၈. အဋ္ဌကနိဒ္ဒေသော

(၁) အဋ္ဌ ကိလေသဝတ္ထူနိ

၉၅၂. တတ္ထ ကတမာနိ အဋ္ဌ ကိလေသဝတ္ထူနိ? လောဘော၊ ဒေါသော၊ မောဟော၊ မာနော၊ ဒိဋ္ဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာ၊ ထိနံ၊ ဥဒ္ဓစ္စံ – ဣမာနိ အဋ္ဌ ကိလေသဝတ္ထူနိ.

(၂) အဋ္ဌ ကုသီတဝတ္ထူနိ

၉၅၃. တတ္ထ ကတမာနိ အဋ္ဌ ကုသီတဝတ္ထူနိ?

(က) ဣဓ ဘိက္ခုနာ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ ဟောတိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘ကမ္မံ ခေါ မေ ကာတဗ္ဗံ ဘဝိဿတိ. ကမ္မံ ခေါ ပန မေ ကရောန္တဿ ကာယော ကိလမိဿတိ. ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’’တိ. သော နိပဇ္ဇတိ၊ န ဝီရိယံ အာရဘတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ၊ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ၊ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ဣဒံ ပဌမံ ကုသီတဝတ္ထု.

(ခ) ပုန စပရံ ဘိက္ခုနာ ကမ္မံ ကတံ ဟောတိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟံ ခေါ ကမ္မံ အကာသိံ. ကမ္မံ ခေါ ပန မေ ကရောန္တဿ ကာယော ကိလန္တော. ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’’တိ. သော နိပဇ္ဇတိ၊ န ဝီရိယံ အာရဘတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ၊ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ၊ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ဣဒံ ဒုတိယံ ကုသီတဝတ္ထု.

(ဂ) ပုန စပရံ ဘိက္ခုနာ မဂ္ဂေါ ဂန္တဗ္ဗော ဟောတိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘မဂ္ဂေါ ခေါ မေ ဂန္တဗ္ဗော ဘဝိဿတိ. မဂ္ဂံ ခေါ ပန မေ ဂစ္ဆန္တဿ ကာယော ကိလမိဿတိ. ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’’တိ. သော နိပဇ္ဇတိ၊ န ဝီရိယံ အာရဘတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ၊ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ၊ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ဣဒံ တတိယံ ကုသီတဝတ္ထု.

(ဃ) ပုန စပရံ ဘိက္ခုနာ မဂ္ဂေါ ဂတော ဟောတိ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟံ ခေါ မဂ္ဂံ အဂမာသိံ. မဂ္ဂံ ခေါ ပန မေ ဂစ္ဆန္တဿ ကာယော ကိလန္တော. ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’’တိ. သော နိပဇ္ဇတိ၊ န ဝီရိယံ အာရဘတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ၊ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ၊ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ဣဒံ စတုတ္ထံ ကုသီတဝတ္ထု.

(င) ပုန စပရံ ဘိက္ခု ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော န လဘတိ လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟံ ခေါ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော နာလတ္ထံ လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ. တဿ မေ ကာယော ကိလန္တော အကမ္မညော. ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’’တိ. သော နိပဇ္ဇတိ၊ န ဝီရိယံ အာရဘတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ၊ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ၊ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ဣဒံ ပဉ္စမံ ကုသီတဝတ္ထု.

(စ) ပုန စပရံ ဘိက္ခု ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော လဘတိ လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟံ ခေါ ဂါမံ ဝါ နိဂမံ ဝါ ပိဏ္ဍာယ စရန္တော အလတ္ထံ လူခဿ ဝါ ပဏီတဿ ဝါ ဘောဇနဿ ယာဝဒတ္ထံ ပါရိပူရိံ. တဿ မေ ကာယော ကိလန္တော အကမ္မညော မာသာစိတံ မညေ. ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’’တိ. သော နိပဇ္ဇတိ၊ န ဝီရိယံ အာရဘတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ၊ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ၊ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ဣဒံ ဆဋ္ဌံ ကုသီတဝတ္ထု.

(ဆ) ပုန စပရံ ဘိက္ခုနော ဥပ္ပန္နော ဟောတိ အပ္ပမတ္တကော အာဗာဓော. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘ဥပ္ပန္နော ခေါ မေ အယံ အပ္ပမတ္တကော အာဗာဓော. အတ္ထိ ကပ္ပေါ နိပဇ္ဇိတုံ. ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’’တိ. သော နိပဇ္ဇတိ၊ န ဝီရိယံ အာရဘတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ၊ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ၊ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ဣဒံ သတ္တမံ ကုသီတဝတ္ထု.

