၁. ဧကကနိပါတော

၁. ပဌမဝဂ္ဂေါ

၁. လောဘသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁. ဣဒါနိ ဧကဓမ္မံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဇဟထာတိအာဒိနာ နယေန ဘဂဝတာ နိက္ခိတ္တဿ သုတ္တဿ ဝဏ္ဏနာယ ဩကာသော အနုပ္ပတ္တော. သာ ပနေသာ အတ္ထဝဏ္ဏနာ ယသ္မာ သုတ္တနိက္ခေပံ ဝိစာရေတွာ ဝုစ္စမာနာ ပါကဋာ ဟောတိ၊ တသ္မာ သုတ္တနိက္ခေပံ တာဝ ဝိစာရေဿာမ. စတ္တာရော ဟိ သုတ္တနိက္ခေပါ – အတ္တဇ္ဈာသယော၊ ပရဇ္ဈာသယော၊ ပုစ္ဆာဝသိကော၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကောတိ. ယထာ ဟိ အနေကသတအနေကသဟဿဘေဒါနိပိ သုတ္တန္တာနိ သံကိလေသဘာဂိယာဒိပဋ္ဌာနနယေန သောဠသဝိဓတံ နာတိဝတ္တန္တိ၊ ဧဝံ အတ္တဇ္ဈာသယာဒိသုတ္တနိက္ခေပဝသေန စတုဗ္ဗိဓတံ နာတိဝတ္တန္တီတိ. တတ္ထ ယထာ အတ္တဇ္ဈာသယဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ စ ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဝသိကေဟိ သဒ္ဓိံ သံသဂ္ဂဘေဒေါ သမ္ဘဝတိ အတ္တဇ္ဈာသယော စ ပရဇ္ဈာသယော စ၊ အတ္တဇ္ဈာသယော စ ပုစ္ဆာဝသိကော စ၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော စ ပရဇ္ဈာသယော စ၊ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော စ ပုစ္ဆာဝသိကော စာတိ အဇ္ဈာသယပုစ္ဆာနုသန္ဓိသမ္ဘဝတော၊ ဧဝံ ယဒိပိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ အတ္တဇ္ဈာသယေနပိ သံသဂ္ဂဘေဒေါ သမ္ဘဝတိ၊ အတ္တဇ္ဈာသယာဒီဟိ ပန ပုရတော ဌိတေဟိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယာ သံသဂ္ဂေါ နတ္ထီတိ နိရဝသေသော ပဋ္ဌာနနယော န သမ္ဘဝတိ. တဒန္တောဂဓတ္တာ ဝါ သမ္ဘဝန္တာနံ သေသနိက္ခေပါနံ မူလနိက္ခေပဝသေန စတ္တာရော သုတ္တနိက္ခေပါ ဝုတ္တာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

တတြာယံ ဝစနတ္ထော – နိက္ခိပီယတီတိ နိက္ခေပေါ၊ သုတ္တံ ဧဝ နိက္ခေပေါ သုတ္တနိက္ခေပေါ. အထ ဝါ နိက္ခိပနံ နိက္ခေပေါ၊ သုတ္တဿ နိက္ခေပေါ သုတ္တနိက္ခေပေါ၊ သုတ္တဒေသနာတိ အတ္ထော. အတ္တနော အဇ္ဈာသယော အတ္တဇ္ဈာသယော၊ သော အဿ အတ္ထိ ကာရဏဘူတောတိ အတ္တဇ္ဈာသယော၊ အတ္တနော အဇ္ဈာသယော ဧတဿာတိ ဝါ အတ္တဇ္ဈာသယော. ပရဇ္ဈာသယေပိ ဧသေဝ နယော. ပုစ္ဆာယ ဝသောတိ ပုစ္ဆာဝသော. သော ဧတဿ အတ္ထီတိ ပုစ္ဆာဝသိကော. သုတ္တဒေသနာယ ဝတ္ထုဘူတဿ အတ္ထဿ ဥပ္ပတ္တိ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဧဝ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ ထ-ကာရဿ ဌ-ကာရံ ကတွာ၊ သာ ဧတဿ အတ္ထီတိ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော. အထ ဝါ နိက္ခိပီယတိ သုတ္တံ ဧတေနာတိ နိက္ခေပေါ၊ အတ္တဇ္ဈာသယာဒိ ဧဝ. ဧတသ္မိံ ပန အတ္ထဝိကပ္ပေ အတ္တနော အဇ္ဈာသယော အတ္တဇ္ဈာသယော. ပရေသံ အဇ္ဈာသယော ပရဇ္ဈာသယော. ပုစ္ဆီယတီတိ ပုစ္ဆာ၊ ပုစ္ဆိတဗ္ဗော အတ္ထော၊ ပုစ္ဆာဝသေန ပဝတ္တံ ဓမ္မပ္ပဋိဂ္ဂါဟကာနံ ဝစနံ ပုစ္ဆာဝသံ၊ တဒေဝ နိက္ခေပသဒ္ဒါပေက္ခာယ ပုစ္ဆာဝသိကောတိ ပုလ္လိင်္ဂဝသေန ဝုတ္တံ. တထာ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ ဧဝ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကောတိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော.

အပိစ ပရေသံ ဣန္ဒြိယပရိပါကာဒိကာရဏနိရပေက္ခတ္တာ အတ္တဇ္ဈာသယဿ ဝိသုံ သုတ္တနိက္ခေပဘာဝေါ ယုတ္တော၊ ကေဝလံ အတ္တနော အဇ္ဈာသယေနေဝ ဓမ္မတန္တိဌပနတ္ထံ ပဝတ္တိတဒေသနတ္တာ. ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဝသိကာနံ ပန ပရေသံ အဇ္ဈာသယပုစ္ဆာနံ ဒေသနာပဝတ္တိဟေတုဘူတာနံ ဥပ္ပတ္တိယံ ပဝတ္တိတာနံ ကထံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိယံ အနဝရောဓော၊ ပုစ္ဆာဝသိကဋ္ဌုပ္ပတ္တိကာနံ ဝါ ပရဇ္ဈာသယာနုရောဓေန ပဝတ္တိတာနံ ကထံ ပရဇ္ဈာသယေ အနဝရောဓောတိ? န စောဒေတဗ္ဗမေတံ. ပရေသဉှိ အဘိနီဟာရပရိပုစ္ဆာဒိဝိနိမုတ္တဿေဝ သုတ္တဒေသနာကာရဏုပ္ပါဒဿ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိဘာဝေန ဂဟိတတ္တာ ပရဇ္ဈာသယပုစ္ဆာဝသိကာနံ ဝိသုံ ဂဟဏံ. တထာ ဟိ ဗြဟ္မဇာလဓမ္မဒါယာဒသုတ္တာဒီနံ (ဒီ. န. ၁.၁ အာဒယော) ဝဏ္ဏာဝဏ္ဏအာမိသုပ္ပါဒါဒိဒေသနာနိမိတ္တံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ ဝုစ္စတိ. ပရေသံ ပုစ္ဆံ ဝိနာ အဇ္ဈာသယမေဝ နိမိတ္တံ ကတွာ ဒေသိတော ပရဇ္ဈာသယော၊ ပုစ္ဆာဝသေန ဒေသိတော ပုစ္ဆာဝသိကောတိ ပါကဋောယမတ္ထောတိ.

ယာနိ ဘဂဝါ ပရေဟိ အနဇ္ဈိဋ္ဌော ကေဝလံ အတ္တနော အဇ္ဈာသယေနေဝ ကထေတိ၊ သေယျထိဒံ – အာကင်္ခေယျသုတ္တံ၊ တုဝဋ္ဋကသုတ္တန္တိဧဝမာဒီနိ (သု. နိ. ၉၂၁ အာဒယော၊ မ. နိ. ၁.၆၄ အာဒယော)၊ တေသံ အတ္တဇ္ဈာသယော နိက္ခေပေါ.

ယာနိ ပန ‘‘ပရိပက္ကာ ခေါ ရာဟုလဿ ဝိမုတ္တိပရိပါစနီယာ ဓမ္မာ၊ ယံနူနာဟံ ရာဟုလံ ဥတ္တရိံ အာသဝါနံ ခယေ ဝိနေယျ’’န္တိ ဧဝံ ပရေသံ အဇ္ဈာသယံ ခန္တိံ အဘိနီဟာရံ ဗုဇ္ဈနဘာဝဉ္စ ဩလောကေတွာ ပရဇ္ဈာသယဝသေန ကထိတာနိ၊ သေယျထိဒံ – ရာဟုလောဝါဒသုတ္တံ၊ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ္တန္တိဧဝမာဒီနိ (မ. နိ. ၂.၁၀၇ အာဒယော၊ ၃.၄၁၆ အာဒယော၊ သံ. နိ. ၃.၅၉၊ မဟာဝ. ၁၉-၂၀)၊ တေသံ ပရဇ္ဈာသယော နိက္ခေပေါ.

ဘဂဝန္တံ ပန ဥပသင်္ကမိတွာ ဒေဝါ မနုဿာ စတဿော ပရိသာ စတ္တာရော ဝဏ္ဏာ စ တထာ တထာ ပဉှံ ပုစ္ဆန္တိ ‘‘ဗောဇ္ဈင်္ဂါ ဗောဇ္ဈင်္ဂါတိ၊ ဘန္တေ၊ ဝုစ္စန္တိ၊ နီဝရဏာ နီဝရဏာတိ ဝုစ္စန္တီ’’တိအာဒိနာ၊ ဧဝံ ပုဋ္ဌေန ဘဂဝတာ ယာနိ ကထိတာနိ ဗောဇ္ဈင်္ဂသံယုတ္တာဒီနိ (သံ. နိ. ၅.၁၈၆) တေသံ ပုစ္ဆာဝသိကော နိက္ခေပေါ.

ယာနိ ပန တာနိ ဥပ္ပန္နံ ကာရဏံ ပဋိစ္စ ကထိတာနိ၊ သေယျထိဒံ – ဓမ္မဒါယာဒံ၊ ပုတ္တမံသူပမံ၊ ဒါရုက္ခန္ဓူပမန္တိဧဝမာဒီနိ (မ. နိ. ၁.၂၉၊ သံ. နိ. ၂.၆၃)၊ တေသံ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကော နိက္ခေပေါ.

ဧဝမိမေသု စတူသု သုတ္တနိက္ခေပေသု ဣမဿ သုတ္တဿ ပရဇ္ဈာသယော နိက္ခေပေါ. ပရဇ္ဈာသယဝသေန ဟေတံ နိက္ခိတ္တံ. ကေသံ အဇ္ဈာသယေန? လောဘေ အာဒီနဝဒဿီနံ ပုဂ္ဂလာနံ. ကေစိ ပန ‘‘အတ္တဇ္ဈာသယော’’တိ ဝဒန္တိ.

တတ္ထ ဧကဓမ္မံ၊ ဘိက္ခဝေတိအာဒီသု ဧကသဒ္ဒေါ အတ္ထေဝ အညတ္ထေ ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စ၊ ဣဒမေဝ သစ္စံ မောဃမညန္တိ ဣတ္ထေကေ အဘိဝဒန္တီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၃.၂၇). အတ္ထိ သေဋ္ဌေ ‘‘စေတသော ဧကောဒိဘာဝ’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၂၈၊ ပါရာ. ၁၁). အတ္ထိ အသဟာယေ ‘‘ဧကော ဝူပကဋ္ဌော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၄၀၅). အတ္ထိ သင်္ခါယံ ‘‘ဧကောဝ ခေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ခဏော စ သမယော စ ဗြဟ္မစရိယဝါသာယာ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၈.၂၉). ဣဓာပိ သင်္ခါယမေဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ဓမ္မ-သဒ္ဒေါ ပရိယတ္တိသစ္စသမာဓိပညာပကတိပုညာပတ္တိသုညတာဉေယျသဘာဝါဒီသု ဒိဿတိ. တထာ ဟိဿ ‘‘ဣဓ ဘိက္ခု ဓမ္မံ ပရိယာပုဏာတီ’’တိအာဒီသု (အ. နိ. ၅.၇၃) ပရိယတ္တိ အတ္ထော. ‘‘ဒိဋ္ဌဓမ္မော’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၁.၂၉၉) သစ္စာနိ. ‘‘ဧဝံဓမ္မာ တေ ဘဂဝန္တော အဟေသု’’န္တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၁၃၊ ၃.၁၄၂) သမာဓိ. ‘‘သစ္စံ ဓမ္မော ဓိတိ စာဂေါ၊ သဝေ ပေစ္စ န သောစတီ’’တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၁.၅၇) ပညာ. ‘‘ဇာတိဓမ္မာနံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သတ္တာနံ ဧဝံ ဣစ္ဆာ ဥပ္ပဇ္ဇတီ’’တိအာဒီသု (ဒီ. နိ. ၂.၃၉၈) ပကတိ. ‘‘ဓမ္မော ဟဝေ ရက္ခတိ ဓမ္မစာရိ’’န္တိအာဒီသု (ဇာ. ၁.၁၀.၁၀၂) ပုညံ. ‘‘တိဏ္ဏံ ဓမ္မာနံ အညတရေန ဝဒေယျ ပါရာဇိကေန ဝါ သံဃာဒိသေသေန ဝါ ပါစိတ္တိယေန ဝါ’’တိအာဒီသု (ပါရာ. ၄၄၄) အာပတ္တိ. ‘‘တသ္မိံ ခေါ ပန သမယေ ဓမ္မာ ဟောန္တီ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. ၁၂၁) သုညတာ. ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကာရေန ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏမုခေ အာပါထံ အာဂစ္ဆန္တီ’’တိအာဒီသု (မဟာနိ. ၁၅၆၊ စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅) ဉေယျော. ‘‘ကုသလာ ဓမ္မာ အကုသလာ ဓမ္မာ’’တိအာဒီသု (ဓ. သ. တိကမာတိကာ ၁) သဘာဝေါ အတ္ထော. ဣဓာပိ သဘာဝေါ. တသ္မာ ဧကဓမ္မန္တိ ဧကံ သံကိလေသသဘာဝန္တိ အဓိပ္ပါယော. ဧကော စ သော ဓမ္မော စာတိ ဧကဓမ္မော၊ တံ ဧကဓမ္မံ.

ဘိက္ခဝေတိ ဘိက္ခူ အာလပတိ. ကိမတ္ထံ ပန ဘဂဝါ ဓမ္မံ ဒေသေန္တော ဘိက္ခူ အာလပတိ၊ န ဓမ္မမေဝ ဒေသေတီတိ? သတိဇနနတ္ထံ. ဘိက္ခူ ဟိ အညံ စိန္တေန္တာပိ ဓမ္မံ ပစ္စဝေက္ခန္တာပိ ကမ္မဋ္ဌာနံ မနသိ ကရောန္တာပိ နိသိန္နာ ဟောန္တိ. တေ ပဌမံ အနာလပိတွာ ဓမ္မေ ဒေသိယမာနေ ‘‘အယံ ဒေသနာ ကိံနိဒါနာ၊ ကိံပစ္စယာ’’တိ သလ္လက္ခေတုံ န သက္ကောန္တိ. အာလပိတေ ပန သတိံ ဥပဋ္ဌပေတွာ သလ္လက္ခေတုံ သက္ကောန္တိ၊ တသ္မာ သတိဇနနတ္ထံ ‘‘ဘိက္ခဝေ’’တိ အာလပတိ. တေန စ တေသံ ဘိက္ခနသီလတာဒိဂုဏယောဂသိဒ္ဓေန ဝစနေန ဟီနာဓိကဇနသေဝိတံ ဝုတ္တိံ ပကာသေန္တော ဥဒ္ဓတဒီနဘာဝနိဂ္ဂဟံ ကရောတိ. ‘‘ဘိက္ခဝေ’’တိ ဣမိနာ ကရုဏာဝိပ္ဖါရသောမ္မဟဒယနယနနိပါတပုဗ္ဗင်္ဂမေန ဝစနေန တေ အတ္တနော မုခါဘိမုခေ ကရောန္တော တေန စ ကထေတုကမျတာဒီပကေန ဝစနေန နေသံ သောတုကမျတံ ဇနေတိ. တေနေဝ စ သမ္ဗောဓနတ္ထေန သာဓုကံ သဝနမနသိကာရေပိ နိယောဇေတိ. သာဓုကံ သဝနမနသိကာရာယတ္တာ ဟိ သာသနသမ္ပတ္တိ.

