ‘‘သမထပုဗ္ဗင်္ဂမာယ ဝိပဿနာယာ’’တိ. ‘‘ရာဂဝိရာဂါ စေတောဝိမုတ္တီတိ အရဟတ္တဖလသမာဓီ’’တိ သင်္ဂဟေသု ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန အနာဂါမိဖလသမာဓီတိ ဝက္ခတိ. သော ဟိ သမာဓိသ္မိံ ပရိပူရကာရီတိ. တတ္ထ ရဉ္ဇနဋ္ဌေန ရာဂေါ. သော ဝိရဇ္ဇတိ ဧတာယာတိ ရာဂဝိရာဂါ၊ တာယ ရာဂဝိရာဂါယ၊ ရာဂပ္ပဟာယိကာယာတိ အတ္ထော.

စေတောဝိမုတ္တိယာတိ စေတောတိ စိတ္တံ၊ တဒပဒေသေန စေတ္ထ သမာဓိ ဝုစ္စတိ ‘‘ယထာ စိတ္တံ ပညဉ္စ ဘာဝယ’’န္တိ (သံ. နိ. ၁.၂၃). ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိဝသေန ပဋိပက္ခတော ဝိမုစ္စတီတိ ဝိမုတ္တိ၊ တေန ဝါ ဝိမုတ္တော၊ တတော ဝိမုစ္စနန္တိ ဝါ ဝိမုတ္တိ၊ သမာဓိယေဝ. ယထာ ဟိ လောကိယကထာယံ သညာ စိတ္တဉ္စ ဒေသနာသီသံ. ယထာဟ – ‘‘နာနတ္တကာယာ နာနတ္တသညိနော’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၃၂၊ ၃၄၁၊ ၃၅၇၊ အ. နိ. ၇.၄၄၊ ၉.၂၄) ‘‘ကိံ စိတ္တော တွံ၊ ဘိက္ခူ’’တိ (ပါရာ. ၁၃၅) စ၊ ဧဝံ လောကုတ္တရကထာယံ ပညာ သမာဓိ စ. ယထာဟ – ‘‘ပဉ္စဉာဏိကော သမ္မာသမာဓီ’’တိ (ဝိဘ. ၈၀၄) စ ‘‘သမထဝိပဿနံ ယုဂနဒ္ဓံ ဘာဝေတီ’’တိ စ. တေသု ဣဓ ရာဂဿ ဥဇုဝိပစ္စနီကတော သမထပုဗ္ဗင်္ဂမတာဝစနတော စ စေတောဂ္ဂဟဏေန သမာဓိ ဝုတ္တော. တထာ ဝိမုတ္တိဝစနေန. တေန ဝုတ္တံ ‘‘သမာဓိယေဝါ’’တိ. စေတော စ တံ ဝိမုတ္တိ စာတိ စေတောဝိမုတ္တိ. အထ ဝါ ဝုတ္တပ္ပကာရဿေဝ စေတသော ပဋိပက္ခတော ဝိမုတ္တိ ဝိမောက္ခောတိ စေတောဝိမုတ္တိ၊ စေတသိ ဝါ ဖလဝိညာဏေ ဝုတ္တပ္ပကာရာဝ ဝိမုတ္တီတိ စေတောဝိမုတ္တိ၊ စေတသော ဝါ ဖလဝိညာဏဿ ပဋိပက္ခတော ဝိမုတ္တိ ဝိမောက္ခော ဧတသ္မိန္တိ စေတောဝိမုတ္တိ၊ သမာဓိယေဝ. ပညာဝိမုတ္တိယာတိ ဧတ္ထာပိ အယံ နယော ယထာသမ္ဘဝံ ယောဇေတဗ္ဗော.

ဒိဋ္ဌိယာ သဝိသယေ ပညာသဒိသီ ပဝတ္တီတိ ဒိဋ္ဌိစရိတော ဝိသုဇ္ဈမာနော ပညာမုခေန ဝိသုဇ္ဈတီတိ အာဟ – ‘‘ဥဘော ဒိဋ္ဌိစရိတာ ဝိပဿနာ’’တိအာဒိ. အဝိဇ္ဇာဝိရာဂါ ပညာဝိမုတ္တီတိ အရဟတ္တဖလပညာ. သမထဂ္ဂဟဏေန တပ္ပဋိပက္ခတော တဏှံ ဝိပဿနာဂ္ဂဟဏေန အဝိဇ္ဇဉ္စ နိဒ္ဓါရေတွာ ပဌမနယဿ ဘူမိံ သက္ကာ သုခေန ဒဿေတုန္တိ အာဟ – ‘‘ယေ သမထ။ပေ။ ဟာတဗ္ဗာ’’တိ.

တတ္ထ သမထပုဗ္ဗင်္ဂမာ ပဋိပဒါတိ ပုရိမာ ဒွေ ပဋိပဒါ၊ ဣတရာ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဟာတဗ္ဗာတိ ဂမေတဗ္ဗာ၊ နေတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ဝိပဿနာယ အနိစ္စဒုက္ခအနတ္တသညာဘာဝတော ဒုက္ခသညာပရိဝါရတ္တာ စ အသုဘသညာယ ဣမာ စတဿော သညာ ဒဿိတာ ဟောန္တိ. တပ္ပဋိပက္ခေန စ စတ္တာရော ဝိပလ္လာသာတိ သကလဿ သီဟဝိက္ကီဠိတနယဿ ဘူမိံ သုခေန သက္ကာ ဒဿေတုန္တိ အာဟ – ‘‘ယေ ဝိပဿနာ။ပေ။ ဟာတဗ္ဗာ’’တိ.

၇. ဧဝံ ပဋိပဒါဝိဘာဂေန ဝေနေယျပုဂ္ဂလဝိဘာဂံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ တံ ဉာဏဝိဘာဂေန ဒဿေန္တော ယသ္မာ ဘဂဝတော ဒေသနာ ယာဝဒေဝ ဝေနေယျဝိနယနတ္ထာ၊ ဝိနယနဉ္စ နေသံ သုတမယာဒီနံ တိဿန္နံ ပညာနံ အနုက္ကမေန နိဗ္ဗတ္တနံ၊ ယထာ ဘဂဝတော ဒေသနာယ ပဝတ္တိဘာဝဝိဘာဝနဉ္စ ဟာရနယဗျာပါရော၊ တသ္မာ ဣမဿ ဟာရဿ သမုဋ္ဌိတပ္ပကာရံ တာဝ ပုစ္ဆိတွာ ယေန ပုဂ္ဂလဝိဘာဂဒဿနေန ဒေသနာဘာဇနံ ဝိဘဇိတွာ တတ္ထ ဒေသနာယံ ဒေသနာဟာရံ နိယောဇေတုကာမော တံ ဒဿေတုံ ‘‘သွာယံ ဟာရော ကတ္ထ သမ္ဘဝတီ’’တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ယဿာတိ ယော သော အဋ္ဌဟိ အက္ခဏေဟိ ဝိမုတ္တော သောတာဝဓာနပရိယောသာနာဟိ စ သမ္ပတ္တီတိ သမန္နာဂတော ယဿ. သတ္ထာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကပရမတ္ထေဟိ ယထာရဟံ အနုသာသနတော သတ္ထာ. ဓမ္မန္တိ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပဇ္ဇမာနေ အပါယေသု အပတမာနေ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော၊ တံ ဓမ္မံ. ဒေသယတီတိ သင်္ခေပဝိတ္ထာရနယေဟိ ဘာသတိ ကထေတိ. အညတရောတိ ဘဂဝတော သာဝကေသု အညတရော. ဂရုဋ္ဌာနီယောတိ သီလသုတာဒိဂုဏဝိသေသယောဂေန ဂရုကရဏီယော. သဗြဟ္မစာရီတိ ဗြဟ္မံ ဝုစ္စတိ သေဋ္ဌဋ္ဌေန သကလံ သတ္ထုသာသနံ. သမံ သဟ ဝါ ဗြဟ္မံ စရတိ ပဋိပဇ္ဇတီတိ သဗြဟ္မစာရီ. သဒ္ဓံ ပဋိလဘတီတိ ‘‘သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ဝတ သော ဘဂဝါ ယော ဧဝရူပဿ ဓမ္မဿ ဒေသေတာ’’တိ တထာဂတေ၊ ‘‘သွာက္ခာတော ဝတာယံ ဓမ္မော ယော ဧဝံ ဧကန္တပရိပုဏ္ဏော ဧကန္တပရိသုဒ္ဓေါ’’တိအာဒိနာ ဓမ္မေ စ သဒ္ဓံ လဘတိ ဥပ္ပါဒေတီတိ အတ္ထော.

တတ္ထာတိ တသ္မိံ ယထာသုတေ ယထာပရိယတ္တေ ဓမ္မေ. ဝီမံသာတိ ပါဠိယာ ပါဠိအတ္ထဿ စ ဝီမံသနပညာ. သေသံ တဿာ ဧဝ ဝေဝစနံ. သာ ဟိ ယထာဝုတ္တဝီမံသနေ သင်္ကောစံ အနာပဇ္ဇိတွာ ဥဿဟနဝသေန ဥဿာဟနာ၊ တုလနဝသေန တုလနာ၊ ဥပပရိက္ခဏဝသေန ဥပပရိက္ခာတိ စ ဝုတ္တာ. အထ ဝါ ဝီမံသတီတိ ဝီမံသာ၊ သာ ပဒပဒတ္ထဝိစာရဏာ ပညာ. ဥဿာဟနာတိ ဝီရိယေန ဥပတ္ထမ္ဘိတာ ဓမ္မဿ ဓာရဏပရိစယသာဓိကာ ပညာ. တုလနာတိ ပဒေန ပဒန္တရံ၊ ဒေသနာယ ဝါ ဒေသနန္တရံ တုလယိတွာ သံသန္ဒိတွာ ဂဟဏပညာ. ဥပပရိက္ခာတိ မဟာပဒေသေ ဩတာရေတွာ ပါဠိယာ ပါဠိအတ္ထဿ စ ဥပပရိက္ခဏပညာ. အတ္တဟိတံ ပရဟိတဉ္စ အာကင်္ခန္တေဟိ သုယျတီတိ သုတံ၊ ကာလဝစနိစ္ဆာယ အဘာဝတော၊ ယထာ ဒုဒ္ဓန္တိ. ကိံ ပန တန္တိ? အဓိကာရတော သာမတ္ထိယတော ဝါ ပရိယတ္တိဓမ္မောတိ ဝိညာယတိ. အထ ဝါ သဝနံ သုတံ၊ သောတဒွါရာနုသာရေန ပရိယတ္တိဓမ္မဿ ဥပဓာရဏန္တိ အတ္ထော. သုတေန ဟေတုနာ နိဗ္ဗတ္တာ သုတမယီ. ပကာရေန ဇာနာတီတိ ပညာ. ယာ ဝီမံသာ၊ အယံ သုတမယီ ပညာတိ ပစ္စေကမ္ပိ ယောဇေတဗ္ဗံ. တထာတိ ယထာ သုတမယီ ပညာ ဝီမံသာဒိပရိယာယဝတီ ဝီမံသာဒိဝိဘာဂဝတီ စ၊ တထာ စိန္တာမယီ စာတိ အတ္ထော. ယထာ ဝါ သုတမယီ ဩရမတ္တိကာ အနဝဋ္ဌိတာ စ၊ ဧဝံ စိန္တာမယီ စာတိ ဒဿေတိ.

သုတေန နိဿယေနာတိ သုတေန ပရိယတ္တိဓမ္မေန ပရိယတ္တိဓမ္မဿဝနေန ဝါ ဥပနိဿယေန ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ ကရဏဝစနံ၊ ယထာဝုတ္တံ သုတံ ဥပနိဿာယာတိ အတ္ထော. ဝီမံသာတိအာဒီသု ‘‘ဣဒံ သီလံ၊ အယံ သမာဓိ၊ ဣမေ ရူပါရူပဓမ္မာ၊ ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ’’တိ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သဘာဝဝီမံသနဘူတာ ပညာ ဝီမံသာ. တေသံယေဝ ဓမ္မာနံ ဝစနတ္ထံ မုဉ္စိတွာ သဘာဝသရသလက္ခဏဿ တုလယိတွာ ဝိယ ဂဟဏပညာ တုလနာ. တေသံယေဝ ဓမ္မာနံ သလက္ခဏံ အဝိဇဟိတွာ အနိစ္စတာဒိရုပ္ပနသပ္ပစ္စယာဒိအာကာရေ စ တက္ကေတွာ ဝိတက္ကေတွာ စ ဥပပရိက္ခဏပညာ ဥပပရိက္ခာ၊ တထာ ဥပပရိက္ခိတေ ဓမ္မေ သဝိဂ္ဂဟေ ဝိယ ဥပဋ္ဌဟန္တေ ဧဝမေတေဟိ နိဇ္ဈာနက္ခမေ ကတွာ စိတ္တေန အနု အနု ပေက္ခဏာ မနသာနုပေက္ခဏာ. ဧတ္ထ စ ယထာ သုတမယီ ပညာ ယထာသုတဿ ဓမ္မဿ ဓာရဏပရိစယဝသေန ပဝတ္တနတော ဥဿာဟဇာတာ ‘‘ဥဿာဟနာ’’တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ၊ န ဧဝံ စိန္တာမယီတိ ဣဓ ‘‘ဥဿာဟနာ’’တိ ပဒံ န ဝုတ္တံ. စိန္တနံ စိန္တာ၊ နိဇ္ဈာနန္တိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဣမာဟိ ဒွီဟိ ပညာဟီတိ ယထာဝုတ္တာဟိ ဒွီဟိ ပညာဟိ ကာရဏဘူတာဟိ. သုတစိန္တာမယဉာဏေသု ဟိ ပတိဋ္ဌိတော ဝိပဿနံ အာရဘတီတိ. ‘‘ဣမာသု ဒွီသု ပညာသူ’’တိပိ ပဌန္တိ. ‘‘တေဟိ ဇာတာသု ဥပ္ပန္နာသူ’’တိ ဝါ ဝစနသေသော ယောဇေတဗ္ဗော. မနသိကာရသမ္ပယုတ္တဿာတိ ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟာဒိမနသိကာရေ ယုတ္တပ္ပယုတ္တဿ. ယံ ဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဝုတ္တနယေန မနသိကာရပ္ပယောဂေန ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓီနံ သမ္ပ အာဒနေန ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကန္တဿ ယံ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိသင်္ခါတံ အရိယမဂ္ဂဉာဏံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ အယံ ဘာဝနာမယီ ပညာတိ သမ္ဗန္ဓော. တံ ပန ဒဿနံ ဘာဝနာတိ ဒုဝိဓန္တိ အာဟ – ‘‘ဒဿနဘူမိယံ ဝါ ဘာဝနာဘူမိယံ ဝါ’’တိ. ယဒိ ဒဿနန္တိ ဝုစ္စတိ၊ ကထံ တတ္ထ ပညာ ဘာဝနာမယီတိ? ဘာဝနာမယမေဝ ဟိ တံ ဉာဏံ၊ ပဌမံ နိဗ္ဗာနဒဿနတော ပန ‘‘ဒဿန’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ သဖလော ပဌမမဂ္ဂေါ ဒဿနဘူမိ. သေသာ သေက္ခာသေက္ခဓမ္မာ ဘာဝနာဘူမိ.

၈. ဣဒါနိ ဣမာ တိဿော ပညာ ပရိယာယန္တရေန ဒဿေတုံ ‘‘ပရတောဃောသာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပရတောတိ န အတ္တတော၊ အညတော သတ္ထုတော သာဝကတော ဝါတိ အတ္ထော. ဃောသာတိ တေသံ ဒေသနာဃောသတော၊ ဒေသနာပစ္စယာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ပရတော ဃောသော ဧတိဿာတိ ပရတောဃောသာ၊ ယာ ပညာ၊ သာ သုတမယီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ပစ္စတ္တသမုဋ္ဌိတာတိ ပစ္စတ္တံ တဿ တဿ အတ္တနိ သမ္ဘူတာ. ယောနိသောမနသိကာရာတိ တေသံ တေသံ ဓမ္မာနံ သဘာဝပရိဂ္ဂဏှနာဒိနာ ယထာဝုတ္တေန ဥပါယေန ပဝတ္တမနသိကာရာ. ပရတော စ ဃောသေနာတိ ပရတောဃောသေန ဟေတုဘူတေန. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဣဒါနိ ယဒတ္ထံ ဣမာ ပညာ ဥဒ္ဓဋာ၊ တမေဝ ဝေနေယျပုဂ္ဂလဝိဘာဂံ ယောဇေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘ယဿာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣမာ ဒွေတိ ဂဏနဝသေန ဝတွာ ပုန တာ သုတမယီ စိန္တာမယီ စာတိ သရူပတော ဒဿေတိ. အယံ ဥဂ္ဃဋိတညူတိ အယံ သုတမယစိန္တာမယဉာဏေဟိ အာသယပယောဂပဗောဓဿ နိပ္ဖါဒိတတ္တာ ဥဒ္ဒေသမတ္တေနေဝ ဇာနနတော ‘‘ဥဂ္ဃဋိတညူ’’တိ ဝုစ္စတိ. အယံ ဝိပဉ္စိတညူတိ စိန္တာမယဉာဏေန အာသယဿ အပရိက္ခတတ္တာ ဥဒ္ဒေသနိဒ္ဒေသေဟိ ဇာနနတော ဝိပဉ္စိတညူ. အယံ နေယျောတိ သုတမယဉာဏဿာပိ အဘာဝတော နိရဝသေသံ ဝိတ္ထာရဒေသနာယ နေတဗ္ဗတော နေယျော.

