၆. ပဌမသေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆. ဆဋ္ဌေ သေခဿာတိ ဧတ္ထ ကေနဋ္ဌေန သေခေါ? သေက္ခဓမ္မပဋိလာဘတော သေခေါ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သေခေါ ဟောတီတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခု၊ သေခါယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော ဟောတိ။ပေ။ သေခေန သမ္မာသမာဓိနာ သမန္နာဂတော ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ သေခေါ ဟောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၃).

အပိစ သိက္ခတီတိ သေခေါ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘သိက္ခတီတိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ တသ္မာ သေခေါတိ ဝုစ္စတိ. ကိဉ္စ သိက္ခတိ? အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခတိ၊ အဓိစိတ္တမ္ပိ သိက္ခတိ၊ အဓိပညမ္ပိ သိက္ခတိ. သိက္ခတီတိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ တသ္မာ သေခေါတိ ဝုစ္စတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၈၆).

ယောပိ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနော အနုလောမပ္ပဋိပဒါယ ပရိပူရကာရီ သီလသမ္ပန္နော ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဘောဇနေ မတ္တညူ ဇာဂရိယာနုယောဂမနုယုတ္တော ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တော ဝိဟရတိ – ‘‘အဇ္ဇ ဝါ သွေ ဝါ အညတရံ သာမညဖလံ အဓိဂမိဿာမီ’’တိ၊ သောပိ ဝုစ္စတိ သိက္ခတီတိ သေခေါတိ. ဣမသ္မိံ အတ္ထေ န ပဋိဝိဇ္ဈန္တောဝ သေခေါ အဓိပ္ပေတော၊ အထ ခေါ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနောပိ. အပ္ပတ္တံ မာနသံ ဧတေနာတိ အပ္ပတ္တမာနသော. မာနသန္တိ ‘‘အန္တလိက္ခစရော ပါသော၊ ယွာယံ စရတိ မာနသော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၅၁၊ မဟာဝ. ၃၃) ဧတ္ထ ရာဂေါ မာနသန္တိ ဝုတ္တော. ‘‘စိတ္တံ မနော မာနသ’’န္တိ (ဓ. သ. ၆၃၊ ၆၅) ဧတ္ထ စိတ္တံ. ‘‘အပ္ပတ္တမာနသော သေခေါ၊ ကာလံ ကယိရာ ဇနေ သုတာ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၅၉) ဧတ္ထ အရဟတ္တံ. ဣဓာပိ အရဟတ္တမေဝ အဓိပ္ပေတံ. တေန အပ္ပတ္တအရဟတ္တဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

အနုတ္တရန္တိ သေဋ္ဌံ၊ အသဒိသန္တိ အတ္ထော. စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမံ အနုပဒ္ဒုတန္တိ ယောဂက္ခေမံ၊ အရဟတ္တမေဝ အဓိပ္ပေတံ. ပတ္ထယမာနဿာတိ ဒွေ ပတ္ထနာ တဏှာပတ္ထနာ၊ ကုသလစ္ဆန္ဒပတ္ထနာ စ. ‘‘ပတ္ထယမာနဿ ဟိ ဇပ္ပိတာနိ၊ ပဝေဓိတံ ဝါပိ ပကပ္ပိတေသူ’’တိ (သု. နိ. ၉၀၈၊ မဟာနိ. ၁၃၇) ဧတ္ထ တဏှာပတ္ထနာ.