အညေသုပိ ဒေဝမနုဿေသု ပရိသပရိယာပန္နေသု ဝိဇ္ဇမာနေသု ကသ္မာ ဘိက္ခူ ဧဝ အာမန္တေသီတိ? ဇေဋ္ဌသေဋ္ဌာသန္နသဒါသန္နိဟိတဘာဝတော. သဗ္ဗပရိသသာဓာရဏာ ဟိ ဘဂဝတော ဓမ္မဒေသနာ၊ ပရိသာယ စ ဇေဋ္ဌာ ဘိက္ခူ ပဌမုပ္ပန္နတ္တာ၊ သေဋ္ဌာ အနဂါရိယဘာဝံ အာဒိံ ကတွာ သတ္ထု စရိယာနုဝိဓာယကတ္တာ သကလသာသနပဋိဂ္ဂါဟကတ္တာ စ၊ အာသန္နာ တတ္ထ နိသိန္နေသု သမီပဝုတ္တိယာ၊ သဒါသန္နိဟိတာ သတ္ထုသန္တိကာဝစရတ္တာ. အပိစ တေ ဓမ္မဒေသနာယ ဘာဇနံ ယထာနုသိဋ္ဌံ ပဋိပတ္တိသဗ္ဘာဝတော၊ ဝိသေသတော စ ဧကစ္စေ ဘိက္ခူ သန္ဓာယ အယံ ဒေသနာတိ တေ ဧဝ အာလပိ.

ပဇဟထာတိ ဧတ္ထ ပဟာနံ နာမ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ၊ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ၊ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ၊ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနံ၊ နိဿရဏပ္ပဟာနန္တိ ပဉ္စဝိဓံ. တတ္ထ ယံ ဒီပါလောကေနေဝ တမဿ ပဋိပက္ခဘာဝတော အလောဘာဒီဟိ လောဘာဒိကဿ၊ နာမရူပပရိစ္ဆေဒါဒိဝိပဿနာဉာဏေဟိ တဿ တဿ အနတ္ထဿ ပဟာနံ. သေယျထိဒံ – ပရိစ္စာဂေန လောဘာဒိမလဿ၊ သီလေန ပါဏာတိပါတာဒိဒုဿီလျဿ၊ သဒ္ဓါဒီဟိ အဿဒ္ဓိယာဒိကဿ၊ နာမရူပဝဝတ္ထာနေန သက္ကာယဒိဋ္ဌိယာ၊ ပစ္စယပရိဂ္ဂဟေန အဟေတုဝိသမဟေတုဒိဋ္ဌီနံ၊ တဿေဝ အပရဘာဂေန ကင်္ခါဝိတရဏေန ကထံကထီဘာဝဿ၊ ကလာပသမ္မသနေန ‘‘အဟံ မမာ’’တိ ဂါဟဿ၊ မဂ္ဂါမဂ္ဂဝဝတ္ထာနေန အမဂ္ဂေ မဂ္ဂသညာယ၊ ဥဒယဒဿနေန ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိယာ၊ ဝယဒဿနေန သဿတဒိဋ္ဌိယာ၊ ဘယဒဿနေန သဘယေသု အဘယသညာယ၊ အာဒီနဝဒဿနေန အဿာဒသညာယ၊ နိဗ္ဗိဒါနုပဿနေန အဘိရတိသညာယ၊ မုစ္စိတုကမျတာဉာဏေန အမုစ္စိတုကမျတာယ ဥပေက္ခာဉာဏေန အနုပေက္ခာယ၊ အနုလောမေန ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ၊ နိဗ္ဗာနေန ပဋိလောမဘာဝဿ၊ ဂေါတြဘုနာ သင်္ခါရနိမိတ္တဂ္ဂါဟဿ ပဟာနံ၊ ဧတံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနံ နာမ.

ယံ ပန ဥပစာရပ္ပနာဘေဒေန သမာဓိနာ ပဝတ္တိဘာဝနိဝါရဏတော ဃဋပ္ပဟာရေနေဝ ဥဒကပိဋ္ဌေ သေဝါလဿ တေသံ တေသံ နီဝရဏာဒိဓမ္မာနံ ပဟာနံ၊ ဧတံ ဝိက္ခမ္ဘနပ္ပဟာနံ နာမ. ယံ စတုန္နံ အရိယမဂ္ဂါနံ ဘာဝိတတ္တာ တံတံမဂ္ဂဝတော အတ္တနော သန္တာနေ ‘‘ဒိဋ္ဌိဂတာနံ ပဟာနာယာ’’တိအာဒိနာ (ဓ. သ. ၂၇၇၊ ဝိဘ. ၆၂၈) နယေန ဝုတ္တဿ သမုဒယပက္ခိယဿ ကိလေသဂဏဿ အစ္စန္တံ အပ္ပဝတ္တိဘာဝေန သမုစ္ဆိန္ဒနံ၊ ဣဒံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနံ နာမ. ယံ ပန ဖလက္ခဏေ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓတ္တံ ကိလေသာနံ၊ ဧတံ ပဋိပ္ပဿဒ္ဓိပ္ပဟာနံ နာမ. ယံ ပန သဗ္ဗသင်္ခတနိဿဋတ္တာ ပဟီနသဗ္ဗသင်္ခတံ နိဗ္ဗာနံ၊ ဧတံ နိဿရဏပ္ပဟာနံ နာမ. ဧဝံ ပဉ္စဝိဓေ ပဟာနေ အနာဂါမိကဘာဝကရဿ ပဟာနဿ အဓိပ္ပေတတ္တာ ဣဓ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗံ. တသ္မာ ပဇဟထာတိ ပရိစ္စဇထ၊ သမုစ္ဆိန္ဒထာတိ အတ္ထော.

အဟန္တိ ဘဂဝါ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ. ဝေါတိ အယံ ဝေါသဒ္ဒေါ ပစ္စတ္တဥပယောဂကရဏသာမိဝစနပဒပူရဏသမ္ပဒါနေသု ဒိဿတိ. တထာ ဟိ ‘‘ကစ္စိ၊ ပန ဝေါ အနုရုဒ္ဓါ၊ သမဂ္ဂါ သမ္မောဒမာနာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၂၆) ပစ္စတ္တေ အာဂတော. ‘‘ဂစ္ဆထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဏာမေမိ ဝေါ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၅၇) ဥပယောဂေ. ‘‘န ဝေါ မမ သန္တိကေ ဝတ္ထဗ္ဗ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၂.၁၅၇) ကရဏေ. ‘‘သဗ္ဗေသံ ဝေါ၊ သာရိပုတ္တ၊ သုဘာသိတ’’န္တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၄၅) သာမိဝစနေ. ‘‘ယေ ဟိ ဝေါ အရိယာ ပရိသုဒ္ဓကာယကမ္မန္တာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၅) ပဒပူရဏေ. ‘‘ဝနပတ္ထပရိယာယံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁၉၀) သမ္ပဒါနေ. ဣဓာပိ သမ္ပဒါနေ ဧဝ ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ပါဋိဘောဂေါတိ ပဋိဘူ. သော ဟိ ဓာရဏကံ ပဋိစ္စ ဓနိကဿ၊ ဓနိကံ ပဋိစ္စ ဓာရဏကဿ ပဋိနိဓိဘူတော ဓနိကသန္တကဿ တတော ဟရဏာဒိသင်္ခါတေန ဘုဉ္ဇနေန ဘောဂေါတိ ပဋိဘောဂေါ၊ ပဋိဘောဂေါ ဧဝ ပါဋိဘောဂေါ. အနာဂါမိတာယာတိ အနာဂါမိဘာဝတ္ထာယ. ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဟိ ကာမဘဝဿ အနာဂမနတော အနာဂါမီ. ယော ယဿ ဓမ္မဿ အဓိဂမေန အနာဂါမီတိ ဝုစ္စတိ၊ သဖလော သော တတိယမဂ္ဂေါ အနာဂါမိတာ နာမ. ဣတိ ဘဂဝါ ဝေနေယျဒမနကုသလော ဝေနေယျဇ္ဈာသယာနုကူလံ တတိယမဂ္ဂါဓိဂမံ လဟုနာ ဥပါယေန ဧကဓမ္မပူရဏတာမတ္တေန ထိရံ ကတွာ ဒဿေသိ ယထာ တံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ. ဘိန္နဘူမိကာပိ ဟိ ပဋိဃသံယောဇနာဒယော တတိယမဂ္ဂဝဇ္ဈာ ကိလေသာ ကာမရာဂပ္ပဟာနံ နာတိဝတ္တန္တီတိ.

ကသ္မာ ပနေတ္ထ ဘဂဝါ အတ္တာနံ ပါဋိဘောဂဘာဝေ ဌပေသိ? တေသံ ဘိက္ခူနံ အနာဂါမိမဂ္ဂါဓိဂမာယ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ. ပဿတိ ဟိ ဘဂဝါ ‘‘မယာ ‘ဧကဓမ္မံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဇဟထ၊ အဟံ ဝေါ ပါဋိဘောဂေါ အနာဂါမိတာယာ’တိ ဝုတ္တေ ဣမေ ဘိက္ခူ အဒ္ဓါ တံ ဧကဓမ္မံ ပဟာယ သက္ကာ တတိယဘူမိံ သမဓိဂန္တုံ၊ ယတော ဓမ္မဿာမိ ပဌမမာဟ ‘အဟံ ပါဋိဘောဂေါ’တိ ဥဿာဟဇာတာ တဒတ္ထာယ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ မညိဿန္တီ’’တိ. တသ္မာ ဥဿာဟဇနနတ္ထံ အနာဂါမိတာယ တေသံ ဘိက္ခူနံ အတ္တာနံ ပါဋိဘောဂဘာဝေ ဌပေသိ.

ကတမံ ဧကဓမ္မန္တိ ဧတ္ထ ကတမန္တိ ပုစ္ဆာဝစနံ. ပုစ္ဆာ စ နာမေသာ ပဉ္စဝိဓာ – အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ၊ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ၊ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ၊ အနုမတိပုစ္ဆာ၊ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ. တတ္ထ ပကတိယာ လက္ခဏံ အညာတံ ဟောတိ အဒိဋ္ဌံ အတုလိတံ အတီရိတံ အဝိဘူတံ အဝိဘာဝိတံ၊ တဿ ဉာဏာယ ဒဿနာယ တုလနာယ တီရဏာယ ဝိဘူတတ္ထာယ ဝိဘာဝနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ၊ အယံ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ. ပကတိယာ လက္ခဏံ ဉာတံ ဟောတိ ဒိဋ္ဌံ တုလိတံ တီရိတံ ဝိဘူတံ ဝိဘာဝိတံ. သော အညေဟိ ပဏ္ဍိတေဟိ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ၊ အယံ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာ. ပကတိယာ သံသယပက္ခန္ဒော ဟောတိ ဝိမတိပက္ခန္ဒော ဒွေဠှကဇာတော – ‘‘ဧဝံ နု ခေါ၊ န နု ခေါ၊ ကိံ နု ခေါ၊ ကထံ နု ခေါ’’တိ၊ သော ဝိမတိစ္ဆေဒနတ္ထာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ၊ အယံ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာ. ဘဂဝါ ဟိ အနုမတိဂ္ဂဟဏတ္ထံ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ – ‘‘တံ ကိံ မညထ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ’’တိအာဒိနာ (သံ. နိ. ၃.၅၉၊ မဟာဝ. ၂၁)၊ အယံ အနုမတိပုစ္ဆာ. ဘဂဝါ ဘိက္ခူနံ ကထေတုကမျတာယ ပဉှံ ပုစ္ဆတိ – ‘‘စတ္တာရောမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဟာရာ ဘူတာနံ ဝါ သတ္တာနံ ဌိတိယာ သမ္ဘဝေသီနံ ဝါ အနုဂ္ဂဟာယ. ကတမေ စတ္တာရော’’တိ (သံ. နိ. ၂.၁၁) အယံ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာ.

တတ္ထ ပုရိမာ တိဿော ပုစ္ဆာ ဗုဒ္ဓါနံ နတ္ထိ. ကသ္မာ? တီသု ဟိ အဒ္ဓါသု ကိဉ္စိ သင်္ခတံ အဒ္ဓါဝိမုတ္တံ ဝါ အသင်္ခတံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ အဒိဋ္ဌံ အတုလိတံ အတီရိတံ အဝိဘူတံ အဝိဘာဝိတံ နာမ နတ္ထိ. တေန နေသံ အဒိဋ္ဌဇောတနာပုစ္ဆာ နတ္ထိ. ယံ ပန တေဟိ အတ္တနော ဉာဏေန ပဋိဝိဒ္ဓံ၊ တဿ အညေန သမဏေန ဝါ ဗြာဟ္မဏေန ဝါ ဒေဝေန ဝါ မာရေန ဝါ ဗြဟ္မုနာ ဝါ သဒ္ဓိံ သံသန္ဒနကိစ္စံ နတ္ထိ၊ တေန နေသံ ဒိဋ္ဌသံသန္ဒနာပုစ္ဆာပိ နတ္ထိ. ယသ္မာ ပန ဗုဒ္ဓါ ဘဂဝန္တော အကထံကထီ တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆာ သဗ္ဗဓမ္မေသု ဝိဂတသံသယာ၊ တေန နေသံ ဝိမတိစ္ဆေဒနာပုစ္ဆာပိ နတ္ထိ. ဣတရာ ပန ဒွေ ပုစ္ဆာ အတ္ထိ၊ တာသု အယံ ကထေတုကမျတာပုစ္ဆာတိ ဝေဒိတဗ္ဗာ.

ဣဒါနိ တာယ ပုစ္ဆာယ ပုဋ္ဌမတ္ထံ သရူပတော ဒဿေန္တော ‘‘လောဘံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကဓမ္မ’’န္တိအာဒိမာဟ. တတ္ထ လုဗ္ဘန္တိ တေန၊ သယံ ဝါ လုဗ္ဘတိ၊ လုဗ္ဘနမတ္တမေဝ ဝါ တန္တိ လောဘော. သွာယံ အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏလက္ခဏော မက္ကဋာလေပေါ ဝိယ၊ အဘိသင်္ဂရသော တတ္တကပါလေ ပက္ခိတ္တမံသပေသိ ဝိယ၊ အပရိစ္စာဂပစ္စုပဋ္ဌာနော တေလဉ္ဇနရာဂေါ ဝိယ၊ သံယောဇနိယေသု ဓမ္မေသု အဿာဒဒဿနပဒဋ္ဌာနော၊ တဏှာနဒိဘာဝေန ဝဍ္ဎမာနော ယတ္ထ သမုပ္ပန္နော၊ သီဃသောတာ နဒီ ဝိယ မဟာသမုဒ္ဒံ အပါယမေဝ တံ သတ္တံ ဂဟေတွာ ဂစ္ဆတီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ကိဉ္စာပိ အယံ လောဘသဒ္ဒေါ သဗ္ဗလောဘသာမညဝစနော၊ ဣဓ ပန ကာမရာဂဝစနောတိ ဝေဒိတဗ္ဗော. သော ဟိ အနာဂါမိမဂ္ဂဝဇ္ဈော.

ပုန ဘိက္ခဝေတိ အာလပနံ ဓမ္မဿ ပဋိဂ္ဂါဟကဘာဝေန အဘိမုခီဘူတာနံ တတ္ထ အာဒရဇနနတ္ထံ. ပဇဟထာတိ ဣမိနာ ပဟာနာဘိသမယော ဝိဟိတော၊ သော စ ပရိညာသစ္ဆိကိရိယာဘာဝနာဘိသမယေဟိ သဒ္ဓိံ ဧဝ ပဝတ္တတိ၊ န ဝိသုန္တိ စတုသစ္စာဓိဋ္ဌာနာနိ စတ္တာရိပိ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ ကိစ္စာနိ ဝိဟိတာနေဝ ဟောန္တိ. ယထာ စ ‘‘လောဘံ ပဇဟထာ’’တိ ဝုတ္တေ ပဟာနေကဋ္ဌဘာဝတော ဒေါသာဒီနမ္ပိ ပဟာနံ အတ္ထတော ဝုတ္တမေဝ ဟောတိ၊ ဧဝံ သမုဒယသစ္စဝိသယေ သမ္မာဒိဋ္ဌိကိစ္စေ ပဟာနာဘိသမယေ ဝုတ္တေ တဿာ သဟကာရီကာရဏဘူတာနံ သမ္မာသင်္ကပ္ပါဒီနံ သေသမဂ္ဂင်္ဂါနမ္ပိ သမုဒယသစ္စဝိသယကိစ္စံ အတ္ထတော ဝုတ္တမေဝ ဟောတီတိ ပရိပုဏ္ဏော အရိယမဂ္ဂဗျာပါရော ဣဓ ကထိတောတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣမိနာ နယေန သတိပဋ္ဌာနာဒီနမ္ပိ ဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာနံ ဗျာပါရဿ ဣဓ ဝုတ္တဘာဝေါ ယထာရဟံ ဝိတ္ထာရေတဗ္ဗော.