၉. ဧဝံ ဒေသနာပဋိပဒါဉာဏဝိဘာဂေဟိ ဒေသနာဘာဇနံ ဝေနေယျတ္တယံ ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ တတ္ထ ပဝတ္တိတာယ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာယ ဒေသနာဟာရံ နိဒ္ဓါရေတွာ ယောဇေတုံ ‘‘သာယံ ဓမ္မဒေသနာ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ.

တတ္ထ သာယန္တိ သာ အယံ. ယာ ပုဗ္ဗေ ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမီ’’တိအာဒိနာ (နေတ္တိ. ၅) ပဋိနိဒ္ဒေသဝါရဿ အာဒိတော ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယဘာဝေန နိက္ခိတ္တာ ပါဠိ၊ တမေဝေတ္ထ ဒေသနာဟာရံ နိယောဇေတုံ ‘‘သာယံ ဓမ္မဒေသနာ’’တိ ပစ္စာမသတိ. ကိံ ဒေသယတီတိ ကထေတုကမျတာဝသေန ဒေသနာယ ပိဏ္ဍတ္ထံ ပုစ္ဆိတွာ တံ ဂဏနာယ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ သာမညတော ဒဿေတိ ‘‘စတ္တာရိ သစ္စာနီ’’တိ. သစ္စဝိနိမုတ္တာ ဟိ ဘဂဝတော ဒေသနာ နတ္ထီတိ. တဿာ စ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ပိဏ္ဍတ္ထော. ပဝတ္တိပဝတ္တကနိဝတ္တိတဒုပါယဝိမုတ္တဿ နေယျဿ အဘာဝတော စတ္တာရိ အဝိပရီတဘာဝေန သစ္စာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တာနိ ‘‘ဒုက္ခံ သမုဒယံ နိရောဓံ မဂ္ဂ’’န္တိ သရူပတော ဒဿေတိ.

တတ္ထ အနေကုပဒ္ဒဝါဓိဋ္ဌာနဘာဝေန ကုစ္ဆိတတ္တာ ဗာလဇနပရိကပ္ပိတဓုဝသုဘသုခတ္တဘာဝဝိရဟေန တုစ္ဆတ္တာ စ ဒုက္ခံ. အဝသေသပစ္စယသမဝါယေ ဒုက္ခဿ ဥပ္ပတ္တိကာရဏတ္တာ သမုဒယော. သဗ္ဗဂတိသုညတ္တာ နတ္ထိ ဧတ္ထ သံသာရစာရကသင်္ခါတော ဒုက္ခရောဓော၊ ဧတသ္မိံ ဝါ အဓိဂတေ သံသာရစာရကသင်္ခါတဿ ဒုက္ခရောဓဿ အဘာဝေါတိပိ နိရောဓော၊ အနုပ္ပါဒနိရောဓပစ္စယတ္တာ ဝါ. မာရေန္တော ဂစ္ဆတိ၊ နိဗ္ဗာနတ္ထိကေဟိ မဂ္ဂိယတီတိ ဝါ မဂ္ဂေါ. တတ္ထ သမုဒယေန အဿာဒေါ၊ ဒုက္ခေန အာဒီနဝေါ၊ မဂ္ဂနိရောဓေဟိ နိဿရဏံ. ဧဝံ ယသ္မိံ သုတ္တေ စတ္တာရိ သစ္စာနိ သရူပတော အာဂတာနိ၊ တတ္ထ ယထာရုတဝသေန. ယတ္ထ ပန သုတ္တေ စတ္တာရိ သစ္စာနိ သရူပတော န အာဂတာနိ၊ တတ္ထ အတ္ထတော စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဥဒ္ဓရိတွာ တေသံ ဝသေန အဿာဒါဒယော နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာ. ယတ္ထ စ အဿာဒါဒယော သရူပတော အာဂတာ၊ တတ္ထ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ယတ္ထ ပန န အာဂတာ၊ တတ္ထ အတ္ထတော ဥဒ္ဓရိတွာ တေသံ ဝသေန စတ္တာရိ သစ္စာနိ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာနိ. ဣဓ ပန အဿာဒါဒယော ဥဒါဟရဏဝသေန သရူပတော ဒဿိတာတိ တေဟိ သစ္စာနိ နိဒ္ဓါရေတုံ ‘‘အာဒီနဝေါ စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ ‘‘သံခိတ္တေန ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခာ’’တိ (ဒီ. နိ. ၂.၃၈၇၊ မ. နိ. ၁.၁၂၀၊ ၃.၃၇၃၊ ဝိဘ. ၂၀၂) ဝစနတော တဏှာဝဇ္ဇာ တေဘူမကဓမ္မာ ဒုက္ခသစ္စံ၊ တေ စ အနိစ္စာဒိသဘာဝတ္တာ အာဒီနဝေါ၊ ဖလဉ္စ ဒေသနာယ သာဓေတဗ္ဗံ. တတ္ထ ယံ လောကိယံ၊ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘ဖလဉ္စ ဒုက္ခ’’န္တိ. အဿာဒေါတိ တဏှာဝိပလ္လာသာနမ္ပိ ဣစ္ဆိတတ္တာ တေ သန္ဓာယ ‘‘အဿာဒေါ သမုဒယော’’တိ ဝုတ္တံ. သဟ ဝိပဿနာယ အရိယမဂ္ဂေါ ဒေသနာ စ ဒေသနာဖလာဓိဂမဿ ဥပါယောတိ ကတွာ ‘‘ဥပါယော အာဏတ္တိ စ မဂ္ဂေါ’’တိ ဝုတ္တံ. နိဿရဏပဒေ စာပိ အရိယမဂ္ဂေါ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗော၊ န စာယံ သစ္စဝိဘာဂေါ အာကုလောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ယထာ ဟိ သစ္စဝိဘင်္ဂေ (ဝိဘ. ၂၀၈) ‘‘တဏှာ အဝသိဋ္ဌာ ကိလေသာ အဝသိဋ္ဌာ အကုသလာ ဓမ္မာ သာသဝါနိ ကုသလမူလာနိ သာသဝါ စ ကုသလာ ဓမ္မာ သမုဒယသစ္စဘာဝေန ဝိဘတ္တာ’’တိ တသ္မိံ တသ္မိံ နယေ တံတံအဝသိဋ္ဌာ တေဘူမကဓမ္မာ ဒုက္ခသစ္စဘာဝေန ဝိဘတ္တာ၊ ဧဝမိဓာပိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ. ဣမာနိ စတ္တာရိ သစ္စာနီတိ နိဂမနံ. ဣဒံ ဓမ္မစက္ကန္တိ ယာယံ ဘဂဝတော စတုသစ္စဝသေန သာမုက္ကံသိကာ ဓမ္မဒေသနာ၊ ဣဒံ ဓမ္မစက္ကံ.

ဣဒါနိ တဿာ ဓမ္မဒေသနာယ ဓမ္မစက္ကဘာဝံ သစ္စဝိဘင်္ဂသုတ္တဝသေန (မ. နိ. ၃.၃၇၁ အာဒယော) ဒဿေတုံ ‘‘ယထာဟ ဘဂဝါ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ဣဒံ ဇာတိအာဒိဝိဘာဂံ သင်္ခေပတော ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓသင်္ဂဟံ တဏှာဝဇ္ဇံ တေဘူမကဓမ္မဇာတံ ဒုက္ခဿ အဓိဋ္ဌာနဘာဝေန ဒုက္ခဒုက္ခာဒိဘာဝေန စ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စန္တိ အတ္ထော. မေတိ ဘဂဝါ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ. ဗာရာဏသိယန္တိ ဗာရာဏသီနာမကဿ နဂရဿ အဝိဒူရေ. ပစ္စေကဗုဒ္ဓဣသီနံ အာကာသတော ဩတရဏဋ္ဌာနတာယ ဣသိပတနံ. မိဂါနံ တတ္ထ အဘယဿ ဒိန္နတ္တာ မိဂဒါယန္တိ စ လဒ္ဓနာမေ အဿမေ. ဥတ္တရတိ အတိက္ကမတိ၊ အဘိဘဝတီတိ ဝါ ဥတ္တရံ၊ နတ္ထိ ဧတဿ ဥတ္တရန္တိ အနုတ္တရံ. အနတိသယံ အပ္ပဋိဘာဂံ ဝါ. ကိဉ္စာပိ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ အနေကာသု ဒေဝမနုဿပရိသာသု အနေကသတက္ခတ္တုံ တေသံ အရိယသစ္စပ္ပဋိဝေဓသမ္ပာဒနဝသေန ပဝတ္တိတာ၊ တထာပိ သဗ္ဗပဌမံ အညာသိကောဏ္ဍညပ္ပမုခါယ အဋ္ဌာရသပရိမာဏာယ ဗြဟ္မကောဋိယာ စတုသစ္စပ္ပဋိဝေဓဝိဘာဝနီယာ ဓမ္မဒေသနာ၊ တဿာ သာတိသယာ ဓမ္မစက္ကသမညာတိ ‘‘ဓမ္မစက္ကံ ပဝတ္တိတ’’န္တိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ သတိပဋ္ဌာနာဒိဓမ္မော ဧဝ ပဝတ္တနဋ္ဌေန စက္ကန္တိ ဓမ္မစက္ကံ၊ စက္ကန္တိ ဝါ အာဏာ. ဓမ္မတော အနပေတတ္တာ ဓမ္မဉ္စ တံ စက္ကဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ. ဓမ္မေန ဉာယေန စက္ကန္တိပိ ဓမ္မစက္ကံ. ယထာဟ – ‘‘ဓမ္မဉ္စ ပဝတ္တေတိ စက္ကဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ၊ စက္ကဉ္စ ပဝတ္တေတိ ဓမ္မဉ္စာတိ ဓမ္မစက္ကံ၊ ဓမ္မေန ပဝတ္တေတီတိ ဓမ္မစက္က’’န္တိအာဒိ (ပဋိ. မ. ၂.၄၁-၄၂). အပ္ပဋိဝတ္တိယန္တိ ဓမ္မိဿရဿ ဘဂဝတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘာဝတော ဓမ္မစက္ကဿ စ အနုတ္တရဘာဝတော အပ္ပဋိသေဓနီယံ. ကေန ပန အပ္ပဋိဝတ္တိယန္တိ အာဟ ‘‘သမဏေန ဝါ’’တိအာဒိ. တတ္ထ သမဏေနာတိ ပဗ္ဗဇ္ဇံ ဥပဂတေန. ဗြာဟ္မဏေနာတိ ဇာတိဗြာဟ္မဏေန. ပရမတ္ထသမဏဗြာဟ္မဏာနဉှိ ပဋိလောမနစိတ္တံယေဝ နတ္ထိ. ဒေဝေနာတိ ကာမာဝစရဒေဝေန. ကေနစီတိ ယေန ကေနစိ အဝသိဋ္ဌပါရိသဇ္ဇေန. ဧတ္တာဝတာ အဋ္ဌန္နမ္ပိ ပရိသာနံ အနဝသေသပရိယာဒါနံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. လောကသ္မိန္တိ သတ္တလောကေ.

တတ္ထာတိ တိဿံ စတုသစ္စဓမ္မဒေသနာယံ. အပရိမာဏာ ပဒါ၊ အပရိမာဏာ အက္ခရာတိ ဥပ္ပဋိပါဋိဝစနံ ယေဘုယျေန ပဒသင်္ဂဟိတာနိ အက္ခရာနီတိ ဒဿနတ္ထံ. ပဒါ အက္ခရာ ဗျဉ္ဇနာတိ လိင်္ဂဝိပလ္လာသော ကတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အတ္ထဿာတိ စတုသစ္စသင်္ခါတဿ အတ္ထဿ. သင်္ကာသနာတိ သင်္ကာသိတဗ္ဗာကာရော. ဧသ နယော သေသေသုပိ. အတ္ထဿာတိ စ သမ္ဗန္ဓေ သာမိဝစနံ. ဣတိပိဒန္တိ ဣတီတိ ပကာရတ္ထော၊ ပိ-သဒ္ဒေါ သမ္ပိဏ္ဍနတ္ထော၊ ဣမိနာပိ ဣမိနာပိ ပကာရေန ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. တေန ဇာတိအာဒိဘေဒေန ယထာဝုတ္တဿ ဒုက္ခသစ္စဿ အနေကဘေဒတံ တံဒီပကာနံ အက္ခရပဒါဒီနံ ဝုတ္တပ္ပကာရံ အပရိမာဏတဉ္စ သမတ္ထေတိ.

အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ အယံ ကာမတဏှာဒိဘေဒါ တဏှာဝဋ္ဋဿ မူလဘူတာ ယထာဝုတ္တဿ ဒုက္ခဿ နိဗ္ဗတ္တိဟေတုဘာဝတော ဒုက္ခသမုဒယော. အယံ ဒုက္ခနိရောဓောတိ အယံ သဗ္ဗသင်္ခတနိဿဋာ အသင်္ခတဓာတု ယထာဝုတ္တဿ ဒုက္ခဿ အနုပ္ပါဒနိရောဓပစ္စယတ္တာ ဒုက္ခနိရောဓော. အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါတိ အယံ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒိအဋ္ဌင်္ဂသမူဟော ဒုက္ခနိရောဓသင်္ခါတံ နိဗ္ဗာနံ ဂစ္ဆတိ အာရမ္မဏဝသေန တဒဘိမုခီဘူတတ္တာ ပဋိပဒါ စ ဟောတိ ဒုက္ခနိရောဓပ္ပတ္တိယာတိ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ. ဣတိပိဒန္တိ ပဒဿ ပန သမုဒယသစ္စေ အဋ္ဌသတတဏှာဝိစရိတေဟိ၊ နိရောဓသစ္စေ မဒနိမ္မဒနာဒိပရိယာယေဟိ၊ မဂ္ဂသစ္စေ သတ္တတ္တိံသဗောဓိပက္ခိယဓမ္မေဟိ အတ္ထော ဝိဘဇိတွာ ဝေဒိတဗ္ဗော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဧဝံ ‘‘ဒွါဒသ ပဒါနိ သုတ္တ’’န္တိ ဂါထာယ သကလဿ သာသနဿ ဆန္နံ အတ္ထပဒါနံ ဆန္နဉ္စ ဗျဉ္ဇနပဒါနံ ဝသေန ယာ ဒွါဒသပဒတာ ဝုတ္တာ၊ တမေဝ ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမီ’’တိအာဒိနာ ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယဒဿနဝသေန ဆဆက္ကပရိယာယံ (မ. နိ. ၃.၄၂၀ အာဒယော) ဧကဒေသေန ဥဒ္ဒိသိတွာ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တေန (သံ. နိ. ၅.၁၀၈၁၊ မဟာဝ. ၁၃၊ ပဋိ. မ. ၂.၃၀) တဒတ္ထဿ သင်္ဂဟိတဘာဝဒဿနမုခေန သဗ္ဗဿာပိ ဘဂဝတော ဝစနဿ စတုသစ္စဒေသနာဘာဝံ တဒတ္ထဿ စ စတုသစ္စဘာဝံ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ မေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဗာရာဏသိယ’’န္တိအာဒိနာ သစ္စဝိဘင်္ဂသုတ္တံ (မ. နိ. ၃.၃၇၁ အာဒယော) ဥဒ္ဒေသတော ဒဿေတွာ ‘‘တတ္ထ အပရိမာဏာ ပဒါ’’တိအာဒိနာ ဗျဉ္ဇနတ္ထပဒါနိ ဝိဘဇန္တော ဒွါဒသပဒဘာဝံ ဒီပေတွာ ဣဒါနိ တေသံ အညမညဝိသယိဝိသယဘာဝေန သမ္ဗန္ဓဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ ဘဂဝါ အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ ပဒါဝယဝဂ္ဂဟဏမုခေန ပဒဂ္ဂဟဏံ၊ ဂဟိတေ စ ပဒေ ပဒတ္ထာဝဗောဓော ဂဟိတပုဗ္ဗသင်္ကေတဿ ဟောတိ. တတ္ထ စ ပဒါဝယဝဂ္ဂဟဏေန ဝိယ ပဒဂ္ဂဟဏဿ၊ ပဒတ္ထာဝယဝဂ္ဂဟဏေနာပိ ပဒတ္ထဂ္ဂဟဏဿ ဝိသေသာဓာနံ ဇာယတီတိ အာဟ – ‘‘အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတီ’’တိ. ယသ္မာ ပန အက္ခရေဟိ သံခိတ္တေန ဒီပိယမာနော အတ္ထော ပဒပရိယောသာနေ ဝါကျဿ အပရိယောသိတတ္တာ ပဒေနေဝ ပကာသိတော ဒီပိတော ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ပဒေဟိ ပကာသေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. ဝါကျပရိယောသာနေ ပန သော အတ္ထော ဝိဝရိတော ဝိဝဋော ကတော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဗျဉ္ဇနေဟိ ဝိဝရတီ’’တိ. ယသ္မာ စ ပကာရေဟိ ဝါကျဘေဒေ ကတေ တဒတ္ထော ဝိဘတ္တော နာမ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘အာကာရေဟိ ဝိဘဇတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တထာ ဝါကျာဝယဝါနံ ပစ္စေကံ နိဗ္ဗစနဝိဘာဂေ ကတေ သော အတ္ထော ပါကဋော ဟောတီတိ ဝုတ္တံ ‘‘နိရုတ္တီဟိ ဥတ္တာနီကရောတီ’’တိ. ကတနိဗ္ဗစနေဟိ ဝါကျာဝယဝေဟိ ဝိတ္ထာရဝသေန နိရဝသေသတော ဒေသိတေဟိ ဝေနေယျာနံ စိတ္တပရိတောသနံ ဗုဒ္ဓိနိသာနဉ္စ ကတံ ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘နိဒ္ဒေသေဟိ ပညပေတီ’’တိ. ဧတ္ထ စ အက္ခရေဟိ ဧဝ သင်္ကာသေတီတိ အဝဓာရဏံ အကတွာ အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတိယေဝါတိ ဧဝံ အဝဓာရဏံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ဧဝဉှိ သတိ အတ္ထပဒါနံ နာနာဝါကျဝိသယတာပိ သိဒ္ဓါ ဟောတိ. တေန ဧကာနုသန္ဓိကေ သုတ္တေ ဆဠေဝ အတ္ထပဒါနိ၊ နာနာနုသန္ဓိကေ ပန အနုသန္ဓိမှိ အနုသန္ဓိမှိ ဆ ဆ အတ္ထပဒါနိ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗာနိ.

