၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

၁-၃. မောဟပရိညာဒိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁-၁၃. ဒုတိယဝဂ္ဂေပိ ပဌမာဒီနိ တီဏိ သုတ္တာနိ ဝုတ္တနယာနေဝ၊ တထာ ဒေသနာကာရဏမ္ပိ ဝုတ္တမေဝ.

၄. အဝိဇ္ဇာနီဝရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄. စတုတ္ထေ – ‘‘နာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒီသု န-ကာရော ပဋိသေဓတ္ထော. အဟန္တိ ဘဂဝါ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ. အညန္တိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗအဝိဇ္ဇာနီဝရဏတော အညံ. ဧကနီဝရဏမ္ပီတိ ဧကနီဝရဏဓမ္မမ္ပိ. သမနုပဿာမီတိ ဒွေ သမနုပဿနာ – ဒိဋ္ဌိသမနုပဿနာ စ ဉာဏသမနုပဿနာ စ. တတ္ထ ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၄.၂၀၀၊ ပဋိ. မ. ၁.၁၃၀) အာဂတာ အယံ ဒိဋ္ဌိသမနုပဿနာ နာမ. ‘‘အနိစ္စတော သမနုပဿတိ၊ နော နိစ္စတော’’တိအာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၃.၃၅) ပန အာဂတာ အယံ ဉာဏသမနုပဿနာ နာမ. ဣဓာပိ ဉာဏသမနုပဿနာဝ အဓိပ္ပေတာ. ‘‘သမနုပဿာမီ’’တိ စ ပဒဿ န-ကာရေန သမ္ဗန္ဓော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဗ္ဗညုတညာဏသင်္ခါတေန သမန္တစက္ခုနာ သဗ္ဗဓမ္မေ ဟတ္ထာမလကံ ဝိယ ဩလောကေန္တောပိ အညံ ဧကနီဝရဏမ္ပိ န သမနုပဿာမီ’’တိ.

ယေန နီဝရဏေန နိဝုတာ ပဇာ ဒီဃရတ္တံ သန္ဓာဝန္တိ သံသရန္တီတိ ယေန နီဝရဏကသဘာဝတ္တာ နီဝရဏေန ဓမ္မသဘာဝံ ဇာနိတုံ ပဿိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အဒတွာ ဆာဒေတွာ ပရိယောနန္ဓိတွာ ဌာနေန အန္ဓကာရေန နိဝုတာ သတ္တာ အနာဒိမတသံသာရေ အပရိမာဏေ ကပ္ပေ မဟန္တေသု စေဝ ခုဒ္ဒကေသု စ ဘဝါဒီသု အပရာပရုပ္ပတ္တိဝသေန သဗ္ဗတော ဓာဝန္တိ စေဝ သံသရန္တိ၊ စ. အာရမ္မဏန္တရသင်္ကမနဝသေန ဝါ သန္ဓာဝနံ၊ ဘဝန္တရသင်္ကမနဝသေန သံသရဏံ. ကိလေသာနံ ဗလဝဘာဝေန ဝါ သန္ဓာဝနံ၊ ဒုဗ္ဗလဘာဝေန သံသရဏံ. ခဏိကမရဏဝသေန ဝါ ဧကဇာတိယံ သန္ဓာဝနံ၊ ဝေါဟာရမရဏဝသေန အနေကာသု ဇာတီသု သံသရဏံ. စိတ္တဝသေန ဝါ သန္ဓာဝနံ၊ ‘‘စိတ္တမဿ ဝိဓာဝတီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ၊ ကမ္မဝသေန သံသရဏံ. ဧဝံ သန္ဓာဝနသံသရဏာနံ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ယထယိဒန္တိ ယထာ ဣဒံ. ယ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော၊ သန္ဓိဝသေန ရဿတ္တံ. အဝိဇ္ဇာနီဝရဏန္တိ ဧတ္ထ ပူရေတုံ အယုတ္တဋ္ဌေန ကာယဒုစ္စရိတာဒိ အဝိန္ဒိယံ နာမ၊ အလဒ္ဓဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. တံ အဝိန္ဒိယံ ဝိန္ဒတီတိ အဝိဇ္ဇာ. ဝိပရီတတော ကာယသုစရိတာဒိ ဝိန္ဒိယံ နာမ၊ တံ ဝိန္ဒိယံ န ဝိန္ဒတီတိ အဝိဇ္ဇာ. ခန္ဓာနံ ရာသဋ္ဌံ၊ အာယတနာနံ အာယတနဋ္ဌံ၊ ဓာတူနံ သုညဋ္ဌံ၊ ဣန္ဒြိယာနံ အာဓိပတေယျဋ္ဌံ၊ သစ္စာနံ တထဋ္ဌံ ဒုက္ခာဒီနံ ပီဠနာဒိဝသေန ဝုတ္တံ စတုဗ္ဗိဓံ အတ္ထံ အဝိဒိတံ ကရောတီတိပိ အဝိဇ္ဇာ. အန္တဝိရဟိတေ သံသာရေ သတ္တေ ဇဝါပေတီတိ ဝါ အဝိဇ္ဇာ၊ ပရမတ္ထတော ဝါ အဝိဇ္ဇမာနေသု ဣတ္ထိပုရိသာဒီသု ဇဝတိ ပဝတ္တတိ၊ ဝိဇ္ဇမာနေသု ခန္ဓာဒီသု န ဇဝတိ၊ န ပဝတ္တတီတိ အဝိဇ္ဇာ. အပိစ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ဝတ္ထာရမ္မဏာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဆာဒနတောပိ အဝိဇ္ဇာ. အဝိဇ္ဇာဝ နီဝရဏန္တိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏံ.

အဝိဇ္ဇာနီဝရဏေန ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိဝုတာ ပဇာ ဒီဃရတ္တံ သန္ဓာဝန္တိ သံသရန္တီတိ ဣဒံ ပုရိမဿေဝ ဒဠှီကရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ. ပုရိမံ ဝါ – ‘‘ယထယိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏ’’န္တိ ဧဝံ ဩပမ္မဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ၊ ဣဒံ နီဝရဏာနုဘာဝဒဿနဝသေန. ကသ္မာ ပနေတ္ထ အဝိဇ္ဇာဝ ဧဝံ ဝုတ္တာ၊ န အညေ ဓမ္မာတိ? အာဒီနဝပဋိစ္ဆာဒနေန ကာမစ္ဆန္ဒာဒီနံ ဝိသေသပ္ပစ္စယဘာဝတော. တထာ ဟိ တာယ ပဋိစ္ဆာဒိတာဒီနဝေ ဝိသယေ ကာမစ္ဆန္ဒာဒယော ပဝတ္တန္တိ.

နတ္ထညောတိ အာဒိကာ ဂါထာ ဝုတ္တဿ အဝုတ္တဿ စ အတ္ထဿ သင်္ဂဏှနဝသေန ဘာသိတာ. တတ္ထ နိဝုတာတိ နိဝါရိတာ ပလိဂုဏ္ဌိတာ၊ ပဋိစ္ဆာဒိတာတိ အတ္ထော. အဟောရတ္တန္တိ ဒိဝါ စေဝ ရတ္တိဉ္စ၊ သဗ္ဗကာလန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာ မောဟေန အာဝုတာတိ ယေန ပကာရေန အဝိဇ္ဇာနီဝရဏသင်္ခါတေန မောဟေန အာဝုတာ ပဋိစ္ဆာဒိတာ သုဝိညေယျမ္ပိ အဇာနန္တိယော ပဇာ သံသာရေ သံသရန္တိ၊ တထာရူပေါ အညော ဧကဓမ္မောပိ ဧကနီဝရဏမ္ပိ နတ္ထီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ယေ စ မောဟံ ပဟန္တွာန၊ တမောခန္ဓံ ပဒါလယုန္တိ ယေ ပန အရိယသာဝကာ ပုဗ္ဗဘာဂေ တဒင်္ဂါဒိပ္ပဟာနဝသေန၊ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေဟိ ဝါ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈံ မောဟံ ပဇဟိတွာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန ဝဇိရူပမဉာဏေန မောဟသင်္ခါတမေဝ တမောရာသိံ ပဒါလယိံသု၊ အနဝသေသတော သမုစ္ဆိန္ဒိံသု. န တေ ပုန သံသရန္တီတိ တေ အရဟန္တော –

‘‘ခန္ဓာနဉ္စ ပဋိပါဋိ၊ ဓာတုအာယတနာန စ၊

အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဝတ္တမာနာ၊ သံသာရောတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ. –

ဧဝံ ဝုတ္တေ ဣမသ္မိံ သံသာရေ န သံသရန္တိ န ပရိဗ္ဘမန္တိ. ကိံ ကာရဏာ? ဟေတု တေသံ န ဝိဇ္ဇတိ၊ ယသ္မာ သံသာရဿ ဟေတု မူလကာရဏံ အဝိဇ္ဇာ၊ သာ တေသံ န ဝိဇ္ဇတိ၊ သဗ္ဗသော နတ္ထိ သမုစ္ဆိန္နတ္တာတိ.