(ဇ) ပုန စပရံ ဘိက္ခု ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတော [ဂိလာနဝုဋ္ဌိတော (သဒ္ဒနီဘိ) အ. နိ. ၆.၁၆ ပါဠိယာ ဋီကာ ပဿိတဗ္ဗာ] ဟောတိ အစိရဝုဋ္ဌိတော ဂေလညာ. တဿ ဧဝံ ဟောတိ – ‘‘အဟံ ခေါ ဂိလာနာ ဝုဋ္ဌိတော အစိရဝုဋ္ဌိတော ဂေလညာ. တဿ မေ ကာယော ဒုဗ္ဗလော အကမ္မညော. ဟန္ဒာဟံ နိပဇ္ဇာမီ’’တိ. သော နိပဇ္ဇတိ၊ န ဝီရိယံ အာရဘတိ အပ္ပတ္တဿ ပတ္တိယာ၊ အနဓိဂတဿ အဓိဂမာယ၊ အသစ္ဆိကတဿ သစ္ဆိကိရိယာယ. ဣဒံ အဋ္ဌမံ ကုသီတဝတ္ထု. ဣမာနိ အဋ္ဌ ကုသီတဝတ္ထူနိ.

(၃) အဋ္ဌသု လောကဓမ္မေသု စိတ္တဿ ပဋိဃာတော

၉၅၄. တတ္ထ ကတမေသု အဋ္ဌသု လောကဓမ္မေသု စိတ္တဿ ပဋိဃာတော? လာဘေ သာရာဂေါ၊ အလာဘေ ပဋိဝိရောဓော၊ ယသေ သာရာဂေါ၊ အယသေ ပဋိဝိရောဓော၊ ပသံသာယ သာရာဂေါ၊ နိန္ဒာယ ပဋိဝိရောဓော၊ သုခေ သာရာဂေါ၊ ဒုက္ခေ ပဋိဝိရောဓော – ဣမေသု အဋ္ဌသု လောကဓမ္မေသု စိတ္တဿ ပဋိဃာတော.

(၄) အဋ္ဌအနရိယဝေါဟာရာ

၉၅၅. တတ္ထ ကတမေ အဋ္ဌ အနရိယဝေါဟာရာ? အဒိဋ္ဌေ ဒိဋ္ဌဝါဒိတာ၊ အဿုတေ သုတဝါဒိတာ၊ အမုတေ မုတဝါဒိတာ၊ အဝိညာတေ ဝိညာတဝါဒိတာ၊ ဒိဋ္ဌေ အဒိဋ္ဌဝါဒိတာ၊ သုတေ အဿုတဝါဒိတာ၊ မုတေ အမုတဝါဒိတာ၊ ဝိညာတေ အဝိညာတဝါဒိတာ – ဣမေ အဋ္ဌ အနရိယဝေါဟာရာ.

(၅) အဋ္ဌ မိစ္ဆတ္တာ

၉၅၆. တတ္ထ ကတမေ အဋ္ဌ မိစ္ဆတ္တာ? မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ၊ မိစ္ဆာဝါစာ၊ မိစ္ဆာကမ္မန္တော၊ မိစ္ဆာအာဇီဝေါ၊ မိစ္ဆာဝါယာမော၊ မိစ္ဆာသတိ၊ မိစ္ဆာသမာဓိ – ဣမေ အဋ္ဌ မိစ္ဆတ္တာ.

(၆) အဋ္ဌ ပုရိသဒေါသာ

၉၅၇. တတ္ထ ကတမေ အဋ္ဌ ပုရိသဒေါသာ? (က) ဣဓ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုံ အာပတ္တိယာ စောဒေန္တိ. သော ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟိ အာပတ္တိယာ စောဒိယမာနော [စောဒိယမာနော (သီ. သျာ.) အ. နိ. ၈.၁၄] ‘‘န သရာမိ န သရာမီ’’တိ အဿတိယာဝ နိဗ္ဗေဌေတိ. အယံ ပဌမော ပုရိသဒေါသော.

(ခ) ပုန စပရံ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုံ အာပတ္တိယာ စောဒေန္တိ. သော ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟိ အာပတ္တိယာ စောဒိယမာနော စောဒကံယေဝ ပဋိပ္ဖရတိ – ‘‘ကိံ နု ခေါ တုယှံ ဗာလဿ အဗျတ္တဿ ဘဏိတေန! တွမ္ပိ နာမ မံ ဘဏိတဗ္ဗံ မညသီ’’တိ! အယံ ဒုတိယော ပုရိသဒေါသော.

(ဂ) ပုန စပရံ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုံ အာပတ္တိယာ စောဒေန္တိ. သော ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟိ အာပတ္တိယာ စောဒိယမာနော စောဒကံယေဝ [စောဒကဿေဝ (သျာ.) အ. နိ. ၈.၁၄] ပစ္စာရောပေတိ – ‘‘တွမ္ပိ ခေါသိ ဣတ္ထန္နာမံ အာပတ္တိံ အာပန္နော. တွံ တာဝ ပဌမံ ပဋိကရောဟီ’’တိ. အယံ တတိယော ပုရိသဒေါသော.