‘‘အက္ခရေဟိ စ ပဒေဟိ စ ဥဂ္ဃဋေတီ’’တိအာဒိနာ ဗျဉ္ဇနပဒါနံ ကိစ္စသာဓနံ ဒဿေတိ. ဝေနေယျတ္တယဝိနယမေဝ ဟိ တေသံ ဗျာပါရော. အဋ္ဌာနဘာဝတော ပန သစ္စပ္ပဋိဝေဓဿ ပဒပရမော န ဣဓ ဝုတ္တော. နေယျဂ္ဂဟဏေနေဝ ဝါ တဿာပိ ဣဓ ဂဟဏံ သေက္ခဂ္ဂဟဏေန ဝိယ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနဿာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အက္ခရေဟီတိအာဒီသု ကရဏသာဓနေ ကရဏဝစနံ၊ န ဟေတုမှိ. အက္ခရာဒီနိ ဟိ ဥဂ္ဃဋနာဒိအတ္ထာနိ၊ န ဥဂ္ဃဋနာဒိအက္ခရာဒိအတ္ထံ. ယဒတ္ထာ စ ကိရိယာ သော ဟေတု၊ ယထာ ‘‘အန္နေနဝသတီ’’တိ. ဥဂ္ဃဋေတီတိ သောတာဝဓာနံ ကတွာ သမာဟိတစိတ္တာနံ ဝေနေယျာနံ သင်္ကာသနဝသေန အက္ခရေဟိ ဝိသေသံ အာဒဟန္တော ယထာ ပဒပရိယောသာနေ အာသယပ္ပဋိဗောဓော ဟောတိ၊ တထာ ယထာဓိပ္ပေတံ အတ္ထံ သင်္ခေပေန ကထေတိ ဥဒ္ဒိသတီတိ အတ္ထော. ဝိပဉ္စယတီတိ ယထာဥဒ္ဒိဋ္ဌံ အတ္ထံ နိဒ္ဒိသတိ. ဝိတ္ထာရေတီတိ ဝိတ္ထာရံ ကရောတိ၊ ဝိတ္ထာရံ ကတွာ အာစိက္ခတိ ဝါ၊ ပဋိနိဒ္ဒိသတီတိ အတ္ထော. ယသ္မာ စေတ္ထ ဥဂ္ဃဋေတီတိ ဥဒ္ဒိသနံ အဓိပ္ပေတံ. ဥဒ္ဒေသော စ ဒေသနာယ အာဒိ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘ဥဂ္ဃဋနာ အာဒီ’’တိ. တထာ ဝိပဉ္စနံ နိဒ္ဒိသနံ၊ ဝိတ္ထရဏံ ပဋိနိဒ္ဒိသနံ၊ နိဒ္ဒေသပဋိနိဒ္ဒေသာ စ ဒေသနာယ မဇ္ဈပရိယောသာနာတိ. တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ဝိပဉ္စနာ မဇ္ဈေ၊ ဝိတ္ထာရဏာ ပရိယောသာန’’န္တိ.

ဧဝံ ‘‘အက္ခရေဟိ သင်္ကာသေတီ’’တိအာဒိနာ ဆန္နံ ဗျဉ္ဇနပဒါနံ ဗျာပါရံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတ္ထပဒါနံ ဗျာပါရံ ဒဿေတုံ ‘‘သောယံ ဓမ္မဝိနယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သီလာဒိဓမ္မော ဧဝ ပရိယတ္တိအတ္ထဘူတော ဝေနေယျဝိနယနတော ဓမ္မဝိနယော. ဥဂ္ဃဋီယန္တောတိ ဥဒ္ဒိသိယမာနော. တေနာတိ ဥဂ္ဃဋိတညူဝိနယနေန. ဝိပဉ္စီယန္တောတိ နိဒ္ဒိသိယမာနော. ဝိတ္ထာရီယန္တောတိ ပဋိနိဒ္ဒိသိယမာနော.

၁၀. ဧတ္တာဝတာ ‘‘ဓမ္မံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမီ’’တိ ဥဒ္ဒိဋ္ဌာယ ပါဠိယာ တိဝိဓကလျာဏတံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အတ္ထဗျဉ္ဇနသမ္ပတ္တိံ ဒဿေတုံ ‘‘ဆ ပဒါနိ အတ္ထော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ သုဝိညေယျံ. ‘‘တေနာဟ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ ဒေသနာဟာရဿ ဝိသယဘာဝေန ဥဒ္ဒိဋ္ဌံ ပါဠိံ နိဂမနဝသေန ဒဿေတိ. လောကုတ္တရန္တိအာဒိ ‘‘ကေဝလပရိပုဏ္ဏံ ပရိသုဒ္ဓ’’န္တိ ပဒါနံ အတ္ထဝိဝရဏံ. တတ္ထ ဥပဋ္ဌိတံ သဗ္ဗဝိသေသာနန္တိ သဗ္ဗေသံ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မသင်္ခါတာနံ ဝိသေသာနံ အဓိသီလသိက္ခာဒိဝိသေသာနံ ဝါ ဥပတိဋ္ဌနဋ္ဌာနံ. ‘‘ဣဒံ နေသံ ပဒက္ကန္တ’’န္တိအာဒီနံ ဝိယ ဧတဿ သဒ္ဒသိဒ္ဓိ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ‘‘ဣဒံ ဝုစ္စတိ တထာဂတပဒံ ဣတိပီ’’တိအာဒီသု ဣဒံ သိက္ခတ္တယသင်္ဂဟံ သာသနဗြဟ္မစရိယံ တထာဂတဂန္ဓဟတ္ထိနော ပဋိပတ္တိဒေသနာဂမနေဟိ ကိလေသဂဟနံ ဩတ္ထရိတွာ ဂတမဂ္ဂေါတိပိ. တေန ဂေါစရဘာဝနာသေဝနာဟိ နိသေဝိတံ ဘဇိတန္တိပိ. တဿ မဟာဝဇိရဉာဏသဗ္ဗညုတညာဏဒန္တေဟိ အာရဉ္ဇိတံ တေဘူမကဓမ္မာနံ အာရဉ္ဇနဋ္ဌာနန္တိပိ ဝုစ္စတီတိ အတ္ထော. အတော စေတန္တိ ယတော တထာဂတပဒါဒိဘာဝေန ဝုစ္စတိ၊ အတော အနေနေဝ ကာရဏေန ဗြဟ္မုနော သဗ္ဗသတ္တုတ္တမဿ ဘဂဝတော၊ ဗြဟ္မံ ဝါ သဗ္ဗသေဋ္ဌံ စရိယန္တိ ပညာယတိ ယာဝဒေဝ မနုဿေဟိ သုပ္ပကာသိတတ္တာ ယထာဝုတ္တပ္ပကာရေဟိ ဉာယတိ. တေနာဟ ဘဂဝါတိ ယထာဝုတ္တတ္ထံ ပါဠိံ နိဂမနဝသေန ဒဿေတိ.

အနုပါဒါပရိနိဗ္ဗာနတ္ထတာယ ဘဂဝတော ဒေသနာယ ယာဝဒေဝ အရိယမဂ္ဂသမ္ပာပနတ္ထော ဒေသနာဟာရောတိ ဒဿေတုံ ‘‘ကေသံ အယံ ဓမ္မဒေသနာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ယောဂီန’’န္တိ အာဟ. စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာယ ယုတ္တပ္ပယုတ္တာတိ ယောဂိနော. တေ ဟိ ဣမံ ဒေသနာဟာရံ ပယောဇေန္တီတိ. ဣဒံ ဝစနံ ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂဿ ယထာနုသန္ဓိနာ သမ္မာ ဌပိတဘာဝံ ဒဿေတုံ ပကရဏံ သင်္ဂါယန္တေဟိ ဌပိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ ‘‘တေနာဟ အာယသ္မာ မဟာကစ္စာယနော’’တိ. နိယုတ္တောတိ ပါဠိတော အဿာဒါဒိပဒတ္ထေ နိဒ္ဓါရေတွာ ယောဇိတောတိ အတ္ထော.

ဒေသနာဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

၁၁. တတ္ထ ကတမော ဝိစယော ဟာရောတိအာဒိ ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂေါ. တတ္ထာယံ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ – ကိံ ဝိစိနတီတိ ဧတ္ထ ‘‘ဝိစိနတီ’’တိ ဧတေန ဝိစယသဒ္ဒဿ ကတ္တုနိဒ္ဒေသတံ ဒဿေတိ. ကိန္တိ ပနတ္ထဿ ဟာရဿ ဝိသယော ပုစ္ဆိတောတိ တံ တဿ ဝိသယံ ဒဿေတုံ ‘‘ပဒံ ဝိစိနတီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ပဒံ ဝိစိနတီတိ အာဒိတော ပဋ္ဌာယ ယာဝ နိဂမနာ သုတ္တဿ သဗ္ဗံ ပဒံ ဝိစိနတိ. အယဉ္စ ဝိစယော ဒုဝိဓော သဒ္ဒတော အတ္ထတော စ. တေသု ‘‘ဣဒံ နာမပဒံ၊ ဣဒံ အာချာတပဒံ၊ ဣဒံ ဥပသဂ္ဂပဒံ၊ ဣဒံ နိပါတပဒံ၊ ဣဒံ ဣတ္ထိလိင်္ဂံ၊ ဣဒံ ပုရိသလိင်္ဂံ၊ ဣဒံ နပုံသကလိင်္ဂံ၊ ဣဒံ အတီတကာလံ၊ ဣဒံ အနာဂတကာလံ၊ ဣဒံ ဝတ္တမာနကာလံ၊ ဣဒံ ကတ္တုသာဓနံ၊ ဣဒံ ကရဏသာဓနံ၊ ဣဒံ ကမ္မသာဓနံ၊ ဣဒံ အဓိကရဏသာဓနံ၊ ဣဒံ ပစ္စတ္တဝစနံ၊ ဣဒံ ဥပယောဂဝစနံ၊ ယာဝ ဣဒံ ဘုမ္မဝစနံ၊ ဣဒံ ဧကဝစနံ၊ ဣဒံ အနေကဝစန’’န္တိ ဧဝမာဒိဝိဘာဂဝစနံ၊ အယံ သဒ္ဒတော ပဒဝိစယော. သော ပနာယံ ပဒဝိစယော အဝိပရီတသဘာဝနိရုတ္တိသလ္လက္ခဏေနေဝ သမ္ပဇ္ဇတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အတ္ထတော ပန ဝိစယော တေန တေန ပဒေန ဝတ္တဗ္ဗအတ္ထသံဝဏ္ဏနာ. သစေ ပန ပဒံ ပုစ္ဆာဒိဝသေန ပဝတ္တံ၊ တဿ တဒတ္ထဿ စ ပုစ္ဆာဒိဘာဝေါ ဝိစေတဗ္ဗောတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော ‘‘ပဉှံ ဝိစိနတီ’’တိအာဒိမာဟ.

ယသ္မာ စ သဗ္ဗော ဒေသနာဟာရော ဝိစယဟာရဿ ဝိသယော သုတ္တဿ ဝိစယောတိ ကတွာ၊ တသ္မာ ဝုတ္တံ – ‘‘အဿာဒံ ဝိစိနတီ’’တိအာဒိ. ယသ္မာ ပန အနုဂီတီတိ ဧတ္ထ အနုရူပါ ဂီတိ အနုဂီတီတိ အယမ္ပိ အတ္ထော ဣစ္ဆိတော၊ တသ္မာ ဝိစိယမာနဿ သုတ္တပဒဿ အနုရူပတော သုတ္တန္တရပဒါနိပိ အတ္ထုဒ္ဓါရဝသေန ဝါ ပဒုဒ္ဓါရဝသေန ဝါ အာနေတွာ ဝိစေတဗ္ဗာနီတိ ဒဿေန္တော ‘‘သဗ္ဗေ နဝ သုတ္တန္တေ ဝိစိနတီ’’တိ အာဟ. နဝ သုတ္တန္တေတိ သုတ္တဂေယျာဒိကေ နဝ သုတ္တေ၊ ယထာသမ္ဘဝတောတိ အဓိပ္ပါယော. အယံ ဝိစယဟာရဿ ပဒတ္ထနိဒ္ဒေသော.

ဧဝံ နိဒ္ဒေသဝါရေ ဝိစယဟာရော သင်္ခေပတော နိဒ္ဒိဋ္ဌောတိ တံ ဝိဘာဂေန နိဒ္ဒိသိတွာ ပဋိနိဒ္ဒေသဝသေန ဝိဘဇန္တော ယသ္မာ ပဒဝိစယော သုတ္တဿ အနုပဒံ ပဝတ္တေတဗ္ဗတာယ အတိဘာရိကော န သုကရော စာတိ တံ အနာမသိတွာ ပဉှဝိဿဇ္ဇနဝိစယေ တာဝ ဒဿေန္တော ‘‘ယထာ ကိံ ဘဝေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ယထာ ကိံ ဘဝေတိ ယေန ပကာရေန သော ဝိစယော ပဝတ္တေတဗ္ဗော၊ တံ ပကာရဇာတံ ကိံ ဘဝေ၊ ကီဒိသံ ဘဝေယျာတိ အတ္ထော. ‘‘ယထာ ကိံ ဘဝေယျာ’’တိပိ ပါဌော. ပုန ယထာတိ နိပါတမတ္တံ. အာယသ္မာတိ ပိယဝစနံ အဇိတောတိ ဗာဝရီဗြာဟ္မဏဿ ပရိစာရကဘူတာနံ သောဠသန္နံ အညတရော. ပါရာယနေတိ ပါရံ ဝုစ္စတိ နိဗ္ဗာနံ၊ တဿ အဓိဂမူပါယဒေသနတ္တာ ကိဉ္စာပိ သဗ္ဗံ ဘဂဝတော ဝစနံ ‘‘ပါရာယန’’န္တိ ဝတ္တဗ္ဗတံ အရဟတိ၊ သင်္ဂီတိကာရေဟိ ပန ဝတ္ထုဂါထာနုဂီတိဂါထာဒီဟိ သဒ္ဓိံ အဇိတသုတ္တာဒီနံ (သု. နိ. ၁၀၃၈ အာဒယော၊ စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာ ၅၇ အာဒယော၊ အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁ အာဒယော) သောဠသန္နံ သုတ္တာနံ ဣဒံ နာမံ ကတန္တိ တေသညေဝ ပါရာယနသမညာတိ အာဟ ‘‘ပါရာယနေ’’တိ. ကေစိ ‘‘ပါရာယနိကော’’တိ ပဌန္တိ. တေ ကိရ တာပသပဗ္ဗဇ္ဇူပဂမနတော ပုဗ္ဗေ ပါရာယနံ အဓီယန္တာ ဝိစရိံသု. တသ္မာ အယမ္ပိ ပါရာယနံ ဝတ္တေတီတိ ပါရာယနိကောတိ ဝုတ္တော. ပုစ္ဆတီတိ ကသ္မာ ဝုတ္တံ၊ နနု ပုစ္ဆာနိဗ္ဗတ္တတ္တာ အတီတာတိ? သစ္စမေတံ၊ ပုစ္ဆနာကာရံ ပန ဗုဒ္ဓိယံ ဝိပရိဝတ္တမာနံ ကတွာ ဧဝမာဟ.