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. တဏှာသံယောဇနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅. ပဉ္စမေ ယဿ ဝိဇ္ဇတိ၊ တံ ပုဂ္ဂလံ ဒုက္ခေဟိ၊ ကမ္မံ ဝါ ဝိပါကေဟိ၊ ဘဝယောနိဂတိဝိညာဏဋ္ဌိတိသတ္တာဝါသေ ဝါ ဘဝန္တရာဒီဟိ သံယောဇေတီတိ သံယောဇနံ. တဏှာယနဋ္ဌေန တဏှာ၊ တသတိ သယံ ပရိတသတိ၊ တသန္တိ ဝါ ဧတာယာတိ တဏှာ. သညုတ္တာတိ စက္ခာဒီသု အဘိနိဝေသဝတ္ထူသု ဗဒ္ဓါ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ကာမဉ္စေတ္ထ အဝိဇ္ဇာယပိ သံယောဇနဘာဝေါ တဏှာယ စ နီဝရဏဘာဝေါ အတ္ထိယေဝ၊ တထာပိ အဝိဇ္ဇာယ ပဋိစ္ဆာဒိတာဒီနဝေဟိ ဘဝေဟိ တဏှာ သတ္တေ သံယောဇေတီတိ ဣမဿ ဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ ပုရိမသုတ္တေ အဝိဇ္ဇာ နီဝရဏဘာဝေန၊ ဣဓ စ တဏှာ သံယောဇနဘာဝေနေဝ ဝုတ္တာ. ကိဉ္စ နီဝရဏသံယောဇနပ္ပဓာနဿ ဒဿနတ္ထံ. ယထာ ဟိ နီဝရဏဘာဝေန အဝိဇ္ဇာ သံကိလေသဓမ္မာနံ ပဓာနဘူတာ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ စ၊ ဧဝံ သံယောဇနဘာဝေန နေသံ တဏှာတိ တဒဓီနပ္ပဓာနဘာဝံ ဒဿေတုံ သုတ္တဒွယေ ဧဝမေတေ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ. အပိစ ဝိသေသေန အဝိဇ္ဇာ နိဗ္ဗာနသုခံ နိဝါရေတီတိ ‘‘နီဝရဏ’’န္တိ ဝုတ္တာ၊ တဏှာ သံသာရဒုက္ခေန သတ္တေ သံယောဇေတီတိ ‘‘သံယောဇန’’န္တိ.

ဒဿနဂမနန္တရာယကရဏတော ဝါ ဝိဇ္ဇာစရဏဝိပက္ခတော ဒွယံ ဒွိဓာ ဝုတ္တံ. ဝိဇ္ဇာယ ဟိ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘူတာ အဝိဇ္ဇာ နိဗ္ဗာနဒဿနဿ အဝိပရီတဒဿနဿ စ ဝိသေသတော အန္တရာယကရာ၊ စရဏဓမ္မာနံ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘူတာ တဏှာ ဂမနဿ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ အန္တရာယကရာတိ၊ ဧဝမယံ အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော အန္ဓီကတော တဏှာယ သံဝုတော ဗဒ္ဓေါ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော အန္ဓော ဝိယ ဗဒ္ဓေါ မဟာကန္တာရံ၊ သံသာရကန္တာရံ နာတိဝတ္တတိ. အနတ္ထုပ္ပတ္တိဟေတုဒွယဒဿနတ္ထမ္ပိ ဒွယံ ဒွိဓာ ဝုတ္တံ. အဝိဇ္ဇာဂတော ဟိ ပုဂ္ဂလော ဗာလဘာဝေန အတ္ထံ ပရိဟာပေတိ၊ အနတ္ထဉ္စ အတ္တနော ကရောတိ၊ အကုသလော ဝိယ အာတုရော အသပ္ပါယကိရိယာယ. ဇာနန္တောပိ ဗာလော ဗာလဘာဝေန အတ္ထံ ပရိဟာပေတိ၊ အနတ္ထဉ္စ ကရောတိ ဇာနန္တော ဝိယ ရောဂီ အသပ္ပါယသေဝီ. မက္ကဋာလေပေါပမသုတ္တံ စေတဿ အတ္ထဿ သာဓကံ.

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ မူလကာရဏဒဿနတ္ထမ္ပေတ္ထ ဒွယံ ဒွိဓာ ဝုတ္တံ. ဝိသေသေန ဟိ သမ္မောဟဿ ဗလဝဘာဝတော အဝိဇ္ဇာခေတ္တံ အတီတော အဒ္ဓါ၊ ပတ္ထနာယ ဗလဝဘာဝတော တဏှာခေတ္တံ အနာဂတော အဒ္ဓါ. တထာ ဟိ ဗာလဇနော သမ္မောဟဗဟုလော အတီတမနုသောစတိ၊ တဿ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ သဗ္ဗံ နေတဗ္ဗံ. ပတ္ထနာဗဟုလော အနာဂတံ ပဇပ္ပတိ၊ တဿ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ နေတဗ္ဗံ. တေနေဝ တာသံ ပုဗ္ဗန္တာဟရဏေန အပရန္တပဋိသန္ဓာနေန စဿ ယထာက္ကမံ မူလကာရဏတာ ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

ဂါထာသု တဏှာဒုတိယောတိ တဏှာသဟာယော. တဏှာ ဟိ နိရုဒကကန္တာရေ မရီစိကာယ ဥဒကသညာ ဝိယ ပိပါသာဘိဘူတံ အပ္ပဋိကာရဒုက္ခာဘိဘူတမ္ပိ သတ္တံ အဿာဒသန္ဒဿနဝသေန သဟာယကိစ္စံ ကရောန္တီ ဘဝါဒီသု အနိဗ္ဗိန္ဒံ ကတွာ ပရိဗ္ဘမာပေတိ၊ တသ္မာ တဏှာ ပုရိသဿ ‘‘ဒုတိယာ’’တိ ဝုတ္တာ. နနု စ အညေပိ ကိလေသာဒယော ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ ပစ္စယာဝ? သစ္စမေတံ၊ န ပန တထာ ဝိသေသပ္ပစ္စယော ယထာ တဏှာ. တထာ ဟိ သာ ကုသလေဟိ ဝိနာ အကုသလေဟိ၊ ကာမာဝစရာဒိကုသလေဟိ စ ဝိနာ ရူပါဝစရာဒိကုသလေဟိ ဘဝနိဗ္ဗတ္တိယာ ဝိသေသပ္ပစ္စယော၊ ယတော သမုဒယသစ္စန္တိ ဝုစ္စတီတိ. ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝန္တိ ဣတ္ထဘာဝေါ စ အညထာဘာဝေါ စ ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝေါ. သော ဧတဿ အတ္ထီတိ ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝေါ သံသာရော၊ တံ တတ္ထ ဣတ္ထဘာဝေါ မနုဿတ္တံ၊ အညထာဘာဝေါ တတော အဝသိဋ္ဌသတ္တာဝါသာ. ဣတ္ထဘာဝေါ ဝါ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ပစ္စုပ္ပန္နော အတ္တဘာဝေါ၊ အညထာဘာဝေါ အနာဂတတ္တဘာဝေါ. ဧဝရူပေါ ဝါ အညောပိ အတ္တဘာဝေါ ဣတ္ထဘာဝေါ၊ န ဧဝရူပေါ အညထာဘာဝေါ. တံ ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝံ သံသာရံ ခန္ဓဓာတုအာယတနပဋိပါဋိံ နာတိဝတ္တတိ၊ န အတိက္ကမတိ.

ဧတမာဒီနဝံ ဉတွာ၊ တဏှံ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝန္တိ ဧတံ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခဿ သမ္ဘဝံ သမုဒယံ တဏှံ အာဒီနဝံ အာဒီနဝတော ဉတွာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဧတမာဒီနဝံ ဉတွာတိ ဧတံ ယထာဝုတ္တံ သံသာရနာတိဝတ္တနံ အာဒီနဝံ ဒေါသံ ဉတွာ. တဏှံ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝန္တိ တဏှဉ္စ ဝုတ္တနယေန ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပဓာနကာရဏန္တိ ဉတွာ. ဝီတတဏှော အနာဒါနော၊ သတော ဘိက္ခု၊ ပရိဗ္ဗဇေတိ ဧဝံ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ တဏှံ ဝိဂမေန္တော အဂ္ဂမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော ဝီတတဏှော ဝိဂတတဏှော၊ တတော ဧဝ စတူသု ဥပါဒါနေသု ကဿစိပိ အဘာဝေန အာယတိံ ပဋိသန္ဓိသင်္ခါတဿ ဝါ အာဒါနဿ အဘာဝေန အနာဒါနော၊ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ သဗ္ဗတ္ထ သတောကာရိတာယ သတော ဘိန္နကိလေသော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ စရေယျ၊ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနေန ဝါ သင်္ခါရပ္ပဝတ္တိတော အပဂစ္ဆေယျာတိ အတ္ထော.