‘‘ဆိန္နံ ပါပိမတော သောတံ၊ ဝိဒ္ဓသ္တံ ဝိနဠီကတံ၊

ပါမောဇ္ဇဗဟုလာ ဟောထ၊ ခေမံ ပတ္ထေထ ဘိက္ခဝေါ’’တိ. (မ. နိ. ၁.၃၅၂)၊

ဧတ္ထ ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒပတ္ထနာ၊ အယမေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတာ. တေန ပတ္ထယမာနဿာတိ တံ ယောဂက္ခေမံ ဂန္တုကာမဿ တန္နိန္နဿ တပ္ပေါဏဿ တပ္ပဗ္ဘာရဿာတိ အတ္ထော. ဝိဟရတောတိ ဧကံ ဣရိယာပထဒုက္ခံ အညေန ဣရိယာပထေန ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ အပရိပတန္တံ အတ္တဘာဝံ ဟရတော. အထ ဝါ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာတိ အဓိမုစ္စန္တော သဒ္ဓါယ ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနာ နိဒ္ဒေသနယေန စေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဇ္ဈတ္တိကန္တိ နိယကဇ္ဈတ္တသင်္ခါတေ အဇ္ဈတ္တေ ဘဝံ အဇ္ဈတ္တိကံ. အင်္ဂန္တိ ကာရဏံ. ဣတိ ကရိတွာတိ ဧဝံ ကတွာ. န အညံ ဧကင်္ဂမ္ပိ သမနုပဿာမီတိ ဧတ္ထ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဘိက္ခဝေ၊ အဇ္ဈတ္တံ အတ္တနော သန္တာနေ သမုဋ္ဌိတံ ကာရဏန္တိ ကတွာ အညံ ဧကကာရဏမ္ပိ န သမနုပဿာမိ ယံ ဧဝံ ဗဟူပကာရံ၊ ယထယိဒံ ယောနိသော မနသိကာရောတိ ဥပါယမနသိကာရော၊ ပထမနသိကာရော၊ အနိစ္စာဒီသု အနိစ္စာဒိနယေနေဝ မနသိကာရော၊ အနိစ္စာနုလောမိကေန ဝါ စိတ္တဿ အာဝဋ္ဋနာ အနွာဝဋ္ဋနာ အာဘောဂေါ သမန္နာဟာရော မနသိကာရော. အယံ ယောနိသော မနသိကာရော.

ဣဒါနိ ယောနိသော မနသိကာရဿ အာနုဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ယောနိသော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု မနသိ ကရောန္တော အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာဝေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယောနိသော မနသိ ကရောန္တောတိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ၊ အယံ ဒုက္ခသမုဒယော အရိယသစ္စံ၊ အယံ ဒုက္ခနိရောဓော အရိယသစ္စံ၊ အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စ’’န္တိ စတူသု အရိယသစ္စေသု ယောနိသော မနသိကာရံ ပဝတ္တေန္တော.

တတြာယံ အတ္ထဝိဘာဝနာ – ယဒိပိ ဣဒံ သုတ္တံ အဝိသေသေန သေက္ခပုဂ္ဂလဝသေန အာဂတံ၊ စတုမဂ္ဂသာဓာရဏဝသေန ပန သင်္ခေပေနေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထယိဿာမ. ယော စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနိကော ယောဂါဝစရော ‘‘တဏှာဝဇ္ဇာ တေဘူမကာ ခန္ဓာ ဒုက္ခံ၊ တဏှာ သမုဒယော၊ ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိ နိရောဓော၊ နိရောဓသမ္ပာပကော မဂ္ဂေါ’’တိ ဧဝံ ပုဗ္ဗေ ဧဝ အာစရိယသန္တိကေ ဥဂ္ဂဟိတစတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနော. သော အပရေန သမယေန ဝိပဿနာမဂ္ဂံ သမာရုဠှော သမာနော တေဘူမကေ ခန္ဓေ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ၊ ဥပါယေန ပထေန သမန္နာဟရတိ စေဝ ဝိပဿတိ စ. ဝိပဿနာ ဟိ ဣဓ မနသိကာရသီသေန ဝုတ္တာ. ယာ ပနာယံ တဿ ဒုက္ခဿ သမုဋ္ဌာပိကာ ပုရိမဘဝိကာ တဏှာ၊ အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ. ယသ္မာ ပန ဣဒံ ဒုက္ခံ၊ အယဉ္စ သမုဒယော ဣဒံ ဌာနံ ပတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ န ပဝတ္တန္တိ၊ တသ္မာ ယဒိဒံ နိဗ္ဗာနံ နာမ၊ အယံ ဒုက္ခနိရောဓောတိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ. နိရောဓသမ္ပာပကံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ၊ ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ၊ ဥပါယေန ပထေန သမန္နာဟရတိ စေဝ ဝိပဿတိ စ.

