၁၇. ခုဒ္ဒကဝတ္ထုဝိဘင်္ဂေါ
၁. ဧကကမာတိကာ
၈၃၂. (၁)ဇာတိမဒေါ (၂)ဂေါတ္တမဒေါ (၃)အာရောဂျမဒေါ (၄)ယောဗ္ဗနမဒေါ (၅)ဇီဝိတမဒေါ (၆)လာဘမဒေါ (၇)သက္ကာရမဒေါ (၈) ဂရုကာရမဒေါ (၉) ပုရေက္ခာရမဒေါ (၁၀) ပရိဝါရမဒေါ (၁၁) ဘောဂမဒေါ (၁၂) ဝဏ္ဏမဒေါ (၁၃) သုတမဒေါ (၁၄) ပဋိဘာနမဒေါ (၁၅) ရတ္တညုမဒေါ (၁၆) ပိဏ္ဍပါတိကမဒေါ (၁၇) အနဝညာတမဒေါ (၁၈) ဣရိယာပထမဒေါ (၁၉) ဣဒ္ဓိမဒေါ (၂၀) ယသမဒေါ (၂၁) သီလမဒေါ (၂၂) ဈာနမဒေါ (၂၃) သိပ္ပမဒေါ (၂၄) အာရောဟမဒေါ (၂၅) ပရိဏာဟမဒေါ (၂၆) သဏ္ဌာနမဒေါ (၂၇) ပါရိပူရိမဒေါ (၂၈)မဒေါ (၂၉) ပမာဒေါ (၃၀) ထမ္ဘော (၃၁) သာရမ္ဘော (၃၂) အတြိစ္ဆတာ (၃၃)မဟိစ္ဆတာ (၃၄) ပါပိစ္ဆတာ (၃၅) သိင်္ဂံ (၃၆) တိန္တိဏံ (၃၇) စာပလျံ (၃၈)အသဘာဂဝုတ္တိ (၃၉) အရတိ (၄၀) တန္ဒီ (၄၁) ဝိဇမ္ဘိတာ (၄၂) ဘတ္တသမ္မဒေါ (၄၃) စေတသော စ လီနတ္တံ [စေတသော လီနတ္တံ (သျာ.)] (၄၄) ကုဟနာ (၄၅) လပနာ (၄၆) နေမိတ္တိကတာ (၄၇)နိပ္ပေသိကတာ (၄၈) လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသနတာ [နိဇိဂိံသနတာ (သီ.)၊ ဇိဂိံသနတာ (သျာ.)] (၄၉) သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော (၅၀) သဒိသောဟမသ္မီတိ မာနော (၅၁) ဟီနော ဟမသ္မီတိ မာနော (၅၂) သေယျဿ သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော (၅၃) သေယျဿ သဒိသောဟမသ္မီတိ မာနော (၅၄) သေယျဿ ဟီနောဟမသ္မီတိ မာနော (၅၅) သဒိသဿ သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော (၅၆) သဒိသဿ သဒိသောဟမသ္မီတိ မာနော (၅၇) သဒိသဿ ဟီနောဟမသ္မီတိ မာနော (၅၈) ဟီနဿ သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော (၅၉) ဟီနဿ သဒိသောဟမသ္မီတိ မာနော (၆၀) ဟီနဿ ဟီနောဟမသ္မီတိ မာနော (၆၁) မာနော (၆၂) အတိမာနော (၆၃) မာနာတိမာနော (၆၄) ဩမာနော (၆၅)အဓိမာနော (၆၆) အသ္မိမာနော (၆၇) မိစ္ဆာမာနော (၆၈) ဉာတိဝိတက္ကော (၆၉)ဇနပဒဝိတက္ကော (၇၀) အမရဝိတက္ကော (၇၁) ပရာနုဒ္ဒယတာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော (၇၂) လာဘသက္ကာရသိလောကပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော (၇၃) အနဝညတ္တိပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော
ဧကကံ.
၂. ဒုကမာတိကာ
၈၃၃. (၁) ကောဓော စ ဥပနာဟော စ (၂) မက္ခော စ ပဠာသော [ပလာသော (သီ. သျာ.)] စ (၃) ဣဿာ စ မစ္ဆရိယဉ္စ (၄) မာယာ စ သာဌေယျဉ္စ (၅) အဝိဇ္ဇာ စ ဘဝတဏှာ စ (၆) ဘဝဒိဋ္ဌိ စ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ စ (၇) သဿတဒိဋ္ဌိ စ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ စ (၈) အန္တဝါဒိဋ္ဌိ စ အနန္တဝါဒိဋ္ဌိ စ (၉) ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိ စ အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိ စ (၁၀) အဟိရိကဉ္စ အနောတ္တပ္ပဉ္စ (၁၁) ဒေါဝစဿတာ စ ပါပမိတ္တတာ စ (၁၂) အနဇ္ဇဝေါ စ အမဒ္ဒဝေါ စ (၁၃) အက္ခန္တိ စ အသောရစ္စဉ္စ (၁၄) အသာခလျဉ္စ အပ္ပဋိသန္ထာရော စ (၁၅)ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာ စ ဘောဇနေ အမတ္တညုတာ စ (၁၆) မုဋ္ဌဿစ္စဉ္စ အသမ္ပဇညဉ္စ (၁၇) သီလဝိပတ္တိ စ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ စ (၁၈) အဇ္ဈတ္တသံယောဇနဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါသံယောဇနဉ္စ
ဒုကံ.