အပိစေတ္ထ လောဘံ ပဇဟထာတိ ဧတေန ပဟာနပရိညာ ဝုတ္တာ. သာ စ တီရဏပရိညာဓိဋ္ဌာနာ၊ တီရဏပရိညာ စ ဉာတပရိညာဓိဋ္ဌာနာတိ အဝိနာဘာဝေန တိဿောပိ ပရိညာ ဗောဓိတာ ဟောန္တိ. ဧဝမေတ္ထ သဟ ဖလေန စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနံ ပရိပုဏ္ဏံ ကတွာ ပကာသိတန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. အထ ဝါ လောဘံ ပဇဟထာတိ သဟ ဖလေန ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိ ဒေသိတာ. သာ စ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိသန္နိဿယာ။ပေ။ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိသီလဝိသုဒ္ဓိသန္နိဿယာ စာတိ နာနန္တရိကဘာဝေန သဟ ဖလေန သဗ္ဗာပိ သတ္တ ဝိသုဒ္ဓိယော ဝိဘာဝိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗံ.

ဧဝမေတာယ ဝိသုဒ္ဓိက္ကမဘာဝနာယ ပရိညာတ္တယသမ္ပာဒနေန လောဘံ ပဇဟိတုကာမေန –

‘‘အနတ္ထဇနနော လောဘော၊ လောဘော စိတ္တပ္ပကောပနော၊

ဘယမန္တရတော ဇာတံ၊ တံ ဇနော နာဝဗုဇ္ဈတိ.

‘‘လုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ၊ လုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတိ၊

အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတိ၊ ယံ လောဘော သဟတေ နရံ’’. (ဣတိဝု. ၈၈)၊

ရတ္တော ခေါ၊ အာဝုသော၊ ရာဂေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ပါဏမ္ပိ ဟနတိ၊ အဒိန္နမ္ပိ အာဒိယတိ၊ သန္ဓိမ္ပိ ဆိန္ဒတိ၊ နိလ္လောပမ္ပိ ဟရတိ၊ ဧကာဂါရိကမ္ပိ ကရောတိ၊ ပရိပန္ထေပိ တိဋ္ဌတိ၊ ပရဒါရမ္ပိ ဂစ္ဆတိ၊ မုသာပိ ဘဏတိ. တဒပိ တေသံ ဘဝတံ သမဏဗြာဟ္မဏာနံ အဇာနတံ အပဿတံ အဝေဒယတံ တဏှာနုဂတာနံ ပရိတဿိတံ ဝိပ္ဖန္ဒိတမေဝ (အ. နိ. ၃.၅၄).

‘‘တဏှာဒုတိယော ပုရိသော၊ ဒီဃမဒ္ဓါန သံသရံ၊

ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝံ၊ သံသာရံ နာတိဝတ္တတိ’’. (ဣတိဝု. ၁၅၊ ၁၀၅)၊

‘‘နတ္ထိ ရာဂသမော အဂ္ဂိ၊ နတ္ထိ ဒေါသသမော ကလိ’’. (ဓ. ပ. ၂၀၂၊ ၂၅၁)၊

‘‘ကာမရာဂေန ဍယှာမိ၊ စိတ္တံ မေ ပရိဍယှတိ’’. (သံ. နိ. ၁.၂၁၂)၊

‘‘ယေ ရာဂရတ္တာနုပတန္တိ သောတံ၊ သယံကတံ မက္ကဋကောဝ ဇာလ’’န္တိ. (ဓ. ပ. ၃၄၇) စ –

ဧဝမာဒိသုတ္တပဒါနုသာရေန နာနာနယေဟိ လောဘဿ အာဒီနဝံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ တဿ ပဟာနာယ ပဋိပဇ္ဇိတဗ္ဗံ.

အပိစ ဆ ဓမ္မာ ကာမရာဂဿ ပဟာနာယ သံဝတ္တန္တိ၊ အသုဘနိမိတ္တဿ ဥဂ္ဂဟော၊ အသုဘဘာဝနာနုယောဂေါ၊ ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရတာ၊ ဘောဇနေ မတ္တညုတာ၊ ကလျာဏမိတ္တတာ၊ သပ္ပါယကထာတိ. ဒသဝိဓဉှိ အသုဘနိမိတ္တံ ဥဂ္ဂဏှန္တဿာပိ ကာမရာဂေါ ပဟီယတိ၊ ကာယဂတာသတိဘာဝနာဝသေန သဝိညာဏကေ ဥဒ္ဓုမာတကာဒိဝသေန အဝိညာဏကေ အသုဘေ အသုဘဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တဿာပိ၊ မနစ္ဆဋ္ဌေသု ဣန္ဒြိယေသု သံဝရဏဝသေန သတိကဝါဋေန ပိဟိတဒွါရဿာပိ၊ စတုန္နံ ပဉ္စန္နံ ဝါ အာလောပါနံ ဩကာသေ သတိ ဥဒကံ ပိဝိတွာ ယာပနသီလတာယ ဘောဇနေ မတ္တညုနောပိ. တေနေဝါဟ –

‘‘စတ္တာရော ပဉ္စ အာလောပေ၊ အဘုတွာ ဥဒကံ ပိဝေ၊

အလံ ဖာသုဝိဟာရာယ၊ ပဟိတတ္တဿ ဘိက္ခုနော’’တိ. (ထေရဂါ. ၉၈၃)၊

အသုဘကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာရတေ ကလျာဏမိတ္တေ သေဝန္တဿာပိ၊ ဌာနနိသဇ္ဇာဒီသု ဒသအသုဘနိဿိတသပ္ပါယကထာယပိ ပဟီယတိ. တေနေဝါဟ –

‘‘အတ္ထိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အသုဘနိမိတ္တံ၊ တတ္ထ ယောနိသောမနသိကာရဗဟုလီကာရော၊ အယမာဟာရော အနုပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ အနုပ္ပါဒါယ ဥပ္ပန္နဿ ဝါ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဟာနာယာ’’တိ.

ဧဝံ ပုဗ္ဗဘာဂေ ကာမရာဂသင်္ခါတဿ လောဘဿ ပဟာနာယ ပဋိပန္နော ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ တတိယမဂ္ဂေန တံ အနဝသေသတော သမုစ္ဆိန္ဒတိ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘လောဘံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကဓမ္မံ ပဇဟထ၊ အဟံ ဝေါ ပါဋိဘောဂေါ အနာဂါမိတာယာ’’တိ.

ဧတ္ထာဟ ‘‘ကော ပနေတ္ထ လောဘော ပဟီယတိ၊ ကိံ အတီတော၊ အထ အနာဂတော၊ ဥဒါဟု ပစ္စုပ္ပန္နော’’တိ? ကိဉ္စေတ္ထ – န တာဝ အတီတော လောဘော ပဟီယေယျ၊ န အနာဂတော ဝါ တေသံ အဘာဝတော. န ဟိ နိရုဒ္ဓံ အနုပ္ပန္နံ ဝါ အတ္ထီတိ ဝုစ္စတိ၊ ဝါယာမော စ အဖလော အာပဇ္ဇတိ. အထ ပစ္စုပ္ပန္နော၊ ဧဝမ္ပိ အဖလော ဝါယာမော တဿ သရသဘင်္ဂတ္တာ၊ သံကိလိဋ္ဌာ စ မဂ္ဂဘာဝနာ အာပဇ္ဇတိ၊ စိတ္တဝိပ္ပယုတ္တော ဝါ လောဘော သိယာ၊ န စာယံ နယော ဣစ္ဆိတောတိ. ဝုစ္စတေ – န ဝုတ္တနယေန အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နော လောဘော ပဟီယတိ. သေယျထာပိ ဣဓ တရုဏရုက္ခော အသဉ္ဇာတဖလော၊ တံ ပုရိသော ကုဌာရိယာ မူလေ ဆိန္ဒေယျ၊ တဿ ရုက္ခဿ ဆေဒေ အသတိ ယာနိ ဖလာနိ နိဗ္ဗတ္တေယျုံ၊ တာနိ ရုက္ခဿ ဆိန္နတ္တာ အဇာတာနိ ဧဝ န ဇာယေယျုံ၊ ဧဝမေဝ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေ အသတိ ဥပ္ပဇ္ဇနာရဟော လောဘော အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန ပစ္စယဃာတဿ ကတတ္တာ န ဥပ္ပဇ္ဇတိ. အယဉှိ အဋ္ဌကထာသု ‘‘ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နော’’တိ ဝုစ္စတိ. ဝိပဿနာယ ဟိ အာရမ္မဏဘူတာ ပဉ္စက္ခန္ဓာ တဿ ဥပ္ပဇ္ဇနဋ္ဌာနတာယ ဘူမိ နာမ. သာ ဘူမိ တေန လဒ္ဓါတိ ကတွာ ဘူမိလဒ္ဓုပ္ပန္နော. အာရမ္မဏာဓိဂ္ဂဟိတုပ္ပန္နော အဝိက္ခမ္ဘိတုပ္ပန္နော အသမူဟတုပ္ပန္နောတိ စ အယမေဝ ဝုစ္စတိ.

တတ္ထာတိ တသ္မိံ သုတ္တေ. ဧတန္တိ ဧတံ အတ္ထဇာတံ. ဣဒါနိ ဂါထာဗန္ဓဝသေန ဝုစ္စမာနံ. ဣတိ ဝုစ္စတီတိ ကေန ပန ဝုစ္စတိ? ဘဂဝတာ ဝ. အညေသု ဟိ တာဒိသေသု ဌာနေသု သင်္ဂီတိကာရေဟိ ဥပနိဗန္ဓဂါထာ ဟောန္တိ၊ ဣဓ ပန ဘဂဝတာ ဝ ဂါထာရုစိကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဝုတ္တမေဝတ္ထံ သင်္ဂဟေတွာ ဂါထာ ဘာသိတာ.

တတ္ထ ယေန လောဘေန လုဒ္ဓါသေ၊ သတ္တာ ဂစ္ဆန္တိ ဒုဂ္ဂတိန္တိ ယေန အာရမ္မဏဂ္ဂဟဏလက္ခဏေန တတော ဧဝ အဘိသင်္ဂရသေန လောဘေန လုဒ္ဓါ အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရေသု အာယတနေသု ဂိဒ္ဓါ ဂဓိတာ. သေတိ ဟိ နိပါတမတ္တံ. အက္ခရစိန္တကာ ပန ဤဒိသေသု ဌာနေသု သေ-ကာရာဂမံ ဣစ္ဆန္တိ. တထာ လုဒ္ဓတ္တာ ဧဝ ကာယသုစရိတာဒီသု ကိဉ္စိ သုစရိတံ အကတွာ ကာယဒုစ္စရိတာဒီနိ စ ဥပစိနိတွာ ရူပါဒီသု သတ္တဝိသတ္တတာယ သတ္တာတိ လဒ္ဓနာမာ ပါဏိနော ဒုက္ခဿ နိဗ္ဗတ္တိဋ္ဌာနတာယ ဒုဂ္ဂတီတိ သင်္ခံ ဂတံ နိရယံ တိရစ္ဆာနယောနိံ ပေတ္တိဝိသယဉ္စ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ဂစ္ဆန္တိ ဥပပဇ္ဇန္တိ.

တံ လောဘံ သမ္မဒညာယ၊ ပဇဟန္တိ ဝိပဿိနောတိ တံ ယထာဝုတ္တံ လောဘံ သဘာဝတော သမုဒယတော အတ္ထင်္ဂမတော အဿာဒတော အာဒီနဝတော နိဿရဏတောတိ ဣမေဟိ အာကာရေဟိ သမ္မာ အဝိပရီတံ ဟေတုနာ ဉာယေန အညာယ ဉာတတီရဏပရိညာသင်္ခါတာယ ပညာယ ဇာနိတွာ ရူပါဒိကေ ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓေ အနိစ္စာဒီဟိ ဝိဝိဓေဟိ အာကာရေဟိ ပဿနတော ဝိပဿိနော အဝသိဋ္ဌကိလေသေ ဝိပဿနာပညာပုဗ္ဗင်္ဂမာယ မဂ္ဂပညာယ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနဝသေန ပဇဟန္တိ၊ န ပုန အတ္တနော သန္တာနေ ဥပ္ပဇ္ဇိတုံ ဒေန္တိ. ပဟာယ န ပုနာယန္တိ၊ ဣမံ လောကံ ကုဒါစနန္တိ ဧဝံ သဟဇေကဋ္ဌပဟာနေကဋ္ဌေဟိ အဝသိဋ္ဌကိလေသေဟိ သဒ္ဓိံ တံ လောဘံ အနာဂါမိမဂ္ဂေန ပဇဟိတွာ ပုန ပစ္ဆာ ဣမံ ကာမဓာတုသင်္ခါတံ လောကံ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန ကဒါစိပိ န အာဂစ္ဆန္တိ ဩရမ္ဘာဂိယာနံ သံယောဇနာနံ သုပ္ပဟီနတ္တာ. ဣတိ ဘဂဝါ အနာဂါမိဖလေန ဒေသနံ နိဋ္ဌာပေသိ.

အယမ္ပိ အတ္ထောတိ နိဒါနာဝသာနတော ပဘုတိ ယာဝ ဂါထာပရိယောသာနာ ဣမိနာ သုတ္တေန ပကာသိတော အတ္ထော. အပိ-သဒ္ဒေါ ဣဒါနိ ဝက္ခမာနသုတ္တတ္ထသမ္ပိဏ္ဍနော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ဣမသ္မိံ သုတ္တေ သမုဒယသစ္စံ သရူပေနေဝ အာဂတံ၊ ပဟာနာပဒေသေန မဂ္ဂသစ္စံ. ဣတရံ သစ္စဒွယဉ္စ တဒုဘယဟေတုတာယ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗံ. ဂါထာယ ပန ဒုက္ခသမုဒယမဂ္ဂသစ္စာနိ ယထာရုတဝသေနေဝ ဉာယန္တိ၊ ဣတရံ နိဒ္ဓါရေတဗ္ဗံ. ဧသေဝ နယော ဣတော ပရေသုပိ သုတ္တေသု.