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ပဌမသေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆. ဆဋ္ဌေ သေခဿာတိ ဧတ္ထ ကေနဋ္ဌေန သေခေါ? သေက္ခဓမ္မပဋိလာဘတော သေခေါ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သေခေါ ဟောတီတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခု၊ သေခါယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော ဟောတိ။ပေ။ သေခေန သမ္မာသမာဓိနာ သမန္နာဂတော ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ သေခေါ ဟောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၃).

အပိစ သိက္ခတီတိ သေခေါ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘သိက္ခတီတိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ တသ္မာ သေခေါတိ ဝုစ္စတိ. ကိဉ္စ သိက္ခတိ? အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခတိ၊ အဓိစိတ္တမ္ပိ သိက္ခတိ၊ အဓိပညမ္ပိ သိက္ခတိ. သိက္ခတီတိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ တသ္မာ သေခေါတိ ဝုစ္စတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၈၆).

ယောပိ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနော အနုလောမပ္ပဋိပဒါယ ပရိပူရကာရီ သီလသမ္ပန္နော ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဘောဇနေ မတ္တညူ ဇာဂရိယာနုယောဂမနုယုတ္တော ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တော ဝိဟရတိ – ‘‘အဇ္ဇ ဝါ သွေ ဝါ အညတရံ သာမညဖလံ အဓိဂမိဿာမီ’’တိ၊ သောပိ ဝုစ္စတိ သိက္ခတီတိ သေခေါတိ. ဣမသ္မိံ အတ္ထေ န ပဋိဝိဇ္ဈန္တောဝ သေခေါ အဓိပ္ပေတော၊ အထ ခေါ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနောပိ. အပ္ပတ္တံ မာနသံ ဧတေနာတိ အပ္ပတ္တမာနသော. မာနသန္တိ ‘‘အန္တလိက္ခစရော ပါသော၊ ယွာယံ စရတိ မာနသော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၅၁၊ မဟာဝ. ၃၃) ဧတ္ထ ရာဂေါ မာနသန္တိ ဝုတ္တော. ‘‘စိတ္တံ မနော မာနသ’’န္တိ (ဓ. သ. ၆၃၊ ၆၅) ဧတ္ထ စိတ္တံ. ‘‘အပ္ပတ္တမာနသော သေခေါ၊ ကာလံ ကယိရာ ဇနေ သုတာ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၅၉) ဧတ္ထ အရဟတ္တံ. ဣဓာပိ အရဟတ္တမေဝ အဓိပ္ပေတံ. တေန အပ္ပတ္တအရဟတ္တဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

အနုတ္တရန္တိ သေဋ္ဌံ၊ အသဒိသန္တိ အတ္ထော. စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမံ အနုပဒ္ဒုတန္တိ ယောဂက္ခေမံ၊ အရဟတ္တမေဝ အဓိပ္ပေတံ. ပတ္ထယမာနဿာတိ ဒွေ ပတ္ထနာ တဏှာပတ္ထနာ၊ ကုသလစ္ဆန္ဒပတ္ထနာ စ. ‘‘ပတ္ထယမာနဿ ဟိ ဇပ္ပိတာနိ၊ ပဝေဓိတံ ဝါပိ ပကပ္ပိတေသူ’’တိ (သု. နိ. ၉၀၈၊ မဟာနိ. ၁၃၇) ဧတ္ထ တဏှာပတ္ထနာ.

‘‘ဆိန္နံ ပါပိမတော သောတံ၊ ဝိဒ္ဓသ္တံ ဝိနဠီကတံ၊

ပါမောဇ္ဇဗဟုလာ ဟောထ၊ ခေမံ ပတ္ထေထ ဘိက္ခဝေါ’’တိ. (မ. နိ. ၁.၃၅၂)၊

ဧတ္ထ ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒပတ္ထနာ၊ အယမေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတာ. တေန ပတ္ထယမာနဿာတိ တံ ယောဂက္ခေမံ ဂန္တုကာမဿ တန္နိန္နဿ တပ္ပေါဏဿ တပ္ပဗ္ဘာရဿာတိ အတ္ထော. ဝိဟရတောတိ ဧကံ ဣရိယာပထဒုက္ခံ အညေန ဣရိယာပထေန ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ အပရိပတန္တံ အတ္တဘာဝံ ဟရတော. အထ ဝါ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာတိ အဓိမုစ္စန္တော သဒ္ဓါယ ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနာ နိဒ္ဒေသနယေန စေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဇ္ဈတ္တိကန္တိ နိယကဇ္ဈတ္တသင်္ခါတေ အဇ္ဈတ္တေ ဘဝံ အဇ္ဈတ္တိကံ. အင်္ဂန္တိ ကာရဏံ. ဣတိ ကရိတွာတိ ဧဝံ ကတွာ. န အညံ ဧကင်္ဂမ္ပိ သမနုပဿာမီတိ ဧတ္ထ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဘိက္ခဝေ၊ အဇ္ဈတ္တံ အတ္တနော သန္တာနေ သမုဋ္ဌိတံ ကာရဏန္တိ ကတွာ အညံ ဧကကာရဏမ္ပိ န သမနုပဿာမိ ယံ ဧဝံ ဗဟူပကာရံ၊ ယထယိဒံ ယောနိသော မနသိကာရောတိ ဥပါယမနသိကာရော၊ ပထမနသိကာရော၊ အနိစ္စာဒီသု အနိစ္စာဒိနယေနေဝ မနသိကာရော၊ အနိစ္စာနုလောမိကေန ဝါ စိတ္တဿ အာဝဋ္ဋနာ အနွာဝဋ္ဋနာ အာဘောဂေါ သမန္နာဟာရော မနသိကာရော. အယံ ယောနိသော မနသိကာရော.

ဣဒါနိ ယောနိသော မနသိကာရဿ အာနုဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ယောနိသော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု မနသိ ကရောန္တော အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာဝေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယောနိသော မနသိ ကရောန္တောတိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ၊ အယံ ဒုက္ခသမုဒယော အရိယသစ္စံ၊ အယံ ဒုက္ခနိရောဓော အရိယသစ္စံ၊ အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စ’’န္တိ စတူသု အရိယသစ္စေသု ယောနိသော မနသိကာရံ ပဝတ္တေန္တော.

တတြာယံ အတ္ထဝိဘာဝနာ – ယဒိပိ ဣဒံ သုတ္တံ အဝိသေသေန သေက္ခပုဂ္ဂလဝသေန အာဂတံ၊ စတုမဂ္ဂသာဓာရဏဝသေန ပန သင်္ခေပေနေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထယိဿာမ. ယော စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနိကော ယောဂါဝစရော ‘‘တဏှာဝဇ္ဇာ တေဘူမကာ ခန္ဓာ ဒုက္ခံ၊ တဏှာ သမုဒယော၊ ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိ နိရောဓော၊ နိရောဓသမ္ပာပကော မဂ္ဂေါ’’တိ ဧဝံ ပုဗ္ဗေ ဧဝ အာစရိယသန္တိကေ ဥဂ္ဂဟိတစတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနော. သော အပရေန သမယေန ဝိပဿနာမဂ္ဂံ သမာရုဠှော သမာနော တေဘူမကေ ခန္ဓေ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ၊ ဥပါယေန ပထေန သမန္နာဟရတိ စေဝ ဝိပဿတိ စ. ဝိပဿနာ ဟိ ဣဓ မနသိကာရသီသေန ဝုတ္တာ. ယာ ပနာယံ တဿ ဒုက္ခဿ သမုဋ္ဌာပိကာ ပုရိမဘဝိကာ တဏှာ၊ အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ. ယသ္မာ ပန ဣဒံ ဒုက္ခံ၊ အယဉ္စ သမုဒယော ဣဒံ ဌာနံ ပတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ န ပဝတ္တန္တိ၊ တသ္မာ ယဒိဒံ နိဗ္ဗာနံ နာမ၊ အယံ ဒုက္ခနိရောဓောတိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ. နိရောဓသမ္ပာပကံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ၊ ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ၊ ဥပါယေန ပထေန သမန္နာဟရတိ စေဝ ဝိပဿတိ စ.