ပုစ္ဆာ စ နာမေသာ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာ ဝိမတိစ္ဆေဒနာ အနုမတိပုစ္ဆာ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ ဧကံသဗျာကရဏီယာ ဝိဘဇ္ဇဗျာကရဏီယာ ပဋိပုစ္ဆာဗျာကရဏီယာ ဌပနီယာ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာ သတ္တာဓိဋ္ဌာနာတိ အနေကဝိဓာ. တသ္မာ ‘‘ကိမယံ ပုစ္ဆာ အဒိဋ္ဌဇောတနာ’’တိအာဒိနာ ယထာသမ္ဘဝံ ပုစ္ဆာ ဝိစေတဗ္ဗာ. ယထာ စေတ္ထ ပုစ္ဆာဝိဘာဂေါ၊ ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇနဝိဘာဂေါပိ ဝိဿဇ္ဇနဝိစယေ ယထာသမ္ဘဝံ ဝတ္တဗ္ဗော. ပုစ္ဆာသဘာဂေန ဟိ ဝိဿဇ္ဇနန္တိ. ဣဓ ပန ဝိမတိစ္ဆေဒနံ သတ္တာဓိဋ္ဌာနံ ပုစ္ဆံ ဥဒါဟရိတွာ တတ္ထ ဝိစယနာကာရံ ဒဿေတုံ ‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ကေနာတိ ကတ္တရိ ကရဏဝစနံ. သူတိ နိပါတမတ္တံ၊ သူတိ ဝါ သံသယေ နိပါတော၊ တေနဿ ပဉှဿ ဝိမတိစ္ဆေဒနပုစ္ဆာဘာဝံ ဒဿေတိ. နိဝုတောတိ ပဋိစ္ဆာဒိတော. လောကောတိ သတ္တလောကော. ဣစ္စာယသ္မာ အဇိတောတိ သင်္ဂီတိကာရကဝစနံ. နပ္ပကာသတီတိ န ပညာယတိ. ကိဿာဘိလေပနံ ဗြူသီတိ ကိံ အဿ လောကဿ အဘိလေပနံ ဝဒသိ. ‘‘ကိံ သွာဘိလေပန’’န္တိပိ ပါဌော၊ တဿ ကိံ သု အဘိလေပနန္တိ ပဒဝိဘာဂေါ.

ပဒါနီတိ ပဇ္ဇတိ ဧတေဟိ အတ္ထောတိ ပဒါနိ၊ ဝါကျာနိ. ပုစ္ဆိတာနီတိ ပုစ္ဆာဘာဝေန ဝုတ္တာနီတိ အတ္ထော. ဧကော ပဉှောတိ ယဒိပိ စတ္တာရိ ပဒါနိ ပုစ္ဆနဝသေန ဝုတ္တာနိ၊ ဉာတုံ ဣစ္ဆိတော ပန အတ္ထော ဧကော ဧဝါတိ ‘‘ဧကော ပဉှော’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ကာရဏမာဟ ‘‘ဧကဝတ္ထုပရိဂ္ဂဟာ’’တိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ကိဉ္စာပိ နိဝါရဏအပ္ပကာသနအဘိလေပနမဟာဘယသင်္ခါတာ ပုစ္ဆာယ ဂဟိတာ စတ္တာရော ဧတေ အတ္ထာ၊ တေ ပနေကံ လောကံ ပတိဂုဏဘူတာ၊ လောကော ပဓာနဘာဝေန ဂဟိတောတိ တဗ္ဗသေန ဧကောဝါယံ ပဉှောတိ. တေနေဝါဟ ‘‘လောကာဓိဋ္ဌာန’’န္တိအာဒိ. ကော ပန သော လောကောတိ? အာဟ ‘‘လောကော တိဝိဓော’’တိအာဒိ.

တတ္ထ ရာဂါဒိကိလေသဗဟုလတာယ ကာမာဝစရသတ္တာ ကိလေသလောကော. ဈာနာဘိညာပရိဗုဒ္ဓိယာ ရူပါဝစရသတ္တာ ဘဝလောကော. အာနေဉ္ဇသမာဓိဗဟုလတာယ ဝိသဒိန္ဒြိယတ္တာ အရူပါဝစရသတ္တာ ဣန္ဒြိယလောကော. အထ ဝါ ကိလိဿနံ ကိလေသော၊ ဝိပါကဒုက္ခန္တိ အတ္ထော. တသ္မာ ဒုက္ခဗဟုလတာယ အပါယေသု သတ္တာ ကိလေသလောကော. တဒညေ သတ္တာ သမ္ပတ္တိဘဝဘာဝတော ဘဝလောကော. တတ္ထ ယေ ဝိမုတ္တိပရိပါစကေဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သမန္နာဂတာ သတ္တာ၊ သော ဣန္ဒြိယလောကောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ပရိယာပန္နဓမ္မဝသေန လောကသမညာတိ အရိယပုဂ္ဂလာ ဣဓ န သင်္ဂယှန္တိ.

အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကောတိ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေန အန္ဓကာရေန ဝိယ ရထဃဋာဒိဓမ္မသဘာဝပ္ပဋိစ္ဆာဒနလက္ခဏာယ အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော ပဋိစ္ဆာဒိတော လောကော. ဝိဝိစ္ဆာတိ ဝိစိကိစ္ဆာဟေတု. ‘‘ဝိဝိစ္ဆာ မစ္ဆရိယ’’န္တိ သင်္ဂဟေ ဝုတ္တံ. ပမာဒါတိ ပမာဒဟေတု. ဇပ္ပါဘိလေပနန္တိ ဇပ္ပါ တဏှာ အဿ လောကဿ မက္ကဋာလေပေါ ဝိယ မက္ကဋဿ အဘိလေပနံ သိလေသောတိ ဗြူမိ. ဒုက္ခန္တိ ဇာတိအာဒိကံ ဝဋ္ဋဒုက္ခန္တိ အယံ ပဒတ္ထော. သေသံ ပါဠိယာ ဧဝ ဝိညာယတိ. ဣမာနိ စတ္တာရိ ပဒါနိ ပုစ္ဆာဂါထာယံ ဝုတ္တာနိ ‘‘ဣမေဟီ’’တိ ဝိဿဇ္ဇနဂါထာယံ ဝုတ္တေဟိ ဣမေဟိ စတူဟိ ပဒေဟိ ဝိဿဇ္ဇိတာနိ. ကထန္တိ အာဟ ‘‘ပဌမ’’န္တိအာဒိံ. တေန ယထာက္ကမံ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနာနိ ဝေဒိတဗ္ဗာနီတိ ဒဿေတိ.

ဣဒါနိ တံ ယထာက္ကမံ ပုစ္ဆံ ဝိဿဇ္ဇနဉ္စ သရူပတော ဒဿေတုံ ဂါထာယ စ အတ္ထံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ကေနဿူ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ‘‘နီဝရဏေဟီ’’တိ ပဒေန ဝုတ္တမေဝတ္ထံ ပါကဋံ ကတွာ ဒဿေတုံ ‘‘အဝိဇ္ဇာနီဝရဏာ ဟိ သဗ္ဗေ သတ္တာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဧတ္ထ စ ‘‘ယထာဟာ’’တိအာဒိနာ သုတ္တန္တရဒဿနေန ဣမသ္မိံ ပဉှဝိဿဇ္ဇနဝိစယေ အနုဂီတိဝိစယံ ဒဿေတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. တတ္ထ ပရိယာယတောတိ ကာရဏတော. နီဝရဏသင်္ခါတာနံ ကာမစ္ဆန္ဒာဒီနမ္ပိ ကာရဏဘာဝတော ပဋိစ္ဆာဒနဘာဝတော စ ဧကံယေဝ နီဝရဏံ ဝဒါမိ၊ န ပန အညေသံ နီဝရဏသဘာဝါနံ အဘာဝါတိ အတ္ထော. ယထာ စ အဝိဇ္ဇာယ သတိ နီဝရဏာနံ ဘာဝေါ၊ ဧဝံ အဝိဇ္ဇာယ အသတိ န သန္တိ နီဝရဏာနီတိ ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗသော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တေနာတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော လောကော’’တိ ပဒေန. ပဌမဿ ပဒဿာတိ ‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိ ပဒဿ. ယုတ္တာတိ ယောဇိတာ၊ အနုရူပါတိ ဝါ အတ္ထော. ဧတေန ပုစ္ဆာနုရူပတာ ဝိဿဇ္ဇနဿ ဒဿိတာတိ ပုဗ္ဗာပရဝိစယော ဝုတ္တောတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ‘‘ယော ပုဂ္ဂလော နီဝရဏေဟိ နိဝုတော’’တိအာဒိနာ ဝိဝိစ္ဆာပမာဒါနံ အဝိဇ္ဇာယ ပစ္စယဘာဝံ ဒဿေတိ. နိဝုတော ဧဝ ဟိ နပ္ပကာသတိ. ဝိဝိစ္ဆာတိ ဝိစိကိစ္ဆာ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဝိဝိစ္ဆာ နာမ ဝုစ္စတိ ဝိစိကိစ္ဆာ’’တိ. တတြာယံ ပဒသိဒ္ဓိ – ယထာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိသမ္မာဒိဋ္ဌိယော ‘‘နိစ္စံ အနိစ္စ’’န္တိအာဒိနာ ဧကံသဂ္ဂါဟဘာဝေန ပဝတ္တန္တိ၊ န ဧဝမယံ. အယံ ပန အနေကံသဂ္ဂါဟဘာဝတော ‘‘နိစ္စံ နု ခေါ အနိစ္စံ နု ခေါ’’တိအာဒိနာ ဝိဝိဓံ ဝိရုဒ္ဓံ ဝါ ဣစ္ဆတိ ဧသတီတိ ဝိဝိစ္ဆာတိ. ‘‘သော ဝိစိကိစ္ဆန္တော’’တိအာဒိနာ အပ္ပကာသနဿ ဝိဝိစ္ဆာပမာဒါနံ ကာရဏဘာဝံ ဝိဝရတိ. သုက္ကေ ဓမ္မေ န ဥပ္ပါဒိယတီတိ န သမာဒါယ ဝတ္တတိ. နပ္ပကာသန္တီတိ တေ အတ္တနော သန္တာနေ အနုပ္ပါဒိယမာနာ ကုသလာ ဓမ္မာ တံ ပုဂ္ဂလံ ပကာသံ လောကေ အဘိညာတံ န ကရောန္တီတိ အတ္ထော. အဘိလိမ္ပတီတိ မက္ကဋာလေပေါ ဝိယ မက္ကဋံ ဒါရုသိလာဒီသု ပုရိသံ ရူပါဒိဝိသယေ အလ္လီယာပေတီတိ အတ္ထော. အာသတ္တိဗဟုလဿာတိ အာသင်္ဂဗဟုလဿ. ဧဝံ အဘိဇပ္ပါတိ ကရိတွာတိ ဧဝံ ပရိယုဋ္ဌာနဋ္ဌာယိနီတိ ဣမိနာ ကာရဏေန. တတ္ထာတိ တာယ တဏှာယ. လောကော အဘိလိတ္တော သိလေသေန မက္ခိတော ဝိယ ဟောတီတိ အတ္ထော.

ဘာယတိ ဧတသ္မာတိ ဘယံ. မဟန္တံ ဘယံ မဟဗ္ဘယံ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဒုက္ခမဿ မဟဗ္ဘယ’’န္တိ. ဒုက္ခံ ဒေါမနဿန္တိ ဒုက္ခမေဝ ဝိဘတ္တန္တိ သဗ္ဗံ ဒုက္ခံ ဝိဘဇိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘တိဿော ဒုက္ခတာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. ဩဓသောတိ ကဒါစိ အတ္တူပက္ကမမူလာယ ကဒါစိ ပရူပက္ကမမူလာယာတိအာဒိနာ ဝိဘာဂေန ဒုက္ခဒုက္ခတာယ မုစ္စနကာ ဝိသေသေန ရူပါဝစရာ. တထာတိ ဩဓသော ကဒါစိ ကရဟစီတိ ဧဝံ အာကဍ္ဎတိ. ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာယ မုစ္စနကာ ဥပေက္ခာသမာပတ္တိဗဟုလာ ဝိသေသေန အရူပါဝစရသတ္တာ. အပ္ပါဗာဓာတိ ပဒံ ဒုက္ခဒုက္ခတာယ မုစ္စနဿ ကာရဏဝစနံ. ဒီဃာယုကာတိ ဝိပရိဏာမဒုက္ခတာယ. အရူပဒေဝါ ဟိ လောကေ ဝိသေသတော ဒီဃာယုကာတိ. ဣဒဉ္စ မုစ္စနမစ္စန္တိကံ. ယသ္မာ စ ဒုက္ခာ ဝေဒနာပိ သင်္ခတတ္တာ အနိစ္စတာဒိသင်္ခါရဒုက္ခသဘာဝါ ဧဝ၊ တသ္မာ ယတော မုစ္စနမစ္စန္တိကံ၊ တံ အနဝသေသပရိယာဒါနဝသေန သင်္ဂဏှိတွာ ဒဿေတုံ ‘‘သင်္ခါရဒုက္ခတာယ ပနာ’’တိအာဒိမာဟ.

တတ္ထ ဥပါဒိယတီတိ ဥပါဒိ၊ ဝိပါကက္ခန္ဓာ ကဋတ္တာ စ ရူပံ. ဥပါဒိဿ သေသံ ဥပါဒိသေသံ၊ တံ နတ္ထိ ဧတိဿာတိ အနုပါဒိသေသာ၊ နိဗ္ဗာနဓာတု၊ တာယ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ၊ ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏေ စာယံ ကရဏနိဒ္ဒေသော. နိဗ္ဗာနဓာတူတိ စ နိဗ္ဗာယနမတ္တံ. တသ္မာတိ ယသ္မာ သကလလောကဗျာပိနီ သဗ္ဗသင်္ဂါဟိနီ စ သင်္ခါရဒုက္ခတာ၊ တသ္မာ. လောကဿာတိ သမ္ဗန္ဓေ သာမိဝစနံ. တေန ‘‘ဒုက္ခမဿာ’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဒဿေတိ. ဧဝမေတ္ထ လောကဿ နီဝရဏာဒီနိ အဇာနန္တေန၊ သမယန္တရပရိစယေန ဝါ တတ္ထ သံသယပက္ခန္ဒေန ဧကံသေနေဝ ဗျာကာတဗ္ဗတ္တာ သတ္တာဓိဋ္ဌာနာ ပုစ္ဆာ ကတာ၊ သာ စ အဇာနနဿ၊ သံသယဿ ဝါ နီဝရဏာဒိဝိသယတာယ စတုဗ္ဗိဓာ. ပါဠိယံ ပန နီဝရဏာဒီနံ လောကော အာဓာရဘာဝေန ဂါထာယံ ဝုတ္တောတိ ဧကော ပဉှောတိ ဒဿိတန္တိ. အယမေတ္ထ ပုစ္ဆာဝိစယော. ဝိဿဇ္ဇနဝိစယောပိ အဒိဋ္ဌဇောတိနီ ဝိဿဇ္ဇနာ ဝိမတိစ္ဆေဒိနီ စာတိအာဒိနာ ပုစ္ဆာဝိစယေ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧဝံ ဧကာဓာရံ ပုစ္ဆံ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ အနေကာဓာရံ ဒဿေတုံ ‘‘သဝန္တိ သဗ္ဗဓီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သဝန္တီတိ သန္ဒန္တိ. သဗ္ဗဓီတိ သဗ္ဗေသု ရူပါဒီသု အာယတနေသု. သောတာတိ တဏှာဒိသောတာ. ကိံ နိဝါရဏန္တိ တေသံ ကိံ အာဝရဏံ ကာ ရက္ခာ. သံဝရံ ဗြူဟီတိ တံ နေသံ နီဝရဏသင်္ခါတံ သံဝရံ ကထေဟိ. ကေန သောတာ ပိဓီယရေတိ ကေန ဓမ္မေန တဏှာဒိသောတာ ပိဓိယျန္တိ ပစ္ဆိဇ္ဇန္တီတိ အယမေတ္ထ ပဒတ္ထော. သေသံ ပါဠိဝသေနေဝ အာဝိ ဘဝိဿတိ.