ပရမတ္ထဒီပနိယာ ခုဒ္ဒကနိကာယ-အဋ္ဌကထာယ

ဣတိဝုတ္တကဝဏ္ဏနာယ ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဒေါသသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၂. ဝုတ္တဉှေတံ ။ပေ။ ဒေါသန္တိ ဒုတိယသုတ္တံ. တတြာယံ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနာ. ယထာ ဧတ္ထ၊ ဧဝံ ဣတော ပရေသုပိ သဗ္ဗတ္ထ အပုဗ္ဗပဒဝဏ္ဏနံယေဝ ကရိဿာမ. ယသ္မာ ဣဒံ သုတ္တံ ဒေါသဗဟုလာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယံ ဩလောကေတွာ ဒေါသဝူပသမနတ္ထံ ဒေသိတံ၊ တသ္မာ ‘‘ဒေါသံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကဓမ္မံ ပဇဟထာ’’တိ အာဂတံ. တတ္ထ ဒေါသန္တိ ‘‘အနတ္ထံ မေ အစရီတိ အာဃာတော ဇာယတီ’’တိအာဒိနာ (ဝိဘ. ၉၆၀) နယေန သုတ္တေ ဝုတ္တာနံ နဝန္နံ၊ ‘‘အတ္ထံ မေ နာစရီ’’တိအာဒီနဉ္စ တပ္ပဋိပက္ခတော သိဒ္ဓါနံ နဝန္နမေဝါတိ အဋ္ဌာရသန္နံ ခါဏုကဏ္ဋကာဒိနာ အဋ္ဌာနေန သဒ္ဓိံ ဧကူနဝီသတိယာ အညတရာဃာတဝတ္ထုသမ္ဘဝံ အာဃာတံ. သော ဟိ ဒုဿန္တိ တေန၊ သယံ ဝါ ဒုဿတိ၊ ဒုဿနမတ္တမေဝ ဝါ တန္တိ ဒေါသောတိ ဝုစ္စတိ. သော စဏ္ဍိက္ကလက္ခဏော ပဟဋာသီဝိသော ဝိယ၊ ဝိသပ္ပနရသော ဝိသနိပါတော ဝိယ၊ အတ္တနော နိဿယဒဟနရသော ဝါ ဒါဝဂ္ဂိ ဝိယ၊ ဒုဿနပစ္စုပဋ္ဌာနော လဒ္ဓေါကာသော ဝိယ သပတ္တော၊ ယထာဝုတ္တအာဃာတဝတ္ထုပဒဋ္ဌာနော ဝိသသံသဋ္ဌပူတိမုတ္တံ ဝိယ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပဇဟထာတိ သမုစ္ဆိန္ဒထ. တတ္ထ ယေ ဣမေ –

‘‘ပဉ္စိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အာဃာတပဋိဝိနယာ၊ ယတ္ထ ဘိက္ခုနော ဥပ္ပန္နော အာဃာတော သဗ္ဗသော ပဋိဝိနေတဗ္ဗော. ကတမေ ပဉ္စ? ယသ္မိံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလေ အာဃာတော ဇာယေထ၊ မေတ္တာ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ ဘာဝေတဗ္ဗာ။ပေ။ ကရုဏာ။ပေ။ ဥပေက္ခာ၊ အသတိအမနသိကာရော တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ အာပဇ္ဇိတဗ္ဗော၊ ဧဝံ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ အာဃာတော ပဋိဝိနေတဗ္ဗော. ယသ္မိံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဂ္ဂလေ အာဃာတော ဇာယေထ၊ ကမ္မဿကတာ တသ္မိံ ပုဂ္ဂလေ အဓိဋ္ဌာတဗ္ဗာ ‘ကမ္မဿကော အယမာယသ္မာ ကမ္မဒါယာဒေါ။ပေ။ ဘဝိဿတီ’’တိ (အ. နိ. ၅.၁၆၁) –

ဧဝံ ပဉ္စ အာဃာတပ္ပဋိဝိနယာ ဝုတ္တာယေဝ.

‘‘ပဉ္စိမေ၊ အာဝုသော၊ အာဃာတပဋိဝိနယာ၊ ယတ္ထ ဘိက္ခုနော ဥပ္ပန္နော အာဃာတော သဗ္ဗသော ပဋိဝိနေတဗ္ဗော. ကတမေ ပဉ္စ? ဣဓာဝုသော၊ ဧကစ္စော ပုဂ္ဂလော အပရိသုဒ္ဓကာယသမာစာရော ဟောတိ ပရိသုဒ္ဓဝစီသမာစာရော၊ ဧဝရူပေပိ၊ အာဝုသော၊ ပုဂ္ဂလေ အာဃာတော ပဋိဝိနေတဗ္ဗော’’တိ (အ. နိ. ၅.၁၆၂) –

ဧဝမာဒိနာပိ နယေန ပဉ္စ အာဃာတပဋိဝိနယာ ဝုတ္တာ၊ တေသု ယေန ကေနစိ အာဃာတပဋိဝိနယဝိဓိနာ ပစ္စဝေက္ခိတွာ. အပိစ ယော –

‘‘ဥဘတောဒဏ္ဍကေန စေပိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ကကစေန စောရာ ဩစရကာ အင်္ဂမင်္ဂါနိ ဩကန္တေယျုံ၊ တတြာပိ ယော မနော ပဒူသေယျ၊ န မေ သော တေန သာသနကရော’’တိ (မ. နိ. ၁.၂၃၂) သတ္ထု ဩဝါဒေါ.

‘‘တဿေဝ တေန ပါပိယော၊ ယော ကုဒ္ဓံ ပဋိကုဇ္ဈတိ၊

ကုဒ္ဓံ အပ္ပဋိကုဇ္ဈန္တော၊ သင်္ဂါမံ ဇေတိ ဒုဇ္ဇယံ.

‘‘ဥဘိန္နမတ္ထံ စရတိ၊ အတ္တနော စ ပရဿ စ၊

ပရံ သင်္ကုပိတံ ဉတွာ၊ ယော သတော ဥပသမ္မတိ. (သံ. နိ. ၁.၁၈၈)၊

‘‘သတ္တိမေ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဓမ္မာ သပတ္တကန္တာ သပတ္တကရဏာ ကောဓနံ အာဂစ္ဆန္တိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ. ကတမေ သတ္တ? ဣဓ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သပတ္တော သပတ္တဿ ဧဝံ ဣစ္ဆတိ၊ ‘အဟော ဝတာယံ ဒုဗ္ဗဏ္ဏော အဿာ’တိ. တံ ကိဿ ဟေတု? န၊ ဘိက္ခဝေ၊ သပတ္တော သပတ္တဿ ဝဏ္ဏဝတာယ နန္ဒတိ. ကောဓနောယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသပုဂ္ဂလော ကောဓာဘိဘူတော ကောဓပရေတော ကိဉ္စာပိ သော ဟောတိ သုနှာတော သုဝိလိတ္တော ကပ္ပိတကေသမဿု ဩဒါတဝတ္ထဝသနော၊ အထ ခေါ သော ဒုဗ္ဗဏ္ဏောဝ ဟောတိ ကောဓာဘိဘူတော. အယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပဌမော ဓမ္မော သပတ္တကန္တော သပတ္တကရဏော ကောဓနံ အာဂစ္ဆတိ ဣတ္ထိံ ဝါ ပုရိသံ ဝါ.

‘‘ပုန စပရံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သပတ္တော သပတ္တဿ ဧဝံ ဣစ္ဆတိ ‘အဟော ဝတာယံ ဒုက္ခံ သယေယျာ’တိ။ပေ။ န ပစုရတ္ထော အဿာတိ။ပေ။ န ဘောဂဝါ အဿာတိ။ပေ။ န ယသဝါ အဿာတိ။ပေ။ န မိတ္တဝါ အဿာတိ။ပေ။ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ အပါယံ ဒုဂ္ဂတိံ ဝိနိပါတံ နိရယံ ဥပပဇ္ဇေယျာတိ. တံ ကိဿ ဟေတု? န၊ ဘိက္ခဝေ၊ သပတ္တော သပတ္တဿ သုဂတိဂမနေ နန္ဒတိ. ကောဓနောယံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုရိသပုဂ္ဂလော ကောဓာဘိဘူတော ကောဓပရေတော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရတိ၊ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရတိ၊ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရတိ. သော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ ကာယဿ ဘေဒါ ပရံ မရဏာ။ပေ။ နိရယံ ဥပပဇ္ဇတိ ကောဓာဘိဘူတော’’တိ (အ. နိ. ၇.၆၄).

‘‘ကုဒ္ဓေါ အတ္ထံ န ဇာနာတိ၊ ကုဒ္ဓေါ ဓမ္မံ န ပဿတိ။ပေ။. (အ. နိ. ၇.၆၄)၊

‘‘ကောဓံ ဇဟေ ဝိပ္ပဇဟေယျ မာနံ၊ သံယောဇနံ သဗ္ဗမတိက္ကမေယျ. (ဓ. ပ. ၂၂၁)၊

‘‘အနတ္ထဇနနော ကောဓော၊ ကောဓော စိတ္တပ္ပကောပနော။ပေ။. (အ. နိ. ၇.၆၄)၊

‘‘ကောဓံ ဆေတွာ သုခံ သေတိ၊ ကောဓံ ဆေတွာ န သောစတိ၊

ကောဓဿ ဝိသမူလဿ၊ မဓုရဂ္ဂဿ ဗြာဟ္မဏာ’’တိ. (သံ. နိ. ၁.၁၈၇)၊

‘‘ဧကာပရာဓံ ခမ ဘူရိပည၊

န ပဏ္ဍိတာ ကောဓဗလာ ဘဝန္တီ’’တိ. –

ဧဝမာဒိနာ နယေန ဒေါသေ အာဒီနဝေ ဝုတ္တပ္ပဋိပက္ခတော ဒေါသပ္ပဟာနေ အာနိသံသေ စ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပုဗ္ဗဘာဂေ ဒေါသံ တဒင်္ဂပ္ပဟာနာဒိဝသေန ပဇဟိတွာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ တတိယမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော ဒေါသံ သမုစ္ဆိန္ဒထ၊ ပဇဟထာတိ တေသံ ဘိက္ခူနံ တတ္ထ နိယောဇနံ. တေန ဝုတ္တံ ‘‘ဒေါသံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဧကဓမ္မံ ပဇဟထာ’’တိ. ဒုဋ္ဌာသေတိ အာဃာတေန ဒူသိတစိတ္တတာယ ပဒုဋ္ဌာ. သေသမေတ္ထ ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ပဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာယံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဒုတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၃. မောဟသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၃. တတိယေ မောဟန္တိ အညာဏံ. တဉှိ ဒုက္ခေ အညာဏံ၊ ဒုက္ခသမုဒယေ အညာဏံ၊ ဒုက္ခနိရောဓေ အညာဏံ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ အညာဏန္တိအာဒိနာ နယေန ဝိဘာဂေန အနေကပ္ပဘေဒမ္ပိ မုယှန္တိ. တေန သယံ ဝါ မုယှတိ မုယှနမတ္တမေဝ ဝါ တန္တိ မောဟောတိ ဝုစ္စတိ. သော စိတ္တဿ အန္ဓဘာဝလက္ခဏော၊ အညာဏလက္ခဏော ဝါ၊ အသမ္ပဋိဝေဓရသော၊ အာရမ္မဏသဘာဝစ္ဆာဒနရသော ဝါ၊ အသမ္မာပ္ပဋိပတ္တိပစ္စုပဋ္ဌာနော၊ အန္ဓကာရပစ္စုပဋ္ဌာနော ဝါ၊ အယောနိသောမနသိကာရပဒဋ္ဌာနော၊ သဗ္ဗာကုသလာနံ မူလန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ဣဓာပိ ပဇဟထာတိ ပဒဿ –

‘‘မူဠှော အတ္ထံ န ဇာနာတိ၊ မူဠှော ဓမ္မံ န ပဿတိ၊

အန္ဓတမံ တဒါ ဟောတိ၊ ယံ မောဟော သဟတေ နရံ’’. (ဣတိဝု. ၈၈)၊

‘‘အနတ္ထဇနနော မောဟော။ပေ။. (ဣတိဝု. ၈၈)၊

‘‘အဝိဇ္ဇာ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ’’ (ဣတိဝု. ၄၀)၊

‘‘မောဟသမ္ဗန္ဓနော လောကော၊ ဘဗ္ဗရူပေါဝ ဒိဿတိ’’၊ (ဥဒါ. ၇၀)၊

‘‘မောဟော နိဒါနံ ကမ္မာနံ သမုဒယာယ’’ (အ. နိ. ၃.၃၄)၊

‘‘မူဠှော ခေါ၊ ဗြာဟ္မဏ၊ မောဟေန အဘိဘူတော ပရိယာဒိန္နစိတ္တော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကမ္ပိ ဘယံ ဝေရံ ပသဝတိ၊ သမ္ပရာယိကမ္ပိ ဘယံ ဝေရံ ပသဝတီ’’တိ စ –

အာဒိနာ နယေန ‘‘ယော ကောစိ ဓမ္မော ကာမစ္ဆန္ဒာဒိသံကိလေသဓမ္မေဟိ နိဗ္ဗတ္တေတဗ္ဗော၊ အတ္ထတော သဗ္ဗော သော မောဟဟေတုကော’’တိ စ မောဟေ အာဒီနဝံ တပ္ပဋိပက္ခတော မောဟပ္ပဟာနေ အာနိသံသဉ္စ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ကာမစ္ဆန္ဒာဒိပ္ပဟာနက္ကမေနေဝ ပုဗ္ဗဘာဂေ တဒင်္ဂါဒိဝသေန မောဟံ ပဇဟန္တာ တတိယမဂ္ဂေန ယထာဝုတ္တလောဘဒေါသေကဋ္ဌံ မောဟံ သမုစ္ဆေဒဝသေန ပဇဟထာတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အနာဂါမိမဂ္ဂဝဇ္ဈော ဧဝ ဟိ မောဟော ဣဓာဓိပ္ပေတောတိ. မူဠှာသေတိ ကုသလာကုသလသာဝဇ္ဇာနဝဇ္ဇာဒိဘေဒေ အတ္တနော ဟိတာဟိတေ သမ္မူဠှာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

တတိယသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၄. ကောဓသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၄. စတုတ္ထေ ကောဓန္တိ ဒေါသံ. ဒေါသော ဧဝ ဟိ ကောဓပရိယာယေန ဗုဇ္ဈနကာနံ ပုဂ္ဂလာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဧဝံ ဝုတ္တော. တသ္မာ ဒုတိယသုတ္တေ ဝုတ္တနယေနေဝေတ္ထ အတ္ထော ဝေဒိတဗ္ဗော. အပိစ ကုဇ္ဈနလက္ခဏော ကောဓော၊ အာဃာတကရဏရသော၊ စိတ္တဿ ဗျာပတ္တိဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနော၊ စေတသော ပူတိဘာဝေါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗောတိ အယမ္ပိ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော.

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. မက္ခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၅. ပဉ္စမေ မက္ခန္တိ ပရဂုဏမက္ခနံ. ယဒိပိ ဟိ သော ဂူထံ ဂဟေတွာ ပရံ ပဟရန္တော ဝိယ အတ္တနော ကရံ ပဌမတရံ မက္ခတိယေဝ၊ တထာပိ ပရေသံ ဂုဏမက္ခနာဓိပ္ပါယေန ပဝတ္တေတဗ္ဗတ္တာ ‘‘ပရဂုဏမက္ခနော’’တိ ဝုစ္စတိ. တထာ ဟိ သော ဥဒကပုဉ္ဆနမိဝ နှာတဿ သရီရဂတံ ဥဒကံ ပရေသံ ဂုဏေ မက္ခေတိ ပုဉ္ဆတိ ဝိနာသေတိ၊ ပရေဟိ ဝါ ကတာနံ မဟန္တာနမ္ပိ ကာရာနံ ခေပနတော ဓံသနတော မက္ခောတိ ဝုစ္စတိ. သော ပရဂုဏမက္ခနလက္ခဏော၊ တေသံ ဝိနာသနရသော၊ တဒဝစ္ဆာဒနပစ္စုပဋ္ဌာနော. အတ္ထတော ပန ပရေသံ ဂုဏမက္ခနာကာရေန ပဝတ္တော ဒေါမနဿသဟဂတစိတ္တုပ္ပါဒေါတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ. ပဇဟထာတိ တတ္ထ ဝုတ္တပ္ပဘေဒံ ဒေါသံ၊ ဒေါသေ စ ဝုတ္တနယံ အာဒီနဝံ၊ ပဟာနေ စဿ အာနိသံသံ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပုဗ္ဗဘာဂေ တဒင်္ဂါဒိဝသေန ပဇဟန္တာ ဝိပဿနံ ဥဿုက္ကာပေတွာ တတိယမဂ္ဂေန အနဝသေသံ သမုစ္ဆိန္ဒထာတိ အတ္ထော. မက္ခာသေတိ မက္ခိတာ မက္ခိတပရဂုဏာ၊ ပရေသံ ဂုဏာနံ မက္ခိတာရော၊ တတော ဧဝ အတ္တနောပိ ဓံသိတဂုဏာတိ အတ္ထော. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. မာနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၆. ဆဋ္ဌေ မာနန္တိ ဇာတိအာဒိဝတ္ထုကံ စေတသော ဥန္နမနံ. သော ဟိ ‘‘သေယျောဟမသ္မီ’’တိအာဒိနာ နယေန မညန္တိ တေန၊ သယံ ဝါ မညတိ၊ မာနနံ သမ္ပဂ္ဂဟောတိ ဝါ မာနောတိ ဝုစ္စတိ. သွာယံ သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော၊ သဒိသောဟမသ္မီတိ မာနော၊ ဟီနောဟမသ္မီတိ မာနောတိ ဧဝံ တိဝိဓော. ပုန သေယျဿ သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော၊ သေယျဿ သဒိသော၊ သေယျဿ ဟီနော၊ သဒိသဿ သေယျော၊ သဒိသဿ သဒိသော၊ သဒိသဿ ဟီနော၊ ဟီနဿ သေယျော၊ ဟီနဿ သဒိသော၊ ဟီနဿ ဟီနောဟမသ္မီတိ မာနောတိ ဧဝံ နဝဝိဓောပိ ဥန္နတိလက္ခဏော၊ အဟံကာရရသော၊ သမ္ပဂ္ဂဟရသော ဝါ၊ ဥဒ္ဓုမာတဘာဝပစ္စုပဋ္ဌာနော၊ ကေတုကမျတာပစ္စုပဋ္ဌာနော ဝါ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပ္ပယုတ္တလောဘပဒဋ္ဌာနော ဥမ္မာဒေါ ဝိယာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗော. ပဇဟထာတိ တဿ သဗ္ဗဿပိ အတ္တုက္ကံသနပရဝမ္ဘနနိမိတ္တတာ၊ ဂရုဋ္ဌာနိယေသု အဘိဝါဒနပစ္စုပဋ္ဌာနအဉ္ဇလိကမ္မသာမီစိကမ္မာဒီနံ အကရဏေ ကာရဏတာ၊ ဇာတိမဒပုရိသမဒါဒိဘာဝေန ပမာဒါပတ္တိဟေတုဘာဝေါတိ ဧဝမာဒိဘေဒံ အာဒီနဝံ တပ္ပဋိပက္ခတော နိရတိမာနတာယ အာနိသံသဉ္စ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ရာဇသဘံ အနုပ္ပတ္တော စဏ္ဍာလော ဝိယ သဗြဟ္မစာရီသု နီစစိတ္တတံ ပစ္စုပဋ္ဌပေတွာ ပုဗ္ဗဘာဂေ တဒင်္ဂါဒိဝသေန တံ ပဇဟန္တာ ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ အနာဂါမိမဂ္ဂေန သမုစ္ဆိန္ဒထာတိ အတ္ထော. အနာဂါမိမဂ္ဂဝဇ္ဈော ဧဝ ဟိ မာနော ဣဓာဓိပ္ပေတော. မတ္တာသေတိ ဇာတိမဒပုရိသမဒါဒိဝသေန မာနေန ပမာဒါပတ္တိဟေတုဘူတေန မတ္တာ အတ္တာနံ ပဂ္ဂဟေတွာ စရန္တာ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ.