တတြာယံ ဥပါယော – အဘိနိဝေသော နာမ ခန္ဓေ ဟောတိ၊ န ဝိဝဋ္ဋေ၊ တသ္မာ အယမတ္ထော – ‘‘ဣမသ္မိံ ကာယေ ပထဝီဓာတု၊ အာပေါဓာတူ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၈) နယေန စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ တဒနုသာရေန ဥပါဒါရူပါနိ စ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ‘‘အယံ ရူပက္ခန္ဓော’’တိ ဝဝတ္ထပေတိ. တံ ဝဝတ္ထာပယတော ဥပ္ပန္နေ တဒါရမ္မဏေ စိတ္တစေတသိကဓမ္မေ ‘‘ဣမေ စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓာ’’တိ ဝဝတ္ထပေတိ. တတော ‘‘ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခ’’န္တိ ဝဝတ္ထပေတိ. တေ ပန သင်္ခေပတော နာမဉ္စ ရူပဉ္စာတိ ဒွေ ဘာဂါ ဟောန္တိ. ဣဒဉ္စ နာမရူပံ သဟေတု သပ္ပစ္စယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ အယံ အဝိဇ္ဇာဘဝတဏှာဒိကော ဟေတု၊ အယံ အာဟာရာဒိကော ပစ္စယောတိ ဟေတုပ္ပစ္စယေ ဝဝတ္ထပေတိ. သော တေသံ ပစ္စယာနဉ္စ ပစ္စယုပ္ပန္နာနဉ္စ ယာထာဝသရသလက္ခဏံ ဝဝတ္ထပေတွာ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ အဟုတွာ ဘဝန္တိ၊ ဟုတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ တသ္မာ အနိစ္စာ’’တိ အနိစ္စလက္ခဏံ အာရောပေတိ၊ ‘‘ဥဒယဗ္ဗယပဋိပီဠိတတ္တာ ဒုက္ခာ’’တိ ဒုက္ခလက္ခဏံ အာရောပေတိ၊ ‘‘အဝသဝတ္တနတော အနတ္တာ’’တိ အနတ္တလက္ခဏံ အာရောပေတိ.

ဧဝံ တိလက္ခဏာနိ အာရောပေတွာ ဝိပဿန္တော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏုပ္ပတ္တိယာ ဥပ္ပန္နေ ဩဘာသာဒိကေ ဝိပဿနုပက္ကိလေသေ ‘အမဂ္ဂေါ’တိ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏမေဝ ‘‘အရိယမဂ္ဂဿ ဥပါယဘူတော ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂေါ’’တိ မဂ္ဂါမဂ္ဂံ ဝဝတ္ထပေတွာ ပုန ဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ ပဋိပါဋိယာ ဘင်္ဂဉာဏာဒီနိ စ ဥပ္ပါဒေန္တော သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဒယော ပါပုဏာတိ. တသ္မိံ ခဏေ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဧကပ္ပဋိဝေဓေနေဝ ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ ဧကာဘိသမယေန အဘိသမေတိ. တတ္ထ ဒုက္ခံ ပရိညာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈန္တော၊ သမုဒယံ ပဟာနပ္ပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈန္တော သဗ္ဗံ အကုသလံ ပဇဟတိ၊ နိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈန္တော မဂ္ဂံ ဘာဝနာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈန္တော သဗ္ဗံ ကုသလံ ဘာဝေတိ. အရိယမဂ္ဂေါ ဟိ နိပ္ပရိယာယတော ကုစ္ဆိတသလနာဒိအတ္ထေန ကုသလော၊ တသ္မိဉ္စ ဘာဝိတေ သဗ္ဗေပိ ကုသလာ အနဝဇ္ဇဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တီတိ. ဧဝံ ယောနိသော မနသိ ကရောန္တော အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာဝေတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ၊ အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ ယောနိသော မနသိ ကရောတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၂၁). အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ ‘‘ယောနိသော မနသိကာရသမ္ပန္နဿေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ – အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေဿတိ၊ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဗဟုလီကရိဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၅၅).

ယောနိသော မနသိကာရောတိ ဂါထာယ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – သိက္ခတိ၊ သိက္ခာပဒါနိ တဿ အတ္ထိ၊ သိက္ခနသီလောတိ ဝါ သေခေါ. သံသာရေ ဘယံ ဣက္ခတီတိ ဘိက္ခု. တဿ သေခဿ ဘိက္ခုနော ဥတ္တမတ္ထဿ အရဟတ္တဿ ပတ္တိယာ အဓိဂမာယ ယထာ ယောနိသော မနသိကာရော၊ ဧဝံ ဗဟုကာရော ဗဟူပကာရော အညော ကောစိ ဓမ္မော နတ္ထိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ယောနိသော ဥပါယေန မနသိကာရံ ပုရက္ခတွာ ပဒဟံ စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနဝသေန ပဒဟန္တော၊ ခယံ ဒုက္ခဿ ပါပုဏေ သံကိလေသဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပရိက္ခယံ ပရိယောသာနံ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏေ အဓိဂစ္ဆေယျ၊ တသ္မာ ယောနိသော မနသိကာရော ဗဟုကာရောတိ.

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဒုတိယသေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇. သတ္တမေ ဗာဟိရန္တိ အဇ္ဈတ္တသန္တာနတော ဗဟိ ဘဝံ. ကလျာဏမိတ္တတာတိ ယဿ သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နော အဃဿ ဃာတာ၊ ဟိတဿ ဝိဓာတာ သဗ္ဗာကာရေန ဥပကာရကော မိတ္တော ဟောတိ၊ သော ပုဂ္ဂလော ကလျာဏမိတ္တော၊ တဿ ဘာဝေါ ကလျာဏမိတ္တတာ. တတြာယံ ကလျာဏမိတ္တော ပကတိယာ သဒ္ဓါသမ္ပန္နော ဟောတိ သီလသမ္ပန္နော သုတသမ္ပန္နော စာဂသမ္ပန္နော ဝီရိယသမ္ပန္နော သတိသမ္ပန္နော သမာဓိသမ္ပန္နော ပညာသမ္ပန္နော. တတ္ထ သဒ္ဓါသမ္ပတ္တိယာ သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ၊ တေန သမ္မာသမ္ဗောဓိဟေတုဘူတံ သတ္တေသု ဟိတသုခေသိတံ န ပရိစ္စဇတိ၊ သီလသမ္ပတ္တိယာ သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော ဟောတိ ဂရု စ ဘာဝနီယော စောဒကော ပါပဂရဟီ ဝတ္တာ ဝစနက္ခမော၊ သုတသမ္ပတ္တိယာ ခန္ဓာယတနသစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါဒိကာနံ ဂမ္ဘီရာနံ ကထာနံ ကတ္တာ ဟောတိ၊ စာဂသမ္ပတ္တိယာ အပ္ပိစ္ဆော ဟောတိ သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော၊ ဝီရိယသမ္ပတ္တိယာ အတ္တနော ပရေသဉ္စ ဟိတပ္ပဋိပတ္တိယံ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟောတိ၊ သတိသမ္ပတ္တိယာ ဥပဋ္ဌိတဿတိ ဟောတိ ပရမေန သတိနေပက္ကေန သမန္နာဂတော စိရကတမ္ပိ စိရဘာသိတမ္ပိ သရိတာ အနုဿရိတာ၊ သမာဓိသမ္ပတ္တိယာ အဝိက္ခိတ္တော ဟောတိ သမာဟိတော ဧကဂ္ဂစိတ္တော၊ ပညာသမ္ပတ္တိယာ အဝိပရီတံ ပဇာနာတိ. သော သတိယာ ကုသလာကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသန္တော ပညာယ သတ္တာနံ ဟိတသုခံ ယထာဘူတံ ဇာနိတွာ သမာဓိနာ တတ္ထ အဗျဂ္ဂစိတ္တော ဟုတွာ ဝီရိယေန သတ္တေ အဟိတတော နိသေဓေတွာ ဧကန္တဟိတေ နိယောဇေတိ. တေနေဝါဟ –

‘‘ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော၊ ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော၊

ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ၊ နော စာဋ္ဌာနေ နိယောဇကော’’တိ. (နေတ္တိ. ၁၁၃)၊