တေ ဒွေ ပဉှာတိ ယဒိပိ ဣမိဿာ ဂါထာယ ပုစ္ဆာဝသေန ပဝတ္တာယ စတ္တာရိ ပဒါနိ စတ္တာရိ ဝါကျာနိ. ဉာတုံ ဣစ္ဆိတဿ ပန အတ္ထဿ ဒုဝိဓတ္တာ တေ ဒွေ ပဉှာ. ကသ္မာတိ စေ? ‘‘ဣမေဟိ ဗဟွာဓိဝစနေန ပုစ္ဆိတာ’’တိ အာဟ. တတ္ထာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဣမေ ဧတာယ ဂါထာယ ဂဟိတာ အတ္ထာ ယသ္မာ ဗဟူနိ အဓိကိစ္စ ပဝတ္တဝစနေန ပုစ္ဆိတာ၊ တသ္မာ တေ ဒွေ ပဉှာတိ. ဧကတော ဥပရိ ဗဟူတိ ဟိ သာသနဝေါဟာရော၊ တမေဝ ပုစ္ဆာယ ဒုဝိဓတ္ထဝိသယတံ ဝိဝရိတုံ ‘‘ဧဝ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တဿတ္ထော – ယာဟိ ဉာတိဗျသနာဒိသင်္ခါတာဟိ ပါဏဝဓာဒီဟိ ဧဝ ဝါ ဒုဂ္ဂတိဟေတုဘူတာဟိ အာပဒါဟိ သမံ သဟ၊ သဗ္ဗထာ ဝါ အယံ လောကော အာပန္နော အဇ္ဈောတ္ထဋော. တံနိမိတ္တေဟိ ဒသဟိ ကိလေသဝတ္ထူဟိ သံကိလိဋ္ဌော စ၊ တဿ တံ အာပန္နာကာရံ သံကိလိဋ္ဌာကာရဉ္စ ဗုဒ္ဓိယံ ကတွာ အာဟ – ‘‘ဧဝံ သမာပန္နဿ ဧဝံ သံကိလိဋ္ဌဿာ’’တိ. ဝေါဒါယတိ သုဇ္ဈတိ ဧတေနာတိ ဝေါဒါနံ၊ သမထဝိပဿနာ. ဝုဋ္ဌာတိ ဧတေန နိမိတ္တတော ပဝတ္တတော စာတိ ဝုဋ္ဌာနံ၊ အရိယမဂ္ဂေါ.

အသမာဟိတဿာတိ နာနာရမ္မဏေသု ဝိက္ခိတ္တစိတ္တဿ. သဝန္တီတိ ပဝတ္တန္တိ. အဘိဇ္ဈာတိအာဒိ အသမာဓာနဟေတုဒဿနံ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဧဝံ အသမာဟိတဿာ’’တိ. ‘‘ယထာဟ ဘဂဝါ’’တိအာဒိနာ ဣဓာပိ အနုဂီတိဝိစယံ ဒဿေတိ. သောတာနံ သဝနံ ယေဘုယျေန အနုရောဓဝသေနေဝါတိ အာဟ – ‘‘သဝတိ မနာပိကေသု ရူပေသူ’’တိ. ဧတ္ထ စ စက္ခာဒယော သောတာနံ ဒွါရဘာဝေန ပဝတ္တမာနာ ဥပစာရဝသေန သယံ သဝန္တာ ဝိယ ဝုတ္တာ. ဣတီတိ ဧဝံ. သဗ္ဗာတိ သဗ္ဗသ္မာ. သဗ္ဗထာတိ သဗ္ဗပ္ပကာရေန. ဣဒံ ဝေါဒါနန္တိ ဣဒံ ‘‘ပရိယုဋ္ဌာနဝိဃာတ’’န္တိ ဝုတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပဟာနံ ဝေါဒါနံ.

ဝိဿဇ္ဇနဂါထာယ သတိ တေသံ နိဝါရဏန္တိ ဝိပဿနာသမ္ပယုတ္တာ သတိ ကုသလာကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသမာနာ တေသံ သောတာနံ နိဝါရဏန္တိ. သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမီတိ တမေဝ သတိံ သောတာနံ သံဝရံ ဗြူမိ. ပညာယေတေ ပိဓီယရေတိ ရူပါဒီသု အနိစ္စတာဒိပဋိဝေဓသာဓိကာယ မဂ္ဂပညာယ ဧတေ သောတာ သဗ္ဗသော ပိဓိယျန္တိ၊ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ အပ္ပဒါနဝသေန သမုစ္ဆိဇ္ဇန္တီတိ အတ္ထော.

နာဝိဉ္ဆတီတိ အဘိဇ္ဈာဒိပ္ပဝတ္တိဒွါရဘာဝေန စိတ္တသန္တာနံ၊ ပုဂ္ဂလံ ဝါ နာကဍ္ဎတိ. အနုသယပ္ပဟာနံ ဣဓ ပိဓာနံ အဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ – ‘‘ပညာယ အနုသယာ ပဟီယန္တီ’’တိ. ယသ္မာ အနုသယနိမိတ္တံ ပရိယုဋ္ဌာနံ အနုသယာဘာဝေ န ဟောတီတိ အာဟ ‘‘အနုသယေသူ’’တိအာဒိ. ဣဒါနိ တမေဝတ္ထံ ဥပမာယ ဝိဘာဝေန္တော ‘‘တံ ယထာ ခန္ဓဝန္တဿာ’’တိအာဒိမာဟ. ဧတ္ထာပိ သောတာနံ နိဝါရဏသင်္ခါတံ သံဝရံ ပိဓာနဉ္စ အဇာနန္တေန တတ္ထ ဝါ သံသယိတေန ဧကံသိကတ္တာ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာ ပုစ္ဆာ ကတာတိ ဣဓ ပုစ္ဆာဝိစယော ဝုတ္တနယေနေဝ ဝိဿဇ္ဇနဝိစယော စ ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧတ္ထ စ ယေန အဓိပ္ပါယေန ‘‘ကေနဿု နိဝုတော လောကော’’တိ ဂါထာယ (သု. နိ. ၁၀၃၈၊ စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာ ၅၇၊ အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁၊ နေတ္တိ. ၄၅) သတိပိ နိဝါရဏာဒီနံ စတုန္နံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗဘာဝေ ဧကော ပဉှောတိ ဝုတ္တံ. တေန တာဝ သောတာနံယေဝ သံဝရော ပိဓာနဉ္စ ပုစ္ဆိတန္တိ သောတေ ဧကတ္ထဝသေန ဂဟေတွာ ပုစ္ဆာယ ဧကာဓိဋ္ဌာနဘာဝတော ဧကော ပဉှောတိ ဝတ္တဗ္ဗံ သိယာ. သောတာနံ ဝါ ဗဟုဘာဝတော ဗဟူတိ ယတ္တကာ သောတာ၊ တတ္တကာ ပဉှာတိ. ယေန ပန အဓိပ္ပါယေန ‘‘သဝန္တိ သဗ္ဗဓိ သောတာ’’တိ ဂါထာယံ (သု. နိ. ၁၀၄၀၊ စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာ ၅၉၊ အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၃၊ နေတ္တိ. ၄၅) သောတေ အနာမသိတွာ သံဝရပိဓာနာနံ ဝသေန ‘‘ဒွေ ပဉှာ’’တိ ဝုတ္တံ. တေန ပဌမဂါထာယံ သတိပိ နိဝါရဏာဒီနံ လောကာဓာရဘာဝေ လောကံ အနာမသိတွာ နိဝါရဏာဒီနံ ဝိဘာဂေန စတ္တာရော ပဉှာတိပိ ဝတ္တဗ္ဗန္တိ အယံ နယော ဒဿိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဣဒါနိ ယသ္မာ ပုစ္ဆန္တော န ကေဝလံ ပုဗ္ဗေ အတ္တနာ ရစိတနိယာမေနေဝ ပုစ္ဆတိ၊ အထ ခေါ ဒေသနာကာလေ ဝုတ္တဓမ္မဿ အနုသန္ဓိံ ဂဟေတွာပိ ပုစ္ဆတိ၊ တသ္မာ တဿ အနုသန္ဓိံ ပုစ္ဆာယ ဝိစေတဗ္ဗာကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘ယာနိ သောတာနီ’’တိ ဂါထာယ အနန္တရံ ‘‘ပညာ စေဝ သတိ စာ’’တိ ဂါထမာဟ. တဿာယံ သင်္ခေပတ္ထော – ယာယံ ဘဂဝတာ ဝုတ္တာ ပညာ၊ ယာ စ သတိ ယဉ္စ တဒဝသေသံ နာမရူပံ၊ ဧတံ သဗ္ဗမ္ပိ ကတ္ထ နိရုဇ္ဈတိ၊ ဧတံ မေ ပုဋ္ဌော ပဗြူဟီတိ.

ဝိဿဇ္ဇနဂါထာယံ ပနဿ ယသ္မာ ပညာသတိယော နာမေနေဝ သင်္ဂဟံ ဂစ္ဆန္တိ၊ တသ္မာ တာ ဝိသုံ န ဝုတ္တာ. အယဉ္စေတ္ထ သင်္ခေပတ္ထော – ယံ မံ တွံ၊ အဇိတ၊ ဧတံ ပဉှံ အပုစ္ဆိ – ‘‘ကတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတီ’’တိ အနန္တရဂါထာယံ (သု. နိ. ၁၀၄၂၊ စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာ ၆၁၊ အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၅၊ နေတ္တိ. ၁၁၊ ၄၅)၊ ယတ္ထ တံ အသေသံ ဥပရုဇ္ဈတိ၊ တံ တေ ဝဒါမိ. တဿ တဿ ဟိ ဝိညာဏဿ နိရောဓေန သဟေဝ အပုဗ္ဗံ အစရိမံ ဧတ္ထေတံ ဥပရုဇ္ဈတိ၊ ဧတ္ထေဝ ဝိညာဏဿ နိရောဓေန နိရုဇ္ဈတိ၊ ဧတံ ဝိညာဏနိရောဓံ တဿ နိရောဓော နာတိဝတ္တတီတိ ဝုတ္တံ ဟောတီတိ. အယံ ပဉှေ အနုသန္ဓိံ ပုစ္ဆတီတိ အနန္တရဂါထာယံ သောတာနံ ပရိယုဋ္ဌာနာနုသယပ္ပဟာနကိစ္စေန သဒ္ဓိံ သတိ ပညာ စ ဝုတ္တာ၊ တံ သုတွာ တပ္ပဟာနေ ပညာသတီသု တိဋ္ဌန္တီသု တာသံ သန္နိဿယေန နာမရူပေန ဘဝိတဗ္ဗံ၊ တထာ စ သတိ ဝဋ္ဋတိ ဧဝ. ကတ္ထ နု ခေါ ဣမာသံ သနိဿယာနံ ပညာသတီနံ အသေသနိရောဓောတိ ဣမိနာ အဓိပ္ပါယေန အယံ ပုစ္ဆာ ကတာတိ အာဟ – ‘‘အယံ ပဉှေ။ပေ။ ဓာတု’’န္တိ. တတ္ထ အနုသန္ဓီယတိ ဒေသနာ ဧတာယာတိ အနုသန္ဓိ.

ယာယ ပဋိပဒါယ အနုပါဒိသေသံ နိဗ္ဗာနဓာတုံ အဓိဂစ္ဆန္တိ၊ တံ စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာသင်္ခါတံ ပဋိပဒံ သဟ ဝိသယေန ဒဿေတုံ ‘‘တီဏိ စ သစ္စာနီ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ သင်္ခတာနီတိ သမေစ္စ သမ္ဘူယ ပစ္စယေဟိ ကတာနီတိ သင်္ခတာနိ. နိရောဓဓမ္မာနီတိ နိရုဇ္ဈနသဘာဝါနိ. ဒုက္ခံ သမုဒယော မဂ္ဂေါတိ တေသံ သရူပဒဿနံ. နိရောဓော ပန ကထန္တိ အာဟ ‘‘နိရောဓော အသင်္ခတော’’တိ. သော ဟိ ကေနစိ ပစ္စယေန န သင်္ခတောတိ အသင်္ခတော. သဟ ဝိသယေန ပဟာတဗ္ဗပဟာယကသဘာဝေသု အရိယသစ္စေသု ပဟာယကဝိဘာဂမုခေန ပဟာတဗ္ဗဝိဘာဂံ ဒဿေတုံ ‘‘တတ္ထ သမုဒယော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ.

တတ္ထ အဝိဇ္ဇာဝသေသာတိ ဒဿနမဂ္ဂေန ပဟီနာဝသေသာ အဝိဇ္ဇာတိ အတ္ထော. အယဉ္စ သေသ-သဒ္ဒေါ ကာမစ္ဆန္ဒော ဗျာပါဒေါ မာနော ဥဒ္ဓစ္စန္တိ ဧတ္ထာပိ ယောဇေတဗ္ဗော. ယထာ ဟိ အဝိဇ္ဇာ၊ ဧဝံ ဧတေပိ ဓမ္မာ အပါယဂမနီယသဘာဝါ ပဌမမဂ္ဂေန ပဟီယန္တိ ဧဝါတိ. ‘‘အဝိဇ္ဇာနိရဝသေသာ’’တိပိ ပါဌော၊ ဧတ္ထာပိ ယထာဝုတ္တေသု ကာမစ္ဆန္ဒာဒိပဒေသုပိ နိရဝသေသ-သဒ္ဒေါ ယောဇေတဗ္ဗော. သာဝသေသဉှိ ပုရိမမဂ္ဂဒွယေန ကာမစ္ဆန္ဒာဒယော ပဟီယန္တိ၊ ဣတရေဟိ ပန နိရဝသေသန္တိ. တေဓာတုကေ ဣမာနိ ဒသ သံယောဇနာနီတိ ဧတ္ထ တေဓာတုကေတိ သံယောဇနာနံ ဝိသယဒဿနံ. တတ္ထ ဟိ တာနိ သံယောဇနဝသေန ပဝတ္တန္တိ.

၁၂. အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ အဓိဋ္ဌာယာတိ တံ ပဟာယကံ ပတွာ. ယံ ပနာတိ ဧတ္ထ ယန္တိ ဟေတုအတ္ထေ နိပါတော. ဣဒံ ခယေ ဉာဏန္တိ ယေန ဉာဏေန ဟေတုဘူတေန ‘‘ခီဏာ မေ ဇာတီ’’တိ အတ္တနော ဇာတိယာ ခီဏဘာဝံ ဇာနာတိ၊ ဣဒံ ဧဝံ ပစ္စဝေက္ခဏဿ နိမိတ္တဘူတံ အရဟတ္တဖလဉာဏံ ခယေ ဉာဏံ နာမ. နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာတီတိ ဧတ္ထာပိ ယန္တိ အာနေတဗ္ဗံ ‘‘ယံ နာပရံ ဣတ္ထတ္တာယာတိ ပဇာနာတီ’’တိ. ဣဒံ အနုပ္ပါဒေ ဉာဏန္တိ ဣဓာပိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယေနေဝ အရဟတ္တဖလဉာဏဝသေန အတ္ထော ယောဇေတဗ္ဗော. အဋ္ဌသာလိနိယံ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. စိတ္တုပ္ပါဒက္ကဏ္ဍ ၁၃၅-၁၄၂) ပန ‘‘ခယေ ဉာဏံ ကိလေသက္ခယကရေ အရိယမဂ္ဂေ ဉာဏန္တိ ဝုတ္တံ. အနုပ္ပါဒေ ဉာဏံ ပဋိသန္ဓိဝသေန အနုပ္ပါဒဘူတေ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈကိလေသာနံ အနုပ္ပါဒပရိယောသာနေ ဥပ္ပန္နေ အရိယဖလေ ဉာဏ’’န္တိ ဝုတ္တံ. ဣဓ ပန ဥဘယမ္ပိ အရဟတ္တဖလဉာဏဝသေနေဝ ဝိဘတ္တံ. တေနေဝါဟ – ‘‘ဣမာနိ ဒွေ ဉာဏာနိ အညာတာဝိန္ဒြိယ’’န္တိ၊ ‘‘အာရမ္မဏသင်္ကေတေန ဒွေ နာမာနိ လဗ္ဘန္တီ’’တိ စ.

အညိန္ဒြိယံ ဟေဋ္ဌိမေသု တီသု ဖလေသု၊ ဥပရိမေသု စ တီသု မဂ္ဂေသု ဥပ္ပတ္တိယာ ပုနပ္ပုနံ ဥပ္ပဇ္ဇမာနမ္ပိ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယံ ဝိယ ပဌမဖလုပ္ပတ္တိယာ အဂ္ဂဖလုပ္ပတ္တိယာ အနုပ္ပါဒနိရောဓေန နိရုဇ္ဈတီတိ အာဟ – ‘‘ယဉ္စ အနညာတညဿာမီတိန္ဒြိယ’’န္တိအာဒိ. ဧတေန ပဟာတဗ္ဗဓမ္မာ ဝိယ ဒဿနဘာဝနာဟိ အဂ္ဂဖလုပ္ပတ္တိယာ တဒဝသေသဖလဓမ္မာပိ အနုပ္ပါဒနိရောဓေန နိရုဇ္ဈန္တိ. ကော ပန ဝါဒေါ တေဘူမကဓမ္မာနန္တိ ဒဿေတိ၊ ဧကာ ပညာ အညာတာဝိန္ဒြိယတ္တာ. ယဒိ ဧကာ၊ ကထံ ဒွိဓာ ဝုတ္တာတိ အာဟ ‘‘အပိ စာ’’တိအာဒိ. အာရမ္မဏသင်္ကေတေနာတိ ခယေ အနုပ္ပါဒေတိ ဣမာယ အာရမ္မဏသမညာယ. သာ ပဇာနနဋ္ဌေန ပညာတိ ယာ ပုဗ္ဗေ သောတာနံ ပိဓာနကိစ္စာ ဝုတ္တာ ပညာ၊ သာ ပဇာနနသဘာဝေန ပညာ. ဣတရာ ပန ယထာဒိဋ္ဌံ ယထာဂဟိတံ အာရမ္မဏံ အပိလာပနဋ္ဌေန ဩဂါဟနဋ္ဌေန သတီတိ.