ဣမေသု ပန ပဋိပါဋိယာ ဆသု သုတ္တေသု ဂါထာသု ဝါ အနာဂါမိဖလံ ပါပေတွာ ဒေသနာ နိဋ္ဌာပိတာ. တတ္ထ ယေ ဣမေ အဝိဟာ အတပ္ပါ သုဒဿာ သုဒဿီ အကနိဋ္ဌာတိ ဥပပတ္တိဘဝဝသေန ပဉ္စ အနာဂါမိနော၊ တေသု အဝိဟေသု ဥပပန္နာ အဝိဟာ နာမ. တေ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ၊ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ၊ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ၊ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ၊ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီတိ ပဉ္စဝိဓာ၊ တထာ အတပ္ပါ၊ သုဒဿာ၊ သုဒဿိနော. အကနိဋ္ဌေသု ပန ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ ပရိဟာယတိ. တတ္ထ ယော အဝိဟာဒီသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အာယုဝေမဇ္ဈံ အနတိက္ကမိတွာ အရဟတ္တပ္ပတ္တိယာ ကိလေသပရိနိဗ္ဗာနေန ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ အယံ အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ. ယော ပန အဝိဟာဒီသု အာဒိတော ပဉ္စကပ္ပသတာဒိဘေဒံ အာယုဝေမဇ္ဈံ အတိက္ကမိတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ အယံ ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ. ယော အသင်္ခါရေန အဓိမတ္တပ္ပယောဂံ အကတွာ အပ္ပဒုက္ခေန အကသိရေန ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ အယံ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ. ယော ပန သသင်္ခါရေန အဓိမတ္တပ္ပယောဂံ ကတွာ ဒုက္ခေန ကိစ္ဆေန ကသိရေန ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ အယံ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယီ နာမ. ဣတရော ပန အဝိဟာဒီသု ဥဒ္ဓံဝါဟိတဘာဝေန ဥဒ္ဓမဿ တဏှာသောတံ၊ ဝဋ္ဋသောတံ၊ မဂ္ဂသောတမေဝ ဝါတိ ဥဒ္ဓံသောတော. အဝိဟာဒီသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ အရဟတ္တံ ပတ္တုံ အသက္ကောန္တော တတ္ထ တတ္ထ ယာဝတာယုကံ ဌတွာ ပဋိသန္ဓိဂ္ဂဟဏဝသေန အကနိဋ္ဌံ ဂစ္ဆတီတိ အကနိဋ္ဌဂါမီ.

ဧတ္ထ စ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ၊ ဥဒ္ဓံသောတော န အကနိဋ္ဌဂါမီ၊ န ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ၊ န ဥဒ္ဓံသောတော န အကနိဋ္ဌဂါမီတိ စတုက္ကံ ဝေဒိတဗ္ဗံ. ကထံ? ယော အဝိဟတော ပဋ္ဌာယ စတ္တာရော ဒေဝလောကေ သောဓေတွာ အကနိဋ္ဌံ ဂန္တွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ အယံ ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ. ယော ပန ဟေဋ္ဌာ တယော ဒေဝလောကေ သောဓေတွာ သုဒဿီဒေဝလောကေ ဌတွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ အယံ ဥဒ္ဓံသောတော န အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ. ယော ဣတော အကနိဋ္ဌမေဝ ဂန္တွာ ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ အယံ န ဥဒ္ဓံသောတော အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမ. ယော ပန ဟေဋ္ဌာ စတူသု ဒေဝလောကေသု တတ္ထ တတ္ထေဝ ပရိနိဗ္ဗာယတိ၊ အယံ န ဥဒ္ဓံသောတော၊ န အကနိဋ္ဌဂါမီ နာမာတိ.

တတ္ထ အဝိဟေသု ဥပ္ပဇ္ဇိတွာ ကပ္ပသတတော ဥဒ္ဓံ ပရိနိဗ္ဗာယိကော၊ ဒွိန္နံ ကပ္ပသတာနံ မတ္ထကေ ပရိနိဗ္ဗာယိကော၊ ပဉ္စကပ္ပသတေ အသမ္ပတ္တေ ပရိနိဗ္ဗာယိကောတိ တယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိနော. ဝုတ္တဉှေတံ ‘‘ဥပပန္နံ ဝါ သမနန္တရာ အပ္ပတ္တံ ဝါ ဝေမဇ္ဈ’’န္တိ (ပု. ပ. ၃၆). ဝါ-သဒ္ဒေန ဟိ ပတ္တမတ္တောပိ သင်္ဂဟိတောတိ. ဧဝံ တယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိနော၊ ဧကော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီ ဧကော ဥဒ္ဓံသောတော. တေသု အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော ပဉ္စ၊ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော ပဉ္စာတိ ဒသ ဟောန္တိ. တထာ အတပ္ပါသုဒဿာသုဒဿီသူတိ စတ္တာရော ဒသကာ စတ္တာရီသံ အကနိဋ္ဌေ ပန ဥဒ္ဓံသောတဿ အဘာဝတော တယော အန္တရာပရိနိဗ္ဗာယိနော၊ ဧကော ဥပဟစ္စပရိနိဗ္ဗာယီတိ အသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော စတ္တာရော၊ သသင်္ခါရပရိနိဗ္ဗာယိနော စတ္တာရောတိ အဋ္ဌ၊ ဧဝမေတေ အဋ္ဌစတ္တာရီသံ အနာဂါမိနော. တေ သဗ္ဗေပိ ဣမေသု သုတ္တေသု အဝိသေသဝစနေန ဂဟိတာတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. သဗ္ဗပရိညာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၇. သတ္တမေ သဗ္ဗန္တိ အနဝသေသံ. အနဝသေသဝါစကော ဟိ အယံ သဗ္ဗ-သဒ္ဒေါ. သော ယေန ယေန သမ္ဗန္ဓံ ဂစ္ဆတိ၊ တဿ တဿ အနဝသေသတံ ဒီပေတိ၊ ယထာ ‘‘သဗ္ဗံ ရူပံ၊ သဗ္ဗာ ဝေဒနာ၊ သဗ္ဗသက္ကာယပရိယာပန္နေသု ဓမ္မေသူ’’တိ. သော ပနာယံ သဗ္ဗ-သဒ္ဒေါ သပ္ပဒေသနိပ္ပဒေသဝိသယတာယ ဒုဝိဓော. တထာ ဟေသ သဗ္ဗသဗ္ဗံ၊ ပဒေသသဗ္ဗံ၊ အာယတနသဗ္ဗံ၊ သက္ကာယသဗ္ဗန္တိ စတူသု ဝိသယေသု ဒိဋ္ဌပ္ပယောဂေါ. တတ္ထ ‘‘သဗ္ဗေ ဓမ္မာ သဗ္ဗာကာရေန ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ဉာဏမုခေ အာပါထမာဂစ္ဆန္တီ’’တိအာဒီသု (စူဠနိ. မောဃရာဇမာဏဝပုစ္ဆာနိဒ္ဒေသ ၈၅) သဗ္ဗသဗ္ဗသ္မိံ အာဂတော. ‘‘သဗ္ဗေသံ ဝေါ၊ သာရိပုတ္တာ၊ သုဘာသိတံ ပရိယာယေနာ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၃၄၅) ပဒေသသဗ္ဗသ္မိံ. ‘‘သဗ္ဗံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမိ၊ စက္ခုဉ္စေဝ ရူပဉ္စ။ပေ။. မနဉ္စေဝ ဓမ္မေ စာ’’တိ (သံ. နိ. ၄.၂၃-၂၅) ဧတ္ထ အာယတနသဗ္ဗသ္မိံ. ‘‘သဗ္ဗဓမ္မမူလပရိယာယံ ဝေါ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဒေသေဿာမီ’’တိအာဒီသု (မ. နိ. ၁.၁) သက္ကာယသဗ္ဗသ္မိံ. တတ္ထ သဗ္ဗသဗ္ဗသ္မိံ အာဂတော နိပ္ပဒေသဝိသယော၊ ဣတရေသု တီသုပိ အာဂတော သပ္ပဒေသဝိသယော. ဣဓ ပန သက္ကာယသဗ္ဗသ္မိံ ဝေဒိတဗ္ဗော. ဝိပဿနာယ အာရမ္မဏဘူတာ တေဘူမကဓမ္မာ ဟိ ဣဓ ‘‘သဗ္ဗ’’န္တိ အနဝသေသတော ဂဟိတာ.

အနဘိဇာနန္တိ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ ကုသလာ၊ ဣမေ အကုသလာ၊ ဣမေ သာဝဇ္ဇာ၊ ဣမေ အနဝဇ္ဇာ’’တိအာဒိနာ ‘‘ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ၊ ဣမာနိ ဒွါဒသာယတနာနိ၊ ဣမာ အဋ္ဌာရသ ဓာတုယော၊ ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ၊ အယံ ဒုက္ခသမုဒယော အရိယသစ္စ’’န္တိ စ အာဒိနာ သဗ္ဗေ အဘိညေယျေ ဓမ္မေ အဝိပရီတသဘာဝတော အနဘိဇာနန္တော အဘိဝိသိဋ္ဌေန ဉာဏေန န ဇာနန္တော. အပရိဇာနန္တိ န ပရိဇာနန္တော. ယော ဟိ သဗ္ဗံ တေဘူမကဓမ္မဇာတံ ပရိဇာနာတိ၊ သော တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနာတိ – ဉာတပရိညာယ၊ တီရဏပရိညာယ၊ ပဟာနပရိညာယ. တတ္ထ ကတမာ ဉာတပရိညာ? သဗ္ဗံ တေဘူမကံ နာမရူပံ – ‘‘ဣဒံ ရူပံ၊ ဧတ္တကံ ရူပံ၊ န ဣတော ဘိယျော. ဣဒံ နာမံ၊ ဧတ္တကံ နာမံ၊ န ဣတော ဘိယျော’’တိ ဘူတပ္ပသာဒါဒိပ္ပဘေဒံ ရူပံ၊ ဖဿာဒိပ္ပဘေဒံ နာမဉ္စ၊ လက္ခဏရသပစ္စုပဋ္ဌာနပဒဋ္ဌာနတော ဝဝတ္ထပေတိ. တဿ အဝိဇ္ဇာဒိကဉ္စ ပစ္စယံ ပရိဂ္ဂဏှာတိ. အယံ ဉာတပရိညာ. ကတမာ တီရဏပရိညာ? ဧဝံ ဉာတံ ကတွာ တံ သဗ္ဗံ တီရေတိ အနိစ္စတော ဒုက္ခတော ရောဂတောတိ ဒွါစတ္တာလီသာယ အာကာရေဟိ. အယံ တီရဏပရိညာ. ကတမာ ပဟာနပရိညာ? ဧဝံ တီရယိတွာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန သဗ္ဗသ္မိံ ဆန္ဒရာဂံ ပဇဟတိ. အယံ ပဟာနပရိညာ.

ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိယောပိ ဉာတပရိညာ. မဂ္ဂါမဂ္ဂပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိယော ကလာပသမ္မသနာဒိအနုလောမပရိယောသာနာ ဝါ ပညာ တီရဏပရိညာ. အရိယမဂ္ဂေန ပဇဟနံ ပဟာနပရိညာ. ယော သဗ္ဗံ ပရိဇာနာတိ၊ သော ဣမာဟိ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနာတိ. ဣဓ ပန ဝိရာဂပ္ပဟာနာနံ ပဋိက္ခေပဝသေန ဝိသုံ ဂဟိတတ္တာ ဉာတပရိညာယ တီရဏပရိညာယ စ ဝသေန ပရိဇာနနာ ဝေဒိတဗ္ဗာ. ယော ပနေဝံ န ပရိဇာနာတိ၊ တံ သန္ဓာယ ဝုတ္တံ ‘‘အပရိဇာန’’န္တိ.

တတ္ထ စိတ္တံ အဝိရာဇယန္တိ တသ္မိံ အဘိညေယျဝိသေသေ ပရိညေယျေ အတ္တနော စိတ္တသန္တာနံ န ဝိရာဇယံ၊ န ဝိရဇ္ဇန္တော၊ ယထာ တတ္ထ ရာဂေါ န ဟောတိ၊ ဧဝံ ဝိရာဂါနုပဿနံ န ဥပ္ပါဒေန္တောတိ အတ္ထော. အပ္ပဇဟန္တိ ဝိပဿနာပညာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ တတ္ထ ပဟာတဗ္ဗယုတ္တကံ ကိလေသဝဋ္ဋံ အနဝသေသတော န ပဇဟန္တော. ယထာ စေတံ၊ ဧဝံ အဘိဇာနနာဒယောပိ မိဿကမဂ္ဂဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗာ. ပုဗ္ဗဘာဂေ ဟိ နာနာစိတ္တဝသေန ဉာတတီရဏပဟာနပရိညာဟိ ကမေန အဘိဇာနနာဒီနိ သမ္ပာဒေတွာ မဂ္ဂကာလေ ဧကက္ခဏေနေဝ ကိစ္စဝသေန တံ သဗ္ဗံ နိပ္ဖါဒေန္တံ ဧကမေဝ ဉာဏံ ပဝတ္တတီတိ. အဘဗ္ဗော ဒုက္ခက္ခယာယာတိ နိဗ္ဗာနာယ သကလဿ ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ခေပနာယ န ဘဗ္ဗော၊ နာလံ န သမတ္ထောတိ အတ္ထော.