၃. တိကမာတိကာ
၈၃၄. (၁) တီဏိ အကုသလမူလာနိ (၂) တယော အကုသလဝိတက္ကာ (၃) တိဿော အကုသလသညာ (၄) တိဿော အကုသလဓာတုယော (၅) တီဏိ ဒုစ္စရိတာနိ (၆) တယော အာသဝါ (၇) တီဏိ သံယောဇနာနိ (၈) တိဿော တဏှာ (၉) အပရာပိ တိဿော တဏှာ (၁၀) အပရာပိ တိဿော တဏှာ (၁၁) တိဿော ဧသနာ (၁၂) တိဿော ဝိဓာ (၁၃) တီဏိ ဘယာနိ (၁၄)တီဏိ တမာနိ (၁၅) တီဏိ တိတ္ထာယတနာနိ (၁၆) တယော ကိဉ္စနာ (၁၇) တီဏိ အင်္ဂဏာနိ (၁၈) တီဏိ မလာနိ (၁၉) တီဏိ ဝိသမာနိ (၂၀) အပရာနိပိ တီဏိ ဝိသမာနိ (၂၁) တယော အဂ္ဂီ (၂၂) တယော ကသာဝါ (၂၃) အပရေပိ တယော ကသာဝါ (၂၄)အဿာဒဒိဋ္ဌိ၊ အတ္တာနုဒိဋ္ဌိ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (၂၅) အရတိ၊ ဝိဟေသာ၊ အဓမ္မစရိယာ (၂၆)ဒေါဝစဿတာ၊ ပါပမိတ္တတာ၊ နာနတ္တသညာ (၂၇) ဥဒ္ဓစ္စံ၊ ကောသဇ္ဇံ၊ ပမာဒေါ (၂၈) အသန္တုဋ္ဌိတာ၊ အသမ္ပဇညတာ၊ မဟိစ္ဆတာ (၂၉) အဟိရိကံ၊ အနောတ္တပ္ပံ၊ ပမာဒေါ (၃၀)အနာဒရိယံ၊ ဒေါဝစဿတာ၊ ပါပမိတ္တတာ (၃၁) အဿဒ္ဓိယံ၊ အဝဒညုတာ၊ ကောသဇ္ဇံ (၃၂) ဥဒ္ဓစ္စံ၊ အသံဝရော၊ ဒုဿီလျံ (၃၃) အရိယာနံ အဒဿနကမျတာ၊ သဒ္ဓမ္မံ အသောတုကမျတာ၊ ဥပါရမ္ဘစိတ္တတာ (၃၄) မုဋ္ဌဿစ္စံ၊ အသမ္ပဇညံ၊ စေတသော ဝိက္ခေပေါ (၃၅)အယောနိသော မနသိကာရော၊ ကုမ္မဂ္ဂသေဝနာ၊ စေတသော စ လီနတ္တံ
တိကံ.
၄. စတုက္ကမာတိကာ
၈၃၅. (၁) စတ္တာရော အာသဝါ (၂) စတ္တာရော ဂန္ထာ (၃) စတ္တာရော ဩဃာ (၄) စတ္တာရော ယောဂါ (၅) စတ္တာရိ ဥပါဒါနာနိ (၆) စတ္တာရော တဏှုပ္ပါဒါ (၇) စတ္တာရိ အဂတိဂမနာနိ (၈) စတ္တာရော ဝိပရိယာသာ [ဝိပရိယေသာ (သီ. သျာ. က.)] (၉) စတ္တာရော အနရိယဝေါဟာရာ (၁၀) အပရေပိ စတ္တာရော အနရိယဝေါဟာရာ (၁၁) စတ္တာရိ ဒုစ္စရိတာနိ (၁၂) အပရာနိပိ စတ္တာရိ ဒုစ္စရိတာနိ (၁၃)စတ္တာရိ ဘယာနိ (၁၄) အပရာနိပိ စတ္တာရိ ဘယာနိ (၁၅) စတဿော ဒိဋ္ဌိယော
စတုက္ကံ.
၅. ပဉ္စကမာတိကာ
၈၃၆. (၁) ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ (၂) ပဉ္စုဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ (၃) ပဉ္စ မစ္ဆရိယာနိ (၄) ပဉ္စ သင်္ဂါ (၅) ပဉ္စ သလ္လာ (၆) ပဉ္စ စေတောခိလာ (၇)ပဉ္စ စေတသောဝိနိဗန္ဓာ [စေတသောဝိနိဗဒ္ဓါ (က.)] (၈) ပဉ္စ နီဝရဏာနိ (၉) ပဉ္စ ကမ္မာနိ အာနန္တရိကာနိ (၁၀) ပဉ္စ ဒိဋ္ဌိယော (၁၁) ပဉ္စ ဝေရာ (၁၂) ပဉ္စ ဗျသနာ (၁၃) ပဉ္စ အက္ခန္တိယာ အာဒီနဝါ (၁၄) ပဉ္စ ဘယာနိ (၁၅) ပဉ္စ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနဝါဒါ
ပဉ္စကံ.
၆. ဆက္ကမာတိကာ
၈၃၇. (၁) ဆ ဝိဝါဒမူလာနိ (၂) ဆ ဆန္ဒရာဂါ (၃) ဆ ဝိရောဓဝတ္ထူနိ (၄) ဆ တဏှာကာယာ (၅) ဆ အဂါရဝါ (၆) ဆ ပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ (၇) အပရေပိ ဆ ပရိဟာနိယာ ဓမ္မာ (၈) ဆ သောမနဿုပဝိစာရာ (၉) ဆ ဒေါမနဿုပဝိစာရာ (၁၀) ဆ ဥပေက္ခုပဝိစာရာ (၁၁) ဆ ဂေဟသိတာနိ သောမနဿာနိ (၁၂) ဆ ဂေဟသိတာနိ ဒေါမနဿာနိ (၁၃) ဆ ဂေဟသိတာ ဥပေက္ခာ (၁၄) ဆ ဒိဋ္ဌိယော
ဆက္ကံ.
၇. သတ္တကမာတိကာ
၈၃၈. (၁) သတ္တ အနုသယာ (၂) သတ္တ သံယောဇနာနိ (၃) သတ္တ ပရိယုဋ္ဌာနာနိ (၄)သတ္တ အသဒ္ဓမ္မာ (၅) သတ္တ ဒုစ္စရိတာနိ (၆) သတ္တ မာနာ (၇) သတ္တ ဒိဋ္ဌိယော
သတ္တကံ.
၈. အဋ္ဌကမာတိကာ
၈၃၉. (၁) အဋ္ဌ ကိလေသဝတ္ထူနိ (၂) အဋ္ဌ ကုသီတဝတ္ထူနိ (၃) အဋ္ဌသု လောကဓမ္မေသု စိတ္တဿ ပဋိဃာတော (၄) အဋ္ဌ အနရိယဝေါဟာရာ (၅) အဋ္ဌ မိစ္ဆတ္တာ (၆) အဋ္ဌ ပုရိသဒေါသာ (၇) အဋ္ဌ အသညိဝါဒါ (၈) အဋ္ဌ နေဝသညိနာသညိဝါဒါ
အဋ္ဌကံ.
၉. နဝကမာတိကာ
၈၄၀. (၁) နဝ အာဃာတဝတ္ထူနိ (၂) နဝ ပုရိသမလာနိ (၃) နဝဝိဓာ မာနာ (၄)နဝ တဏှာမူလကာ ဓမ္မာ (၅) နဝ ဣဉ္ဇိတာနိ (၆) နဝ မညိတာနိ (၇) နဝ ဖန္ဒိတာနိ (၈) နဝ ပပဉ္စိတာနိ (၉) နဝ သင်္ခတာနိ
နဝကံ.
၁၀. ဒသကမာတိကာ
၈၄၁. (၁) ဒသ ကိလေသဝတ္ထူနိ (၂) ဒသ အာဃာတဝတ္ထူနိ (၃) ဒသ အကုသလကမ္မပထာ (၄) ဒသ သံယောဇနာနိ (၅) ဒသ မိစ္ဆတ္တာ (၆) ဒသဝတ္ထုကာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ (၇) ဒသဝတ္ထုကာ အန္တဂ္ဂါဟိကာ ဒိဋ္ဌိ
ဒသကံ.