၁၃. ဧဝံ ‘‘ပညာ စေဝ သတိ စာ’’တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဝိဝရိတွာ ဣဒါနိ ‘‘နာမရူပ’’န္တိ ပဒဿ အတ္ထံ ဝိဝရန္တော ‘‘တတ္ထ ယေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာ၊ ဣဒံ နာမရူပ’’န္တိ အာဟ. နာမရူပဉ္စ ဝိဘာဂေန ဒဿေန္တော သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ ပါကဋနာမရူပမေဝ ဝိဘာဝေတုံ ‘‘တတ္ထ ယေ’’တိအာဒိမာဟ. တဂ္ဂဟဏေနေဝ ဟိ သဟစရဏာဒိနာ တဒညေ စိတ္တစေတသိကာ ရူပဓမ္မာ စ ဂဟိတာ ဟောန္တီတိ. နာမဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ ခန္ဓတ္တယမေဝ ဂဟိတန္တိ ‘‘နာမရူပံ ဝိညာဏသမ္ပယုတ္တ’’န္တိ ဝုတ္တံ. တံ ပန ရူပံ သမ္ပယုတ္တန္တိ? နယိဒံ သမ္ပယုတ္တပစ္စယဝသေန ဝုတ္တံ. ပစုရဇနဿ ပန အဝိဘာဂေန ဂဟဏီယသဘာဝံ သန္ဓာယ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဂါထာယ အနုပါဒိသေသာ နိဗ္ဗာနဓာတု ပုစ္ဆိတာတိ တံ စတုရိဒ္ဓိပါဒမုခေန အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန ပတ္တဗ္ဗန္တိ ဒဿေန္တော ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝနာမူလဘူတာနိ ဣန္ဒြိယာနိ သတိပညာဟိ နိဒ္ဓါရေတုံ ‘‘တတ္ထ သတိ စ ပညာ စ စတ္တာရိ ဣန္ဒြိယာနီ’’တိ အာဟ. ကုသလာကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသမာနာ သတိ သိဇ္ဈန္တီ ဧကန္တေန သမာဓိံ နိပ္ဖါဒေတိ. သတိဂ္ဂဟဏေန စေတ္ထ ပရိယုဋ္ဌာနပ္ပဟာနံ ဣဓာဓိပ္ပေတန္တိ အာဟ – ‘‘သတိ ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ၊ သတိန္ဒြိယဉ္စ သမာဓိန္ဒြိယဉ္စာ’’တိ. တထာ အနုသယသမုဂ္ဃါတဝိဓာယိနီ ပညာ သိဇ္ဈမာနာ န ဝိနာ စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနဝီရိယံ သိဇ္ဈတီတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ပညာ ဒွေ ဣန္ဒြိယာနိ ပညိန္ဒြိယဉ္စ ဝီရိယိန္ဒြိယဉ္စာ’’တိ.

ယာ ဣမေသု စတူသု ဣန္ဒြိယေသူတိ ဣမေသု သတိအာဒီသု စတူသု ဣန္ဒြိယေသု နိဿယပစ္စယတာယ အဓိဋ္ဌာနဘူတေသု တံသဟဇာတာ ဧဝ ယာ သဒ္ဒဟနာ. ‘‘ဣမေဟိ စတူဟိ ဣန္ဒြိယေဟီ’’တိပိ ပါဠိ၊ တဿာ ဣမေဟိ စတူဟိ ဣန္ဒြိယေဟိ သမ္ပယုတ္တာတိ ဝစနသေသော၊ အာရမ္မဏေ အဘိပ္ပသာဒလက္ခဏာ သဒ္ဓါ ကတ္တုကာမတာသဘာဝဿ ဆန္ဒဿ ဝိသေသပစ္စယော ဟောတီတိ အာဟ – ‘‘ယာ သဒ္ဓါဓိပတေယျာ စိတ္တေကဂ္ဂတာ၊ အယံ ဆန္ဒသမာဓီ’’တိ. သမာဟိတေ စိတ္တေတိ ဝိပဿနာသမာဓိနာ သမာဟိတေ စိတ္တေ. ဣဒံ ပဟာနန္တိ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနသာဓကော သမာဓိ ပဟာနန္တိ ဝုတ္တော ပဇဟတိ ဧတေနာတိ ကတွာ. ‘‘ပဓာန’’န္တိပိ ပါဌော၊ အဂ္ဂေါတိ အတ္ထော. တထာ ဟိ ‘‘သမာဓိ ဧကောဒီ’’တိ ဝုစ္စတိ.

‘‘အဿာသပဿာသာ’’တိအာဒိနာ ကာယဝစီစိတ္တသင်္ခါရသီသေန တံသမုဋ္ဌာပကာ ဝီရိယသင်္ခါရာဝ ဂဟိတာ. တေ ဟိ ယာဝ ဘာဝနာနိပ္ဖတ္တိ တာဝ ဧကရသေန သရဏတော သင်္ကပ္ပေတဗ္ဗတော စ သရသင်္ကပ္ပါ’’တိ ဝုတ္တာ ‘‘ဧဝံ မေ ဘာဝနာ ဟောတူ’’တိ ယထာ ဣစ္ဆိတာ၊ တထာ ပဝတ္တိယာ ဟေတုဘာဝတော. တဒုဘယန္တိ ဆန္ဒသမာဓိသင်္ခါတဉ္စ ပဓာနသင်္ခါရသင်္ခါတဉ္စ ဝီရိယန္တိ တံ ဥဘယံ. ဥဘယမေဝ ဟိ ဥပစာရဝသေန အညံ ဝိယ ကတွာ ‘‘ဆန္ဒသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတံ ဣဒ္ဓိပါဒ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အဘိန္နမ္ပိ ဟိ ဥပစာရဝသေန ဘိန္နံ ဝိယ ကတွာ ဝေါဟရန္တိ၊ ယထာ ‘‘သိလာပုတ္တကဿ သရီရ’’န္တိ.

တတ္ထ ဣဇ္ဈတီတိ ဣဒ္ဓိ၊ သမိဇ္ဈတိ နိပ္ဖဇ္ဇတီတိ အတ္ထော. ဣဇ္ဈန္တိ ဝါ တာယ သတ္တာ ဣဒ္ဓါ ဝုဒ္ဓါ ဥက္ကံသဂတာ ဟောန္တီတိ ဣဒ္ဓိ၊ ပဇ္ဇတိ ဧတေနာတိ ပါဒေါ၊ ပဌမေန အတ္ထေန ဣဒ္ဓိ ဧဝ ပါဒေါ ဣဒ္ဓိပါဒေါ၊ ဣဒ္ဓိကောဋ္ဌာသောတိ အတ္ထော. ဒုတိယေန အတ္ထေန ဣဒ္ဓိယာ ပါဒေါ ပတိဋ္ဌာ အဓိဂမူပါယောတိ ဣဒ္ဓိပါဒေါ. တေန ဟိ ဥပရူပရိဝိသေသသင်္ခါတံ ဣဒ္ဓိံ ပဇ္ဇန္တိ ပါပုဏန္တိ. ဝိဝေကနိဿိတန္တိ တဒင်္ဂဝိဝေကနိဿိတံ သမုစ္ဆေဒဝိဝေကနိဿိတံ နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတဉ္စ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတီတိ အတ္ထော. တထာ ဟိ အယံ ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝနာနုယုတ္တော ယောဂီ ဝိပဿနာက္ခဏေ ကိစ္စတော တဒင်္ဂဝိဝေကနိဿိတံ အဇ္ဈာသယတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတံ. မဂ္ဂက္ခဏေ ပန ကိစ္စတော သမုစ္ဆေဒဝိဝေကနိဿိတံ အာရမ္မဏတော နိဿရဏဝိဝေကနိဿိတံ ဣဒ္ဓိပါဒံ ဘာဝေတီတိ. ဧသ နယော ဝိရာဂနိဿိတန္တိအာဒီသု.

ဝိဝေကတ္တာ ဧဝ ဟိ ဝိရာဂါဒယော၊ ကေဝလဉ္စေတ္ထ ဝေါဿဂ္ဂေါ ဒုဝိဓော ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ စ ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါ စာတိ. တတ္ထ ပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂေါ ဝိပဿနာက္ခဏေ တဒင်္ဂဝသေန၊ မဂ္ဂက္ခဏေ သမုစ္ဆေဒဝသေန ကိလေသပ္ပဟာနံ. ပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂေါ ဝိပဿနာက္ခဏေ တန္နိန္နဘာဝေန၊ မဂ္ဂက္ခဏေ အာရမ္မဏကရဏဝသေန နိဗ္ဗာနပက္ခန္ဒနံ. တဒုဘယမ္ပိ ဣမသ္မိံ လောကိယလောကုတ္တရမိဿကေ အတ္ထသံဝဏ္ဏနာနယေ ယုဇ္ဇတိ. တထာ ဟိ အယံ ပဌမိဒ္ဓိပါဒေါ ယထာဝုတ္တေန ပကာရေန ကိလေသေ ပရိစ္စဇတိ နိဗ္ဗာနဉ္စ ပက္ခန္ဒတိ. ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိန္တိ ဣမိနာ ပန ဝစနေန ဝေါဿဂ္ဂတ္ထံ ပရိဏမန္တံ ပရိဏတဉ္စ ပရိပစ္စန္တံ ပရိပက္ကဉ္စာတိ အတ္ထော. အယဉှိ ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝနာနုယုတ္တော ယောဂီ ယထာ ပဌမော ဣဒ္ဓိပါဒေါ ကိလေသပရိစ္စာဂဝေါဿဂ္ဂတ္ထံ နိဗ္ဗာနပက္ခန္ဒနဝေါဿဂ္ဂတ္ထဉ္စ ပရိပစ္စတိ၊ ယထာ စ ပရိပက္ကော ဟောတိ၊ တထာ နံ ဘာဝေတီတိ. သေသိဒ္ဓိပါဒေသုပိ ဧသေဝ နယော. အယံ ပန ဝိသေသော – ယထာ ဆန္ဒံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ပဝတ္တိတော သမာဓိ ဆန္ဒသမာဓိ. ဧဝံ ဝီရိယံ စိတ္တံ ဝီမံသံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ပဝတ္တိတော သမာဓိ ဝီမံသာသမာဓီတိ.

၁၄. န ကေဝလံ စတုတ္ထဣဒ္ဓိပါဒေါ ဧဝ သမာဓိဉာဏမူလကော၊ အထ ခေါ သဗ္ဗောပီတိ ဒဿေတုံ ‘‘သဗ္ဗော သမာဓိ ဉာဏမူလကော ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမော ဉာဏာနုပရိဝတ္တီ’’တိ ဝုတ္တံ. ယဒိ ဧဝံ ကသ္မာ သော ဧဝ ဝီမံသာသမာဓီတိ ဝုတ္တောတိ? ဝီမံသံ ဇေဋ္ဌကံ ကတွာ ပဝတ္တိတတ္တာတိ ဝုတ္တောဝါယမတ္ထော. တတ္ထ ပုဗ္ဗဘာဂပညာယ ဉာဏမူလကော. အဓိဂမပညာယ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမော. ပစ္စဝေက္ခဏပညာယ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ. အထ ဝါ ပုဗ္ဗဘာဂပညာယ ဉာဏမူလကော. ဥပစာရပညာယ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမော. အပ္ပနာပညာယ ဉာဏာနုပရိဝတ္တိ. ဥပစာရပညာယ ဝါ ဉာဏမူလကော. အပ္ပနာပညာယ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမော. အဘိညာပညာယ ဉာဏာနုပရိဝတ္တီတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ယထာ ပုရေတိ ယထာ သမာဓိဿ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏာနုပရိဝတ္တိဘာဝေန ပုရေ ပုဗ္ဗေ အတီတာသု ဇာတီသု အသင်္ချေယျေသုပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋေသု အတ္တနော ပရေသဉ္စ ခန္ဓံ ခန္ဓူပနိဗဒ္ဓဉ္စ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈံ နာမ နတ္ထိ၊ တထာ ပစ္ဆာ သမာဓိဿ အနာဂတံသဉာဏာနုပရိဝတ္တိဘာဝေန အနာဂတာသု ဇာတီသု အသင်္ချေယျေသုပိ သံဝဋ္ဋဝိဝဋ္ဋေသု အတ္တနော ပရေသဉ္စ ခန္ဓံ ခန္ဓူပနိဗဒ္ဓဉ္စ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈံ နာမ နတ္ထီတိ အတ္ထော.

ယထာ ပစ္ဆာတိ ယထာ သမာဓိဿ စေတောပရိယဉာဏာနုပရိဝတ္တိဘာဝေန အနာဂတေသု သတ္တသု ဒိဝသေသု ပရသတ္တာနံ စိတ္တံ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈံ နာမ နတ္ထိ၊ တထာ ပုရေ အတီတေသု သတ္တသု ဒိဝသေသု ပရသတ္တာနံ စိတ္တံ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈံ နာမ နတ္ထီတိ အတ္ထော. ယထာ ဒိဝါတိ ယထာ ဒိဝသဘာဂေ သူရိယာလောကေန အန္ဓကာရဿ ဝိဓမိတတ္တာ စက္ခုမန္တာနံ သတ္တာနံ အာပါထဂတံ စက္ခုဝိညေယျံ ရူပံ သုဝိညေယျံ. တထာ ရတ္တိန္တိ တထာ ရတ္တိဘာဂေ စတုရင်္ဂသမန္နာဂတေပိ အန္ဓကာရေ ဝတ္တမာနေ သမာဓိဿ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏာနုပရိဝတ္တိတာယ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈံ ရူပါယတနံ နတ္ထိ.

ယထာ ရတ္တိံ တထာ ဒိဝါတိ ယထာ စ ရတ္တိယံ တထာ ဒိဝါပိ အတိသုခုမံ ကေနစိ တိရောဟိတံ ယဉ္စ အတိဒူရေ၊ တံ သဗ္ဗရူပံ ဒုပ္ပဋိဝိဇ္ဈံ နာမ နတ္ထိ. ယထာ စ ရူပါယတနေ ဝုတ္တံ၊ တထာ သမာဓိဿ ဒိဗ္ဗသောတဉာဏာနုပရိဝတ္တိတာယ သဒ္ဒါယတနေ စ နေတဗ္ဗံ. တေနေဝါဟ ‘‘ဣတိ ဝိဝဋေန စေတသာ’’တိအာဒိ. တတ္ထ အပရိယောနဒ္ဓေနာတိ အဘိညာဉာဏဿ ပါရိဗန္ဓကကိလေသေဟိ အနဇ္ဈောတ္ထဋေန၊ အပရိယောနဒ္ဓတ္တာ ဧဝ သပ္ပဘာသံ စိတ္တံ. ဧတေနေဝ သမာဓိဿ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏာနုပရိဝတ္တိတာပိ ဝုတ္တာ ဧဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပဉ္စိန္ဒြိယာနီတိ ဣဒ္ဓိပါဒသမ္ပယုတ္တာနိ သေက္ခဿ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ အဓိပ္ပေတာနီတိ အာဟ ‘‘ကုသလာနီ’’တိ. စိတ္တသဟဘူနီတိအာဒိ တေသံ ဝိညာဏနိရောဓေန နိရောဓဒဿနတ္ထံ အာရဒ္ဓံ. တထာ ‘‘နာမရူပဉ္စာ’’တိအာဒိ. တေနေတံ ဒဿေတိ ‘‘န ကေဝလံ ပဉ္စိန္ဒြိယာနိ ဧဝ၊ အထ ခေါ နာမရူပဉ္စ ဝိညာဏဟေတုကံ ဝိညာဏဿ နိရောဓာ နိရုဇ္ဈတီ’’တိ.

တဿာတိ ဝိညာဏဿ. ဟေတူတိ တဏှာအဝိဇ္ဇာဒိကော. အနာဟာရန္တိ ပဒဿ အတ္ထဝိဝရဏံ. အနဘိနန္ဒိတန္တိ အဘိနန္ဒနဘူတာယ တဏှာယ ပဟီနတ္တာ ဧဝ အပတ္ထိတံ. တတော ဧဝ အပ္ပဋိသန္ဓိကံ ဝိညာဏံ တံ နိရုဇ္ဈတိ. ယထာ စ ဝိညာဏံ၊ ဧဝံ နာမရူပမ္ပိ ဝိညာဏသင်္ခါတဿ ဟေတုနော ပစ္စယဿ စ အဘာဝါ တပ္ပစ္စယာနံ သင်္ခါရာဒီနံ အဘာဝါ အဟေတု အပ္ပစ္စယံ. သေသံ ပါကဋမေဝ. ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနဝိစယောပိ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗော.