သဗ္ဗဉ္စ ခေါတိ ဧတ္ထ စ-သဒ္ဒေါ ဗျတိရေကေ၊ ခေါ-သဒ္ဒေါ အဝဓာရဏေ. တဒုဘယေန အဘိဇာနနာဒိတော လဒ္ဓဗ္ဗံ ဝိသေသံ ဒုက္ခက္ခယဿ စ ဧကန္တကာရဏံ ဒီပေတိ. အဘိဇာနနာဒီသု ယံ ဝတ္တဗ္ဗံ၊ တံ ဝုတ္တမေဝ. တတ္ထ ပန ပဋိက္ခေပဝသေန ဝုတ္တံ၊ ဣဓ ဝိဓာနဝသေန ဝေဒိတဗ္ဗံ. အယမေဝ ဝိသေသော. အပိစ အဘိဇာနန္တိ ဥပါဒါနက္ခန္ဓပဉ္စကသင်္ခါတံ သက္ကာယသဗ္ဗံ သရူပတော ပစ္စယတော စ ဉာဏဿ အဘိမုခီကရဏဝသေန အဘိဇာနန္တော ဟုတွာ အဘာဝါကာရာဒိပရိဂ္ဂဟေန တံ အနိစ္စာဒိလက္ခဏေဟိ ပရိစ္ဆိဇ္ဇမာနဝသေန ပရိဇာနန္တော. ဝိရာဇယန္တိ သမ္မဒေဝဿ အနိစ္စတာဒိအဝဗောဓေန ဥပ္ပန္နဘယာဒီနဝနိဗ္ဗိဒါဒိဉာဏာနုဘာဝေန အတ္တနော စိတ္တံ ဝိရတ္တံ ကရောန္တော တတ္ထ အဏုမတ္တမ္ပိ ရာဂံ အနုပ္ပါဒေန္တော. ပဇဟန္တိ ဝုဋ္ဌာနဂါမိနိဝိပဿနာသဟိတာယ မဂ္ဂပညာယ သမုဒယပက္ခိယံ ကိလေသဝဋ္ဋံ ပဇဟန္တော သမုစ္ဆိန္ဒန္တော. ဘဗ္ဗော ဒုက္ခက္ခယာယာတိ ဧဝံ ကိလေသမလပ္ပဟာနေနေဝ သဗ္ဗဿ ကမ္မဝဋ္ဋဿ ပရိက္ခီဏတ္တာ အနဝသေသဝိပါကဝဋ္ဋခေပနာယ သကလသံသာရဝဋ္ဋဒုက္ခပရိက္ခယဘူတာယ ဝါ အနုပါဒိသေသာယ နိဗ္ဗာနဓာတုယာ ဘဗ္ဗော ဧကန္တေနေတံ ပါပုဏိတုန္တိ ဧဝမေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော.

ယော သဗ္ဗံ သဗ္ဗတော ဉတွာတိ ယော ယုတ္တယောဂေါ အာရဒ္ဓဝိပဿကော သဗ္ဗံ တေဘူမကဓမ္မဇာတံ သဗ္ဗတော သဗ္ဗဘာဂေန ကုသလာဒိက္ခန္ဓာဒိဝိဘာဂတော ဒုက္ခာဒိပီဠနာဒိဝိဘာဂတော စ. အထ ဝါ သဗ္ဗတောတိ သဗ္ဗသ္မာ ကက္ခဠဖုသနာဒိလက္ခဏာဒိတော အနိစ္စာဒိတော စာတိ သဗ္ဗာကာရတော ဇာနိတွာ ဝိပဿနာပုဗ္ဗင်္ဂမေန မဂ္ဂဉာဏေန ပဋိဝိဇ္ဈိတွာ၊ ဝိပဿနာဉာဏေနေဝ ဝါ ဇာနနဟေတု. သဗ္ဗတ္ထေသု န ရဇ္ဇတီတိ သဗ္ဗေသု အတီတာဒိဝသေန အနေကဘေဒဘိန္နေသု သက္ကာယဓမ္မေသု န ရဇ္ဇတိ၊ အရိယမဂ္ဂါဓိဂမေန ရာဂံ န ဇနေတိ. ဣမိနာဿ တဏှာဂါဟဿ အဘာဝံ ဒဿေန္တော တံ နိမိတ္တတ္တာ ဒိဋ္ဌမာနဂ္ဂါဟာနံ ‘‘ဧတံ မမ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ’’တိ ဣမဿ မိစ္ဆာဂါဟတ္တယဿပိ အဘာဝံ ဒဿေတိ. သ ဝေတိ ဧတ္ထ သ-ဣတိ နိပါတမတ္တံ. ဝေ-တိ ဗျတ္တံ၊ ဧကံသေနာတိ ဝါ ဧတသ္မိံ အတ္ထေ နိပါတော. သဗ္ဗပရိညာတိ သဗ္ဗပရိဇာနနတော၊ ယထာဝုတ္တဿ သဗ္ဗဿ အဘိသမယဝသေန ပရိဇာနနတော. သောတိ ယထာဝုတ္တော ယောဂါဝစရော၊ အရိယော ဧဝ ဝါ. သဗ္ဗဒုက္ခမုပစ္စဂါတိ သဗ္ဗံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အစ္စဂါ အတိက္ကမိ၊ သမတိက္ကမီတိ အတ္ထော.

သတ္တမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၈. မာနပရိညာသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၈. အဋ္ဌမေ အပုဗ္ဗံ နတ္ထိ၊ ကေဝလံ မာနဝသေန ဒေသနာ ပဝတ္တာ. ဂါထာသု ပန မာနုပေတာ အယံ ပဇာတိ ကမ္မကိလေသေဟိ ပဇာယတီတိ ပဇာတိ လဒ္ဓနာမာ ဣမေ သတ္တာ မညနလက္ခဏေန မာနေန ဥပေတာ ဥပဂတာ. မာနဂန္ထာ ဘဝေ ရတာတိ ကိမိကီဋပဋင်္ဂါဒိအတ္တဘာဝေပိ မာနေန ဂန္ထိတာ မာနသံယောဇနေန သံယုတ္တာ. တတော ဧဝ ဒီဃရတ္တံ ပရိဘာဝိတာဟံကာရဝသေန ‘‘ဧတံ မမာ’’တိ သင်္ခါရေသု အဇ္ဈောသာနဗဟုလတ္တာ တတ္ထ နိစ္စသုခအတ္တာဒိဝိပလ္လာသဝသေန စ ကာမာဒိဘဝေ ရတာ. မာနံ အပရိဇာနန္တာတိ မာနံ တီဟိ ပရိညာဟိ န ပရိဇာနန္တာ. အရဟတ္တမဂ္ဂဉာဏေန ဝါ အနတိက္ကမန္တာ၊ ‘‘မာနံ အပရိညာယာ’’တိ ကေစိ ပဌန္တိ. အာဂန္တာရော ပုနဗ္ဘဝန္တိ ပုန အာယာတိံ ဥပပတ္တိဘဝံ. ပုနပ္ပုနံ ဘဝနတော ဝါ ပုနဗ္ဘဝသင်္ခါတံ သံသာရံ အပရာပရံ ပရိဝတ္တနဝသေန ဂန္တာရော ဥပဂန္တာရော ဟောန္တိ၊ ဘဝတော န ပရိမုစ္စန္တီတိ အတ္ထော. ယေ စ မာနံ ပဟန္တွာန၊ ဝိမုတ္တာ မာနသင်္ခယေတိ ယေ ပန အရဟတ္တမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော မာနံ ပဇဟိတွာ မာနဿ အစ္စန္တသင်္ခယဘူတေ အရဟတ္တဖလေ နိဗ္ဗာနေ ဝါ တဒေကဋ္ဌသဗ္ဗကိလေသဝိမုတ္တိယာ ဝိမုတ္တာ သုဋ္ဌု မုတ္တာ. တေ မာနဂန္ထာဘိဘုနော၊ သဗ္ဗဒုက္ခမုပစ္စဂုန္တိ တေ ပရိက္ခီဏဘဝသံယောဇနာ အရဟန္တော သဗ္ဗသော မာနဂန္ထံ မာနသံယောဇနံ သမုစ္ဆေဒပ္ပဟာနေန အဘိဘဝိတွာ ဌိတာ၊ အနဝသေသံ ဝဋ္ဋဒုက္ခံ အတိက္ကမိံသူတိ အတ္ထော. ဧဝမေတသ္မိံ သတ္တမသုတ္တေ စ အရဟတ္တံ ကထိတန္တိ.

အဋ္ဌမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၉-၁၀. လောဘဒေါသပရိညာသုတ္တဒွယဝဏ္ဏနာ

၉-၁၀. နဝမဒသမေသု အပုဗ္ဗံ နတ္ထိ. ဒေသနာဝိလာသဝသေန တထာ ဗုဇ္ဈနကာနံ ဝေနေယျာနံ အဇ္ဈာသယဝသေန ဝါ တထာ ဒေသိတာနီတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗံ.

နဝမဒသမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

ပဌမဝဂ္ဂဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၂. ဒုတိယဝဂ္ဂေါ

၁-၃. မောဟပရိညာဒိသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၁-၁၃. ဒုတိယဝဂ္ဂေပိ ပဌမာဒီနိ တီဏိ သုတ္တာနိ ဝုတ္တနယာနေဝ၊ တထာ ဒေသနာကာရဏမ္ပိ ဝုတ္တမေဝ.

၄. အဝိဇ္ဇာနီဝရဏသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၄. စတုတ္ထေ – ‘‘နာဟံ၊ ဘိက္ခဝေ’’တိအာဒီသု န-ကာရော ပဋိသေဓတ္ထော. အဟန္တိ ဘဂဝါ အတ္တာနံ နိဒ္ဒိသတိ. အညန္တိ ဣဒါနိ ဝတ္တဗ္ဗအဝိဇ္ဇာနီဝရဏတော အညံ. ဧကနီဝရဏမ္ပီတိ ဧကနီဝရဏဓမ္မမ္ပိ. သမနုပဿာမီတိ ဒွေ သမနုပဿနာ – ဒိဋ္ဌိသမနုပဿနာ စ ဉာဏသမနုပဿနာ စ. တတ္ထ ‘‘ရူပံ အတ္တတော သမနုပဿတီ’’တိအာဒိနာ (အ. နိ. ၄.၂၀၀၊ ပဋိ. မ. ၁.၁၃၀) အာဂတာ အယံ ဒိဋ္ဌိသမနုပဿနာ နာမ. ‘‘အနိစ္စတော သမနုပဿတိ၊ နော နိစ္စတော’’တိအာဒိနာ (ပဋိ. မ. ၃.၃၅) ပန အာဂတာ အယံ ဉာဏသမနုပဿနာ နာမ. ဣဓာပိ ဉာဏသမနုပဿနာဝ အဓိပ္ပေတာ. ‘‘သမနုပဿာမီ’’တိ စ ပဒဿ န-ကာရေန သမ္ဗန္ဓော. ဣဒံ ဝုတ္တံ ဟောတိ – ‘‘အဟံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ သဗ္ဗညုတညာဏသင်္ခါတေန သမန္တစက္ခုနာ သဗ္ဗဓမ္မေ ဟတ္ထာမလကံ ဝိယ ဩလောကေန္တောပိ အညံ ဧကနီဝရဏမ္ပိ န သမနုပဿာမီ’’တိ.

ယေန နီဝရဏေန နိဝုတာ ပဇာ ဒီဃရတ္တံ သန္ဓာဝန္တိ သံသရန္တီတိ ယေန နီဝရဏကသဘာဝတ္တာ နီဝရဏေန ဓမ္မသဘာဝံ ဇာနိတုံ ပဿိတုံ ပဋိဝိဇ္ဈိတုံ အဒတွာ ဆာဒေတွာ ပရိယောနန္ဓိတွာ ဌာနေန အန္ဓကာရေန နိဝုတာ သတ္တာ အနာဒိမတသံသာရေ အပရိမာဏေ ကပ္ပေ မဟန္တေသု စေဝ ခုဒ္ဒကေသု စ ဘဝါဒီသု အပရာပရုပ္ပတ္တိဝသေန သဗ္ဗတော ဓာဝန္တိ စေဝ သံသရန္တိ၊ စ. အာရမ္မဏန္တရသင်္ကမနဝသေန ဝါ သန္ဓာဝနံ၊ ဘဝန္တရသင်္ကမနဝသေန သံသရဏံ. ကိလေသာနံ ဗလဝဘာဝေန ဝါ သန္ဓာဝနံ၊ ဒုဗ္ဗလဘာဝေန သံသရဏံ. ခဏိကမရဏဝသေန ဝါ ဧကဇာတိယံ သန္ဓာဝနံ၊ ဝေါဟာရမရဏဝသေန အနေကာသု ဇာတီသု သံသရဏံ. စိတ္တဝသေန ဝါ သန္ဓာဝနံ၊ ‘‘စိတ္တမဿ ဝိဓာဝတီ’’တိ ဟိ ဝုတ္တံ၊ ကမ္မဝသေန သံသရဏံ. ဧဝံ သန္ဓာဝနသံသရဏာနံ ဝိသေသော ဝေဒိတဗ္ဗော.

ယထယိဒန္တိ ယထာ ဣဒံ. ယ-ကာရော ပဒသန္ဓိကရော၊ သန္ဓိဝသေန ရဿတ္တံ. အဝိဇ္ဇာနီဝရဏန္တိ ဧတ္ထ ပူရေတုံ အယုတ္တဋ္ဌေန ကာယဒုစ္စရိတာဒိ အဝိန္ဒိယံ နာမ၊ အလဒ္ဓဗ္ဗန္တိ အတ္ထော. တံ အဝိန္ဒိယံ ဝိန္ဒတီတိ အဝိဇ္ဇာ. ဝိပရီတတော ကာယသုစရိတာဒိ ဝိန္ဒိယံ နာမ၊ တံ ဝိန္ဒိယံ န ဝိန္ဒတီတိ အဝိဇ္ဇာ. ခန္ဓာနံ ရာသဋ္ဌံ၊ အာယတနာနံ အာယတနဋ္ဌံ၊ ဓာတူနံ သုညဋ္ဌံ၊ ဣန္ဒြိယာနံ အာဓိပတေယျဋ္ဌံ၊ သစ္စာနံ တထဋ္ဌံ ဒုက္ခာဒီနံ ပီဠနာဒိဝသေန ဝုတ္တံ စတုဗ္ဗိဓံ အတ္ထံ အဝိဒိတံ ကရောတီတိပိ အဝိဇ္ဇာ. အန္တဝိရဟိတေ သံသာရေ သတ္တေ ဇဝါပေတီတိ ဝါ အဝိဇ္ဇာ၊ ပရမတ္ထတော ဝါ အဝိဇ္ဇမာနေသု ဣတ္ထိပုရိသာဒီသု ဇဝတိ ပဝတ္တတိ၊ ဝိဇ္ဇမာနေသု ခန္ဓာဒီသု န ဇဝတိ၊ န ပဝတ္တတီတိ အဝိဇ္ဇာ. အပိစ စက္ခုဝိညာဏာဒီနံ ဝတ္ထာရမ္မဏာနံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒပဋိစ္စသမုပ္ပန္နာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ဆာဒနတောပိ အဝိဇ္ဇာ. အဝိဇ္ဇာဝ နီဝရဏန္တိ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏံ.

အဝိဇ္ဇာနီဝရဏေန ဟိ၊ ဘိက္ခဝေ၊ နိဝုတာ ပဇာ ဒီဃရတ္တံ သန္ဓာဝန္တိ သံသရန္တီတိ ဣဒံ ပုရိမဿေဝ ဒဠှီကရဏတ္ထံ ဝုတ္တံ. ပုရိမံ ဝါ – ‘‘ယထယိဒံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏ’’န္တိ ဧဝံ ဩပမ္မဒဿနဝသေန ဝုတ္တံ၊ ဣဒံ နီဝရဏာနုဘာဝဒဿနဝသေန. ကသ္မာ ပနေတ္ထ အဝိဇ္ဇာဝ ဧဝံ ဝုတ္တာ၊ န အညေ ဓမ္မာတိ? အာဒီနဝပဋိစ္ဆာဒနေန ကာမစ္ဆန္ဒာဒီနံ ဝိသေသပ္ပစ္စယဘာဝတော. တထာ ဟိ တာယ ပဋိစ္ဆာဒိတာဒီနဝေ ဝိသယေ ကာမစ္ဆန္ဒာဒယော ပဝတ္တန္တိ.

