၂. ဒုကနိဒ္ဒေသော

(၁) ကောဓော စ ဥပနာဟော စ

၈၉၁. (က) တတ္ထ ကတမော ကောဓော? ယော ကောဓော ကုဇ္ဈနာ ကုဇ္ဈိတတ္တံ ဒေါသော ဒုဿနာ ဒုဿိတတ္တံ ဗျာပတ္တိ ဗျာပဇ္ဇနာ ဗျာပဇ္ဇိတတ္တံ ဝိရောဓော ပဋိဝိရောဓော စဏ္ဍိက္ကံ အသုရောပေါ အနတ္တမနတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ကောဓော’’.

(ခ) တတ္ထ ကတမော ဥပနာဟော? ပုဗ္ဗကာလံ ကောဓော၊ အပရကာလံ ဥပနာဟော. ယော ဧဝရူပေါ ဥပနာဟော ဥပနယှနာ ဥပနယှိတတ္တံ အဋ္ဌပနာ ဌပနာ သဏ္ဌပနာ အနုသံသန္ဒနာ အနုပ္ပဗန္ဓနာ ဒဠှီကမ္မံ ကောဓဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဥပနာဟော’’.

(၂) မက္ခော စ ပဠာသော စ

၈၉၂. (က) တတ္ထ ကတမော မက္ခော? ယော မက္ခော မက္ခာယနာ မက္ခာယိတတ္တံ [မက္ခိယနာ မက္ခိယိတတ္တံ (သီ. က.)] နိဋ္ဌုရိယံ နိဋ္ဌုရိယကမ္မံ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘မက္ခော’’.

(ခ) တတ္ထ ကတမော ပဠာသော? ယော ပဠာသော ပဠာသာယနာ [ပလာသာယနာ ပလာသာယိတတ္တံ (သျာ.)] ပဠာသာဟာရော ဝိဝါဒဋ္ဌာနံ ယုဂဂ္ဂါဟော အပ္ပဋိနိဿဂ္ဂေါ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ပဠာသော’’.

(၃) ဣဿာ စ မစ္ဆရိယဉ္စ

၈၉၃. (က) တတ္ထ ကတမာ ဣဿာ? ယာ ပရလာဘသက္ကာရဂရုကာရမာနနဝန္ဒနပူဇနာသု ဣဿာ ဣဿာယနာ ဣဿာယိတတ္တံ ဥသူယာ ဥသူယနာ ဥသူယိတတ္တံ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဣဿာ’’.

(ခ) တတ္ထ ကတမံ မစ္ဆရိယံ? ပဉ္စ မစ္ဆရိယာနိ – အာဝါသမစ္ဆရိယံ၊ ကုလမစ္ဆရိယံ၊ လာဘမစ္ဆရိယံ၊ ဝဏ္ဏမစ္ဆရိယံ၊ ဓမ္မမစ္ဆရိယံ. ယံ ဧဝရူပံ မစ္ဆေရံ မစ္ဆရာယနာ မစ္ဆရာယိတတ္တံ ဝေဝိစ္ဆံ ကဒရိယံ ကဋုကဉ္စုကတာ အဂ္ဂဟိတတ္တံ [ပဂ္ဂဟိတတ္တံ (သီ. က.) ဓ. သ. ၁၁၂၇] စိတ္တဿ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘မစ္ဆရိယံ’’.

(၄) မာယာ စ သာဌေယျဉ္စ

၈၉၄. (က) တတ္ထ ကတမာ မာယာ? ဣဓေကစ္စော ကာယေန ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ၊ ဝါစာယ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ၊ မနသာ ဒုစ္စရိတံ စရိတွာ တဿ ပဋိစ္ဆာဒနဟေတုံ ပါပိကံ ဣစ္ဆံ ပဏိဒဟတိ. ‘‘မာ မံ ဇညာ’’တိ ဣစ္ဆတိ. ‘‘မာ မံ ဇညာ’’တိ သင်္ကပ္ပေတိ. ‘‘မာ မံ ဇညာ’’တိ ဝါစံ ဘာသတိ. ‘‘မာ မံ ဇညာ’’တိ ကာယေန ပရက္ကမတိ. ယာ ဧဝရူပါ မာယာ မာယာဝိတာ အစ္စာသရာ ဝဉ္စနာ နိကတိ ဝိကိရဏာ ပရိဟရဏာ ဂူဟနာ ပရိဂူဟနာ ဆာဒနာ ပဋိစ္ဆာဒနာ အနုတ္တာနီကမ္မံ အနာဝိကမ္မံ ဝေါစ္ဆာဒနာ ပါပကိရိယာ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘မာယာ’’.

(ခ) တတ္ထ ကတမံ သာဌေယျံ? ဣဓေကစ္စော သဌော ဟောတိ ပရိသဌော. ယံ တတ္ထ သဌံ သဌတာ သာဌေယျံ ကက္ကရတာ ကက္ကရိယံ [ကက္ခဠတာ ကက္ခဠိယံ (သျာ.)] ပရိက္ခတ္တတာ ပါရိက္ခတ္တိယံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘သာဌေယျံ’’.

(၅) အဝိဇ္ဇာ စ ဘဝတဏှာ စ

၈၉၅. (က) တတ္ထ ကတမာ အဝိဇ္ဇာ? ယံ အညာဏံ အဒဿနံ။ပေ။ အဝိဇ္ဇာလင်္ဂီ မောဟော အကုသလမူလံ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘အဝိဇ္ဇာ’’.

(ခ) တတ္ထ ကတမာ ဘဝတဏှာ? ယော ဘဝေသု ဘဝစ္ဆန္ဒော ဘဝရာဂေါ ဘဝနန္ဒီ ဘဝတဏှာ ဘဝသိနေဟော ဘဝပရိဠာဟော ဘဝမုစ္ဆာ ဘဝဇ္ဈောသာနံ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဘဝတဏှာ’’.

(၆) ဘဝဒိဋ္ဌိ စ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ စ

၈၉၆. (က) တတ္ထ ကတမာ ဘဝဒိဋ္ဌိ? ‘‘ဘဝိဿတိ အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ – ယာ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတံ။ပေ။ ဝိပရိယာသဂ္ဂါဟော – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဘဝဒိဋ္ဌိ’’.

(ခ) တတ္ထ ကတမာ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ? ‘‘န ဘဝိဿတိ အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ – ယာ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတံ။ပေ။ ဝိပရိယာသဂ္ဂါဟော – အယံ ဝုစ္စတိ ဝိဘဝဒိဋ္ဌိ.

(၇) သဿတဒိဋ္ဌိ စ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ စ

၈၉၇. (က) တတ္ထ ကတမာ သဿတဒိဋ္ဌိ? ‘‘သဿတော အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ – ယာ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတံ။ပေ။ ဝိပရိယာသဂ္ဂါဟော – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သဿတဒိဋ္ဌိ’’.

(ခ) တတ္ထ ကတမာ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ? ‘‘ဥစ္ဆိဇ္ဇိဿတိ အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ – ယာ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတံ။ပေ။ ဝိပရိယာသဂ္ဂါဟော – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ’’.

(၈) အန္တဝါဒိဋ္ဌိ စ အနန္တဝါဒိဋ္ဌိ စ

၈၉၈. (က) တတ္ထ ကတမာ အန္တဝါဒိဋ္ဌိ? ‘‘အန္တဝါ အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ – ယာ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတံ။ပေ။ ဝိပရိယာသဂ္ဂါဟော – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘အန္တဝါဒိဋ္ဌိ’’.

(ခ) တတ္ထ ကတမာ အနန္တဝါဒိဋ္ဌိ? ‘‘အနန္တဝါ အတ္တာ စ လောကော စာ’’တိ – ယာ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတံ။ပေ။ ဝိပရိယာသဂ္ဂါဟော – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘အနန္တဝါဒိဋ္ဌိ’’.

(၉) ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိ စ အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိ စ

၈၉၉. (က) တတ္ထ ကတမာ ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိ? ပုဗ္ဗန္တံ အာရဗ္ဘ ယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတံ။ပေ။ ဝိပရိယာသဂ္ဂါဟော – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ပုဗ္ဗန္တာနုဒိဋ္ဌိ’’.

(ခ) တတ္ထ ကတမာ အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိ? အပရန္တံ အာရဗ္ဘ ယာ ဥပ္ပဇ္ဇတိ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတံ။ပေ။ ဝိပရိယာသဂ္ဂါဟော – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘အပရန္တာနုဒိဋ္ဌိ’’.

(၁၀) အဟိရိကဉ္စ အနောတ္တပ္ပဉ္စ

၉၀၀. (က) တတ္ထ ကတမံ အဟိရိကံ? ယံ န ဟိရီယတိ ဟိရိယိတဗ္ဗေန၊ န ဟိရီယတိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘အဟိရိကံ’’.