၈၄၂. အဋ္ဌာရသ တဏှာဝိစရိတာနိ အဇ္ဈတ္တိကဿ ဥပါဒါယ၊ အဋ္ဌာရသ တဏှာဝိစရိတာနိ ဗာဟိရဿ ဥပါဒါယ၊ တဒေကဇ္ဈံ အဘိသညူဟိတွာ အဘိသင်္ခိပိတွာ ဆတ္တိံသ တဏှာဝိစရိတာနိ ဟောန္တိ. ဣတိ အတီတာနိ ဆတ္တိံသ တဏှာဝိစရိတာနိ၊ အနာဂတာနိ ဆတ္တိံသ တဏှာဝိစရိတာနိ၊ ပစ္စုပ္ပန္နာနိ ဆတ္တိံသ တဏှာဝိစရိတာနိ၊ တဒေကဇ္ဈံ အဘိသညူဟိတွာ အဘိသင်္ခိပိတွာ အဋ္ဌ တဏှာဝိစရိတသတံ ဟောတိ. ယာနိ စ ဒွါသဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတာနိ ဗြဟ္မဇာလေ ဝေယျာကရဏေ ဝုတ္တာနိ ဘဂဝတာ.
မာတိကာ.
၁. ဧကကနိဒ္ဒေသော
(၁) ဇာတိမဒေါ
၈၄၃. တတ္ထ ကတမော ဇာတိမဒေါ? ဇာတိံ ပဋိစ္စ မဒေါ မဇ္ဇနာ မဇ္ဇိတတ္တံ မာနော မညနာ မညိတတ္တံ ဥန္နတိ ဥန္နာမော [ဥဏ္ဏတိ ဥဏ္ဏာမော (သျာ. က.) ဓ. သ. ၁၁၂၁] ဓဇော သမ္ပဂ္ဂါဟော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဇာတိမဒေါ’’.
(၂-၂၇) ဂေါတ္တမဒါဒီ
၈၄၄. တတ္ထ ကတမော ဂေါတ္တမဒေါ? ဂေါတ္တံ ပဋိစ္စ။ပေ။ အာရောဂျံ ပဋိစ္စ။ပေ။ ယောဗ္ဗနံ ပဋိစ္စ။ပေ။ ဇီဝိတံ ပဋိစ္စ။ပေ။ လာဘံ ပဋိစ္စ။ပေ။ သက္ကာရံ ပဋိစ္စ။ပေ။ ဂရုကာရံ ပဋိစ္စ။ပေ။ ပုရေက္ခာရံ ပဋိစ္စ။ပေ။ ပရိဝါရံ ပဋိစ္စ။ပေ။ ဘောဂံ ပဋိစ္စ။ပေ။ ဝဏ္ဏံ ပဋိစ္စ။ပေ။ သုတံ ပဋိစ္စ။ပေ။ ပဋိဘာနံ ပဋိစ္စ။ပေ။ ရတ္တညုတံ ပဋိစ္စ။ပေ။ ပိဏ္ဍပါတိကတ္တံ ပဋိစ္စ။ပေ။ အနဝညာတံ ပဋိစ္စ။ပေ။ ဣရိယာပထံ ပဋိစ္စ။ပေ။ ဣဒ္ဓိံ ပဋိစ္စ။ပေ။ ယသံ ပဋိစ္စ။ပေ။ သီလံ ပဋိစ္စ။ပေ။ ဈာနံ ပဋိစ္စ။ပေ။ သိပ္ပံ ပဋိစ္စ။ပေ။ အာရောဟံ ပဋိစ္စ။ပေ။ ပရိဏာဟံ ပဋိစ္စ။ပေ။ သဏ္ဌာနံ ပဋိစ္စ။ပေ။ ပါရိပူရိံ ပဋိစ္စ မဒေါ မဇ္ဇနာ မဇ္ဇိတတ္တံ မာနော မညနာ မညိတတ္တံ ဥန္နတိ ဥန္နာမော ဓဇော သမ္ပဂ္ဂါဟော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ပါရိပူရိမဒေါ’’.
(၂၈) မဒေါ
၈၄၅. တတ္ထ ကတမော မဒေါ? ယော မဒေါ မဇ္ဇနာ မဇ္ဇိတတ္တံ မာနော မညနာ မညိတတ္တံ ဥန္နတိ ဥန္နာမော ဓဇော သမ္ပဂ္ဂါဟော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘မဒေါ’’.
(၂၉) ပမာဒေါ
၈၄၆. တတ္ထ ကတမော ပမာဒေါ? ကာယဒုစ္စရိတေ ဝါ ဝစီဒုစ္စရိတေ ဝါ မနောဒုစ္စရိတေ ဝါ ပဉ္စသု ဝါ ကာမဂုဏေသု စိတ္တဿ ဝေါဿဂ္ဂေါ ဝေါဿဂ္ဂါနုပ္ပဒါနံ ကုသလာနံ ဝါ ဓမ္မာနံ ဘာဝနာယ အသက္ကစ္စကိရိယတာ အသာတစ္စကိရိယတာ အနဋ္ဌိတကိရိယတာ ဩလီနဝုတ္တိတာ နိက္ခိတ္တဆန္ဒတာ နိက္ခိတ္တဓုရတာ အနာသေဝနာ အဘာဝနာ အဗဟုလီကမ္မံ အနဓိဋ္ဌာနံ အနနုယောဂေါ ပမာဒေါ၊ ယော ဧဝရူပေါ ပမာဒေါ ပမဇ္ဇနာ ပမဇ္ဇိတတ္တံ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ပမာဒေါ’’.
(၃၀) ထမ္ဘော
၈၄၇. တတ္ထ ကတမော ထမ္ဘော? ယော ထမ္ဘော ထမ္ဘနာ ထမ္ဘိတတ္တံ ကက္ခဠိယံ ဖာရုသိယံ ဥဇုစိတ္တတာ အမုဒုတာ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ထမ္ဘော’’.
(၃၁) သာရမ္ဘော
၈၄၈. တတ္ထ ကတမော သာရမ္ဘော? ယော သာရမ္ဘော ပဋိသာရမ္ဘော သာရမ္ဘနာ ပဋိသာရမ္ဘနာ ပဋိသာရမ္ဘိတတ္တံ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သာရမ္ဘော’’.
(၃၂) အတြိစ္ဆတာ
၈၄၉. တတ္ထ ကတမာ အတြိစ္ဆတာ? ဣတရီတရစီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေဟိ ပဉ္စဟိ ဝါ ကာမဂုဏေဟိ အသန္တုဋ္ဌဿ ဘိယျောကမျတာ၊ ယာ ဧဝရူပါ ဣစ္ဆာ ဣစ္ဆာဂတာ အတြိစ္ဆတာ ရာဂေါ သာရာဂေါ စိတ္တဿ သာရာဂေါ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘အတြိစ္ဆတာ’’.