(ဃ) ပုန စပရံ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုံ အာပတ္တိယာ စောဒေန္တိ. သော ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟိ အာပတ္တိယာ စောဒိယမာနော အညေနာညံ ပဋိစရတိ၊ ဗဟိဒ္ဓါ ကထံ အပနာမေတိ၊ ကောပဉ္စ ဒေါသဉ္စ အပ္ပစ္စယဉ္စ ပါတုကရောတိ. အယံ စတုတ္ထော ပုရိသဒေါသော.

(င) ပုန စပရံ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုံ အာပတ္တိယာ စောဒေန္တိ. သော ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟိ အာပတ္တိယာ စောဒိယမာနော သံဃမဇ္ဈေ ဗာဟာဝိက္ခေပကံ ဘဏတိ. အယံ ပဉ္စမော ပုရိသဒေါသော.

(စ) ပုန စပရံ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုံ အာပတ္တိယာ စောဒေန္တိ. သော ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟိ အာပတ္တိယာ စောဒိယမာနော အနာဒိယိတွာ သံဃံ၊ အနာဒိယိတွာ စောဒကံ၊ သာပတ္တိကောဝ [အာပတ္တိကောဝ (က.) အ. နိ. ၈.၁၄] ယေနကာမံ ပက္ကမတိ. အယံ ဆဋ္ဌော ပုရိသဒေါသော.

(ဆ) ပုန စပရံ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုံ အာပတ္တိယာ စောဒေန္တိ. သော ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟိ အာပတ္တိယာ စောဒိယမာနော ‘‘နေဝါဟံ အာပန္နောမှိ၊ န ပနာဟံ အနာပန္နောမှီ’’တိ တုဏှီဘူတော သံဃံ ဝိဟေသေတိ. အယံ သတ္တမော ပုရိသဒေါသော.

(ဇ) ပုန စပရံ ဘိက္ခူ ဘိက္ခုံ အာပတ္တိယာ စောဒေန္တိ. သော ဘိက္ခု ဘိက္ခူဟိ အာပတ္တိယာ စောဒိယမာနော ဧဝမာဟ – ‘‘ကိံ နု ခေါ တုမှေ အာယသ္မန္တော အတိဗာဠှံ မယိ ဗျာဝဋာ. ဣဒါနာဟံ သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိဿာမီ’’တိ. သော သိက္ခံ ပစ္စက္ခာယ ဟီနာယာဝတ္တိတွာ ဧဝမာဟ – ‘‘ဣဒါနိ ခေါ တုမှေ အာယသ္မန္တော အတ္တမနာ ဟောထာ’’တိ. အယံ အဋ္ဌမော ပုရိသဒေါသော. ဣမေ အဋ္ဌ ပုရိသဒေါသာ.

(၇) အဋ္ဌ အသညီဝါဒါ

၉၅၈. တတ္ထ ကတမေ အဋ္ဌ အသညီဝါဒါ? ‘‘ရူပီ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’တိ – အသညီတိ နံ ပညပေန္တိ၊ အရူပီ အတ္တာ။ပေ။ ရူပီ စ အရူပီ စ။ပေ။ နေဝရူပီနာရူပီ။ပေ။ ‘‘အန္တဝါ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’တိ – အသညီတိ နံ ပညပေန္တိ၊ ‘‘အနန္တဝါ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’တိ – အသညီတိ နံ ပညပေန္တိ၊ ‘‘အန္တဝါ စ အနန္တဝါ စ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’တိ – အသညီတိ နံ ပညပေန္တိ၊ ‘‘နေဝန္တဝါ နာနန္တဝါ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’တိ – အသညီတိ နံ ပညပေန္တိ. ဣမေ အဋ္ဌ အသညီဝါဒါ.

(၈) အဋ္ဌ နေဝသညီနာသညီဝါဒါ

၉၅၉. တတ္ထ ကတမေ အဋ္ဌ နေဝသညီနာသညီဝါဒါ? ‘‘ရူပီ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’တိ – နေဝသညီနာသညီတိ နံ ပညပေန္တိ၊ ‘‘အရူပီ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’တိ – နေဝသညီနာသညီတိ နံ ပညပေန္တိ၊ ‘‘ရူပီ စ အရူပီ စ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’တိ – နေဝသညီနာသညီတိ နံ ပညပေန္တိ၊ ‘‘နေဝရူပီနာရူပီ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’တိ – နေဝသညီနာသညီတိ နံ ပညပေန္တိ၊ ‘‘အန္တဝါ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’တိ – နေဝသညီနာသညီတိ နံ ပညပေန္တိ၊ ‘‘အနန္တဝါ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’တိ – နေဝသညီနာသညီတိ နံ ပညပေန္တိ၊ ‘‘အန္တဝါ စ အနန္တဝါ စ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’တိ – နေဝသညီနာသညီတိ နံ ပညပေန္တိ၊ ‘‘နေဝန္တဝါ နာနန္တဝါ အတ္တာ ဟောတိ အရောဂေါ ပရံ မရဏာ’’တိ – နေဝသညီနာသညီတိ နံ ပညပေန္တိ. ဣမေ အဋ္ဌ နေဝသညီနာသညီဝါဒါ.

အဋ္ဌကံ.