(ခ) တတ္ထ ကတမံ အနောတ္တပ္ပံ? ယံ န ဩတ္တပ္ပတိ ဩတ္တပ္ပိတဗ္ဗေန န ဩတ္တပ္ပတိ ပါပကာနံ အကုသလာနံ ဓမ္မာနံ သမာပတ္တိယာ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘အနောတ္တပ္ပံ’’.

(၁၁) ဒေါဝစဿတာ စ ပါပမိတ္တတာ စ

၉၀၁. (က) တတ္ထ ကတမာ ဒေါဝစဿတာ? သဟဓမ္မိကေ ဝုစ္စမာနေ ဒေါဝစဿာယံ ဒေါဝစဿိယံ ဒေါဝစဿတာ ဝိပ္ပဋိကုလဂ္ဂါဟိတာ ဝိပစ္စနီကသာတတာ အနာဒရိယံ အနာဒရတာ အဂါရဝတာ အပ္ပတိဿဝတာ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဒေါဝစဿတာ’’.

(ခ) တတ္ထ ကတမာ ပါပမိတ္တတာ? ယေ တေ ပုဂ္ဂလာ အဿဒ္ဓါ ဒုဿီလာ အပ္ပဿုတာ မစ္ဆရိနော ဒုပ္ပညာ၊ ယာ တေသံ သေဝနာ နိသေဝနာ သံသေဝနာ ဘဇနာ သမ္ဘဇနာ ဘတ္တိ သမ္ဘတ္တိ သမ္ပဝင်္ကတာ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ပါပမိတ္တတာ’’.

(၁၂) အနဇ္ဇဝေါ စ အမဒ္ဒဝေါ စ

၉၀၂. (က) တတ္ထ ကတမော အနဇ္ဇဝေါ? ယော အနဇ္ဇဝေါ အနဇ္ဇဝတာ ဇိမှတာ ဝင်္ကတာ ကုဋိလတာ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘အနဇ္ဇဝေါ’’.

(ခ) တတ္ထ ကတမော အမဒ္ဒဝေါ? ယာ အမုဒုတာ အမဒ္ဒဝတာ ကက္ခဠိယံ ဖာရုသိယံ ကက္ခဠတာ ကဌိနတာ [ကထိနတာ (သျာ. က.)] ဥဇုစိတ္တတာ အမုဒုတာ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘အမဒ္ဒဝေါ’’.

(၁၃) အက္ခန္တိ စ အသောရစ္စဉ္စ

၉၀၃. (က) တတ္ထ ကတမာ အက္ခန္တိ? ယာ အက္ခန္တိ အက္ခမနတာ အနဓိဝါသနတာ စဏ္ဍိက္ကံ အသုရောပေါ အနတ္တမနတာ စိတ္တဿ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘အက္ခန္တိ’’.

(ခ) တတ္ထ ကတမံ အသောရစ္စံ? ကာယိကော ဝီတိက္ကမော ဝါစသိကော ဝီတိက္ကမော ကာယိကဝါစသိကော ဝီတိက္ကမော – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘အသောရစ္စံ’’. သဗ္ဗမ္ပိ ဒုဿီလျံ အသောရစ္စံ.

(၁၄) အသာခလျဉ္စ အပ္ပဋိသန္ထာရော စ

၉၀၄. (က) တတ္ထ ကတမံ အသာခလျံ? ယာ သာ ဝါစာ ကဏ္ဍကာ ကက္ကသာ ပရကဋုကာ ပရာဘိသဇ္ဇနီ ကောဓသာမန္တာ အသမာဓိသံဝတ္တနိကာ တထာရူပိံ ဝါစံ ဘာသိတာ ဟောတိ. ယာ တတ္ထ အသဏှဝါစတာ အသခိလဝါစတာ ဖရုသဝါစတာ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘အသာခလျံ’’.

(ခ) တတ္ထ ကတမော အပ္ပဋိသန္ထာရော [အပ္ပဋိသန္ဓာရော (က.)]? ဒွေ ပဋိသန္ထာရာ – အာမိသပဋိသန္ထာရော စ ဓမ္မပဋိသန္ထာရော စ. ဣဓေကစ္စော အပ္ပဋိသန္ထာရကော ဟောတိ အာမိသပဋိသန္ထာရေန ဝါ ဓမ္မပဋိသန္ထာရေန ဝါ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘အပ္ပဋိသန္ထာရော’’.