(၃၃) မဟိစ္ဆတာ
၈၅၀. တတ္ထ ကတမာ မဟိစ္ဆတာ? ဣတရီတရစီဝရပိဏ္ဍပါတသေနာသနဂိလာနပ္ပစ္စယဘေသဇ္ဇပရိက္ခာရေဟိ ပဉ္စဟိ ဝါ ကာမဂုဏေဟိ အသန္တုဋ္ဌဿ ဘိယျောကမျတာ၊ ယာ ဧဝရူပါ ဣစ္ဆာ ဣစ္ဆာဂတာ မဟိစ္ဆတာ ရာဂေါ သာရာဂေါ စိတ္တဿ သာရာဂေါ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘မဟိစ္ဆတာ’’.
(၃၄) ပါပိစ္ဆတာ
၈၅၁. တတ္ထ ကတမာ ပါပိစ္ဆတာ? ဣဓေကစ္စော အဿဒ္ဓေါ သမာနော ‘‘သဒ္ဓေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ ဣစ္ဆတိ၊ ဒုဿီလော သမာနော ‘‘သီလဝါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ ဣစ္ဆတိ၊ အပ္ပဿုတော သမာနော ‘‘ဗဟုဿုတောတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ ဣစ္ဆတိ၊ သင်္ဂဏိကာရာမော သမာနော ‘‘ပဝိဝိတ္တောတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ ဣစ္ဆတိ၊ ကုသီတော သမာနော ‘‘အာရဒ္ဓဝီရိယောတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ ဣစ္ဆတိ၊ မုဋ္ဌဿတီ သမာနော ‘‘ဥပဋ္ဌိတဿတီတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ ဣစ္ဆတိ၊ အသမာဟိတော သမာနော ‘‘သမာဟိတောတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ ဣစ္ဆတိ၊ ဒုပ္ပညော သမာနော ‘‘ပညဝါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ ဣစ္ဆတိ၊ အခီဏာသဝေါ သမာနော ‘‘ခီဏာသဝေါတိ မံ ဇနော ဇာနာတူ’’တိ ဣစ္ဆတိ – ယာ ဧဝရူပါ ဣစ္ဆာ ဣစ္ဆာဂတာ ပါပိစ္ဆတာ ရာဂေါ သာရာဂေါ စိတ္တဿ သာရာဂေါ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ပါပိစ္ဆတာ’’.
(၃၅) သိင်္ဂံ
၈၅၂. တတ္ထ ကတမံ သိင်္ဂံ? ယံ သိင်္ဂံ သိင်္ဂါရတာ စာတုရတာ စာတုရိယံ ပရိက္ခတ္တတာ ပါရိက္ခတ္တိယံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘သိင်္ဂံ’’.
(၃၆) တိန္တိဏံ
၈၅၃. တတ္ထ ကတမံ တိန္တိဏံ? ယံ တိန္တိဏံ တိန္တိဏာယနာ တိန္တိဏာယိတတ္တံ လောလုပ္ပံ လောလုပ္ပါယနာ လောလုပ္ပါယိတတ္တံ ပုစ္ဆဉ္ဇိကတာ သာဓုကမျတာ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘တိန္တိဏံ’’.
(၃၇) စာပလျံ
၈၅၄. တတ္ထ ကတမံ စာပလျံ? စီဝရမဏ္ဍနာ ပတ္တမဏ္ဍနာ သေနာသနမဏ္ဍနာ ဣမဿ ဝါ ပူတိကာယဿ ဗာဟိရာနံ ဝါ ပရိက္ခာရာနံ မဏ္ဍနာ ဝိဘူသနာ ကေဠနာ ပရိကေဠနာ ဂိဒ္ဓိကတာ ဂိဒ္ဓိကတ္တံ စပလတာ စာပလျံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘စာပလျံ’’.
(၃၈) အသဘာဂဝုတ္တိ
၈၅၅. တတ္ထ ကတမံ အသဘာဂဝုတ္တိ? မာတရိ ဝါ ပိတရိ ဝါ ဇေဋ္ဌေ ဝါ ဘာတရိ ဝါ အာစရိယေသု ဝါ ဥပဇ္ဈာယေ ဝါ ဗုဒ္ဓေ ဝါ သာဝကေသု ဝါ အညတရညတရေသု ဂရုဋ္ဌာနိယေသု ဝိပ္ပဋိကူလဂ္ဂါဟိတာ ဝိပစ္စနီကသာတတာ အနာဒရိယံ အနာဒရိယတာ အဂါရဝတာ အပ္ပတိဿဝတာ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘အသဘာဂဝုတ္တိ’’.
(၃၉) အရတိ
၈၅၆. တတ္ထ ကတမာ အရတိ? ပန္တေသု ဝါ သေနာသနေသု အညတရညတရေသု ဝါ အဓိကုသလေသု ဓမ္မေသု အရတိ အရတိတာ အနဘိရတိ အနဘိရမဏာ ဥက္ကဏ္ဌိတာ ပရိတဿိတာ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘အရတိ’’.
(၄၀) တန္ဒီ
၈၅၇. တတ္ထ ကတမာ တန္ဒီ? ယာ တန္ဒီ တန္ဒိယနာ တန္ဒိမနကတာ အာလသျံ အာလသျာယနာ အာလသျာယိတတ္တံ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘တန္ဒီ’’.
(၄၁) ဝိဇမ္ဘိတာ
၈၅၈. တတ္ထ ကတမာ ဝိဇမ္ဘိတာ? ယာ ကာယဿ ဇမ္ဘနာ ဝိဇမ္ဘနာ အာနမနာ ဝိနမနာ သန္နမနာ ပဏမနာ ဗျာဓိယကံ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဝိဇမ္ဘိတာ’’.
(၄၂) ဘတ္တသမ္မဒေါ
၈၅၉. တတ္ထ ကတမော ဘတ္တသမ္မဒေါ? ယာ ဘုတ္တာဝိဿ ဘတ္တမုစ္ဆာ ဘတ္တကိလမထော ဘတ္တပရိဠာဟော ကာယဒုဋ္ဌုလ္လံ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဘတ္တသမ္မဒေါ’’.
(၄၃) စေတသော စ လီနတ္တံ
၈၆၀. တတ္ထ ကတမံ စေတသော စ လီနတ္တံ? ယာ စိတ္တဿ အကလျတာ အကမ္မညတာ ဩလီယနာ သလ္လီယနာ လီနံ လီယနာ လီယိတတ္တံ ထိနံ ထီယနာ ထီယိတတ္တံ စိတ္တဿ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘စေတသော စ လီနတ္တံ’’.