နတ္ထညောတိ အာဒိကာ ဂါထာ ဝုတ္တဿ အဝုတ္တဿ စ အတ္ထဿ သင်္ဂဏှနဝသေန ဘာသိတာ. တတ္ထ နိဝုတာတိ နိဝါရိတာ ပလိဂုဏ္ဌိတာ၊ ပဋိစ္ဆာဒိတာတိ အတ္ထော. အဟောရတ္တန္တိ ဒိဝါ စေဝ ရတ္တိဉ္စ၊ သဗ္ဗကာလန္တိ ဝုတ္တံ ဟောတိ. ယထာ မောဟေန အာဝုတာတိ ယေန ပကာရေန အဝိဇ္ဇာနီဝရဏသင်္ခါတေန မောဟေန အာဝုတာ ပဋိစ္ဆာဒိတာ သုဝိညေယျမ္ပိ အဇာနန္တိယော ပဇာ သံသာရေ သံသရန္တိ၊ တထာရူပေါ အညော ဧကဓမ္မောပိ ဧကနီဝရဏမ္ပိ နတ္ထီတိ ယောဇေတဗ္ဗံ. ယေ စ မောဟံ ပဟန္တွာန၊ တမောခန္ဓံ ပဒါလယုန္တိ ယေ ပန အရိယသာဝကာ ပုဗ္ဗဘာဂေ တဒင်္ဂါဒိပ္ပဟာနဝသေန၊ ဟေဋ္ဌိမမဂ္ဂေဟိ ဝါ တံတံမဂ္ဂဝဇ္ဈံ မောဟံ ပဇဟိတွာ အဂ္ဂမဂ္ဂေန ဝဇိရူပမဉာဏေန မောဟသင်္ခါတမေဝ တမောရာသိံ ပဒါလယိံသု၊ အနဝသေသတော သမုစ္ဆိန္ဒိံသု. န တေ ပုန သံသရန္တီတိ တေ အရဟန္တော –

‘‘ခန္ဓာနဉ္စ ပဋိပါဋိ၊ ဓာတုအာယတနာန စ၊

အဗ္ဗောစ္ဆိန္နံ ဝတ္တမာနာ၊ သံသာရောတိ ပဝုစ္စတီ’’တိ. –

ဧဝံ ဝုတ္တေ ဣမသ္မိံ သံသာရေ န သံသရန္တိ န ပရိဗ္ဘမန္တိ. ကိံ ကာရဏာ? ဟေတု တေသံ န ဝိဇ္ဇတိ၊ ယသ္မာ သံသာရဿ ဟေတု မူလကာရဏံ အဝိဇ္ဇာ၊ သာ တေသံ န ဝိဇ္ဇတိ၊ သဗ္ဗသော နတ္ထိ သမုစ္ဆိန္နတ္တာတိ.

စတုတ္ထသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၅. တဏှာသံယောဇနသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၅. ပဉ္စမေ ယဿ ဝိဇ္ဇတိ၊ တံ ပုဂ္ဂလံ ဒုက္ခေဟိ၊ ကမ္မံ ဝါ ဝိပါကေဟိ၊ ဘဝယောနိဂတိဝိညာဏဋ္ဌိတိသတ္တာဝါသေ ဝါ ဘဝန္တရာဒီဟိ သံယောဇေတီတိ သံယောဇနံ. တဏှာယနဋ္ဌေန တဏှာ၊ တသတိ သယံ ပရိတသတိ၊ တသန္တိ ဝါ ဧတာယာတိ တဏှာ. သညုတ္တာတိ စက္ခာဒီသု အဘိနိဝေသဝတ္ထူသု ဗဒ္ဓါ. သေသံ ဝုတ္တနယမေဝ. ကာမဉ္စေတ္ထ အဝိဇ္ဇာယပိ သံယောဇနဘာဝေါ တဏှာယ စ နီဝရဏဘာဝေါ အတ္ထိယေဝ၊ တထာပိ အဝိဇ္ဇာယ ပဋိစ္ဆာဒိတာဒီနဝေဟိ ဘဝေဟိ တဏှာ သတ္တေ သံယောဇေတီတိ ဣမဿ ဝိသေသဿ ဒဿနတ္ထံ ပုရိမသုတ္တေ အဝိဇ္ဇာ နီဝရဏဘာဝေန၊ ဣဓ စ တဏှာ သံယောဇနဘာဝေနေဝ ဝုတ္တာ. ကိဉ္စ နီဝရဏသံယောဇနပ္ပဓာနဿ ဒဿနတ္ထံ. ယထာ ဟိ နီဝရဏဘာဝေန အဝိဇ္ဇာ သံကိလေသဓမ္မာနံ ပဓာနဘူတာ ပုဗ္ဗင်္ဂမာ စ၊ ဧဝံ သံယောဇနဘာဝေန နေသံ တဏှာတိ တဒဓီနပ္ပဓာနဘာဝံ ဒဿေတုံ သုတ္တဒွယေ ဧဝမေတေ ဓမ္မာ ဝုတ္တာ. အပိစ ဝိသေသေန အဝိဇ္ဇာ နိဗ္ဗာနသုခံ နိဝါရေတီတိ ‘‘နီဝရဏ’’န္တိ ဝုတ္တာ၊ တဏှာ သံသာရဒုက္ခေန သတ္တေ သံယောဇေတီတိ ‘‘သံယောဇန’’န္တိ.

ဒဿနဂမနန္တရာယကရဏတော ဝါ ဝိဇ္ဇာစရဏဝိပက္ခတော ဒွယံ ဒွိဓာ ဝုတ္တံ. ဝိဇ္ဇာယ ဟိ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘူတာ အဝိဇ္ဇာ နိဗ္ဗာနဒဿနဿ အဝိပရီတဒဿနဿ စ ဝိသေသတော အန္တရာယကရာ၊ စရဏဓမ္မာနံ ဥဇုဝိပစ္စနီကဘူတာ တဏှာ ဂမနဿ သမ္မာပဋိပတ္တိယာ အန္တရာယကရာတိ၊ ဧဝမယံ အဝိဇ္ဇာယ နိဝုတော အန္ဓီကတော တဏှာယ သံဝုတော ဗဒ္ဓေါ အဿုတဝါ ပုထုဇ္ဇနော အန္ဓော ဝိယ ဗဒ္ဓေါ မဟာကန္တာရံ၊ သံသာရကန္တာရံ နာတိဝတ္တတိ. အနတ္ထုပ္ပတ္တိဟေတုဒွယဒဿနတ္ထမ္ပိ ဒွယံ ဒွိဓာ ဝုတ္တံ. အဝိဇ္ဇာဂတော ဟိ ပုဂ္ဂလော ဗာလဘာဝေန အတ္ထံ ပရိဟာပေတိ၊ အနတ္ထဉ္စ အတ္တနော ကရောတိ၊ အကုသလော ဝိယ အာတုရော အသပ္ပါယကိရိယာယ. ဇာနန္တောပိ ဗာလော ဗာလဘာဝေန အတ္ထံ ပရိဟာပေတိ၊ အနတ္ထဉ္စ ကရောတိ ဇာနန္တော ဝိယ ရောဂီ အသပ္ပါယသေဝီ. မက္ကဋာလေပေါပမသုတ္တံ စေတဿ အတ္ထဿ သာဓကံ.

ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဿ မူလကာရဏဒဿနတ္ထမ္ပေတ္ထ ဒွယံ ဒွိဓာ ဝုတ္တံ. ဝိသေသေန ဟိ သမ္မောဟဿ ဗလဝဘာဝတော အဝိဇ္ဇာခေတ္တံ အတီတော အဒ္ဓါ၊ ပတ္ထနာယ ဗလဝဘာဝတော တဏှာခေတ္တံ အနာဂတော အဒ္ဓါ. တထာ ဟိ ဗာလဇနော သမ္မောဟဗဟုလော အတီတမနုသောစတိ၊ တဿ အဝိဇ္ဇာပစ္စယာ သင်္ခါရာတိ သဗ္ဗံ နေတဗ္ဗံ. ပတ္ထနာဗဟုလော အနာဂတံ ပဇပ္ပတိ၊ တဿ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနန္တိအာဒိ သဗ္ဗံ နေတဗ္ဗံ. တေနေဝ တာသံ ပုဗ္ဗန္တာဟရဏေန အပရန္တပဋိသန္ဓာနေန စဿ ယထာက္ကမံ မူလကာရဏတာ ဒဿိတာတိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ.

ဂါထာသု တဏှာဒုတိယောတိ တဏှာသဟာယော. တဏှာ ဟိ နိရုဒကကန္တာရေ မရီစိကာယ ဥဒကသညာ ဝိယ ပိပါသာဘိဘူတံ အပ္ပဋိကာရဒုက္ခာဘိဘူတမ္ပိ သတ္တံ အဿာဒသန္ဒဿနဝသေန သဟာယကိစ္စံ ကရောန္တီ ဘဝါဒီသု အနိဗ္ဗိန္ဒံ ကတွာ ပရိဗ္ဘမာပေတိ၊ တသ္မာ တဏှာ ပုရိသဿ ‘‘ဒုတိယာ’’တိ ဝုတ္တာ. နနု စ အညေပိ ကိလေသာဒယော ဘဝါဘိနိဗ္ဗတ္တိယာ ပစ္စယာဝ? သစ္စမေတံ၊ န ပန တထာ ဝိသေသပ္ပစ္စယော ယထာ တဏှာ. တထာ ဟိ သာ ကုသလေဟိ ဝိနာ အကုသလေဟိ၊ ကာမာဝစရာဒိကုသလေဟိ စ ဝိနာ ရူပါဝစရာဒိကုသလေဟိ ဘဝနိဗ္ဗတ္တိယာ ဝိသေသပ္ပစ္စယော၊ ယတော သမုဒယသစ္စန္တိ ဝုစ္စတီတိ. ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝန္တိ ဣတ္ထဘာဝေါ စ အညထာဘာဝေါ စ ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝေါ. သော ဧတဿ အတ္ထီတိ ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝေါ သံသာရော၊ တံ တတ္ထ ဣတ္ထဘာဝေါ မနုဿတ္တံ၊ အညထာဘာဝေါ တတော အဝသိဋ္ဌသတ္တာဝါသာ. ဣတ္ထဘာဝေါ ဝါ တေသံ တေသံ သတ္တာနံ ပစ္စုပ္ပန္နော အတ္တဘာဝေါ၊ အညထာဘာဝေါ အနာဂတတ္တဘာဝေါ. ဧဝရူပေါ ဝါ အညောပိ အတ္တဘာဝေါ ဣတ္ထဘာဝေါ၊ န ဧဝရူပေါ အညထာဘာဝေါ. တံ ဣတ္ထဘာဝညထာဘာဝံ သံသာရံ ခန္ဓဓာတုအာယတနပဋိပါဋိံ နာတိဝတ္တတိ၊ န အတိက္ကမတိ.

ဧတမာဒီနဝံ ဉတွာ၊ တဏှံ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝန္တိ ဧတံ သကလဝဋ္ဋဒုက္ခဿ သမ္ဘဝံ သမုဒယံ တဏှံ အာဒီနဝံ အာဒီနဝတော ဉတွာတိ အတ္ထော. အထ ဝါ ဧတမာဒီနဝံ ဉတွာတိ ဧတံ ယထာဝုတ္တံ သံသာရနာတိဝတ္တနံ အာဒီနဝံ ဒေါသံ ဉတွာ. တဏှံ ဒုက္ခဿ သမ္ဘဝန္တိ တဏှဉ္စ ဝုတ္တနယေန ဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပဓာနကာရဏန္တိ ဉတွာ. ဝီတတဏှော အနာဒါနော၊ သတော ဘိက္ခု၊ ပရိဗ္ဗဇေတိ ဧဝံ တီဟိ ပရိညာဟိ ပရိဇာနန္တော ဝိပဿနံ ဝဍ္ဎေတွာ မဂ္ဂပဋိပါဋိယာ တဏှံ ဝိဂမေန္တော အဂ္ဂမဂ္ဂေန သဗ္ဗသော ဝီတတဏှော ဝိဂတတဏှော၊ တတော ဧဝ စတူသု ဥပါဒါနေသု ကဿစိပိ အဘာဝေန အာယတိံ ပဋိသန္ဓိသင်္ခါတဿ ဝါ အာဒါနဿ အဘာဝေန အနာဒါနော၊ သတိဝေပုလ္လပ္ပတ္တိယာ သဗ္ဗတ္ထ သတောကာရိတာယ သတော ဘိန္နကိလေသော ဘိက္ခု ပရိဗ္ဗဇေ စရေယျ၊ ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာနေန ဝါ သင်္ခါရပ္ပဝတ္တိတော အပဂစ္ဆေယျာတိ အတ္ထော.

ပဉ္စမသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၆. ပဌမသေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၆. ဆဋ္ဌေ သေခဿာတိ ဧတ္ထ ကေနဋ္ဌေန သေခေါ? သေက္ခဓမ္မပဋိလာဘတော သေခေါ. ဝုတ္တဉှေတံ –

‘‘ကိတ္တာဝတာ နု ခေါ၊ ဘန္တေ၊ သေခေါ ဟောတီတိ? ဣဓ၊ ဘိက္ခု၊ သေခါယ သမ္မာဒိဋ္ဌိယာ သမန္နာဂတော ဟောတိ။ပေ။ သေခေန သမ္မာသမာဓိနာ သမန္နာဂတော ဟောတိ. ဧတ္တာဝတာ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ သေခေါ ဟောတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၁၃).

အပိစ သိက္ခတီတိ သေခေါ. ဝုတ္တမ္ပိ စေတံ –

‘‘သိက္ခတီတိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ တသ္မာ သေခေါတိ ဝုစ္စတိ. ကိဉ္စ သိက္ခတိ? အဓိသီလမ္ပိ သိက္ခတိ၊ အဓိစိတ္တမ္ပိ သိက္ခတိ၊ အဓိပညမ္ပိ သိက္ခတိ. သိက္ခတီတိ ခေါ၊ ဘိက္ခု၊ တသ္မာ သေခေါတိ ဝုစ္စတီ’’တိ (အ. နိ. ၃.၈၆).

ယောပိ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနော အနုလောမပ္ပဋိပဒါယ ပရိပူရကာရီ သီလသမ္ပန္နော ဣန္ဒြိယေသု ဂုတ္တဒွါရော ဘောဇနေ မတ္တညူ ဇာဂရိယာနုယောဂမနုယုတ္တော ပုဗ္ဗရတ္တာပရရတ္တံ ဗောဓိပက္ခိယာနံ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာနုယောဂမနုယုတ္တော ဝိဟရတိ – ‘‘အဇ္ဇ ဝါ သွေ ဝါ အညတရံ သာမညဖလံ အဓိဂမိဿာမီ’’တိ၊ သောပိ ဝုစ္စတိ သိက္ခတီတိ သေခေါတိ. ဣမသ္မိံ အတ္ထေ န ပဋိဝိဇ္ဈန္တောဝ သေခေါ အဓိပ္ပေတော၊ အထ ခေါ ကလျာဏပုထုဇ္ဇနောပိ. အပ္ပတ္တံ မာနသံ ဧတေနာတိ အပ္ပတ္တမာနသော. မာနသန္တိ ‘‘အန္တလိက္ခစရော ပါသော၊ ယွာယံ စရတိ မာနသော’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၅၁၊ မဟာဝ. ၃၃) ဧတ္ထ ရာဂေါ မာနသန္တိ ဝုတ္တော. ‘‘စိတ္တံ မနော မာနသ’’န္တိ (ဓ. သ. ၆၃၊ ၆၅) ဧတ္ထ စိတ္တံ. ‘‘အပ္ပတ္တမာနသော သေခေါ၊ ကာလံ ကယိရာ ဇနေ သုတာ’’တိ (သံ. နိ. ၁.၁၅၉) ဧတ္ထ အရဟတ္တံ. ဣဓာပိ အရဟတ္တမေဝ အဓိပ္ပေတံ. တေန အပ္ပတ္တအရဟတ္တဿာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ.