တတြာယံ ဥပါယော – အဘိနိဝေသော နာမ ခန္ဓေ ဟောတိ၊ န ဝိဝဋ္ဋေ၊ တသ္မာ အယမတ္ထော – ‘‘ဣမသ္မိံ ကာယေ ပထဝီဓာတု၊ အာပေါဓာတူ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၈) နယေန စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ တဒနုသာရေန ဥပါဒါရူပါနိ စ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ‘‘အယံ ရူပက္ခန္ဓော’’တိ ဝဝတ္ထပေတိ. တံ ဝဝတ္ထာပယတော ဥပ္ပန္နေ တဒါရမ္မဏေ စိတ္တစေတသိကဓမ္မေ ‘‘ဣမေ စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓာ’’တိ ဝဝတ္ထပေတိ. တတော ‘‘ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခ’’န္တိ ဝဝတ္ထပေတိ. တေ ပန သင်္ခေပတော နာမဉ္စ ရူပဉ္စာတိ ဒွေ ဘာဂါ ဟောန္တိ. ဣဒဉ္စ နာမရူပံ သဟေတု သပ္ပစ္စယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ အယံ အဝိဇ္ဇာဘဝတဏှာဒိကော ဟေတု၊ အယံ အာဟာရာဒိကော ပစ္စယောတိ ဟေတုပ္ပစ္စယေ ဝဝတ္ထပေတိ. သော တေသံ ပစ္စယာနဉ္စ ပစ္စယုပ္ပန္နာနဉ္စ ယာထာဝသရသလက္ခဏံ ဝဝတ္ထပေတွာ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ အဟုတွာ ဘဝန္တိ၊ ဟုတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ တသ္မာ အနိစ္စာ’’တိ အနိစ္စလက္ခဏံ အာရောပေတိ၊ ‘‘ဥဒယဗ္ဗယပဋိပီဠိတတ္တာ ဒုက္ခာ’’တိ ဒုက္ခလက္ခဏံ အာရောပေတိ၊ ‘‘အဝသဝတ္တနတော အနတ္တာ’’တိ အနတ္တလက္ခဏံ အာရောပေတိ.

ဧဝံ တိလက္ခဏာနိ အာရောပေတွာ ဝိပဿန္တော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏုပ္ပတ္တိယာ ဥပ္ပန္နေ ဩဘာသာဒိကေ ဝိပဿနုပက္ကိလေသေ ‘အမဂ္ဂေါ’တိ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏမေဝ ‘‘အရိယမဂ္ဂဿ ဥပါယဘူတော ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂေါ’’တိ မဂ္ဂါမဂ္ဂံ ဝဝတ္ထပေတွာ ပုန ဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ ပဋိပါဋိယာ ဘင်္ဂဉာဏာဒီနိ စ ဥပ္ပါဒေန္တော သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဒယော ပါပုဏာတိ. တသ္မိံ ခဏေ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဧကပ္ပဋိဝေဓေနေဝ ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ ဧကာဘိသမယေန အဘိသမေတိ. တတ္ထ ဒုက္ခံ ပရိညာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈန္တော၊ သမုဒယံ ပဟာနပ္ပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈန္တော သဗ္ဗံ အကုသလံ ပဇဟတိ၊ နိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈန္တော မဂ္ဂံ ဘာဝနာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈန္တော သဗ္ဗံ ကုသလံ ဘာဝေတိ. အရိယမဂ္ဂေါ ဟိ နိပ္ပရိယာယတော ကုစ္ဆိတသလနာဒိအတ္ထေန ကုသလော၊ တသ္မိဉ္စ ဘာဝိတေ သဗ္ဗေပိ ကုသလာ အနဝဇ္ဇဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တီတိ. ဧဝံ ယောနိသော မနသိ ကရောန္တော အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာဝေတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ၊ အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ ယောနိသော မနသိ ကရောတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၂၁). အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ ‘‘ယောနိသော မနသိကာရသမ္ပန္နဿေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ – အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေဿတိ၊ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဗဟုလီကရိဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၅၅).

ယောနိသော မနသိကာရောတိ ဂါထာယ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – သိက္ခတိ၊ သိက္ခာပဒါနိ တဿ အတ္ထိ၊ သိက္ခနသီလောတိ ဝါ သေခေါ. သံသာရေ ဘယံ ဣက္ခတီတိ ဘိက္ခု. တဿ သေခဿ ဘိက္ခုနော ဥတ္တမတ္ထဿ အရဟတ္တဿ ပတ္တိယာ အဓိဂမာယ ယထာ ယောနိသော မနသိကာရော၊ ဧဝံ ဗဟုကာရော ဗဟူပကာရော အညော ကောစိ ဓမ္မော နတ္ထိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ယောနိသော ဥပါယေန မနသိကာရံ ပုရက္ခတွာ ပဒဟံ စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနဝသေန ပဒဟန္တော၊ ခယံ ဒုက္ခဿ ပါပုဏေ သံကိလေသဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပရိက္ခယံ ပရိယောသာနံ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏေ အဓိဂစ္ဆေယျ၊ တသ္မာ ယောနိသော မနသိကာရော ဗဟုကာရောတိ.

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.