ကလျာဏမိတ္တော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာဝေတီတိ ကလျာဏမိတ္တော ပုဂ္ဂလော ကလျာဏမိတ္တံ နိဿာယ ကမ္မဿကတာဉာဏံ ဥပ္ပါဒေတိ၊ ဥပ္ပန္နံ သဒ္ဓံ ဖာတိံ ကရောတိ၊ သဒ္ဓါဇာတော ဥပသင်္ကမတိ ဥပသင်္ကမိတွာ ဓမ္မံ သုဏာတိ. တံ ဓမ္မံ သုတွာ တထာဂတေ သဒ္ဓံ ပဋိလဘတိ၊ တေန သဒ္ဓါပဋိလာဘေန ဃရာဝါသံ ပဟာယ ပဗ္ဗဇ္ဇံ အနုတိဋ္ဌတိ၊ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလံ သမ္ပာဒေတိ၊ ယထာဗလံ ဓုတဓမ္မေ သမာဒါယ ဝတ္တတိ၊ ဒသကထာဝတ္ထုလာဘီ ဟောတိ၊ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရတိ ဥပဋ္ဌိတဿတိ သမ္ပဇာနော ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တော၊ နစိရဿေဝ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန သဗ္ဗံ အကုသလံ သမုစ္ဆိန္ဒတိ၊ သဗ္ဗဉ္စ ကုသလံ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂမေန္တော ဝဍ္ဎေတိ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ၊ မေဃိယ၊ ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ ကလျာဏသဟာယဿ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ ‘ယံ သီလဝါ ဘဝိဿတိ၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသံဝုတော ဝိဟရိဿတိ အာစာရဂေါစရသမ္ပန္နော၊ အဏုမတ္တေသု ဝဇ္ဇေသု၊ ဘယဒဿာဝီ သမာဒါယ သိက္ခိဿတိ၊ သိက္ခာပဒေသု’.

‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ။ပေ။ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ ‘ယံ ယာယံ ကထာ အဘိသလ္လေခိကာ စေတောဝိဝရဏသပ္ပါယာ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ။ပေ။ နိဗ္ဗာနာယ သံဝတ္တတိ. သေယျထိဒံ – အပ္ပိစ္ဆကထာ၊ သန္တုဋ္ဌိကထာ၊ ပဝိဝေကကထာ၊ အသံသဂ္ဂကထာ၊ ဝီရိယာရမ္ဘကထာ၊ သီလကထာ၊ သမာဓိကထာ။ပေ။ ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ. ဧဝရူပါယ ကထာယ နိကာမလာဘီ ဘဝိဿတိ အကိစ္ဆလာဘီ အကသိရလာဘီ’.

‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ ။ပေ။ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ ‘ယံ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဝိဟရိဿတိ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ပဟာနာယ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဥပသမ္ပဒါယ ထာမဝါ ဒဠှပရက္ကမော အနိက္ခိတ္တဓုရော ကုသလေသု ဓမ္မေသု’.

‘‘ကလျာဏမိတ္တဿေတံ။ပေ။ ကလျာဏသမ္ပဝင်္ကဿ ‘ယံ ပညဝါ ဘဝိဿတိ၊ ဥဒယတ္ထဂါမိနိယာ ပညာယ သမန္နာဂတော အရိယာယ နိဗ္ဗေဓိကာယ သမ္မာ ဒုက္ခက္ခယဂါမိနိယာ’’’တိ (ဥဒါ. ၃၁).

ဧဝံ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခပရိမုစ္စနနိမိတ္တံ ကလျာဏမိတ္တတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တေနေဝါဟ –

‘‘မမဉှိ၊ အာနန္ဒ၊ ကလျာဏမိတ္တံ အာဂမ္မ ဇာတိဓမ္မာ သတ္တာ ဇာတိယာ ပရိမုစ္စန္တိ၊ ဇရာဓမ္မာ သတ္တာ ဇရာယ ပရိမုစ္စန္တီ’’တိအာဒိ (သံ. နိ. ၁.၁၂၉).

တေန ဝုတ္တံ – ‘‘ကလျာဏမိတ္တော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာဝေတီ’’တိ.

ဂါထာယ သပ္ပတိဿောတိ ပတိဿဝသင်္ခါတေန သဟ ပတိဿေနာတိ သပ္ပတိဿော၊ ကလျာဏမိတ္တဿ ဩဝါဒံ သိရသာ သမ္ပဋိစ္ဆကော သုဗ္ဗစောတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဟိတသုခေ ပတိဋ္ဌာပနေန ပတိ ဣသေတီတိ ပတိဿော၊ ဩဝါဒဒါယကော. ဂရုအာဒရယောဂေန တေန ပတိဿေန သဟ ဝတ္တတီတိ သပ္ပတိဿော၊ ဂရူသု ဂရုစိတ္တီကာရဗဟုလော. သဂါရဝေါတိ ဆဗ္ဗိဓေနပိ ဂါရဝေန ယုတ္တော. ကရံ မိတ္တာနံ ဝစနန္တိ ကလျာဏမိတ္တာနံ ဩဝါဒံ ကရောန္တော ယထောဝါဒံ ပဋိပဇ္ဇန္တော. သမ္ပဇာနောတိ သတ္တဋ္ဌာနိယေန သမ္ပဇညေန သမန္နာဂတော. ပတိဿတောတိ ကမ္မဋ္ဌာနံ ဖာတိံ၊ ဂမေတုံ သမတ္ထာယ သတိယာ ပတိဿတော သတောကာရီ. အနုပုဗ္ဗေနာတိ သီလာဒိဝိသုဒ္ဓိပဋိပါဋိယာ၊ တတ္ထ စ ဝိပဿနာပဋိပါဋိယာ စေဝ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ စ. သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယန္တိ ကာမရာဂသံယောဇနာဒီနံ သဗ္ဗေသံ သံယောဇနာနံ ခေပနတော သဗ္ဗသံယောဇနက္ခယသင်္ခါတဿ အရိယမဂ္ဂဿ ပရိယောသာနဘူတံ အရဟတ္တံ၊ တဿ အာရမ္မဏဘူတံ နိဗ္ဗာနမေဝ ဝါ. ပါပုဏေ အဓိဂစ္ဆေယျာတိ အတ္ထော. ဣတိ ဣမေသု ဒွီသု သုတ္တေသု အရိယမဂ္ဂါဓိဂမဿ သတ္ထာရာ ပဓာနင်္ဂံ နာမ ဂဟိတန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. သံဃဘေဒသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၈. အဋ္ဌမေ ဧကဓမ္မောတိ ကတရောယံ သုတ္တနိက္ခေပေါ? အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော. တတြာယံ သင်္ခေပကထာ – ဒေဝဒတ္တော ဟိ အဇာတသတ္တုံ ဒုဂ္ဂဟဏံ ဂါဟာပေတွာ တဿ ပိတရံ ရာဇာနံ ဗိမ္ဗိသာရံ တေန မာရာပေတွာပိ အဘိမာရေ ပယောဇေတွာပိ သိလာပဝိဇ္ဈနေန လောဟိတုပ္ပါဒကမ္မံ ကတွာပိ န တာဝတာ ပါကဋော ဇာတော၊ နာဠာဂိရိံ ဝိဿဇ္ဇေတွာ ပန ပါကဋော ဇာတော. အထ မဟာဇနော ‘‘ဧဝရူပမ္ပိ နာမ ပါပံ ဂဟေတွာ ရာဇာ ဝိစရတီ’’တိ ကောလာဟလံ အကာသိ၊ မဟာဃောသော အဟောသိ. တံ သုတွာ ရာဇာ အတ္တနာ ဒီယမာနာနိ ပဉ္စ ထာလိပါကသတာနိ ပစ္ဆိန္ဒာပေသိ၊ ဥပဋ္ဌာနမ္ပိဿ နာဂမာသိ. နာဂရာပိ ကုလံ ဥပဂတဿ ကဋစ္ဆုဘတ္တမ္ပိဿ နာဒံသု. သော ပရိဟီနလာဘသက္ကာရော ကောဟညေန ဇီဝိတုကာမော သတ္ထာရံ ဥပသင်္ကမိတွာ ပဉ္စ ဝတ္ထူနိ ယာစိတွာ ‘‘အလံ၊ ဒေဝဒတ္တ၊ ယော ဣစ္ဆတိ၊ သော အာရညိကော ဟောတူ’’တိအာဒိနာ (ပါရာ. ၄၀၉၊ စူဠဝ. ၃၄၃) ဘဂဝတာ ပဋိက္ခိတ္တော တေဟိ ပဉ္စဟိ ဝတ္ထူဟိ ဗာလံ လူခပ္ပသန္နံ ဇနံ သညာပေန္တော ပဉ္စသတေ ဝဇ္ဇိပုတ္တကေ သလာကံ ဂါဟာပေတွာ သံဃံ ဘိန္ဒိတွာဝ တေ အာဒါယ ဂယာသီသံ အဂမာသိ. အထ ဒွေ အဂ္ဂသာဝကာ သတ္ထု အာဏာယ တတ္ထ ဂန္တွာ ဓမ္မံ ဒေသေတွာ တေ အရိယဖလေ ပတိဋ္ဌာပေတွာ အာနယိံသု. ယေ ပနဿ သံဃဘေဒါယ ပရက္ကမန္တဿ လဒ္ဓိံ ရောစေတွာ တထေဝ ပဂ္ဂယှ ဌိတာ သံဃေ ဘိဇ္ဇန္တေ ဘိန္နေ စ သမနုညာ အဟေသုံ၊ တေသံ တံ ဒီဃရတ္တံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယ အဟောသိ.