အနုတ္တရန္တိ သေဋ္ဌံ၊ အသဒိသန္တိ အတ္ထော. စတူဟိ ယောဂေဟိ ခေမံ အနုပဒ္ဒုတန္တိ ယောဂက္ခေမံ၊ အရဟတ္တမေဝ အဓိပ္ပေတံ. ပတ္ထယမာနဿာတိ ဒွေ ပတ္ထနာ တဏှာပတ္ထနာ၊ ကုသလစ္ဆန္ဒပတ္ထနာ စ. ‘‘ပတ္ထယမာနဿ ဟိ ဇပ္ပိတာနိ၊ ပဝေဓိတံ ဝါပိ ပကပ္ပိတေသူ’’တိ (သု. နိ. ၉၀၈၊ မဟာနိ. ၁၃၇) ဧတ္ထ တဏှာပတ္ထနာ.

‘‘ဆိန္နံ ပါပိမတော သောတံ၊ ဝိဒ္ဓသ္တံ ဝိနဠီကတံ၊

ပါမောဇ္ဇဗဟုလာ ဟောထ၊ ခေမံ ပတ္ထေထ ဘိက္ခဝေါ’’တိ. (မ. နိ. ၁.၃၅၂)၊

ဧတ္ထ ကတ္တုကမျတာကုသလစ္ဆန္ဒပတ္ထနာ၊ အယမေဝ ဣဓာဓိပ္ပေတာ. တေန ပတ္ထယမာနဿာတိ တံ ယောဂက္ခေမံ ဂန္တုကာမဿ တန္နိန္နဿ တပ္ပေါဏဿ တပ္ပဗ္ဘာရဿာတိ အတ္ထော. ဝိဟရတောတိ ဧကံ ဣရိယာပထဒုက္ခံ အညေန ဣရိယာပထေန ဝိစ္ဆိန္ဒိတွာ အပရိပတန္တံ အတ္တဘာဝံ ဟရတော. အထ ဝါ ‘‘သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာတိ အဓိမုစ္စန္တော သဒ္ဓါယ ဝိဟရတီ’’တိအာဒိနာ နိဒ္ဒေသနယေန စေတ္ထ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော. အဇ္ဈတ္တိကန္တိ နိယကဇ္ဈတ္တသင်္ခါတေ အဇ္ဈတ္တေ ဘဝံ အဇ္ဈတ္တိကံ. အင်္ဂန္တိ ကာရဏံ. ဣတိ ကရိတွာတိ ဧဝံ ကတွာ. န အညံ ဧကင်္ဂမ္ပိ သမနုပဿာမီတိ ဧတ္ထ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – ဘိက္ခဝေ၊ အဇ္ဈတ္တံ အတ္တနော သန္တာနေ သမုဋ္ဌိတံ ကာရဏန္တိ ကတွာ အညံ ဧကကာရဏမ္ပိ န သမနုပဿာမိ ယံ ဧဝံ ဗဟူပကာရံ၊ ယထယိဒံ ယောနိသော မနသိကာရောတိ ဥပါယမနသိကာရော၊ ပထမနသိကာရော၊ အနိစ္စာဒီသု အနိစ္စာဒိနယေနေဝ မနသိကာရော၊ အနိစ္စာနုလောမိကေန ဝါ စိတ္တဿ အာဝဋ္ဋနာ အနွာဝဋ္ဋနာ အာဘောဂေါ သမန္နာဟာရော မနသိကာရော. အယံ ယောနိသော မနသိကာရော.

ဣဒါနိ ယောနိသော မနသိကာရဿ အာနုဘာဝံ ဒဿေတုံ ‘‘ယောနိသော၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခု မနသိ ကရောန္တော အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာဝေတီ’’တိ ဝုတ္တံ. တတ္ထ ယောနိသော မနသိ ကရောန္တောတိ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ၊ အယံ ဒုက္ခသမုဒယော အရိယသစ္စံ၊ အယံ ဒုက္ခနိရောဓော အရိယသစ္စံ၊ အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ အရိယသစ္စ’’န္တိ စတူသု အရိယသစ္စေသု ယောနိသော မနသိကာရံ ပဝတ္တေန္တော.

တတြာယံ အတ္ထဝိဘာဝနာ – ယဒိပိ ဣဒံ သုတ္တံ အဝိသေသေန သေက္ခပုဂ္ဂလဝသေန အာဂတံ၊ စတုမဂ္ဂသာဓာရဏဝသေန ပန သင်္ခေပေနေဝ ကမ္မဋ္ဌာနံ ကထယိဿာမ. ယော စတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနိကော ယောဂါဝစရော ‘‘တဏှာဝဇ္ဇာ တေဘူမကာ ခန္ဓာ ဒုက္ခံ၊ တဏှာ သမုဒယော၊ ဥဘိန္နံ အပ္ပဝတ္တိ နိရောဓော၊ နိရောဓသမ္ပာပကော မဂ္ဂေါ’’တိ ဧဝံ ပုဗ္ဗေ ဧဝ အာစရိယသန္တိကေ ဥဂ္ဂဟိတစတုသစ္စကမ္မဋ္ဌာနော. သော အပရေန သမယေန ဝိပဿနာမဂ္ဂံ သမာရုဠှော သမာနော တေဘူမကေ ခန္ဓေ ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခ’’န္တိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ၊ ဥပါယေန ပထေန သမန္နာဟရတိ စေဝ ဝိပဿတိ စ. ဝိပဿနာ ဟိ ဣဓ မနသိကာရသီသေန ဝုတ္တာ. ယာ ပနာယံ တဿ ဒုက္ခဿ သမုဋ္ဌာပိကာ ပုရိမဘဝိကာ တဏှာ၊ အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ. ယသ္မာ ပန ဣဒံ ဒုက္ခံ၊ အယဉ္စ သမုဒယော ဣဒံ ဌာနံ ပတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ န ပဝတ္တန္တိ၊ တသ္မာ ယဒိဒံ နိဗ္ဗာနံ နာမ၊ အယံ ဒုက္ခနိရောဓောတိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ. နိရောဓသမ္ပာပကံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ၊ ‘‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’’တိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ၊ ဥပါယေန ပထေန သမန္နာဟရတိ စေဝ ဝိပဿတိ စ.

တတြာယံ ဥပါယော – အဘိနိဝေသော နာမ ခန္ဓေ ဟောတိ၊ န ဝိဝဋ္ဋေ၊ တသ္မာ အယမတ္ထော – ‘‘ဣမသ္မိံ ကာယေ ပထဝီဓာတု၊ အာပေါဓာတူ’’တိအာဒိနာ (ဒီ. နိ. ၂.၃၇၈) နယေန စတ္တာရိ မဟာဘူတာနိ တဒနုသာရေန ဥပါဒါရူပါနိ စ ပရိဂ္ဂဟေတွာ ‘‘အယံ ရူပက္ခန္ဓော’’တိ ဝဝတ္ထပေတိ. တံ ဝဝတ္ထာပယတော ဥပ္ပန္နေ တဒါရမ္မဏေ စိတ္တစေတသိကဓမ္မေ ‘‘ဣမေ စတ္တာရော အရူပက္ခန္ဓာ’’တိ ဝဝတ္ထပေတိ. တတော ‘‘ဣမေ ပဉ္စက္ခန္ဓာ ဒုက္ခ’’န္တိ ဝဝတ္ထပေတိ. တေ ပန သင်္ခေပတော နာမဉ္စ ရူပဉ္စာတိ ဒွေ ဘာဂါ ဟောန္တိ. ဣဒဉ္စ နာမရူပံ သဟေတု သပ္ပစ္စယံ ဥပ္ပဇ္ဇတိ၊ တဿ အယံ အဝိဇ္ဇာဘဝတဏှာဒိကော ဟေတု၊ အယံ အာဟာရာဒိကော ပစ္စယောတိ ဟေတုပ္ပစ္စယေ ဝဝတ္ထပေတိ. သော တေသံ ပစ္စယာနဉ္စ ပစ္စယုပ္ပန္နာနဉ္စ ယာထာဝသရသလက္ခဏံ ဝဝတ္ထပေတွာ ‘‘ဣမေ ဓမ္မာ အဟုတွာ ဘဝန္တိ၊ ဟုတွာ နိရုဇ္ဈန္တိ၊ တသ္မာ အနိစ္စာ’’တိ အနိစ္စလက္ခဏံ အာရောပေတိ၊ ‘‘ဥဒယဗ္ဗယပဋိပီဠိတတ္တာ ဒုက္ခာ’’တိ ဒုက္ခလက္ခဏံ အာရောပေတိ၊ ‘‘အဝသဝတ္တနတော အနတ္တာ’’တိ အနတ္တလက္ခဏံ အာရောပေတိ.

ဧဝံ တိလက္ခဏာနိ အာရောပေတွာ ဝိပဿန္တော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏုပ္ပတ္တိယာ ဥပ္ပန္နေ ဩဘာသာဒိကေ ဝိပဿနုပက္ကိလေသေ ‘အမဂ္ဂေါ’တိ ဥဒယဗ္ဗယဉာဏမေဝ ‘‘အရိယမဂ္ဂဿ ဥပါယဘူတော ပုဗ္ဗဘာဂမဂ္ဂေါ’’တိ မဂ္ဂါမဂ္ဂံ ဝဝတ္ထပေတွာ ပုန ဥဒယဗ္ဗယဉာဏံ ပဋိပါဋိယာ ဘင်္ဂဉာဏာဒီနိ စ ဥပ္ပါဒေန္တော သောတာပတ္တိမဂ္ဂါဒယော ပါပုဏာတိ. တသ္မိံ ခဏေ စတ္တာရိ သစ္စာနိ ဧကပ္ပဋိဝေဓေနေဝ ပဋိဝိဇ္ဈတိ၊ ဧကာဘိသမယေန အဘိသမေတိ. တတ္ထ ဒုက္ခံ ပရိညာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈန္တော၊ သမုဒယံ ပဟာနပ္ပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈန္တော သဗ္ဗံ အကုသလံ ပဇဟတိ၊ နိရောဓံ သစ္ဆိကိရိယာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈန္တော မဂ္ဂံ ဘာဝနာပဋိဝေဓေန ပဋိဝိဇ္ဈန္တော သဗ္ဗံ ကုသလံ ဘာဝေတိ. အရိယမဂ္ဂေါ ဟိ နိပ္ပရိယာယတော ကုစ္ဆိတသလနာဒိအတ္ထေန ကုသလော၊ တသ္မိဉ္စ ဘာဝိတေ သဗ္ဗေပိ ကုသလာ အနဝဇ္ဇဗောဓိပက္ခိယဓမ္မာ ဘာဝနာပါရိပူရိံ ဂစ္ဆန္တီတိ. ဧဝံ ယောနိသော မနသိ ကရောန္တော အကုသလံ ပဇဟတိ၊ ကုသလံ ဘာဝေတိ. တထာ ဟိ ဝုတ္တံ – ‘‘ဣဒံ ဒုက္ခန္တိ ယောနိသော မနသိ ကရောတိ၊ အယံ ဒုက္ခသမုဒယောတိ ယောနိသော မနသိ ကရောတီ’’တိအာဒိ (မ. နိ. ၁.၂၁). အပရမ္ပိ ဝုတ္တံ ‘‘ယောနိသော မနသိကာရသမ္ပန္နဿေတံ၊ ဘိက္ခဝေ၊ ဘိက္ခုနော ပါဋိကင်္ခံ – အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဘာဝေဿတိ၊ အရိယံ အဋ္ဌင်္ဂိကံ မဂ္ဂံ ဗဟုလီကရိဿတီ’’တိ (သံ. နိ. ၅.၅၅).

ယောနိသော မနသိကာရောတိ ဂါထာယ အယံ သင်္ခေပတ္ထော – သိက္ခတိ၊ သိက္ခာပဒါနိ တဿ အတ္ထိ၊ သိက္ခနသီလောတိ ဝါ သေခေါ. သံသာရေ ဘယံ ဣက္ခတီတိ ဘိက္ခု. တဿ သေခဿ ဘိက္ခုနော ဥတ္တမတ္ထဿ အရဟတ္တဿ ပတ္တိယာ အဓိဂမာယ ယထာ ယောနိသော မနသိကာရော၊ ဧဝံ ဗဟုကာရော ဗဟူပကာရော အညော ကောစိ ဓမ္မော နတ္ထိ. ကသ္မာ? ယသ္မာ ယောနိသော ဥပါယေန မနသိကာရံ ပုရက္ခတွာ ပဒဟံ စတုဗ္ဗိဓသမ္မပ္ပဓာနဝသေန ပဒဟန္တော၊ ခယံ ဒုက္ခဿ ပါပုဏေ သံကိလေသဝဋ္ဋဒုက္ခဿ ပရိက္ခယံ ပရိယောသာနံ နိဗ္ဗာနံ ပါပုဏေ အဓိဂစ္ဆေယျ၊ တသ္မာ ယောနိသော မနသိကာရော ဗဟုကာရောတိ.

ဆဋ္ဌသုတ္တဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ.

၇. ဒုတိယသေခသုတ္တဝဏ္ဏနာ

၁၇. သတ္တမေ ဗာဟိရန္တိ အဇ္ဈတ္တသန္တာနတော ဗဟိ ဘဝံ. ကလျာဏမိတ္တတာတိ ယဿ သီလာဒိဂုဏသမ္ပန္နော အဃဿ ဃာတာ၊ ဟိတဿ ဝိဓာတာ သဗ္ဗာကာရေန ဥပကာရကော မိတ္တော ဟောတိ၊ သော ပုဂ္ဂလော ကလျာဏမိတ္တော၊ တဿ ဘာဝေါ ကလျာဏမိတ္တတာ. တတြာယံ ကလျာဏမိတ္တော ပကတိယာ သဒ္ဓါသမ္ပန္နော ဟောတိ သီလသမ္ပန္နော သုတသမ္ပန္နော စာဂသမ္ပန္နော ဝီရိယသမ္ပန္နော သတိသမ္ပန္နော သမာဓိသမ္ပန္နော ပညာသမ္ပန္နော. တတ္ထ သဒ္ဓါသမ္ပတ္တိယာ သဒ္ဒဟတိ တထာဂတဿ ဗောဓိံ၊ တေန သမ္မာသမ္ဗောဓိဟေတုဘူတံ သတ္တေသု ဟိတသုခေသိတံ န ပရိစ္စဇတိ၊ သီလသမ္ပတ္တိယာ သဗြဟ္မစာရီနံ ပိယော ဟောတိ ဂရု စ ဘာဝနီယော စောဒကော ပါပဂရဟီ ဝတ္တာ ဝစနက္ခမော၊ သုတသမ္ပတ္တိယာ ခန္ဓာယတနသစ္စပဋိစ္စသမုပ္ပါဒါဒိကာနံ ဂမ္ဘီရာနံ ကထာနံ ကတ္တာ ဟောတိ၊ စာဂသမ္ပတ္တိယာ အပ္ပိစ္ဆော ဟောတိ သန္တုဋ္ဌော ပဝိဝိတ္တော အသံသဋ္ဌော၊ ဝီရိယသမ္ပတ္တိယာ အတ္တနော ပရေသဉ္စ ဟိတပ္ပဋိပတ္တိယံ အာရဒ္ဓဝီရိယော ဟောတိ၊ သတိသမ္ပတ္တိယာ ဥပဋ္ဌိတဿတိ ဟောတိ ပရမေန သတိနေပက္ကေန သမန္နာဂတော စိရကတမ္ပိ စိရဘာသိတမ္ပိ သရိတာ အနုဿရိတာ၊ သမာဓိသမ္ပတ္တိယာ အဝိက္ခိတ္တော ဟောတိ သမာဟိတော ဧကဂ္ဂစိတ္တော၊ ပညာသမ္ပတ္တိယာ အဝိပရီတံ ပဇာနာတိ. သော သတိယာ ကုသလာကုသလာနံ ဓမ္မာနံ ဂတိယော သမနွေသန္တော ပညာယ သတ္တာနံ ဟိတသုခံ ယထာဘူတံ ဇာနိတွာ သမာဓိနာ တတ္ထ အဗျဂ္ဂစိတ္တော ဟုတွာ ဝီရိယေန သတ္တေ အဟိတတော နိသေဓေတွာ ဧကန္တဟိတေ နိယောဇေတိ. တေနေဝါဟ –

‘‘ပိယော ဂရု ဘာဝနီယော၊ ဝတ္တာ စ ဝစနက္ခမော၊

ဂမ္ဘီရဉ္စ ကထံ ကတ္တာ၊ နော စာဋ္ဌာနေ နိယောဇကော’’တိ. (နေတ္တိ. ၁၁၃)၊