(၁၅) ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာ စ ဘောဇနေ အမတ္တညုတာ စ

၉၀၅. (က) တတ္ထ ကတမာ ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာ? ဣဓေကစ္စော စက္ခုနာ ရူပံ ဒိသွာ နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ. ယတွာဓိကရဏမေနံ စက္ခုန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ၊ တဿ သံဝရာယ န ပဋိပဇ္ဇတိ၊ န ရက္ခတိ စက္ခုန္ဒြိယံ၊ စက္ခုန္ဒြိယေ န သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ. သောတေန သဒ္ဒံ သုတွာ။ပေ။ ဃာနေန ဂန္ဓံ ဃာယိတွာ။ပေ။ ဇိဝှါယ ရသံ သာယိတွာ။ပေ။ ကာယေန ဖောဋ္ဌဗ္ဗံ ဖုသိတွာ။ပေ။ မနသာ ဓမ္မံ ဝိညာယ နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ဟောတိ အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ. ယတွာဓိကရဏမေနံ မနိန္ဒြိယံ အသံဝုတံ ဝိဟရန္တံ အဘိဇ္ဈာဒေါမနဿာ ပါပကာ အကုသလာ ဓမ္မာ အနွာဿဝေယျုံ၊ တဿ သံဝရာယ န ပဋိပဇ္ဇတိ၊ န ရက္ခတိ မနိန္ဒြိယံ၊ မနိန္ဒြိယေ န သံဝရံ အာပဇ္ဇတိ. ယာ ဣမေသံ ဆန္နံ ဣန္ဒြိယာနံ အဂုတ္တိ အဂေါပနာ အနာရက္ခော အသံဝရော – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာ’’.

(ခ) တတ္ထ ကတမာ ဘောဇနေ အမတ္တညုတာ? ဣဓေကစ္စော အပ္ပဋိသင်္ခါ အယောနိသော အာဟာရံ အာဟာရေတိ ဒဝါယ မဒါယ မဏ္ဍနာယ ဝိဘူသနာယ. ယာ တတ္ထ အသန္တုဋ္ဌိတာ အမတ္တညုတာ အပ္ပဋိသင်္ခါ ဘောဇနေ – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဘောဇနေ အမတ္တညုတာ.’’

(၁၆) မုဋ္ဌဿစ္စဉ္စ အသမ္ပဇညဉ္စ

၉၀၆. (က) တတ္ထ ကတမံ မုဋ္ဌဿစ္စံ? ယာ အဿတိ အနနုဿတိ အပ္ပဋိဿတိ အဿတိ အဿရဏတာ အဓာရဏတာ ပိလာပနတာ သမ္မုသနတာ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘မုဋ္ဌဿစ္စံ’’.

(ခ) တတ္ထ ကတမံ အသမ္ပဇညံ? ယံ အညာဏံ အဒဿနံ။ပေ။ အဝိဇ္ဇာလင်္ဂီ မောဟော အကုသလမူလံ – ဣဒံ ဝုစ္စတိ ‘‘အသမ္ပဇညံ’’.

(၁၇) သီလဝိပတ္တိ စ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ စ

၉၀၇. (က) တတ္ထ ကတမာ သီလဝိပတ္တိ? ယော ကာယိကော ဝီတိက္ကမော ဝါစသိကော ဝီတိက္ကမော ကာယိကဝါစသိကော ဝီတိက္ကမော – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘သီလဝိပတ္တိ’’. သဗ္ဗမ္ပိ ဒုဿီလျံ သီလဝိပတ္တိ.

(ခ) တတ္ထ ကတမာ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ? ‘‘နတ္ထိ ဒိန္နံ၊ နတ္ထိ ယိဋ္ဌံ။ပေ။ ယေ ဣမဉ္စ လောကံ ပရဉ္စ လောကံ သယံ အဘိညာ သစ္ဆိကတွာ ပဝေဒေန္တီ’’တိ – ယာ ဧဝရူပါ ဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဂတံ။ပေ။ ဝိပရိယာသဂ္ဂါဟော – အယံ ဝုစ္စတိ ‘‘ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ’’. သဗ္ဗာပိ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ.

(၁၈) အဇ္ဈတ္တသံယောဇနဉ္စ ဗဟိဒ္ဓါသံယောဇနဉ္စ

၉၀၈. (က) တတ္ထ ကတမံ အဇ္ဈတ္တသံယောဇနံ? ပဉ္စောရမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ – အဇ္ဈတ္တသံယောဇနံ. (ခ) ပဉ္စုဒ္ဓမ္ဘာဂိယာနိ သံယောဇနာနိ – ဗဟိဒ္ဓါသံယောဇနံ.

ဒုကံ.