(၄၄) ကုဟနာ
၈၆၁. တတ္ထ ကတမာ ကုဟနာ? လာဘသက္ကာရသိလောကသန္နိဿိတဿ ပါပိစ္ဆဿ ဣစ္ဆာပကတဿ ပစ္စယပဋိသေဝနသင်္ခါတေန [ပစ္စယပဋိသေဓနသင်္ခါတေန (သီ.)] ဝါ သာမန္တဇပ္ပိတေန ဝါ ဣရိယာပထဿ ဝါ အဌပနာ [အာဌပနာ (က.)] ဌပနာ သဏ္ဌပနာ ဘာကုဋိတာ ဘာကုဋိယံ ကုဟနာ ကုဟာယနာ ကုဟိတတ္တံ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ကုဟနာ’’.
(၄၅) လပနာ
၈၆၂. တတ္ထ ကတမာ လပနာ? လာဘသက္ကာရသိလောကသန္နိဿိတဿ ပါပိစ္ဆဿ ဣစ္ဆာပကတဿ ယာ ပရေသံ အာလပနာ လပနာ သလ္လပနာ ဥလ္လပနာ သမုလ္လပနာ ဥန္နဟနာ သမုန္နဟနာ ဥက္ကာစနာ သမုက္ကာစနာ အနုပ္ပိယဘာဏိတာ စာဋုကမျတာ မုဂ္ဂသူပျတာ ပါရိဘဋယတာ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘လပနာ’’.
(၄၆) နေမိတ္တိကတာ
၈၆၃. တတ္ထ ကတမာ နေမိတ္တိကတာ? လာဘသက္ကာရသိလောကသန္နိဿိတဿ ပါပိစ္ဆဿ ဣစ္ဆာပကတဿ ယံ ပရေသံ နိမိတ္တံ နိမိတ္တကမ္မံ ဩဘာသော ဩဘာသကမ္မံ သာမန္တဇပ္ပါ ပရိကထာ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘နေမိတ္တိကတာ’’.
(၄၇) နိပ္ပေသိကတာ
၈၆၄. တတ္ထ ကတမာ နိပ္ပေသိကတာ? လာဘသက္ကာရသိလောကသန္နိဿိတဿ ပါပိစ္ဆဿ ဣစ္ဆာပကတဿ ယာ ပရေသံ အက္ကောသနာ ဝမ္ဘနာ ဂရဟဏာ ဥက္ခေပနာ သမုက္ခေပနာ ခိပနာ သင်္ခိပနာ ပါပနာ သမ္ပာပနာ အဝဏ္ဏဟာရိကာ ပရပိဋ္ဌိမံသိကတာ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘နိပ္ပေသိကတာ’’.
(၄၈) လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသနတာ
၈၆၅. တတ္ထ ကတမာ လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသနတာ? လာဘသက္ကာရသိလောကသန္နိဿိတော ပါပိစ္ဆော ဣစ္ဆာပကတော ဣတော လဒ္ဓံ အာမိသံ အမုတြ ဟရတိ အမုတြ ဝါ လဒ္ဓံ အာမိသံ ဣဓ အာဟရတိ၊ ယာ ဧဝရူပါ အာမိသဿ ဧဋ္ဌိ ဂဝေဋ္ဌိ ပရိယေဋ္ဌိ ဧသနာ ဂဝေသနာ ပရိယေသနာ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘လာဘေန လာဘံ နိဇိဂီသနတာ’’.
(၄၉) သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော
၈၆၆. တတ္ထ ကတမော သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော? ဣဓေကစ္စော ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ ဝါ ဓနေန ဝါ အဇ္ဈေနေန ဝါ ကမ္မာယတနေန ဝါ သိပ္ပါယတနေန ဝါ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန [ဝိဇ္ဇဋ္ဌာနေန (သျာ.)] ဝါ သုတေန ဝါ ပဋိဘာနေန ဝါ အညတရညတရေန ဝတ္ထုနာ မာနံ ဇပ္ပေတိ၊ ယော ဧဝရူပေါ မာနော မညနာ မညိတတ္တံ ဥန္နတိ ဥန္နာမော ဓဇော သမ္ပဂ္ဂါဟော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော’’.
(၅၀) သဒိသောဟမသ္မီတိ မာနော
၈၆၇. တတ္ထ ကတမော သဒိသောဟမသ္မီတိ မာနော? ဣဓေကစ္စော ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ ဝါ ဓနေန ဝါ အဇ္ဈေနေန ဝါ ကမ္မာယတနေန ဝါ သိပ္ပါယတနေန ဝါ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ဝါ သုတေန ဝါ ပဋိဘာနေန ဝါ အညတရညတရေန ဝတ္ထုနာ မာနံ ဇပ္ပေတိ၊ ယော ဧဝရူပေါ မာနော မညနာ မညိတတ္တံ ဥန္နတိ ဥန္နာမော ဓဇော သမ္ပဂ္ဂါဟော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သဒိသောဟမသ္မီတိ မာနော’’.
(၅၁) ဟီနောဟမသ္မီတိ မာနော
၈၆၈. တတ္ထ ကတမော ဟီနောဟမသ္မီတိ မာနော? ဣဓေကစ္စော ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ ဝါ ဓနေန ဝါ အဇ္ဈေနေန ဝါ ကမ္မာယတနေန ဝါ သိပ္ပါယတနေန ဝါ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ဝါ သုတေန ဝါ ပဋိဘာနေန ဝါ အညတရညတရေန ဝတ္ထုနာ ဩမာနံ ဇပ္ပေတိ၊ ယော ဧဝရူပေါ ဩမာနော ဩမညနာ ဩမညိတတ္တံ ဟီဠနာ ဩဟီဠနာ ဩဟီဠိတတ္တံ အတ္တုညာ အတ္တဝညာ အတ္တပရိဘဝေါ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဟီနောဟမသ္မီတိ မာနော’’.
(၅၂) သေယျဿ သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော
၈၆၉. တတ္ထ ကတမော သေယျဿ သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော? ဣဓေကစ္စော သေယျော ဟောတိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ ဝါ ဓနေန ဝါ အဇ္ဈေနေန ဝါ ကမ္မာယတနေန ဝါ သိပ္ပါယတနေန ဝါ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ဝါ သုတေန ဝါ ပဋိဘာနေန ဝါ အညတရညတရေန ဝတ္ထုနာ ပရေဟိ သေယျံ အတ္တာနံ ဒဟတိ၊ သော တံ နိဿာယ မာနံ ဇပ္ပေတိ. ယော ဧဝရူပေါ မာနော မညနာ မညိတတ္တံ ဥန္နတိ ဥန္နာမော ဓဇော သမ္ပဂ္ဂါဟော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သေယျဿ သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော’’.