ဧဝံ အနုသန္ဓိပုစ္ဆမ္ပိ ဒဿေတွာ ဟေဋ္ဌာ သတ္တာဓိဋ္ဌာနာ ဓမ္မာဓိဋ္ဌာနာ စ ပုစ္ဆာ ဝိသုံ ဝိသုံ ဒဿိတာတိ ဣဒါနိ တာ သဟ ဒဿေတုံ ‘‘ယေ စ သင်္ခါတဓမ္မာသေ’’တိအာဒိ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထာယံ ပဒတ္ထော – သင်္ခါတဓမ္မာတိ အနိစ္စာဒိဝသေန ပရိဝီမံသိတဓမ္မာ၊ အရဟတံ ဧတံ အဓိဝစနံ. သေက္ခာတိ သီလာဒီနိ သိက္ခမာနာ အဝသေသာ အရိယပုဂ္ဂလာ. ပုထူတိ ဗဟူ သတ္တဇနာ. တေသံ မေ နိပကော ဣရိယံ၊ ပုဋ္ဌော ပဗြူဟီတိ တေသံ သေခါသေခါနံ နိပကော ပဏ္ဍိတော တွံ ဘဂဝါ ပဋိပတ္တိံ ပုဋ္ဌော မေ ဗြူဟီတိ. သေသံ ပါဠိဝသေနေဝ ဝိညာယတိ.

၁၅. ကိဿာတိ ကိဿ ဟေတု၊ ကေန ကာရဏေနာတိ အတ္ထော. သေခါသေခဝိပဿနာ ပုဗ္ဗင်္ဂမပ္ပဟာနယောဂေနာတိ သေခေ အသေခေ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမပ္ပဟာနေ စ ပုစ္ဆနယောဂေန၊ ပုစ္ဆာဝိဓိနာတိ အတ္ထော.

ဝိဿဇ္ဇနဂါထာယံ ကာမေသု နာဘိဂိဇ္ဈေယျာတိ ဝတ္ထုကာမေသု ကိလေသကာမေန န အဘိဂိဇ္ဈေယျ. မနသာနာဝိလော သိယာတိ ဗျာပါဒဝိတက္ကာဒယော ကာယဒုစ္စရိတာဒယော စ မနသော အာဝိလဘာဝကရေ ဓမ္မေ ပဇဟန္တော စိတ္တေန အနာဝိလော ဘဝေယျ. ယသ္မာ ပန အသေက္ခော အနိစ္စတာဒိဝသေန သဗ္ဗဓမ္မာနံ ပရိတုလိတတ္တာ ကုသလော သဗ္ဗဓမ္မေသု ကာယာနုပဿနာသတိအာဒီဟိ စ သတော သဗ္ဗကိလေသာနံ ဘိန္နတ္တာ ဥတ္တမဘိက္ခုဘာဝံ ပတ္တော စ ဟုတွာ သဗ္ဗဣရိယာပထေသု ပဝတ္တတိ၊ တသ္မာ ‘‘ကုသလော။ပေ။ ပရိဗ္ဗဇေ’’တိ အာဟာတိ အယံ သင်္ခေပတ္ထော.

တတ္ထ ယံ ပုစ္ဆာဂါထာယံ ‘‘နိပကော’’တိ ပဒံ ဝုတ္တံ၊ တံ ဘဂဝန္တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ၊ ဘဂဝတော စ နေပက္ကံ ဥက္ကံသပါရမိပ္ပတ္တံ အနာဝရဏဉာဏဒဿနေန ဒီပေတဗ္ဗန္တိ အနာဝရဏဉာဏံ တာဝ ကမ္မဒွါရဘေဒေဟိ ဝိဘဇိတွာ သေခါသေခပဋိပဒံ ဒဿေတုံ ‘‘ဘဂဝတော သဗ္ဗံ ကာယကမ္မ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တေန သဗ္ဗတ္ထ အပ္ပဋိဟတဉာဏဒဿနေန တထာဂတဿ သေခါသေခပဋိပတ္တိဒေသနာကောသလ္လမေဝ ဝိဘာဝေတိ. တတ္ထ ကော စာတိ ကွ စ၊ ကသ္မိံ ဝိသယေတိ အတ္ထော. တံ ဝိသယံ ဒဿေတိ ‘‘ယံ အနိစ္စေ ဒုက္ခေ အနတ္တနိ စာ’’တိ. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ဉာဏဒဿနံ နာမ ဥပ္ပဇ္ဇမာနံ ‘‘သဗ္ဗံ သင်္ခတံ အနိစ္စံ ဒုက္ခံ သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ’’တိ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ ပန တသ္မိံ ဝိသယေ ယေန အပ္ပဝတ္တိ၊ သော ပဋိဃာတောတိ၊ ဧတေန လက္ခဏတ္တယပ္ပဋိဝေဓဿ ဒုရဘိသမ္ဘဝတံ အနညသာဓာရဏတဉ္စ ဒဿေတိ. လက္ခဏတ္တယဝိဘာဝနေန ဟိ ဘဂဝတော စတုသစ္စပ္ပဋိဝေဓံ သမ္မာသမ္ဗောဓိဉ္စ ပဏ္ဍိတာ ပဋိဇာနန္တိ.

အညာဏံ အဒဿနန္တိ တံ ပဋိဃာတံ သရူပတော ဒဿေတိ. ဆဠာရမ္မဏသဘာဝပ္ပဋိစ္ဆာဒကော ဟိ သမ္မောဟော ဉာဏဒဿနဿ ပဋိဃာတောတိ. ယသ္မိံ ဝိသယေ ဉာဏဒဿနံ ဥပ္ပတ္တိရဟံ၊ တတ္ထေဝ တဿ ပဋိဃာတေန ဘဝိတဗ္ဗန္တိ အာဟ – ‘‘ယံ အနိစ္စေ ဒုက္ခေ အနတ္တနိ စာ’’တိ. ယထာ ဣဓ ပုရိသောတိအာဒိ ဥပမာဒဿနံ. တတြိဒံ ဩပမ္မသံသန္ဒနံ – ပုရိသော ဝိယ သဗ္ဗော လောကော၊ တာရကရူပါနိ ဝိယ ဆ အာရမ္မဏာနိ၊ တဿ ပုရိသဿ တာရကရူပါနံ ဒဿနံ ဝိယ လောကဿ စက္ခုဝိညာဏာဒီဟိ ယထာရဟံ ဆဠာရမ္မဏဇာနနံ၊ တဿ ပုရိသဿ တာရကရူပါနိ ပဿန္တဿာပိ ‘‘ဧတ္တကာနိ သတာနိ၊ ဧတ္တကာနိ သဟဿာနီ’’တိအာဒိနာ ဂဏနသင်္ကေတေန အဇာနနံ ဝိယ လောကဿ ရူပါဒိအာရမ္မဏံ ကထဉ္စိ ဇာနန္တဿာပိ အနိစ္စာဒိလက္ခဏတ္တယာနဝဗောဓောတိ. သေသံ ပါကဋမေဝ.

ဣဒါနိ ယေဟိ ပဒေဟိ ဘဂဝတာ အာယသ္မတော အဇိတဿ သေခါသေခပဋိပဒါ ဝုတ္တာ၊ တေသံ ပဒါနံ အတ္ထံ ဝိဘဇိတုံ ‘‘တတ္ထ သေခေနာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ တတ္ထာတိ နိပါတမတ္တံ၊ တသ္မိံ ဝါ ဝိဿဇ္ဇနေ. သေခေနာတိ သိက္ခာ ဧတဿ သီလန္တိ သေခေါ၊ တေန သေခေန. ဒွီသု ဓမ္မေသူတိ ဒုဝိဓေသု ဓမ္မေသူတိ အဓိပ္ပါယော. ပရိယုဋ္ဌာနီယေသူတိ ဒေါသေန ပရိယုဋ္ဌိတေန ယတ္ထ ပရိဝတ္တိတဗ္ဗံ၊ တေသု အာဃာတဝတ္ထူသူတိ အတ္ထော. ‘‘ပဋိဃဋ္ဌာနီယေသူ’’တိပိ ပါဌော၊ သောယေဝတ္ထော.

ဧတ္ထ စ ဂေဓပဋိသေဓစောဒနာယံ ဂေဓနိမိတ္တော ဒေါသော ဂေဓေ သတိ ဟောတီတိ တတောပိ စိတ္တဿ ရက္ခိတဗ္ဗတာ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝုတ္တာ. ယသ္မာ ပန ဘဂဝတာ ‘‘ကာမေသု နာဘိဂိဇ္ဈေယျာ’’တိ (သု. နိ. ၁၀၄၅၊ စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာ ၆၄၊ အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၊ နေတ္တိ. ၁၅-၁၇) ဝုတ္တံ၊ တသ္မာ ‘‘တတ္ထ ယာ ဣစ္ဆာ’’တိအာဒိနာ ဂေဓဝသေန နိဒ္ဒေသော ကတော. အထ ဝါ ဒေါသတော စိတ္တဿ ရက္ခိတဗ္ဗတာ ဂါထာယ ဒုတိယပါဒေန ဝုတ္တာယေဝါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာ. ဒုတိယပါဒေန ဟိ သေသကိလေသဝေါဒါနဓမ္မာ ဒဿိတာ. တထာ ဟိ ဥပ္ပန္နာနုပ္ပန္နဘေဒတော သမ္မာဝါယာမဿ ဝိသယဘာဝေန သဗ္ဗေ သံကိလေသဝေါဒါနဓမ္မေ စတုဓာ ဝိဘဇိတွာ သမ္မပ္ပဓာနမုခေန သေခပဋိပဒံ မတ္ထကံ ပါပေတွာ ဒဿေတုံ ‘‘သေခေါ အဘိဂိဇ္ဈန္တော’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ အနာဝိလသင်္ကပ္ပေါတိ အာဝိလာနံ ကာမသင်္ကပ္ပါဒီနံ အဘာဝေန အနာဝိလသင်္ကပ္ပေါ. တတော ဧဝ စ အနဘိဂိဇ္ဈန္တော ဝါယမတိ၊ ဝီရိယံ ပဝတ္တေတိ. ကထံ ဝါယမတီတိ အာဟ – ‘‘သော အနုပ္ပန္နာန’’န္တိအာဒိ.

တတ္ထ သောတိ ဥတ္တရိဝိသေသတ္ထာယ ပဋိပဇ္ဇမာနော သေက္ခော. အနုပ္ပန္နာနန္တိ အနိဗ္ဗတ္တာနံ. ပါပကာနန္တိ လာမကာနံ. အကုသလာနံ ဓမ္မာနန္တိ အကောသလ္လသမ္ဘူတာနံ ဓမ္မာနံ. အနုပ္ပါဒါယာတိ န ဥပ္ပါဒနတ္ထာယ. ဆန္ဒံ ဇနေတီတိ ကတ္တုကမျတာသင်္ခါတံ ကုသလစ္ဆန္ဒံ ဥပ္ပါဒေတိ. ဝါယမတီတိ ပယောဂပရက္ကမံ ကရောတိ. ဝီရိယံ အာရဘတီတိ ကာယိကစေတသိကဝီရိယံ ကရောတိ. စိတ္တံ ပဂ္ဂဏှာတီတိ တေနေဝ သဟဇာတဝီရိယေန စိတ္တံ ဥက္ခိပတိ. ပဒဟတီတိ ပဓာနဝီရိယံ ကရောတိ. ဝါယမတီတိအာဒီနိ ပန စတ္တာရိ ပဒါနိ အာသေဝနာဘာဝနာဗဟုလီကမ္မသာတစ္စကိရိယာဟိ ယောဇေတဗ္ဗာနိ. ဥပ္ပန္နာနံ ပါပကာနန္တိ အနုပ္ပန္နာတိ အဝတ္တဗ္ဗတံ အာပန္နာနံ ပါပဓမ္မာနံ. ပဟာနာယာတိ ပဇဟနတ္ထာယ. အနုပ္ပန္နာနံ ကုသလာနန္တိ အနိဗ္ဗတ္တာနံ ကောသလ္လသမ္ဘူတာနံ ဓမ္မာနံ. ဥပ္ပါဒါယာတိ ဥပ္ပါဒနတ္ထာယ. ဥပ္ပန္နာနန္တိ နိဗ္ဗတ္တာနံ. ဌိတိယာတိ ဌိတတ္ထံ. အသမ္မောသာယာတိ အနဿနတ္ထံ. ဘိယျောဘာဝါယာတိ ပုနပ္ပုနံ ဘာဝါယ. ဝေပုလ္လာယာတိ ဝိပုလဘာဝါယ. ဘာဝနာယာတိ ဝဍ္ဎိယာ. ပါရိပူရိယာတိ ပရိပူရဏတ္ထာယာတိ အယံ တာဝ ပဒတ္ထော.

၁၆. ‘‘ကတမေ အနုပ္ပန္နာ’’တိအာဒိ အကုသလဓမ္မာ ကုသလဓမ္မာ စ ယာဒိသာ အနုပ္ပန္နာ ယာဒိသာ စ ဥပ္ပန္နာ၊ တေ ဒဿေတုံ အာရဒ္ဓံ. တတ္ထ ဣမေ အနုပ္ပန္နာတိ ဣမေ ကာမဝိတက္ကာဒယော အသမုဒါစာရဝသေန ဝါ အနနုဘူတာရမ္မဏဝသေန ဝါ အနုပ္ပန္နာ နာမ. အညထာ ဟိ အနမတဂ္ဂေ သံသာရေ အနုပ္ပန္နာ နာမ အကုသလာ ဓမ္မာ နတ္ထိ. ဝိတက္ကတ္တယဂ္ဂဟဏဉ္စေတ္ထ နိဒဿနမတ္တံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အကုသလမူလာနီတိ အနုသယာ ဧဝ သဗ္ဗေသံ အကုသလာနံ မူလဘာဝတော ဧဝံ ဝုတ္တာ၊ န လောဘာဒယော ဧဝ. ဣမေ ဥပ္ပန္နာ အနုသယာ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နာ အသမုဂ္ဃါဋိတုပ္ပန္နာတိအာဒိဥပ္ပန္နပရိယာယသဗ္ဘာဝတော နာမဝသေန ဥပ္ပန္နာ နာမ၊ န ဝတ္တမာနဘာဝေနာတိ အတ္ထော. ဣမေ အနုပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာတိ ဣမေ သောတာပန္နဿ သဒ္ဓါဒယော သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နဿ အနုပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာ နာမ၊ ကော ပန ဝါဒေါ ပုထုဇ္ဇနာနန္တိ ဒဿေတိ. ကုသလသဒ္ဒေါ စေတ္ထ ဗာဟိတိကသုတ္တေ (မ. နိ. ၂.၃၅၈ အာဒယော) ဝိယ အနဝဇ္ဇပရိယာယော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣမေ ဥပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာတိ ဣမေ ပဌမမဂ္ဂေ သဒ္ဓါဒယော သောတာပတ္တိဖလသစ္ဆိကိရိယာယ ပဋိပန္နဿ ဥပ္ပန္နာ ကုသလာ ဓမ္မာ နာမ.

သတိပဋ္ဌာနဘာဝနာယ သုနိဂ္ဂဟိတော ကာမဝိတက္ကောတိ အာဟ – ‘‘ယေန ကာမဝိတက္ကံ ဝါရေတိ၊ ဣဒံ သတိန္ဒြိယ’’န္တိ. အနဝဇ္ဇသုခပဒဋ္ဌာနေန အဝိက္ခေပေန စေတောဒုက္ခသန္နိဿယော ဝိက္ခေပပစ္စယော ဗျာပါဒဝိတက္ကော သုနိဂ္ဂဟိတောတိ ဝုတ္တံ – ‘‘ယေန ဗျာပါဒဝိတက္ကံ ဝါရေတိ၊ ဣဒံ သမာဓိန္ဒြိယ’’န္တိ. ကုသလေသု ဓမ္မေသု အာရဒ္ဓဝီရိယော ပရာပရာဓံ သုခေန သဟတီတိ ဝီရိယေန ဝိဟိံသာဝိတက္ကော သုနိဂ္ဂဟိတောတိ အာဟ – ‘‘ယေန ဝိဟိံသာဝိတက္ကံ ဝါရေတိ၊ ဣဒံ ဝီရိယိန္ဒြိယ’’န္တိ. သမာဓိအာဒီနမ္ပိ ယထာသကံပဋိပက္ခပ္ပဟာနံ ပညဝန္တဿေဝ ဣဇ္ဈတီတိ ဣမမတ္ထံ ဒဿေန္တော အာဟ – ‘‘ယေန ဥပ္ပန္နုပ္ပန္နေ’’တိအာဒိ.

ဧတေသံ ယထာနိဒ္ဓါရိတာနံ ပဉ္စန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ သဝိသယေ ဇေဋ္ဌကဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘သဒ္ဓိန္ဒြိယံ ကတ္ထ ဒဋ္ဌဗ္ဗ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ သုဝိညေယျမေဝ. ဣမေသဉ္စ သဒ္ဓါဒီနံ သေခါနံ ဣန္ဒြိယာနံ နိဗ္ဗတ္တိယာ သဗ္ဗေပိ သေခါ ဓမ္မာ မတ္ထကပ္ပတ္တာ ဟောန္တီတိ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝံ သေခေါ’’တိအာဒိနာ သေခပဋိပဒံ နိဂမေတိ.