ဒေဝဒတ္တောပိ န စိရဿေဝ ရောဂါဘိဘူတော ဗာဠှဂိလာနော မရဏကာလေ ‘‘သတ္ထာရံ ဝန္ဒိဿာမီ’’တိ မဉ္စကသိဝိကာယ နီယမာနော ဇေတဝနပေါက္ခရဏိတီရေ ဌပိတော ပထဝိယာ ဝိဝရေ ဒိန္နေ ပတိတွာ အဝီစိမှိ နိဗ္ဗတ္တိ၊ ယောဇနသတိကော စဿ အတ္တဘာဝေါ အဟောသိ ကပ္ပဋ္ဌိယော တာလက္ခန္ဓပရိမာဏေဟိ အယသူလေဟိ ဝိနိဝိဒ္ဓေါ. ဒေဝဒတ္တပက္ခိကာနိ စ ပဉ္စမတ္တာနိ ကုလသတာနိ တဿ လဒ္ဓိယံ ဌိတာနိ သဟ ဗန္ဓဝေဟိ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တာနိ. ဧကဒိဝသံ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ ‘‘အာဝုသော၊ ဒေဝဒတ္တေန သံဃံ ဘိန္ဒန္တေန ဘာရိယံ ကမ္မံ ကတ’’န္တိ. အထ သတ္ထာ ဓမ္မသဘံ ဥပဂန္တွာ ‘‘ကာယ နုတ္ထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧတရဟိ ကထာယ သန္နိသိန္နာ’’တိ ပုစ္ဆိတွာ ‘‘ဣမာယ နာမာ’’တိ ဝုတ္တေ သံဃဘေဒေ အာဒီနဝံ ဒဿေန္တော ဣမံ သုတ္တံ အဘာသိ. ကေစိ ပန ဘဏန္တိ ‘‘ဒေဝဒတ္တဿ တပ္ပက္ခိကာနဉ္စ တထာ နိရယေ နိဗ္ဗတ္တဘာဝံ ဒိသွာ သံဃဘေဒေ အာဒီနဝံ ဒဿေန္တော ဘဂဝါ အတ္တနော အဇ္ဈာသယေနေဝ ဣမံ သုတ္တံ ဒေသေသီ’’တိ.

တတ္ထ ဧကဓမ္မောတိ ဧကော အကုသလော မဟာသာဝဇ္ဇဓမ္မော. လောကေတိ သတ္တလောကေ. ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ ဧတ္ထ ဘေဒသံဝတ္တနိကေသု ဘဏ္ဍနာဒီသု သံဃေ ဥပ္ပန္နေသုပိ ‘‘ဓမ္မော အဓမ္မော’’တိအာဒီသု အဋ္ဌာရသဘေဒကရဝတ္ထူသု ယဿ ကဿစိ ဒီပနဝသေန ဝေါဟရန္တေသုပိ တတ္ထ ရုစိဇနနတ္ထံ အနုဿာဝေန္တေသုပိ အနုဿာဝေတွာ သလာကာယ ဂါဟိတာယပိ သံဃဘေဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော နာမ ဟောတိ၊ သလာကာယ ပန ဂါဟိတာယ စတ္တာရော ဝါ အတိရေကာ ဝါ ယဒါ အာဝေဏိကံ ဥဒ္ဒေသံ ဝါ သံဃကမ္မံ ဝါ ကရောန္တိ၊ တဒါ သံဃဘေဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇတိ နာမ. ကတေ ပန တသ္မိံ သံဃဘေဒေါ ဥပ္ပန္နော နာမ? ကမ္မံ၊ ဥဒ္ဒေသော၊ ဝေါဟာရော၊ အနုဿာဝနာ၊ သလာကဂ္ဂါဟောတိ ဣမေသု ဟိ ပဉ္စသု သံဃဿ ဘေဒကာရဏေသု ကမ္မံ ဝါ ဥဒ္ဒေသော ဝါ ပမာဏံ၊ ဝေါဟာရာနုဿာဝနသလာကဂ္ဂါဟာ ပန ပုဗ္ဗဘာဂါတိ.

ဗဟုဇနာဟိတာယာတိအာဒီသု ၀.မဟာဇနဿ ဈာနမဂ္ဂါဒိသမ္ပတ္တိနိဝါရဏေန အဟိတာယ၊ သဂ္ဂသမ္ပတ္တိနိဝါရဏေန အသုခါယ၊ အပါယူပပတ္တိဟေတုဘာဝေန အနတ္ထာယ. အကုသလဓမ္မဝသေန ဝါ အဟိတာယ၊ ဟိတမတ္တဿပိ အဘာဝါ သုဂတိယမ္ပိ နိဗ္ဗတ္တနကကာယိကစေတသိကဒုက္ခာယ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ သမ္ဗန္ဓော. ဒေဝမနုဿာနန္တိ ဣဒံ ‘‘ဗဟုနော ဇနဿာ’’တိ ဝုတ္တေသု ဥက္ကဋ္ဌပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသော. အပရော နယော – ဗဟုဇနာဟိတာယာတိ ဗဟုဇနဿ မဟတော သတ္တကာယဿ အဟိတတ္ထာယ၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကအနတ္ထာယာတိ အတ္ထော. အသုခါယာတိ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသမ္ပရာယိကအသုခတ္ထာယ၊ ဒုဝိဓဒုက္ခတ္ထာယာတိ အတ္ထော. အနတ္ထာယာတိ ပရမတ္ထပဋိက္ခေပါယ. နိဗ္ဗာနဉှိ ပရမတ္ထော၊ တတော ဥတ္တရိံ အတ္ထော နတ္ထိ. အဟိတာယာတိ မဂ္ဂပဋိက္ခေပါယ. နိဗ္ဗာနသမ္ပာပကမဂ္ဂတော ဟိ ဥတ္တရိံ ဟိတံ နာမ နတ္ထိ. ဒုက္ခာယာတိ အရိယသုခဝိရာဓနေန ဝဋ္ဋဒုက္ခတာယ. ယေ ဟိ အရိယသုခတော ဝိရဒ္ဓါ တံ အဓိဂန္တုံ အဘဗ္ဗာ၊ တေ ဝဋ္ဋဒုက္ခေ ပရိဗ္ဘမန္တိ၊ အရိယသုခတော စ ဥတ္တရိံ သုခံ နာမ နတ္ထိ. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘အယံ သမာဓိ ပစ္စုပ္ပန္နသုခေါ စေဝ အာယတိဉ္စ သုခဝိပါကော’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၃၅၅၊ အ. နိ. ၅.၂၇).

ဣဒါနိ ‘‘သံဃဘေဒေါ’’တိ သရူပတော ဒဿေတွာ တဿ အဟိတာဒီနံ ဧကန္တဟေတုဘာဝံ ပကာသေတုံ ‘‘သံဃေ ခေါ ပန၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိန္နေ’’တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ ဘိန္နေတိ နိမိတ္တတ္ထေ ဘုမ္မံ ယထာ ‘‘အဓနာနံ ဓနေ အနနုပ္ပဒီယမာနေ’’တိ (ဒီ. နိ. ၃.၉၁)၊ ဘေဒဟေတူတိ အတ္ထော. အညမညံ ဘဏ္ဍနာနီတိ စတုန္နံ ပရိသာနံ တပ္ပက္ခိကာနဉ္စ ‘‘ဧသော ဓမ္မော၊ နေသော ဓမ္မော’’တိ အညမညံ ဝိဝဒနာနိ. ဘဏ္ဍနဉှိ ကလဟဿ ပုဗ္ဗဘာဂေါ. ပရိဘာသာတိ ‘‘ဣဒဉ္စိဒဉ္စ ဝေါ အနတ္ထံ ကရိဿာမာ’’တိ ဘယုပ္ပါဒနဝသေန တဇ္ဇနာ. ပရိက္ခေပါတိ ဇာတိအာဒိဝသေန ပရိတော ခေပါ၊ ဒသဟိ အက္ကောသဝတ္ထူဟိ ခုံသနဝမ္ဘနာ. ပရိစ္စဇနာတိ ဥက္ခေပနိယကမ္မကရဏာဒိဝသေန နိဿာရဏာ. တတ္ထာတိ တသ္မိံ သံဃဘေဒေ၊ တန္နိမိတ္တေ ဝါ ဘဏ္ဍနာဒိကေ. အပ္ပသန္နာတိ ရတနတ္တယဂုဏာနံ အနဘိညာ. န ပသီဒန္တီတိ ‘‘ဓမ္မစာရိနော သမစာရိနော’’တိအာဒိနာ ယွာယံ ဘိက္ခူသု ပသာဒနာကာရော၊ တထာ န ပသီဒန္တိ၊ တေသံ ဝါ သောတဗ္ဗံ သဒ္ဓါတဗ္ဗံ န မညန္တိ. တထာ စ ဓမ္မေ သတ္ထရိ စ အပ္ပသန္နာဝ ဟောန္တိ. ဧကစ္စာနံ အညထတ္တန္တိ ပုထုဇ္ဇနာနံ အဝိရုဠှသဒ္ဓါနံ ပသာဒညထတ္တံ.