(၅၃) သေယျဿ သဒိသောဟမသ္မီတိ မာနော
၈၇၀. တတ္ထ ကတမော သေယျဿ သဒိသောဟမသ္မီတိ မာနော? ဣဓေကစ္စော သေယျော ဟောတိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ ဝါ ဓနေန ဝါ အဇ္ဈေနေန ဝါ ကမ္မာယတနေန ဝါ သိပ္ပါယတနေန ဝါ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ဝါ သုတေန ဝါ ပဋိဘာနေန ဝါ အညတရညတရေန ဝတ္ထုနာ ပရေဟိ သဒိသံ အတ္တာနံ ဒဟတိ၊ သော တံ နိဿာယ မာနံ ဇပ္ပေတိ. ယော ဧဝရူပေါ မာနော မညနာ မညိတတ္တံ ဥန္နတိ ဥန္နာမော ဓဇော သမ္ပဂ္ဂါဟော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သေယျဿ သဒိသောဟမသ္မီတိ မာနော’’.
(၅၄) သေယျဿ ဟီနောဟမသ္မီတိ မာနော
၈၇၁. တတ္ထ ကတမော သေယျဿ ဟီနောဟမသ္မီတိ မာနော? ဣဓေကစ္စော သေယျော ဟောတိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ ဝါ ဓနေန ဝါ အဇ္ဈေနေန ဝါ ကမ္မာယတနေန ဝါ သိပ္ပါယတနေန ဝါ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ဝါ သုတေန ဝါ ပဋိဘာနေန ဝါ အညတရညတရေန ဝတ္ထုနာ ပရေဟိ ဟီနံ အတ္တာနံ ဒဟတိ၊ သော တံ နိဿာယ ဩမာနံ ဇပ္ပေတိ. ယော ဧဝရူပေါ ဩမာနော ဩမညနာ ဩမညိတတ္တံ ဟီဠနာ ဩဟီဠနာ ဩဟီဠိတတ္တံ အတ္တုညာ အတ္တဝညာ အတ္တပရိဘဝေါ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သေယျဿ ဟီနောဟမသ္မီတိ မာနော’’.
(၅၅) သဒိသဿ သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော
၈၇၂. တတ္ထ ကတမော သဒိသဿ သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော? ဣဓေကစ္စော သဒိသော ဟောတိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ။ပေ။ အညတရညတရေန ဝတ္ထုနာ ပရေဟိ သေယျံ အတ္တာနံ ဒဟတိ၊ သော တံ နိဿာယ မာနံ ဇပ္ပေတိ. ယော ဧဝရူပေါ မာနော မညနာ မညိတတ္တံ။ပေ။ ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သဒိသဿ သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော’’.
(၅၆) သဒိသဿ သဒိသောဟမသ္မီတိ မာနော
၈၇၃. တတ္ထ ကတမော သဒိသဿ သဒိသောဟမသ္မီတိ မာနော? ဣဓေကစ္စော သဒိသော ဟောတိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ။ပေ။ အညတရညတရေန ဝတ္ထုနာ ပရေဟိ သဒိသံ အတ္တာနံ ဒဟတိ၊ သော တံ နိဿာယ မာနံ ဇပ္ပေတိ. ယော ဧဝရူပေါ မာနော မညနာ မညိတတ္တံ ဥန္နတိ ဥန္နာမော ဓဇော သမ္ပဂ္ဂါဟော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သဒိသဿ သဒိသောဟမသ္မီတိ မာနော’’.
(၅၇) သဒိသဿ ဟီနောဟမသ္မီတိ မာနော
၈၇၄. တတ္ထ ကတမော သဒိသဿ ဟီနောဟမသ္မီတိ မာနော? ဣဓေကစ္စော သဒိသော ဟောတိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ။ပေ။ အညတရညတရေန ဝတ္ထုနာ ပရေဟိ ဟီနံ အတ္တာနံ ဒဟတိ၊ သော တံ နိဿာယ ဩမာနံ ဇပ္ပေတိ. ယော ဧဝရူပေါ ဩမာနော ဩမညနာ ဩမညိတတ္တံ ဟီဠနာ ဩဟီဠနာ ဩဟီဠိတတ္တံ အတ္တုညာ အတ္တဝညာ အတ္တပရိဘဝေါ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သဒိသဿ ဟီနောဟမသ္မီတိ မာနော’’.
(၅၈) ဟီနဿ သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော
၈၇၅. တတ္ထ ကတမော ဟီနဿ သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော? ဣဓေကစ္စော ဟီနော ဟောတိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ။ပေ။ အညတရညတရေန ဝတ္ထုနာ ပရေဟိ သေယျံ အတ္တာနံ ဒဟတိ၊ သော တံ နိဿာယ မာနံ ဇပ္ပေတိ. ယော ဧဝရူပေါ မာနော မညနာ မညိတတ္တံ ဥန္နတိ ဥန္နာမော ဓဇော သမ္ပဂ္ဂါဟော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဟီနဿ သေယျောဟမသ္မီတိ မာနော’’.
(၅၉) ဟီနဿ သဒိသောဟမသ္မီတိ မာနော
၈၇၆. တတ္ထ ကတမော ဟီနဿ သဒိသောဟမသ္မီတိ မာနော? ဣဓေကစ္စော ဟီနော ဟောတိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ။ပေ။ အညတရညတရေန ဝတ္ထုနာ ပရေဟိ သဒိသံ အတ္တာနံ ဒဟတိ၊ သော တံ နိဿာယ မာနံ ဇပ္ပေတိ. ယော ဧဝရူပေါ မာနော မညနာ မညိတတ္တံ ဥန္နတိ ဥန္နာမော ဓဇော သမ္ပဂ္ဂါဟော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဟီနဿ သဒိသောဟမသ္မီတိ မာနော’’.
(၆၀) ဟီနဿ ဟီနောဟမသ္မီတိ မာနော
၈၇၇. တတ္ထ ကတမော ဟီနဿ ဟီနောဟမသ္မီတိ မာနော? ဣဓေကစ္စော ဟီနော ဟောတိ ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ။ပေ။ အညတရညတရေန ဝတ္ထုနာ ပရေဟိ သဒိသံ အတ္တာနံ ဒဟတိ၊ သော တံ နိဿာယ ဩမာနံ ဇပ္ပေတိ. ယော ဧဝရူပေါ ဩမာနော ဩမညနာ ဩမညိတတ္တံ ဟီဠနာ ဩဟီဠနာ ဩဟီဠိတတ္တံ အတ္တုညာ အတ္တဝညာ အတ္တပရိဘဝေါ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဟီနဿ ဟီနောဟမသ္မီတိ မာနော’’.
(၆၁) မာနော
၈၇၈. တတ္ထ ကတမော မာနော? ယော မာနော မညနာ မညိတတ္တံ ဥန္နတိ ဥန္နာမော ဓဇော သမ္ပဂ္ဂါဟော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘မာနော’’.
(၆၂) အတိမာနော
၈၇၉. တတ္ထ ကတမော အတိမာနော? ဣဓေကစ္စော ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ။ပေ။ အညတရညတရေန ဝတ္ထုနာ ပရေဟိ အတ္တာနံ အတိမညတိ. ယော ဧဝရူပေါ မာနော မညနာ မညိတတ္တံ ဥန္နတိ ဥန္နာမော ဓဇော သမ္ပဂ္ဂါဟော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘အတိမာနော’’.
(၆၃) မာနာတိမာနော
၈၈၀. တတ္ထ ကတမော မာနာတိမာနော? ဣဓေကစ္စော ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ။ပေ။ အညတရညတရေန ဝတ္ထုနာ ပုဗ္ဗကာလံ ပရေဟိ သဒိသံ အတ္တာနံ ဒဟတိ၊ အပရကာလံ အတ္တာနံ သေယျံ ဒဟတိ. ယော ဧဝရူပေါ မာနော မညနာ မညိတတ္တံ ဥန္နတိ ဥန္နာမော ဓဇော သမ္ပဂ္ဂါဟော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘မာနာတိမာနော’’.
(၆၄) ဩမာနော
၈၈၁. တတ္ထ ကတမော ဩမာနော? ဣဓေကစ္စော ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ ဝါ ဓနေန ဝါ အဇ္ဈေနေန ဝါ ကမ္မာယတနေန ဝါ သိပ္ပါယတနေန ဝါ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ဝါ သုတေန ဝါ ပဋိဘာနေန ဝါ အညတရညတရေန ဝတ္ထုနာ ဩမာနံ ဇပ္ပေတိ. ယော ဧဝရူပေါ ဩမာနော ဩမညနာ ဩမညိတတ္တံ ဟီဠနာ ဩဟီဠနာ ဩဟီဠိတတ္တံ အတ္တုညာ အတ္တဝညာ အတ္တပရိဘဝေါ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဩမာနော’’.
(၆၅) အဓိမာနော
၈၈၂. တတ္ထ ကတမော အဓိမာနော? အပ္ပတ္တေ ပတ္တသညိတာ၊ အကတေ ကတသညိတာ၊ အနဓိဂတေ အဓိဂတသညိတာ၊ အသစ္ဆိကတေ သစ္ဆိကတသညိတာ၊ ယော ဧဝရူပေါ မာနော မညနာ မညိတတ္တံ ဥန္နတိ ဥန္နာမော ဓဇော သမ္ပဂ္ဂါဟော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘အဓိမာနော’’.
(၆၆) အသ္မိမာနော
၈၈၃. တတ္ထ ကတမော အသ္မိမာနော? ရူပံ အသ္မီတိ မာနော၊ အသ္မီတိ ဆန္ဒော၊ အသ္မီတိ အနုသယော၊ ဝေဒနာ။ပေ။ သညာ။ပေ။ သင်္ခါရာ။ပေ။ ဝိညာဏံ အသ္မီတိ မာနော၊ အသ္မီတိ ဆန္ဒော၊ အသ္မီတိ အနုသယော၊ ယော ဧဝရူပေါ မာနော မညနာ မညိတတ္တံ ဥန္နတိ ဥန္နာမော ဓဇော သမ္ပဂ္ဂါဟော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘အသ္မိမာနော’’.
(၆၇) မိစ္ဆာမာနော
၈၈၄. တတ္ထ ကတမော မိစ္ဆာမာနော? ဣဓေကစ္စော ပါပကေန ဝါ ကမ္မာယတနေန ပါပကေန ဝါ သိပ္ပါယတနေန ပါပကေန ဝါ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ပါပကေန ဝါ သုတေန ပါပကေန ဝါ ပဋိဘာနေန ပါပကေန ဝါ သီလေန ပါပကေန ဝါ ဝတေန ပါပကေန ဝါ သီလဗ္ဗတေန ပါပိကာယ ဝါ ဒိဋ္ဌိယာ အညတရညတရေန ဝတ္ထုနာ မာနံ ဇပ္ပေတိ၊ ယော ဧဝရူပေါ မာနော မညနာ မညိတတ္တံ ဥန္နတိ ဥန္နာမော ဓဇော သမ္ပဂ္ဂါဟော ကေတုကမျတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘မိစ္ဆာမာနော’’.
(၆၈) ဉာတိဝိတက္ကော
၈၈၅. တတ္ထ ကတမော ဉာတိဝိတက္ကော? ဉာတကေ အာရဗ္ဘ ဂေဟသိတော တက္ကော ဝိတက္ကော မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဉာတိဝိတက္ကော’’.
(၆၉) ဇနပဒဝိတက္ကော
၈၈၆. တတ္ထ ကတမော ဇနပဒဝိတက္ကော? ဇနပဒံ အာရဗ္ဘ ဂေဟသိတော တက္ကော ဝိတက္ကော မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဇနပဒဝိတက္ကော’’.
(၇၀) အမရဝိတက္ကော
၈၈၇. တတ္ထ ကတမော အမရဝိတက္ကော? ဒုက္ကရကာရိတာပဋိသံယုတ္တော ဝါ ဒိဋ္ဌိဂတပဋိသံယုတ္တော ဝါ ဂေဟသိတော တက္ကော ဝိတက္ကော မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘အမရဝိတက္ကော’’.
(၇၁) ပရာနုဒ္ဒယတာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော
၈၈၈. တတ္ထ ကတမော ပရာနုဒ္ဒယတာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော? ဣဓေကစ္စော ဂိဟီဟိ သံသဋ္ဌော ဝိဟရတိ သဟနန္ဒီ သဟသောကီ၊ သုခိတေသု သုခိတော၊ ဒုက္ခိတေသု ဒုက္ခိတော၊ ဥပ္ပန္နေသု ကိစ္စကရဏီယေသု အတ္တနာ ဝါ ယောဂံ အာပဇ္ဇတိ. ယော တတ္ထ ဂေဟသိတော တက္ကော ဝိတက္ကော မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ပရာနုဒ္ဒယတာပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော’’.
(၇၂) လာဘာဒိပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော
၈၈၉. တတ္ထ ကတမော လာဘသက္ကာရသိလောကပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော? လာဘသက္ကာရသိလောကံ အာရဗ္ဘ ဂေဟသိတော တက္ကော ဝိတက္ကော မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘လာဘသက္ကာရသိလောကပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော’’.