၁၇. ဧဝံ သေခပဋိပဒံ ဝိဘဇိတွာ ဣဒါနိ အသေခပဋိပဒံ ဝိဘဇိတုံ ‘‘ကုသလော သဗ္ဗဓမ္မာန’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ သဗ္ဗဓမ္မာနန္တိ ဣမိနာ ပဒေန ဝုတ္တဓမ္မေ တာဝ ဝိဘဇိတွာ တတ္ထ အသေက္ခဿ ကောသလ္လံ ဒဿေတုံ ‘‘လောကော နာမာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တံ ဝုတ္တတ္ထမေဝ. ကိလေသလောကေန ဘဝလောကော သမုဒါဂစ္ဆတီတိ ကာမာဝစရဓမ္မံ နိဿာယ ရူပါရူပါဝစရဓမ္မေ သမုဒါဂမေတီတိ အတ္ထော. သောတိ သော မဟဂ္ဂတဓမ္မေသု၊ ပရိတ္တမဟဂ္ဂတဓမ္မေသု ဝါ ဌိတော. ဣန္ဒြိယာနိ နိဗ္ဗတ္တေတီတိ သီလသမာဓယော နိဗ္ဗေဓဘာဂိယေ ကတွာ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာနိ သဒ္ဓါဒီနိ ဣန္ဒြိယာနိ ဥပ္ပါဒေတိ. ဣန္ဒြိယေသု ဘာဝိယမာနေသူတိ ယထာဝုတ္တဣန္ဒြိယေသု ဝဍ္ဎိယမာနေသု ရူပါရူပပရိဂ္ဂဟာဒိဝသေန နေယျဿ ပရိညာ ဘဝတိ.

ဒဿနပရိညာတိ ဉာတပရိညာ. ဘာဝနာပရိညာတိ တီရဏပရိညာ ပဟာနပရိညာ စ. ‘‘သာ ဒုဝိဓေနာ’’တိအာဒိနာ သင်္ခေပတော ဝုတ္တမတ္ထံ ‘‘ယဒါ ဟိ သေခေါ’’တိအာဒိနာ ဝိဝရတိ. တတ္ထ ‘‘နိဗ္ဗိဒါသဟဂတေဟိ သညာမနသိကာရေဟီ’’တိ ဣမိနာ ဗလဝဝိပဿနံ ဒဿေတိ. ယဒါ ဟိ သေခေါတိ စေတ္ထ သိက္ခနသီလတာယ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနောပိ သေခပဒေန သင်္ဂဟိတောတိ ကတွာ ‘‘ဒွေ ဓမ္မာ ကောသလ္လံ ဂစ္ဆန္တိ ဒဿနကောသလ္လဉ္စာ’’တိအာဒိ ဝုတ္တံ. အယမေတ္ထ အဓိပ္ပါယော – ယဒါ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနော ပုဗ္ဗဘာဂသိက္ခံ သိက္ခန္တော နိဗ္ဗိဒါသဟဂတေဟိ သညာမနသိကာရေဟိ ဉေယျံ ပရိဇာနာတိ၊ တဒါ တဿ တေ ဝိပဿနာဓမ္မာ ဒဿနကောသလ္လံ ပဌမမဂ္ဂဉာဏံ ဂစ္ဆန္တိ သမ္ပာပုဏန္တိ တေန သဒ္ဓိံ ဃဋေန္တိ. ယဒါ ပန သောတာပန္နာဒိသေခေါ ဝုတ္တနယေန နေယျံ ပရိဇာနာတိ၊ တဒါ တဿ တေ ဝိပဿနာဓမ္မာ ဘာဝနာကောသလ္လံ ဂစ္ဆန္တီတိ.

တံ ဉာဏန္တိ ယာ ပုဗ္ဗေ နေယျဿ ပရိညာ ဝုတ္တာ၊ တံ နေယျပရိဇာနနဉာဏံ. ပဉ္စဝိဓေန ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ ဝိသယဘေဒေန တဿ ဘေဒံ ဒဿေတိ. ဓမ္မာနံ သလက္ခဏေ ဉာဏန္တိ ရူပါရူပဓမ္မာနံ ကက္ခဠဖုသနာဒိသလက္ခဏေ ဉာဏံ. တံ ပန ယသ္မာ သဗ္ဗံ နေယျံ ဟေတုဟေတုဖလဘေဒတော ဒုဝိဓမေဝ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါ စ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ စာ’’တိ နိဒ္ဒိဋ္ဌံ.

ပရိညာတိ တီရဏပရိညာ အဓိပ္ပေတာ. ယသ္မာ ပနဿ ရူပါရူပဓမ္မေ သလက္ခဏတော ပစ္စယတော စ အဘိဇာနိတွာ ကုသလာဒိဝိဘာဂေဟိ တေ ပရိဂ္ဂဟေတွာ အနိစ္စာဒိဝသေန ဇာနနာ ဟောတိ၊ တသ္မာ ‘‘ဧဝံ အဘိဇာနိတွာ ယာ ပရိဇာနနာ၊ ဣဒံ ကုသလ’’န္တိအာဒိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ဧဝံဂဟိတာတိ ဧဝံ အနိစ္စာဒိတော ကလာပသမ္မသနာဒိဝသေန ဂဟိတာ သမ္မသိတာ. ဣဒံ ဖလံ နိဗ္ဗတ္တေန္တီတိ ဣဒံ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒိကံ ဖလံ ပဋိပါဋိယာ ဥပ္ပါဒေန္တိ၊ နိမိတ္တဿ ကတ္တုဘာဝေန ဥပစရဏတော ယထာ အရိယဘာဝကရာနိ သစ္စာနိ အရိယသစ္စာနီတိ. တေသန္တိ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏာဒီနံ. ဧဝံဂဟိတာနန္တိ ဧဝံပဝတ္တိတာနံ. အယံ အတ္ထောတိ အယံ သစ္စာနံ အနုဗောဓပဋိဝေဓော အတ္ထော. ယထာ ဟိ ပရိညာပညာ သမ္မသိတဗ္ဗဓမ္မေ သမ္မသနဓမ္မေ တတ္ထ သမ္မသနာကာရံ ပရိဇာနာတိ၊ ဧဝံ သမ္မသနဖလမ္ပိ ပရိဇာနာတီတိ ကတွာ အယံ နယော ဒဿိတော.

ယေ အကုသလာတိ သမုဒယသစ္စမာဟ. သဗ္ဗေ ဟိ အကုသလာ သမုဒယပက္ခိယာတိ. ယေ ကုသလာတိ မဂ္ဂဓမ္မာ သမ္မာဒိဋ္ဌိအာဒယော. ယဒိပိ ဖလဓမ္မာပိ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ၊ စတုသစ္စပ္ပဋိဝေဓဿ ပန အဓိပ္ပေတတ္တာ ‘‘ကတမေ ဓမ္မာ သစ္ဆိကာတဗ္ဗာ၊ ယံ အသင်္ခတ’’န္တိ ဝုတ္တံ. အတ္ထကုသလောတိ ပစ္စယုပ္ပန္နေသု အတ္ထေသု ကုသလော. ဓမ္မကုသလောတိ ပစ္စယဓမ္မေသု ကုသလော. ပါဠိအတ္ထပါဠိဓမ္မာ ဝါ အတ္ထဓမ္မာ. ကလျာဏတာကုသလောတိ ယုတ္တတာကုသလော၊ စတုနယကောဝိဒေါတိ အတ္ထော၊ ဒေသနာယုတ္တိကုသလော ဝါ. ဖလတာကုသလောတိ ခီဏာသဝဖလကုသလော. ‘‘အာယကုသလော’’တိအာဒီသု အာယောတိ ဝဍ္ဎိ. သာ အနတ္ထဟာနိတော အဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော စ ဒုဝိဓာ. အပါယာတိ အဝဍ္ဎိ. သာပိ အတ္ထဟာနိတော အနဋ္ဌုပ္ပတ္တိတော စ ဒုဝိဓာ. ဥပါယောတိ သတ္တာနံ အစ္စာယိကေ ကိစ္စေ ဝါ ဘယေ ဝါ ဥပ္ပန္နေ တဿ တိကိစ္ဆနသမတ္ထံ ဌာနုပ္ပတ္တိကာရဏံ၊ တတ္ထ ကုသလောတိ အတ္ထော. ခီဏာသဝေါ ဟိ သဗ္ဗသော အဝိဇ္ဇာယ ပဟီနတ္တာ ပညာဝေပုလ္လပ္ပတ္တော ဧတေသု အာယာဒီသု ကုသလောတိ. ဧဝံ အသေခဿ ကောသလ္လံ ဧကဒေသေန ဝိဘာဝေတွာ ပုန အနဝသေသတော ဒဿေန္တော ‘‘မဟတာ ကောသလ္လေန သမန္နာဂတော’’တိ အာဟ.

ပရိနိဋ္ဌိတသိက္ခဿ အသေခဿ သတောကာရိတာယ အညံ ပယောဇနံ နတ္ထီတိ ဝုတ္တံ ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရတ္ထ’’န္တိ. ဣဒါနိ ယထာနိဒ္ဒိဋ္ဌံ သေခါသေခပဋိပဒံ နိဂမေန္တော ‘‘ဣမာ ဒွေ စရိယာ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဗောဇ္ဈန္တိ ဗုဇ္ဈိတဗ္ဗံ. တံ စတုဗ္ဗိဓန္တိ တံ ဗောဇ္ဈံ စတုဗ္ဗိဓံ၊ စတုသစ္စဘာဝတော. ဧဝံ ဇာနာတီတိ ဧဝံ ပရိညာဘိသမယာဒိဝသေန ယော ဇာနာတိ. အယံ ဝုစ္စတီတိ အယံ အသေခေါ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တော နိပ္ပရိယာယေန ‘‘သတော အဘိက္ကမတီ’’တိအာဒိနာ ဝုစ္စတီတိ. သေသံ ဥတ္တာနတ္ထမေဝ. ဣဓာပိ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနဝိစယာ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တနယာနုသာရေန ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဧတ္တာဝတာ စ မဟာထေရော ဝိစယဟာရံ ဝိဘဇန္တော အဇိတသုတ္တဝသေန (သု. နိ. ၁၀၃ အာဒယော၊ စူဠနိ. အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာ ၅၇ အာဒယော၊ အဇိတမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၁ အာဒယော) ပုစ္ဆာဝိစယံ ဝိဿဇ္ဇနဝိစယဉ္စ ဒဿေတွာ ဣဒါနိ သုတ္တန္တရေသုပိ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနဝိစယာနံ နယံ ဒဿေန္တော ‘‘ဧဝံ ပုစ္ဆိတဗ္ဗံ၊ ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိ အာဟ. တတ္ထ ဧဝန္တိ ဣမိနာ နယေန. ပုစ္ဆိတဗ္ဗန္တိ ပုစ္ဆာ ကာတဗ္ဗာ၊ အာစိက္ခိတဗ္ဗာ ဝါ၊ ဝိဝေစေတဗ္ဗာတိ အတ္ထော. ဧဝံ ဝိဿဇ္ဇိတန္တိ ဧတ္ထာပိ ဧသေဝ နယော. သုတ္တဿ စာတိအာဒိ အနုဂီတိဝိစယနိဒဿနံ. အနုဂီတိ အတ္ထတော စ ဗျဉ္ဇနတော စ သမာနေတဗ္ဗာတိ သုတ္တန္တရဒေသနာသင်္ခါတာ အနုဂီတိ အတ္ထတော ဗျဉ္ဇနတော စ သံဝဏ္ဏိယမာနေန သုတ္တေန သမာနာ သဒိသီ ကာတဗ္ဗာ၊ တသ္မိံ ဝါ သုတ္တေ သမ္မာ အာနေတဗ္ဗာ. အတ္ထာပဂတန္တိ အတ္ထတော အပေတံ၊ အသမ္ဗန္ဓတ္ထံ ဝါ ဒသဒါဠိမာဒိဝစနံ ဝိယ. တေနေဝါဟ ‘‘သမ္ဖပ္ပလာပံ ဘဝတီ’’တိ. ဧတေန အတ္ထဿ သမာနေတဗ္ဗတာယ ကာရဏမာဟ. ဒုန္နိက္ခိတ္တဿာတိ အသမ္မာဝုတ္တဿ. ဒုန္နယောတိ ဒုက္ခေန နေတဗ္ဗော၊ နေတုံ ဝါ အသက္ကုဏေယျော. ဗျဉ္ဇနုပေတန္တိ သဘာဝနိရုတ္တိသမုပေတံ.

ဧဝံ အနုဂီတိဝိစယံ ဒဿေတွာ နိဒ္ဒေသဝါရေ ‘‘သုတ္တဿ ယော ပဝိစယော’’တိ သံခိတ္တေန ဝုတ္တမတ္ထံ ဝိဘဇိတုံ ‘‘သုတ္တဉ္စ ပဝိစိနိတဗ္ဗ’’န္တိ ဝတွာ တဿ ဝိစိနနာကာရံ ဒဿေန္တော ‘‘ကိံ ဣဒံ သုတ္တံ အာဟစ္စဝစန’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ အာဟစ္စဝစနန္တိ ဘဂဝတော ဌာနကရဏာနိ အာဟစ္စ အဘိဟန္တွာ ပဝတ္တဝစနံ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေန သာမံ ဒေသိတသုတ္တန္တိ အတ္ထော. အနုသန္ဓိဝစနန္တိ သာဝကဘာသိတံ. တဉှိ ဘဂဝတော ဝစနံ အနုသန္ဓေတွာ ပဝတ္တနတော ‘‘အနုသန္ဓိဝစန’’န္တိ ဝုတ္တန္တိ. နီတတ္ထန္တိ ယထာရုတဝသေန ဉာတဗ္ဗတ္ထံ. နေယျတ္ထန္တိ နိဒ္ဓါရေတွာ ဂဟေတဗ္ဗတ္ထံ. သံကိလေသဘာဂိယန္တိအာဒီနံ ပဒါနံ အတ္ထော ပဋ္ဌာနဝါရဝဏ္ဏနာယံ အာဝိ ဘဝိဿတိ. ယသ္မာ ပန ဘဂဝတော ဒေသနာ သောဠသဝိဓေ သာသနပဋ္ဌာနေ ဧကံ ဘာဂံ အဘဇန္တီ နာမ နတ္ထိ၊ တသ္မာ သောပိ နယော ဝိစေတဗ္ဗဘာဝေန ဣဓ နိက္ခိတ္တော.

ကုဟိံ ဣမဿ သုတ္တဿာတိ ဣမဿ သုတ္တဿ ကသ္မိံ ပဒေသေ အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနေသု. သဗ္ဗာနိ သစ္စာနိ ပဿိတဗ္ဗာနီတိ ဒုက္ခသစ္စံ သုတ္တဿ ‘‘ကုဟိံ ကသ္မိံ ပဒေသေ ကသ္မိံ ဝါ ပဒေ ပဿိတဗ္ဗံ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝိစေတုံ၊ သမုဒယသစ္စံ နိရောဓသစ္စံ မဂ္ဂသစ္စံ ကုဟိံ ပဿိတဗ္ဗံ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ နိဒ္ဓါရေတွာ ဝိစေတု’’န္တိ ဧဝံ သဗ္ဗာနိ သစ္စာနိ ဥဒ္ဓရိတွာ ဝိစေတဗ္ဗာနီတိ အဓိပ္ပါယော. အာဒိမဇ္ဈပရိယောသာနေတိ ဧဝံ သုတ္တံ ပဝိစေတဗ္ဗန္တိ အာဒိတော မဇ္ဈတော ပရိယောသာနတော စ ဧဝံ ဣမိနာ ပုစ္ဆာဝိစယာဒိနယေန သုတ္တံ ပဝိစိတဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. ဧတ္ထ စ ပုစ္ဆာဝိဿဇ္ဇနပုဗ္ဗာပရာနုဂီတိဝိစယာ ပါဠိယံ သရူပေနေဝ ဒဿိတာ. အဿာဒါဒိဝိစယော ပန သစ္စနိဒ္ဓါရဏမုခေန နယတော ဒဿိတော၊ သော နိဒ္ဒေသဝါရေ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗော. တဗ္ဗိစယေနေဝ စ ပဒဝိစယော သိဒ္ဓေါတိ.

ဝိစယဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. ယုတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂဝဏ္ဏနာ

၁၈. တတ္ထ ကတမော ယုတ္တိဟာရောတိအာဒိ ယုတ္တိဟာရဝိဘင်္ဂေါ. တတ္ထ ကိံ ယောဇယတီတိ ယုတ္တိဟာရဿ ဝိသယံ ပုစ္ဆတိ. ကော ပနေတဿ ဝိသယော? အတထာကာရေန ဂယှမာနာ သုတ္တတ္ထာ ဝိသယော၊ တေ ဟိ တေန သာတိသယံ ယာထာဝတော ယုတ္တိနိဒ္ဓါရဏေန ယောဇေတဗ္ဗာ. ဣတရေသုပိ အယံ ဟာရော ဣစ္ဆိတော ဧဝ. တံ ပန ဘူတကထနမတ္တံ ဟောတိ. ယသ္မာ ပနာယံ ယုတ္တိဂဝေသနာ နာမ န မဟာပဒေသေန ဝိနာ၊ တသ္မာ ယုတ္တိဟာရံ ဝိဘဇန္တော တဿ လက္ခဏံ တာဝ ဥပဒိသိတုံ ‘‘စတ္တာရော မဟာပဒေသာ’’တိအာဒိမာဟ.