ဂါထာယံ အာပါယိကောတိအာဒီသု အပါယေ နိဗ္ဗတ္တနာရဟတာယ အာပါယိကော. တတ္ထပိ အဝီစိသင်္ခါတေ မဟာနိရယေ ဥပ္ပဇ္ဇတီတိ နေရယိကော. ဧကံ အန္တရကပ္ပံ ပရိပုဏ္ဏမေဝ ကတွာ တတ္ထ တိဋ္ဌတီတိ ကပ္ပဋ္ဌော. သံဃဘေဒသင်္ခါတေ ဝဂ္ဂေ ရတောတိ ဝဂ္ဂရတော. အဓမ္မိယတာယ အဓမ္မော. ဘေဒကရဝတ္ထူဟိ သံဃဘေဒသင်္ခါတေ ဧဝ စ အဓမ္မေ ဌိတောတိ အဓမ္မဋ္ဌော. ယောဂက္ခေမာ ပဓံသတီတိ ယောဂက္ခေမတော ဟိတတော ပဓံသတိ ပရိဟာယတိ၊ စတူဟိ ဝါ ယောဂေဟိ အနုပဒ္ဒုတတ္တာ ယောဂက္ခေမံ နာမ အရဟတ္တံ နိဗ္ဗာနဉ္စ၊ တတော ပနဿ ဓံသနေ ဝတ္တဗ္ဗမေဝ နတ္ထိ. ဒိဋ္ဌိသီလသာမညတော သံဟတဋ္ဌေန သံဃံ၊ တတော ဧဝ ဧကကမ္မာဒိဝိဓာနယောဂေန သမဂ္ဂံ သဟိတံ. ဘေတွာနာတိ ပုဗ္ဗေ ဝုတ္တလက္ခဏေန သံဃဘေဒေန ဘိန္ဒိတွာ. ကပ္ပန္တိ အာယုကပ္ပံ. သော ပနေတ္ထ အန္တရကပ္ပေါဝ. နိရယမှီတိ အဝီစိမဟာနိရယမှိ.

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉. သံဃသာမဂ္ဂီသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၉. နဝမေ ဧကဓမ္မောတိ ဧကော ကုသလဓမ္မော အနဝဇ္ဇဓမ္မော. ‘‘အယံ ဓမ္မော၊ နာယံ ဓမ္မော’’တိအာဒိနာ သစေ သံဃေ ဝိဝါဒေါ ဥပ္ပဇ္ဇေယျ၊ တတ္ထ ဓမ္မကာမေန ဝိညုနာ ဣတိ ပဋိသဉ္စိက္ခိတဗ္ဗံ ‘‘ဌာနံ ခေါ၊ ပနေတံ ဝိဇ္ဇတိ၊ ယဒိဒံ ဝိဝါဒေါ ဝဍ္ဎမာနော သင်္ဃရာဇိယာ ဝါ သံဃဘေဒါယ ဝါ သံဝတ္တေယျာ’’တိ. သစေ တံ အဓိကရဏံ အတ္တနာ ပဂ္ဂဟေတွာ ဌိတော၊ အဂ္ဂိံ အက္ကန္တေန ဝိယ သဟသာ တတော ဩရမိတဗ္ဗံ. အထ ပရေဟိ တံ ပဂ္ဂဟိတံ သယဉ္စေတံ သက္ကောတိ ဝူပသမေတုံ၊ ဥဿာဟဇာတော ဟုတွာ ဒူရမ္ပိ ဂန္တွာ တထာ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ၊ ယထာ တံ ဝူပသမ္မတိ. သစေ ပန သယံ န သက္ကောတိ၊ သော စ ဝိဝါဒေါ ဥပရူပရိ ဝဍ္ဎတေဝ၊ န ဝူပသမ္မတိ. ယေ တတ္ထ ပတိရူပါ သိက္ခာကာမာ သဗြဟ္မစာရိနော၊ တေ ဥဿာဟေတွာ ယေန ဓမ္မေန ယေန ဝိနယေန ယေန သတ္ထုသာသနေန တံ အဓိကရဏံ ယထာ ဝူပသမ္မတိ၊ တထာ ဝူပသမေတဗ္ဗံ. ဧဝံ ဝူပသမေန္တဿ ယော သံဃသာမဂ္ဂိကရော ကုသလော ဓမ္မော၊ အယမေတ္ထ ဧကဓမ္မောတိ အဓိပ္ပေတော. သော ဟိ ဥဘတောပက္ခိယာနံ ဒွေဠှကဇာတာနံ ဘိက္ခူနံ၊ တေသံ အနုဝတ္တနဝသေန ဌိတာနံ ဘိက္ခုနီနံ ဥပါသကာနံ ဥပါသိကာနံ တေသံ အာရက္ခဒေဝတာနံ ယာဝဒေဝ ဗြဟ္မာနမ္ပိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟံ အဟိတံ ဒုက္ခာဝဟံ သံကိလေသဓမ္မံ အပနေတွာ မဟတော ပုညရာသိဿ ကုသလာဘိသန္ဒဿ ဟေတုဘာဝတော သဒေဝကဿ လောကဿ ဟိတသုခါဝဟော ဟောတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဧကဓမ္မော၊ ဘိက္ခဝေ၊ လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇမာနော ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဗဟုဇနဟိတာယာ’’တိအာဒိ. တဿတ္ထော အနန္တရသုတ္တေ ဝုတ္တဝိပရိယာယေန ဝေဒိတဗ္ဗော. သံဃသာမဂ္ဂီတိ သံဃဿ သမဂ္ဂဘာဝေါ ဘေဒါဘာဝေါ ဧကကမ္မတာ ဧကုဒ္ဒေသတာ စ.

ဂါထာယံ သုခါ သံဃဿ သာမဂ္ဂီတိ သုခဿ ပစ္စယဘာဝတော သာမဂ္ဂီ သုခါတိ ဝုတ္တာ. ယထာ ‘‘သုခေါ ဗုဒ္ဓါနမုပ္ပါဒေါ’’တိ (ဓ. ပ. ၁၉၄). သမဂ္ဂါနဉ္စနုဂ္ဂဟောတိ သမဂ္ဂါနံ သာမဂ္ဂိအနုမောဒနေန အနုဂ္ဂဏှနံ သာမဂ္ဂိအနုရူပံ၊ ယထာ တေ သာမဂ္ဂိံ န ဝိဇဟန္တိ၊ တထာ ဂဟဏံ ဌပနံ အနုဗလပ္ပဒါနန္တိ အတ္ထော. သံဃံ သမဂ္ဂံ ကတွာနာတိ ဘိန္နံ သံဃံ ရာဇိပတ္တံ ဝါ သမဂ္ဂံ သဟိတံ ကတွာ. ကပ္ပန္တိ အာယုကပ္ပမေဝ. သဂ္ဂမှိ မောဒတီတိ ကာမာဝစရဒေဝလောကေ အညေ ဒေဝေ ဒသဟိ ဌာနေဟိ အဘိဘဝိတွာ ဒိဗ္ဗသုခံ အနုဘဝန္တော ဣစ္ဆိတနိပ္ဖတ္တိယာဝ မောဒတိ ပမောဒတိ လလတိ ကီဠတီတိ.

နဝမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၁၀. ပဒုဋ္ဌစိတ္တသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂၀. ဒသမဿ ကာ ဥပ္ပတ္တိ? အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယေဝ. ဧကဒိဝသံ ကိရ ဘိက္ခူ ဓမ္မသဘာယံ သန္နိသိန္နာ ကထံ သမုဋ္ဌာပေသုံ – ‘‘အာဝုသော၊ ဣဓေကစ္စော ဗဟုံ ပုညကမ္မံ ကရောတိ၊ ဧကစ္စော ဗဟုံ ပါပကမ္မံ၊ ဧကစ္စော ဥဘယဝေါမိဿကံ ကရောတိ. တတ္ထ ဝေါမိဿကာရိနော ကီဒိသော အဘိသမ္ပရာယော’’တိ? အထ သတ္ထာ ဓမ္မသဘံ ဥပဂနွာ ပညတ္တဝရဗုဒ္ဓါသနေ နိသိန္နော တံ ကထံ သုတွာ ‘‘ဘိက္ခဝေ၊ မရဏာသန္နကာလေ သံကိလိဋ္ဌစိတ္တဿ ဒုဂ္ဂတိ ပါဋိကင်္ခါ’’တိ ဒဿေန္တော ဣမာယ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ ဣဒံ သုတ္တံ ဒေသေသိ.

တတ္ထ ဣဓာတိ ဒေသာပဒေသေ နိပါတော. သွာယံ ကတ္ထစိ ပဒေသံ ဥပါဒါယ ဝုစ္စတိ ‘‘ဣဓေဝ တိဋ္ဌမာနဿ၊ ဒေဝဘူတဿ မေ သတော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၆၉). ကတ္ထစိ သာသနံ ဥပါဒါယ ‘‘ဣဓေဝ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သမဏော ဣဓ ဒုတိယော သမဏော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၃၉၊ အ. နိ. ၄.၂၄၁). ကတ္ထစိ ပဒပူရဏမတ္တေ ‘‘ဣဓာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘုတ္တာဝီ အဿံ ပဝါရိတော’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၀). ကတ္ထစိ လောကံ ဥပါဒါယ ဝုစ္စတိ ‘‘ဣဓ တထာဂတော လောကေ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၃.၆၁). ဣဓာပိ လောကေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဧကစ္စန္တိ ဧကံ၊ အညတရန္တိ အတ္ထော. ပုဂ္ဂလန္တိ သတ္တံ. သော ဟိ ယထာပစ္စယံ ကုသလာကုသလာနံ တဗ္ဗိပါကာနဉ္စ ပူရဏတော မရဏဝသေန ဂလနတော စ ပုဂ္ဂလောတိ ဝုစ္စတိ. ပဒုဋ္ဌစိတ္တန္တိ ပဒေါသေန အာဃာတေန ဒုဋ္ဌစိတ္တံ. အထ ဝါ ပဒုဋ္ဌစိတ္တန္တိ ဒေါသေန ရာဂါဒိနာ ပဒူသိတစိတ္တံ. ဧတ္ထ စ ဧကစ္စန္တိ ဣဒံ ပဒုဋ္ဌစိတ္တဿ ပုဂ္ဂလဿ ဝိသေသနံ. ယဿ ဟိ ပဋိသန္ဓိဒါယကကမ္မံ ဩကာသမကာသိ၊ သော တထာ ဝုတ္တော. ယဿ စ အကုသလပ္ပဝတ္တိတော စိတ္တံ နိဝတ္တေတွာ ကုသလဝသေန ဩတာရေတုံ န သက္ကာ၊ ဧဝံ အာသန္နမရဏော. ဧဝန္တိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗာကာရံ ဒဿေတိ. စေတသာတိ အတ္တနော စိတ္တေန စေတောပရိယဉာဏေန. စေတောတိ တဿ ပုဂ္ဂလဿ စိတ္တံ. ပရိစ္စာတိ ပရိစ္ဆိန္ဒိတွာ ပဇာနာမိ. နနု စ ယထာကမ္မုပဂဉာဏဿာယံ ဝိသယောတိ? သစ္စမေတံ၊ တဒါ ပဝတ္တမာနအကုသလစိတ္တဝသေန ပနေတံ ဝုတ္တံ.

ဣမမှိ စာယံ သမယေတိ ဣမသ္မိံ ကာလေ၊ ဣမာယံ ဝါ ပစ္စယသာမဂ္ဂိယံ၊ အယံ ပုဂ္ဂလော ဇဝနဝီထိယာ အပရဘာဂေ ကာလံ ကရေယျ စေတိ အတ္ထော. န ဟိ ဇဝနက္ခဏေ ကာလံကိရိယာ အတ္ထိ. ယထာဘတံ နိက္ခိတ္တော ဧဝံ နိရယေတိ ယထာ အာဘတံ ကိဉ္စိ အာဟရိတွာ ဌပိတံ၊ ဧဝံ အတ္တနော ကမ္မုနာ နိက္ခိတ္တော နိရယေ ဌပိတော ဧဝါတိ အတ္ထော. ကာယဿ ဘေဒါတိ ဥပါဒိန္နက္ခန္ဓပရိစ္စာဂါ. ပရံ မရဏာတိ တဒနန္တရံ အဘိနိဗ္ဗတ္တက္ခန္ဓဂ္ဂဟဏေ. အထ ဝါ ကာယဿ ဘေဒါတိ ဇီဝိတိန္ဒြိယဿ ဥပစ္ဆေဒါ. ပရံ မရဏာတိ စုတိတော ဥဒ္ဓံ.

အပါယန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ နိရယဿေဝ ဝေဝစနံ. နိရယော ဟိ အယသင်္ခါတာ သုခါ အပေတောတိ အပါယော၊ သဂ္ဂမောက္ခဟေတုဘူတာ ဝါ ပုညသမ္မတာ အယာ အပေတောတိပိ အပါယော. ဒုက္ခဿ ဂတိ ပဋိသရဏန္တိ ဒုဂ္ဂတိ၊ ဒေါသဗဟုလတ္တာ ဝါ ဒုဋ္ဌေန ကမ္မုနာ နိဗ္ဗတ္တာ ဂတီတိပိ ဒုဂ္ဂတိ. ဝိဝသာ နိပတန္တိ ဧတ္ထ ဒုက္ကဋကမ္မကာရိနော၊ ဝိနဿန္တာ ဝါ ဧတ္ထ နိပတန္တိ သမ္ဘိဇ္ဇမာနင်္ဂပစ္စင်္ဂါတိ ဝိနိပါတော. နတ္ထိ ဧတ္ထ အဿာဒသညိတော အယောတိ နိရဿာဒဋ္ဌေန နိရယော. အထ ဝါ အပါယဂ္ဂဟဏေန တိရစ္ဆာနယောနိ ဝုစ္စတိ. တိရစ္ဆာနယောနိ ဟိ အပါယော သုဂတိတော အပေတတ္တာ၊ န ဒုဂ္ဂတိ မဟေသက္ခာနံ နာဂရာဇာဒီနံ သမ္ဘဝတော. ဒုဂ္ဂတိဂ္ဂဟဏေန ပေတ္တိဝိသယော. သော ဟိ အပါယော စေဝ ဒုဂ္ဂတိ စ သုဂတိတော အပေတတ္တာ ဒုက္ခဿ စ ဂတိဘူတတ္တာ၊ န ဝိနိပါတော အသုရသဒိသံ အဝိနိပါတတ္တာ. ဝိနိပါတဂ္ဂဟဏေန အသုရကာယော. သော ဟိ ယထာဝုတ္တေန အတ္ထေန အပါယော စေဝ ဒုဂ္ဂတိ စ၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသမုဿယေဟိ ဝိနိပတိတတ္တာ ဝိနိပါတောတိ စ ဝုစ္စတိ. နိရယဂ္ဂဟဏေန အဝီစိအာဒိအနေကပ္ပကာရော နိရယောဝ ဝုစ္စတိ. ဣဓ ပန သဗ္ဗပဒေဟိပိ နိရယောဝ ဝုတ္တော. ဥပပဇ္ဇန္တီတိ ပဋိသန္ဓိံ ဂဏှန္တိ.

ဂါထာသု ပဌမဂါထာ သင်္ဂီတိကာလေ ဓမ္မသင်္ဂါဟကတ္ထေရေဟိ ဌပိတာ. ဉတွာနာတိ ပုဗ္ဗကာလကိရိယာ. ဉာဏပုဗ္ဗကဉှိ ဗျာကရဏံ. ဟေတုအတ္ထော ဝါ တွာ-သဒ္ဒေါ ယထာ ‘‘သီဟံ ဒိသွာ ဘယံ ဟောတီ’’တိ၊ ဇာနနဟေတူတိ အတ္ထော. ဗုဒ္ဓေါ၊ ဘိက္ခူနံ သန္တိကေတိ ဗုဒ္ဓေါ ဘဂဝါ အတ္တနော သန္တိကေ ဘိက္ခူနံ ဧတံ ပရတော ဒွီဟိ ဂါထာဟိ ဝုစ္စမာနံ အတ္ထံ ဗျာကာသိ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ဒုတိယဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.