(၇၃) အနဝညတ္တိပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော
၈၉၀. တတ္ထ ကတမော အနဝညတ္တိပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော? ဣဓေကစ္စော ဇာတိယာ ဝါ ဂေါတ္တေန ဝါ ကောလပုတ္တိယေန ဝါ ဝဏ္ဏပေါက္ခရတာယ ဝါ ဓနေန ဝါ အဇ္ဈေနေန ဝါ ကမ္မာယတနေန ဝါ သိပ္ပါယတနေန ဝါ ဝိဇ္ဇာဋ္ဌာနေန ဝါ သုတေန ဝါ ပဋိဘာနေန ဝါ အညတရညတရေန ဝတ္ထုနာ မာ မံ ပရေ အဝဇာနိံသူတိ. ယော တတ္ထ ဂေဟသိတော တက္ကော ဝိတက္ကော မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပေါ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘အနဝညတ္တိပဋိသံယုတ္တော ဝိတက္ကော’’.
ဧကကံ.
၂. ဒုကနိဒ္ဒေသော
(၁) ကောဓော စ ဥပနာဟော စ
၈၉၁. (က) တတ္ထ ကတမော ကောဓော? ယော ကောဓော ကုဇ္ဈနာ ကုဇ္ဈိတတ္တံ ဒေါသော ဒုဿနာ ဒုဿိတတ္တံ ဗျာပတ္တိ ဗျာပဇ္ဇနာ ဗျာပဇ္ဇိတတ္တံ ဝိရောဓော ပဋိဝိရောဓော စဏ္ဍိက္ကံ အသုရောပေါ အနတ္တမနတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ကောဓော’’.
(ခ) တတ္ထ ကတမော ဥပနာဟော? ပုဗ္ဗကာလံ ကောဓော၊ အပရကာလံ ဥပနာဟော. ယော ဧဝရူပေါ ဥပနာဟော ဥပနယှနာ ဥပနယှိတတ္တံ အဋ္ဌပနာ ဌပနာ သဏ္ဌပနာ အနုသံသန္ဒနာ အနုပ္ပဗန္ဓနာ ဒဠှီကမ္မံ ကောဓဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဥပနာဟော’’.
(၂) မက္ခော စ ပဠာသော စ
၈၉၂. (က) တတ္ထ ကတမော မက္ခော? ယော မက္ခော မက္ခာယနာ မက္ခာယိတတ္တံ [မက္ခိယနာ မက္ခိယိတတ္တံ (သီ. က.)] နိဋ္ဌုရိယံ နိဋ္ဌုရိယကမ္မံ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘မက္ခော’’.
(ခ) တတ္ထ ကတမော ပဠာသော? ယော ပဠာသော ပဠာသာယနာ [ပလာသာယနာ ပလာသာယိတတ္တံ (သျာ.)] ပဠာသာဟာရော ဝိဝါဒဋ္ဌာနံ ယုဂဂ္ဂါဟော အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေါ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ပဠာသော’’.
(၃) ဣဿာ စ မစ္ဆရိယဉ္စ
၈၉၃. (က) တတ္ထ ကတမာ ဣဿာ? ယာ ပရလာဘသက္ကာရဂရုကာရမာနနဝန္ဒနပူဇနာသု ဣဿာ ဣဿာယနာ ဣဿာယိတတ္တံ ဥသူယာ ဥသူယနာ ဥသူယိတတ္တံ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဣဿာ’’.
(ခ) တတ္ထ ကတမံ မစ္ဆရိယံ? ပဉ္စ မစ္ဆရိယာနိ – အာဝါသမစ္ဆရိယံ၊ ကုလမစ္ဆရိယံ၊ လာဘမစ္ဆရိယံ၊ ဝဏ္ဏမစ္ဆရိယံ၊ ဓမ္မမစ္ဆရိယံ. ယံ ဧဝရူပံ မစ္ဆေရံ မစ္ဆရာယနာ မစ္ဆရာယိတတ္တံ ဝေဝိစ္ဆံ ကဒရိယံ ကဋုကဉ္စုကတာ အဂ္ဂဟိတတ္တံ [ပဂ္ဂဟိတတ္တံ (သီ. က.) ဓ. သ. ၁၁၂၇] စိတ္တဿ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘မစ္ဆရိယံ’’.
(၄) မာယာ စ သာဌေယျဉ္စ
၈၉၄. (က) တတ္ထ ကတမာ မာယာ? ဣဓေကစ္စော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ၊ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ၊ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ တဿ ပဋိစ္ဆာဒနဟေတုံ ပါပိကံ ဣစ္ဆံ ပဏိဒဟတိ. ‘‘မာ မံ ဇညာ’’တိ ဣစ္ဆတိ. ‘‘မာ မံ ဇညာ’’တိ သင်္ကပ္ပေတိ. ‘‘မာ မံ ဇညာ’’တိ ဝါစံ ဘာသတိ. ‘‘မာ မံ ဇညာ’’တိ ကာယေန ပရက္ကမတိ. ယာ ဧဝရူပါ မာယာ မာယာဝိတာ အစ္စာသရာ ဝဉ္စနာ နိကတိ ဝိကိရဏာ ပရိဟရဏာ ဂူဟနာ ပရိဂူဟနာ ဆာဒနာ ပဋိစ္ဆာဒနာ အနုတ္တာနီကမ္မံ အနာဝိကမ္မံ ဝေါစ္ဆာဒနာ ပါပကိရိယာ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘မာယာ’’.
(ခ) တတ္ထ ကတမံ သာဌေယျံ? ဣဓေကစ္စော သဌော ဟောတိ ပရိသဌော. ယံ တတ္ထ သဌံ သဌတာ သာဌေယျံ ကက္ကရတာ ကက္ကရိယံ [ကက္ခဠတာ ကက္ခဠိယံ (သျာ.)] ပရိက္ခတ္တတာ ပါရိက္ခတ္တိယံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘သာဌေယျံ’’.
(၅) အဝိဇ္ဇာ စ ဘဝတဏှာ စ
၈၉၅. (က) တတ္ထ ကတမာ အဝိဇ္ဇာ? ယံ အညာဏံ အဒဿနံ။ပေ။ အဝိဇ္ဇာလင်္ဂီ မောဟော အကုသလမူလံ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာ’’.
(ခ) တတ္ထ ကတမာ ဘဝတဏှာ? ယော ဘဝေသု ဘဝစ္ဆန္ဒော ဘဝရာဂေါ ဘဝနန္ဒီ ဘဝတဏှာ ဘဝသိနေဟော ဘဝပရိဠာဟော ဘဝမုစ္ဆာ ဘဝဇ္ဈောသာနံ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဘဝတဏှာ’’.
(၆) ဘဝဒိဋ္ဌိ စ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ စ
၈၉၆. (က) တတ္ထ ကတမာ ဘဝဒိဋ္ဌိ? ‘‘ဘဝိဿတိ အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ – ယာ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတံ။ပေ။ ဝိပရိယာသဂ္ဂါဟော – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဘဝဒိဋ္ဌိ’’.
(ခ) တတ္ထ ကတမာ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ? ‘‘န ဘဝိဿတိ အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ – ယာ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတံ။ပေ။ ဝိပရိယာသဂ္ဂါဟော – အယံ ဝုစ္စတိ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ.